2020 - TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI.pdf

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Eylül 2021

ĠÇERĠK TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 2020 YILI DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU 1 TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠ 2020 YILI DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU 113

T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu

ĠÇĠNDEKĠLER

1. KAMU ĠDARESĠ HAKKINDA BĠLGĠ ...................................................................................................... 1
2. KAMU ĠDARESĠNĠN SORUMLULUĞU .................................................................................................. 6
3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU .............................................................................................................. 6
4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI .......................................................... 7
5. ĠÇ KONTROL SĠSTEMĠNĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ ........................................................................ 7
6. DENETĠM GÖRÜġÜ ................................................................................................................................. 14
7. DENETĠM BULGULARI .......................................................................................................................... 14
8. EKLER ........................................................................................................................................................ 97

TABLOLAR LĠSTESĠ Tablo 1: Merkez ve TaĢra TeĢkilatı Personel Durumu .............................................................. 3 Tablo 2:2020 Yılı Ödenek/Harcamalarının Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Dağılımı(TL) .... 4 Tablo 3:KiĢilerden Alacaklar Hesabı Alacak Bakiyesi Veren Muhasebe Birimleri ................ 24 Tablo 4: Yıllar Ġtibariyle Bütçeden UNDP'ye Aktarılan Tutarlar ile Hak Sahiplerine Yapılan Ödemelerin KarĢılaĢtırma Tablosu ........................................................................................... 43 Tablo 5:Tarımsal Destek Ödemeleri Bütçe Gideri-Fiili GerçekleĢme Bilgileri....................... 49 Tablo 6:Ġl Özel Ġdarelerine Aktarılan Ödeneklerin Gider Türlerine Göre Dağılımı ................ 53 Tablo 7: Mahsup Süresinde Kapatılmayan Avans ve Krediler ................................................ 60 Tablo 8:Kamu ÇeĢidi Olup Özel Sektör Tarafından Elit Sınıf Tohumluk Üretimi Yapılan ÇeĢitler ..................................................................................................................................... 81

KISALTMALAR AB : Avrupa Birliği AG : Alçak Gerilim Ar-Ge : AraĢtırma GeliĢtirme BGYS : Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi BĠDB : Bilgi ĠĢlem Dairesi BaĢkanlığı BKK : Bakanlar Kurulu Kararı BSÜGM : Balıkçılık ve Su Üretimi Genel Müdürlüğü BT : BiliĢim Teknolojileri BÜGEM : Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü CBS : Coğrafi Bilgi Sistemi CFCU : Merkezi Finans ve Ġhale Birimi COBIT/ITIL :Control Objectives for Information and Related Technology/Information Technologies Infrastructure Library ÇATAK : Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin Korunması ÇEM : ÇölleĢme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü ÇKS : Çiftçi Kayıt Sistemi ÇMVA : Çiftlik Muhasebe Veri Ağı Sistemi DKMP : Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü EĠKSDB : Entegre Ġdare Kontrol Sistemi Daire BaĢkanlığı EYDB : Eğitim ve Yayın Dairesi BaĢkanlığı FKM : Felaket Kurtarma Merkezleri GAP : Güney Doğu Anadolu Projesi
GFCM : Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu GGBS : Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi GĠH : Genel Ġdare Hizmetleri GKGM : Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü GTHB : Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı GVK : Gelir Vergisi Kanunu GYMY : Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği HAYGEM : Hayvancılık Genel Müdürlüğü IACS : Entegre Ġdare ve Kontrol Sistem IPA : Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı

ĠPC : Ġdari Para Cezaları KBS : Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi KHK : Kanun Hükmünde Kararname MERBĠS : Mera Bilgi Sistemi MYMY : Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği OG : Orta Gerilim ORBĠS : Orman Bilgi Sistemi OSĠB : Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı ÖTV : Özel Tüketim Vergisi RG : Resmi Gazete RAMSAR : Uluslararası Sulak Alanların Korunması SözleĢmesi SGB : Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı SUBĠS : Su Ürünleri Bilgi Sistemi TADK : Tütün ve Alkol Dairesi BaĢkanlığı TAPGEM : Tarımsal AraĢtırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü TBS : Tarım Bilgi Sistemi TĠGEM : Tarım ĠĢletmeleri Genel Müdürlüğü TKYS : TaĢınır Kayıt ve Yönetim Sistemi TOB : Tarım ve Orman Bakanlığı TRGM : Tarım Reformu Genel Müdürlüğü TTSM : Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü TÜĠK : Türkiye Ġstatistik Kurum TÜRKVET : Türk Veteriner Bilgi Sistemi UEP : Uyum Eylem Planı UKĠP : Ulusal Kalıntı Ġzleme Planı UNDP : BirleĢmiĢ Milletler Kalkınma Programı ÜKD : Üretici Kayıt Defterleri VUK : Vergi Usul Kanunu

BULGU LĠSTESĠ A. Denetim GörüĢünün Dayanağı Bulgular

1. Bakanlıkça Uygulanan Ġdari Para Cezalarının MuhasebeleĢtirilmemesi ve Raporlanmaması

2. Banka Hesaplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Banka Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi

3. Proje Özel Hesabının Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi

4. KiĢilerden Alacaklara Esas Bilgi ve Belgelerin Eksik Olması ve Ġlgili Hesabın Tam ve Doğru Olarak Raporlanmaması

5. Kurumca Verilen Borçlardan Alacakların Tam ve Doğru Olarak Raporlanmaması

6. Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılan Kredilerden Kaynaklanan Alacakların Gerçek Tutarı Göstermemesi

7. Bakanlık TaĢınırlarının Tam, Doğru ve Uygun Değerle Raporlanmaması

8. Bakanlığın Yönetiminde ve Kullanımındaki TaĢınmazlarının Noksansız ve Tam Olarak Raporlanmaması

9. Geçici Kabul ĠĢlemleri Yapılan Yatırımlara ĠliĢkin Tutarların Ġlgili Maddi Duran Varlıklar Hesabına Aktarılmaması

10. Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının Gerçek Durumu Yansıtmaması

11. Haklar Hesabında Raporlanan Varlıkların Ġdari Kayıtlarla Teyit Edilememesi

12. SözleĢmeye Dayanılarak GiriĢilen Bazı Gider Taahhütlerinin Nazım Hesaplarda Ġzlenmemesi

13. BirleĢmiĢ Milletler Kalkınma Programı ile Bakanlık Arasında Yapılan AnlaĢma Kapsamındaki Proje Giderlerinin GerçekleĢmeden Yapılması

14. Mera Kira Gelirleri ile Ot Bedeli Olarak Tahsil Edilen Gelirlerinin Faaliyet Sonuçlarında Noksan Raporlanması

15. Tarımsal Destekleme Ödemelerinde GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Bütçeden Harcama Yapılması

16. 2020 Yılı Bütçesindeki Yatırım Projelerine Ait Ödeneklerin Ait Olduğu Yılda GerçekleĢtirilmeden GiderleĢtirilmesi

17. Bütçeden Yapılan Hayvancılığı GeliĢtirme Projesi Kapsamındaki Proje Ödemelerinin GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Yapılması B. Diğer Bulgular

18. Avans ve Kredi Hesaplarına ĠliĢkin Tespitler

19. Ġlama Bağlı Ödemelerin Ġlgili Hizmet Tertiplerinden Ödenmemesi, Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemelerinde Nazım Hesapların Kullanılmaması

20. Kesin Teminat Mektuplarının Güncelleme Yapılmadan Gelir Kaydedilmesi

21. TaĢra Birimlerine Ödeneklerin Zamanında Gönderilmemesi Sonucu Mahkeme Dosyalarının Ġcralık Olması ve Bütçeye Yükün Artması

22. Ġcra Kanalıyla Yapılan Alacaklı Taraf Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemelerinde Vergi Tevkifatının Yapılmaması

23. Fark Ödemesi Desteği Geri Alınan Çiftçilerce Açılan Davaların Bakanlık Aleyhine Sonuçlanmasının Ġstikrar Kazanması Suretiyle Ġlave Kamu Giderine Yol Açılması

24. Araç Kiralama Hizmet Alımı Ġhalelerinde Ġhale Komisyonunca Sınır Değer Hesabının Yapılmaması

25. Ġçme Sularının Kalite Kategorilerine ĠliĢkin Bildirimlerin Ġlgili Ġdarelerce Zamanında Yapılmaması

26. Ġçme Suyu Güvenliği Planının Hazırlanmasına Yönelik Usul ve Esasların Belirlenmemesi

27. Korunan Alanların ĠĢletilmesinden Sorumlu Olan ĠĢletmelerce Korunan Alanlardaki Mevcut Bina ve Tesisler ile Ziyaretçilerin KarĢılaĢacağı Risklere KarĢı SözleĢmede Öngörülen Sigortaların Yapılmaması

28. Yapım ĠĢi SözleĢmelerinden ĠĢ ve ĠĢ Yeri Sigortası Yapılması KararlaĢtırılan ĠĢlerde, Sigorta Poliçesinde Alt Yüklenici Sorumluluğuna ĠliĢkin Hükümlerin Konulmaması

29. Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve Ġzlenmesi Yönetmeliği Gereği Ülke Yıllık Raporunun Düzenlenmemesi

30. Yetkisiz Olarak Üretilen Elit Sınıftaki Tohumluklara Sertifika Verilmesi

31. Muhasebe Döneminin Zamanında Açılmaması ve Kapatılmaması

32. Bakanlığın Mali Tablolarındaki Emanet ve Teminat Niteliğindeki Yükümlülüklerin Mevcudiyetinin Kayıtlarla Doğrulanamaması

33. Teminat Mektuplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Teminat Mektubu Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi

34. Uluslararası KuruluĢlara Yapılan Katkı Taahhüt ve Ödemelerinin Nazım Hesaplarda Ġzlenmemesi

35. Uzun Süreli Kiralanan Meraların Kira Gelirlerin Ġlgili Hesaplarda MuhasebeleĢtirilmemesi ve Mali Tablolarda Raporlanmaması

36. Bütçedeki Mal ve Hizmet Alımları Tertibinden Ödenmesi Gereken Yolluk Giderlerinin Sermaye Giderleri Tertibinden Ödenmesi

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU ĠDARESĠ HAKKINDA BĠLGĠ 1.1. Mevzuat ve Görevler Tarım ve Orman Bakanlığının teĢkilat ve görevleri, 10.07.2018 tarihli ve 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 14‟üncü bölümünde düzenlenmiĢtir. Kararname‟nin 14‟üncü bölümü, 410‟uncu maddesinden baĢlayıp 440‟ıncı maddesini de içeren maddelerde, Bakanlığın görevleri, hizmet birimleri ve bu birimlerin görev ve yetkileri düzenlenmiĢtir. Kararname‟nin 411‟inci maddesinde Bakanlığın yapılanmasının merkez, taĢra ve yurt dıĢı teĢkilatından oluĢacağı belirtilmiĢtir. Kararname‟nin 410‟uncu maddesinde düzenlenen Tarım ve Orman Bakanlığının görev ve yetkileri: “a) Bitkisel ve hayvansal üretim ile su ürünleri üretiminin geliştirilmesi, tarım sektörünün geliştirilmesi ve tarım politikalarının oluşturulmasına yönelik araştırmalar yapmak, b) Gıda üretimi, güvenliği ve güvenirliği, kırsal kalkınma, toprak, su kaynakları ve biyoçeşitliliğin korunması ile verimli kullanılmasını sağlamak, c) Çiftçinin örgütlenmesi ve bilinçlendirilmesi, tarımsal desteklemelerin etkin bir şekilde yönetilmesi, tarımsal piyasaların düzenlenmesi gibi ana faaliyet konularının gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar yapmak; tarım ve hayvancılığa yönelik genel politikaların belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak, uygulanmasını izlemek ve denetlemek, ç) Ormanların korunması, geliştirilmesi, işletilmesi, ıslahı ve bakımı, çölleşme ve erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve ormanla ilgili mera ıslahı konularında politikalar oluşturulması amacıyla çalışmalar yapmak, d) Tabiatın korunmasına yönelik politikalar geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, korunan alanların tespiti, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, sulak alanlar ve biyolojik çeşitlilik ile av ve yaban hayatının korunması, yönetimi, geliştirilmesi, işletilmesi ve işlettirilmesini sağlamak, e) Su kaynaklarının korunmasına ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasına dair politikaların oluşturulması amacıyla çalışmalar yapmak, ulusal su yönetimini koordine etmek, f) Bakanlığın faaliyet alanına giren konularda uluslararası çalışmaların izlenmesi ve

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 2 bunlara katkıda bulunulması amacıyla ulusal düzeyde yapılan hazırlıkları ilgili kuruluşlarla işbirliği halinde yürütmek, g) Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak” olarak belirtilmiĢtir. Kararname‟nin 412‟nci maddesi ve devamı maddelerde Bakanlığın hizmet birimlerinin görev ve yetkilerine iliĢkin düzenlemelere yer verilmiĢtir. 1.2. TeĢkilat Yapısı ve Ġnsan Kaynakları Bakanlığın teĢkilat yapısı 10.07.2018 tarihli ve 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 14‟üncü bölümünde düzenlenmiĢtir. Kararname‟nin 411‟inci maddesinde Bakanlığın merkez, taĢra ve yurt dıĢı teĢkilatından oluĢacağı belirtilmiĢtir. 412 ve devamı maddelerde yapılan düzenlemelerde, Bakanlık teĢkilatına dahil hizmet birimlerinin görev ve yetkilerine iliĢkin düzenlemelere yer verilmiĢtir. Bakanlık görev alanıyla ilgili hizmet birimleri on üç adet Genel Müdürlükten oluĢmaktadır. Ayrıca merkez teĢkilatında hizmet birimlerinin Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı, Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı, Eğitim Yayım Dairesi BaĢkanlığı, Bilgi ĠĢlem Dairesi BaĢkanlığı, ġeker Dairesi BaĢkanlığı, Tütün ve Alkol Dairesi BaĢkanlığı, Basın ve Halkla ĠliĢkiler MüĢavirliği, Rehberlik ve TeftiĢ BaĢkanlığı olduğu belirtilmiĢtir. Bu birimlere ek olarak 5018 sayılı Kanun gereği Bakan Oluru ile kurulmuĢ bulunan Ġç Denetim Birimi BaĢkanlığı da Bakanlığın hizmet birimleri arasındadır. 10.07.2018 tarihli Resmi Gazete‟de yayımlanan 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin; 434‟üncü maddesinde Bakanlık taĢra teĢkilatının, 435‟inci maddesinde Bakanlık yurt dıĢı teĢkilatının, 439‟uncu maddesinde de Bakanlık döner sermayelerin kuruluĢuna iliĢkin düzenlemeler yer almaktadır. Yine Kararname‟nin 440‟ıncı maddesinde yer alan 1, 2, 3 ve 4 sayılı listelerde taĢra teĢkilatını oluĢturan Merkez AraĢtırma Enstitüleri, Bölgesel AraĢtırma Enstitüleri, Konu AraĢtırma Enstitüleri, Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlükleri, Zirai Karantina Müdürlükleri, El Sanatları Eğitim Merkezi Müdürlükleri gibi taĢra birimleri yer almıĢtır. Bakanlık bünyesinde memur, iĢçi ve sözleĢmeli olmak üzere üç farklı statüde personel istihdam edilmektedir. Memur statülü personel Genel Ġdare Hizmetleri, Teknik Hizmetler, Sağlık Hizmetleri, Avukatlık Hizmetleri ve Yardımcı Hizmetler sınıfından oluĢmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 3 Tablo 1: Merkez ve TaĢra TeĢkilatı Personel Durumu BĠRĠMLER GĠH Teknik Hizmet Sağlık Hizmetleri ĠĢçi Personel
GĠH Ġdareci GĠH Diğer Unvan(1) M ühendis(2) Tekniker-Teknisen Diğer Teknik Unvan(3) Veteriner Hekim Vs Tekniker/Vs Teknisyen Diğer Sağlık Unvan(4) Avukatlık Hizmetleri Yardımcı Hizmetler 4/B SözleĢmeli ĠĢçi Geçici ĠĢçi TOPLAM Merkez 223 1636 1559 326 167 232 53 18 72 36 1342 9 5673 Yurt DıĢı 3 3 Ġl ve Ġlçe Md. 801 2813 14091 5120 194 5908 1269 347 113 1174 7076 5566 4 44476 Bölge Md. 124 902 677 215 55 58 40 13 47 164 1380 280 3955 KuruluĢ Md. 105 845 3241 813 181 893 137 527 117 352 2538 1190 10939 TOPLAM 1256 6196 19568 6474 597 7091 1406 967 144 1410 7628 10826 1483 65046 (1) AB Uzmanı ve Uzman Yardımcısı, Mali Hiz. Uzm., Ġç Denetçi, BaĢ MüfettiĢ/MüfettiĢ Yrd., Hukuk MüĢaviri,BaĢ Kontrolör/Kontrolör ve diğer ünvanlar (2) Mühendis ( Ziraat, Gıda, Su Ürünleri, Orman Mühendisi ve diğer ünvanlı mühendisler ) (3) Diğerleri(Kimyager, Tekniker, Ekonomist, Ġstatistikçi, Tabib, Jeolog, Sosyolog ve benzeri ünvanlar ile Teknisyen vs ünvanlar) (4) Veteriner Hekim, VST Teknisyeni/VST Teknikeri, haricinde Sağlık Hizmetleri Sınıfındaki ünvanlar (Daire Tabibi, Psikolog, Biyolog, Diyetisyen, HemĢire v.s. ünvanlar 1.3. Mali Yapı Tarım ve Orman Bakanlığı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun ekli 1 sayılı cetvelinde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idaresidir. Bu nedenle Bakanlık faaliyetlerini yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile verilen ödeneklerle yürütmektedir. Bakanlık bütçesini, stratejik plan ve yıllık performans programına uygun olarak hazırlamak ve faaliyetlerin bunlara uygunluğunu izlemek ve değerlendirmek, Bakanlığın ayrıntılı harcama programını hazırlamak ve hizmet gereksinimlerini de dikkate alarak ödeneğin ilgili birimlere gönderilmesini sağlamak, bütçe iĢlemlerini gerçekleĢtirmek, bütçe kayıtlarını tutmak, bütçe uygulama sonuçlarına iliĢkin verileri toplamak, değerlendirmek ve bütçe kesin hesabı ile mali istatistikleri hazırlamak, ilgili mevzuatı çerçevesinde Bakanlık gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil iĢlemlerini yürütmek, Bakanlığın mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taĢınır ve taĢınmazlara iliĢkin icmal cetvellerini düzenlemek faaliyetleri Bakanlık Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı tarafından yapılmaktadır. Bakanlık harcama birimlerine Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile ödenek tahsis edilmektedir. Tahsis edilen ödenek 5018 sayılı Kanun‟a ve genel usullere göre bütçe prensibi

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 4 ve kuralları içerisinde sarf edilmektedir. Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir. Bakanlığın satın alma iĢlemleri Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı yanı sıra ana hizmet birimleri ve ödenek tahsis edilen diğer merkez birimleri tarafından yapılmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığına, 2020 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile 40.302.916.000,00 TL baĢlangıç ödeneği tahsis edilmiĢ, yıl içinde 6.556.255.131,00 TL eklenen ve 2.233.051.708,00 TL düĢülen ödenek sonucu, toplam ödenek 44.626.119.422,00 TL‟dir. Buna göre Bakanlığa tahsis edilen ödenekten yılsonunda 43.660.529.971,00 TL harcanmıĢtır. Harcama oranı %98 olup, harcamaların ekonomik dağılımına aĢağıdaki tabloda yer verilmiĢtir. Tablo 2:2020 Yılı Ödenek/Harcamalarının Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Dağılımı (TL) Eko.Kod Bütçe Giderleri Bütçe BaĢlangıç Ödeneği Yıl Sonu Ödenek Toplamı Yıl Sonu Harcama Toplamı Harcama Oranı(%) 1 Personel Giderleri 5.752.767.000 5.779.032.000 5.741.789.732 99 2 SGK Devlet Primi Giderleri 983.623.000 991.258.000 981.144.576 99 3 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 281.282.000 320.527.720 305.651.365 95 5 Cari Transferler 25.373.113.000 25.510.206.000 25.364.977.578 99 6 Sermaye Giderleri 548.966.000 1.163.389.677 734.859.704 63 7 Sermaye Transferleri 7.350.377.000 10.843.818.025 10.515.372.746 97 8 Borç Verme 12.788.000 17.888.000 16.734.271 94
TOPLAM 40.302.916.000 44.626.119.422 43.660.529.971 98 Bakanlık hizmet birimlerinin genel bütçe ödeneklerinden baĢka döner sermaye, sosyal tesis, dıĢ kaynaklı kredi, özel hesap ödenekleri de bulunmaktadır. Mülga Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) döner sermaye iĢletmelerinin 2020 yılında Konsolide Gelir Tablosuna göre konsolide net satıĢları 1.245.033.371,14 TL, satıĢların maliyeti 250.545.391,07 TL ve brüt satıĢ karı 994.487.980,07 TL‟dir. Giderler toplamı 572.978.427,27 TL olup dönem net karı toplamı ise 456.956.568,82 TL‟dir. Mülga Orman ve Su ĠĢleri (OSĠB) döner sermaye iĢletmelerinin 2020 yılında Konsolide Gelir Tablosuna göre konsolide net satıĢları 176.891.364,31 TL, satıĢların maliyeti 39.947.207,10 TL ve brüt satıĢ karı 136.944.157,21 TL‟dir. Giderler toplamı 99.530.712,99 TL olup dönem net karı toplamı ise 36.102.835,27 TL‟dir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 5 2020 yılı itibariyle Bakanlığın sosyal tesislerden elde ettiği gelir toplamı 45.238.685,22 TL, toplam gideri ise 43.235.546,62 TL‟dir. Yüksek Komiserler Kurulu Özel Hesap 2020 yılı geliri 123.837.224,89 TL olup gideri ise 58.641.694,09 TL‟dir (2019 yılından devreden 137.887.470,54 TL kaynağı bulunmaktadır.). IPA II kapsamındaki projelerinde kullanılan Avrupa Birliği‟nden 2020 yılında sağlanan hibe nitelikli kaynak tutarı 3.392.883,64 Avro‟dur. 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Bakanlık mali iĢlemlerini 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenmiĢ muhasebeleĢtirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleĢtirmektedir. Kanun‟un 49‟uncu maddesi gereğince, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince uygulanacak çerçeve hesap planı ile düzenlenecek raporların Ģekil, süre ve türlerine iliĢkin hususlar, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (GYMY)‟yle; muhasebe iĢlemlerine, hesap planlarına ve iĢlemlerin muhasebeleĢtirilmesinde kullanılacak belgelerin Ģekil ve türlerine iliĢkin hususlar ise (GYMY‟ye uygun olarak) Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY) ile belirlenmiĢtir. Yönetmelik ile iĢlemlerin muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanmasında tahakkuk esası uygulanmaktadır. Muhasebe kayıtları, mali yıl esasına göre tutulmaktadır. Bakanlık muhasebe iĢlemleri, merkezde Merkez Saymanlık Müdürlüğü, illerde Defterdarlık muhasebe müdürlükleri, ilçelerde ise mal müdürlüklerine Hazine ve Maliye Bakanlığınca görevlendirilen muhasebe yetkilileri eliyle yürütülmektedir. Mali iĢlemler, yazılımı ve iĢletilmesi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından sağlanan BütünleĢik Kamu Mali Yönetim Sistemi‟ne bağlı muhasebe modülü kullanılarak muhasebeleĢtirilmektedir. Mali raporlar ise, yine BütünleĢik Kamu Mali Yönetim BiliĢim Sistemine Entegre Yönetim Bilgi Sistemi vasıtasıyla üretilerek SayıĢtay Raporları menüsü ile Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı (SGB) tarafından temin edilmektedir. Anılan raporlar muhasebe birimleri yevmiye sisteminden alınan verilerle biliĢim sisteminde otomatik olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından üretilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 6 Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar‟ın 5‟inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda SayıĢtaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aĢağıda yer alanlar denetime sunulmuĢ olup, denetim bunlar ile Usul ve Esaslar‟ın 8‟inci maddesinde yer alan diğer belgeler esas alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıĢtır.  BirleĢtirilmiĢ veriler defteri,  Geçici ve kesin mizan,  Bilanço,  Faaliyet sonuçları tablosu,  Öz kaynak değiĢim tablosu,  Bütçelenen ve gerçekleĢen tutarların karĢılaĢtırma tablosu,  Ġdare taĢınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taĢınır mal yönetim hesabı icmal cetveli. Denetim görüĢü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tablolarından bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiĢtir. 2. KAMU ĠDARESĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmıĢ olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 7 güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur. 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, uluslararası denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının doğru ve güvenilir olduğuna iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüĢtür. Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; denetim prosedürleri ve teknikleri uygulanması ve risk değerlendirmesi yoluyla gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların içerisinde üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiĢtir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluĢturmaktadır. 5. ĠÇ KONTROL SĠSTEMĠNĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 55‟inci maddesinde Ġç Kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiĢ politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir Ģekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, mali bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluĢturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünü olarak tanımlanmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 8 Bakanlıkta, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 55, 56 ve 57‟nci maddeleri ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanarak 26.12.2007 tarih ve 26738 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği kapsamında hazırlanan 15.07.2014 tarihli 566 sayılı GTHB Ġç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı kapsamında iç kontrol çalıĢmaları devam etmektedir. Bu çerçevede yapılan çalıĢmalar Ģunlardır:  Kamu Ġç Kontrol Eylem ve Uyum Eylem Planları (UEP) hazırlanarak uygulamaya konulmuĢtur. (2008 - 2010 - 2014 - 2019)  Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı (SGB) örnek iç kontrol kurulum çalıĢmaları yapılmıĢ, SGB Ġç Kontrol Sistemi Yönergesi uygulamaya konulmuĢ ve Bakanlık merkez ve taĢra birimlerine iç kontrol eğitimi düzenlenmiĢtir.(2010)  Tüm birimlere, “Ġç Kontrol Sisteminin Kurulmasında Yöneticilerin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar Hakkında” Üst Yönetici Talimatı gönderilmiĢ ve Bakanlık birimlerince Sistemin kurulması ve uygulanmasına yönelik Rehber hazırlanmıĢtır. (2010-2011)  11 bölgede iç kontrol kurulumu ve uygulanması hakkında Bakanlık birimlerine bölgesel eğitimler düzenlenmiĢ ve Bakanlık Birimlerine, UEP uygulanması ve izlenmesi hakkında talimatlar gönderilmiĢtir. (2009 - 2010 - 2011 - 2014 - 2016)  Sistemin Kurulumunu %85‟in üzerinde tamamlayan birimlerin isimleri denetim planına alınması için Ġç Denetim BaĢkanlığına bildirilmiĢtir.(2011)  Merkez Birimlerine teknik destek vermek amacıyla SGB Ġç Kontrol Daire BaĢkanlığı tarafından birimlerden sorumlu uzmanlar görevlendirilmiĢtir.(2013)  SGB Ġç Kontrol Sistemine iliĢkin çalıĢmalar revize edilmiĢtir. (2013)  UEP Revize ÇalıĢmaları Hakkında Yönerge yayınlanmıĢ, Ġç Kontrol Ġzleme ve Yönlendirme Kurulu kurulmuĢ ve iç kontrol sisteminin değerlendirilmesi amacıyla bu Kurul ile toplantı yapılmıĢtır.(2014)  Hassas Görevlere ĠliĢkin Genelge hazırlanarak Bakanlık birimlerine duyurulmuĢtur. (2016)

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 9  Bakanlık birimlerinden aynı faaliyet alanında çalıĢan birimler için model çalıĢmalar yapılmıĢtır. (2012-2014-2015)  Birimlerde; iç kontrol standartlarından kontrol ortamına iliĢkin görev tanımları, iĢ akıĢ süreçleri, birim organizasyon yapıları, hassas görevler çalıĢılmıĢ aynı zamanda risklerin belirlenmesi, kayda alınması ve yönetimine iliĢkin anketler yapılmıĢtır.  Bakanlık Risk Yönergesi hazırlanarak yürürlüğe konulmuĢ olup birimlerce tespit edilen riskler konsolide edilerek Bakanlık Risk Kütüğünün oluĢturulması hedeflenmiĢtir. Ancak Bakanlıkların birleĢmesi ile Yönergenin güncellenmesine ihtiyaç duyularak 2019 yılında çalıĢmalara baĢlanmıĢ birimlerin de görüĢleri alınarak hazırlanan Yönerge 26.03.2020 tarihi itibariyle yürürlük kazanmıĢtır.  Ġç Kontrol Sistemine iliĢkin çalıĢmalar ve düzenlemeler elektronik ortamda paylaĢıma sunulmuĢtur. (https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Ic-Kontrol)  Haziran ve Aralık aylarında olmak üzere yılda 2 kez birimlerin UEP ve Ġç Kontrol uygulanmalarına iliĢkin “Ġç Kontrol Sistemi Ġzleme - Soru Formu” yöntemiyle, izleme ve değerlendirme yapılmaktadır.  Ayrıca Bakanlık, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen 02.12.2015 tarihli ve 29570 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Dünya Bankası Hibe AnlaĢması eki “Kamu Mali Yönetimi Reformu Uygulamalarının Desteklenmesi Projesi”nde pilot kurum olarak seçilmiĢ olup, bu kapsamda iki farklı proje yürütülmüĢtür. Ġç kontrol sisteminde kapsamlı bir revizyon öngören “Kamu Ġç Kontrol Standartlarının Revize Edilmesi” ve “Kamu Kurumları Ġçin Risk Rehberinin OluĢturulması” projeleri ile ilgili çalıĢma yürütülmüĢtür. Ġki yıl kadar süren çalıĢmalara Bakanlık ana hizmet birimlerinden Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ve taĢra birimlerinden Ankara Ġl Müdürlüğü, denetim birimlerinden de Ġç Denetim Biriminden temsilciler katılmıĢtır. GTHB ile OSĠB‟in mülga olmasından sonra CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi ile oluĢturulan her iki Bakanlığın görevlerini yürüten Tarım ve Orman Bakanlığı olarak;  Bakanlık birimleri, Üst Yönetici imzası ile gönderilen 14.10.2019 tarihli ve E.3055629 sayılı “Ġç Kontrol Sistemi Talimatı” konulu yazı ile sistemin iĢleyiĢi ve bundan sonra yapılacak çalıĢmalar konusunda bilgilendirilerek talimatlandırılmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 10  Süreç Rehberi 2019 yılında hazırlanarak 23.01.2020 tarihli Olur ile yürürlük kazanmıĢtır.  Tarım ve Orman Bakanlığı Risk Yönergesi yürürlük kazanmıĢtır. (26/03/2020)  Risk Yönergesinin yürürlük kazanması ile birlikte Ġç Kontrol Ġzleme ve Yönlendirme Kurulunun yeniden oluĢturulması sağlanmıĢtır.  Süreç ve risk çalıĢmaları kapsamında Ġç Kontrol BaĢkanlığı uzmanları ve operasyonel süreçte görevi bizzat ifa eden personelle birebir görüĢmelerle Hayvancılık Genel Müdürlüğü (HAYGEM) ile Genel Müdürlük faaliyetlerinin yürütüldüğü taĢra birimlerinde gerçekleĢtirilen pilot çalıĢma tamamlanmıĢtır.  HAYGEM‟de baĢlayan süreçlerin çıkarılmasına iliĢkin çalıĢmalara Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ve Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) ile devam edilmiĢ ve SGB‟deki uzman personel ve ilgili birim personeli tarafından bire bir yapılan çalıĢmalar sonucunda anılan Genel Müdürlüklere ait süreçler, bağlı taĢra birimleri de dâhil olmak üzere tamamlanmıĢtır.  HAYGEM, BÜGEM ve GKGM dıĢında kalan merkez birimlerin süreçlerini COVĠD-19 kapsamında alınan önlemler doğrultusunda SGB tarafından uzaktan çevrimiçi destek verilerek taĢra birimleri de dâhil olmak üzere oluĢturmaları sağlanmıĢ ve SGB tarafından kontrol edilen süreç ve risk çalıĢmaları tamamlanmıĢtır.
 Bakanlıkta, 15 tanesi ortak idari süreç, 58 tanesi alt süreç olmak üzere toplam 4.969 adet süreç çıkartılmıĢtır. Ortak süreçler ile Bakanlığın merkez ve taĢra birimlerinde yürütülen idari ve mali konuĢlara iliĢkin uygulama birliği sağlanarak diğer süreçlerde de bu yönde çalıĢmaların gerçekleĢtirilmesi hedeflenmektedir.  Bakanlık birimlerince SGB‟nin teknik desteği ile hazırlanan süreçler ve bunlara iliĢkin riskler, Süreç Rehberi ve Bakanlık Risk Yönergesi kapsamında değerlendirilip konsolide edilerek risk iĢtahı (15) ve üzerinde olan riskler önceliklendirilmiĢtir.  Ġç Kontrol Ġzleme ve Yönlendirme Kurulu 23.12.2020 tarihinde toplanarak riskler ve iç kontrol çalıĢmalarının yılsonu değerlendirmesi yapılmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 11  Kurul Üyelerinin değerlendirmeleri dikkate alınarak Ġç Kontrol Ġzleme ve Değerlendirme Raporu ile Risk Yönetimi Eylem Planı Üst Yönetici tarafından onaylanmıĢtır.  Ġç Kontrol Ġzleme ve Yönlendirme Kurulu ve BaĢkanı tarafından onaylanan Risk Yönergesi kapsamında risk iĢtahı üzerinde ve önceliklendirilen 51 adet risk için hazırlanan Bakanlık Risk Yönetim Eylem Planı ile Bakanlığın süreçleri uygulamaya konulmak üzere Bakan Onayına sunulmuĢtur.  2020-2021 yılı Bakanlık UEP sonuçlarının izlenmesine ve değerlendirilmesine devam edilmekte olup, COVĠD-19 pandemi sürecinden dolayı tamamlanamayan eylemlerin tamamlanma tarihleri 30 Kasım 2021 tarihine kadar uzatılmıĢtır. Bakanlıkta iç kontrol sisteminin yapılandırılmasına iliĢkin temel çalıĢmalar genel olarak tamamlanmıĢ olmakla birlikte kurum organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar açık bir Ģekilde belirlenip yazılı hale getirilmediği görülmüĢtür. BirleĢen iki bakanlığı kapsayan Tarım ve Orman Bakanlığının merkez ve taĢra teĢkilatlarında bulunan her düzeydeki birimleri mevcut idari yapılanmaya göre Ģekillendirmek üzere hazırlanmıĢ ikincil mevzuat çıkarılmamıĢ, bakanlık organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumlulukları açık bir Ģekilde belirlenmeyen çalıĢma grupları oluĢturularak çalıĢma grubu sorumlusu veya koordinatör unvanı oluĢturulmuĢtur. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanarak 31.12.2005 tarihli ve 26040–3 mükerrer sayılı Resmi Gazete‟de yayınlanan ve 01.01.2006 da yürürlüğe giren “Ġç Kontrol ve Ön Mali Kontrole ĠliĢkin Usul ve Esaslar”ın “Ġç kontrolün unsurları ve genel koĢulları” baĢlıklı 7‟nci maddesi ve Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği‟nin 2.2, 2.3, 2.4, 2.5 standartları gereğince kontrol ortamının oluĢturulması kapsamında; kurum organizasyon yapısı, görev, yetki ve sorumlulukların açık bir Ģekilde belirlenmesi gerekmektedir. Ġdarelerin organizasyon Ģeması olmalı ve buna bağlı olarak fonksiyonel görev dağılımı belirlenmelidir. Personelin görevlerini ve bu görevlere iliĢkin yetki ve sorumluluklarını kapsayan görev dağılım çizelgesi oluĢturulmalı ve personele bildirilmelidir. Organizasyon yapısı, temel yetki ve sorumluluk dağılımı, hesap verebilirlik ve uygun raporlama iliĢkisini gösterecek Ģekilde olmalıdır. BĠLĠġĠM SĠSTEMLERĠNE ĠLĠġKĠN DEĞERLENDĠRME

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 12 2019 yılı Tarım ve Orman Bakanlığı Düzenlilik Denetimi Raporu‟nda Bakanlığın biliĢim sistemleri ile ilgili olarak denetim görüĢünü etkilemeyen tespit ve değerlendirmelere yer verilmiĢtir. Söz konusu raporda yer alan hususların ve 2020 yılında Ġdare tarafından kısmen veya tamamen tamamlanamayan kısımlarına bu bölümde yer verilmiĢtir..

• BiliĢim Alanında Stratejik Yönetime ĠliĢkin Doküman ve Mekanizmalar Bakanlık bünyesinde 2020 yılı itibariyle, biliĢim alanında stratejik yönetime iliĢkin doküman ile biliĢim sistemleri yönlendirme kurulu veya dengi bir yapısının henüz mevcut olmadığı görülmüĢtür. Dolayısıyla, biliĢim alanında stratejik yönetime iliĢkin doküman ve mekanizmaların Bakanlıkta olmaması; biliĢim teknolojileri (BT)‟ne iliĢkin iĢ önceliklerinin doğru tanımlanamamasına, BT‟nin kurumsal vizyon, amaç ve hedeflere katkı sağlayamamasına, Kurum stratejisi ve hedefleri ile uyumlu olmayan BT projelerinin yürütülmesine ve BT biriminin kurum üst yönetimi düzeyinde temsil edilememesine yol açabilecektir.
• Bilgi Güvenliği Yönetimine ve BiliĢim Teknolojileri Politika ve Prosedürler Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği‟nin “Bilgi Sistemleri Kontrolleri” baĢlıklı 12 No‟lu standardının 1‟inci Ģartında; “Bilgi sistemlerinin sürekliliğini ve güvenilirliğini sağlayacak kontroller yazılı olarak belirlenmeli ve uygulanmalıdır” denilmektedir. Nihayetinde, ihtiyaç duyulan ve uygulanan güvenlik kontrolleri arasında farklılıkların olması, beraberinde; bilgi güvenliği süreçlerinin etkin Ģekilde yönetilememesine, bilgi güvenliğine iliĢkin kuralların ve kısıtların belirlenmemiĢ olmasının bilgi güvenliği ihlallerinin ortaya çıkmasına sebep olabileceği düĢünülmektedir.
• BiliĢim Teknolojileri Risk Yönetimine ĠliĢkin Eksiklikler Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği‟nin “Risklerin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi” baĢlıklı 6 No‟lu standardına göre; “İdareler, sistemli bir şekilde analizler yaparak amaç ve hedeflerinin gerçekleşmesini engelleyebilecek iç ve dış riskleri tanımlayarak değerlendirmeli ve alınacak önlemleri belirlemelidir.” denilmektedir. Bununla birlikte, Bilgi ĠĢlem Dairesi BaĢkanlığında güncel bir BT risk kütüğü mevcut olmadığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü bünyesindeki Entegre Ġdare Kontrol Sistemi Daire BaĢkanlığının ise, yönetiminden sorumlu olduğu BT varlıklarına yönelik bir risk yönetim metodolojisi ve risk kütüğü bulunmadığı, neticede Tarım ve Orman Bakanlığının

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 13 güncel bir BT risk değerlendirmesi bulunmadığına, 2019 yılı SayıĢtay Denetim Raporunda vurgu yapılmıĢtır. Nihayetinde, BT varlıklarına yönelik bir risk yönetim metodolojisi ve risk kütüğü bulunmaması beraberinde, önemli BT risklerinin tespit edilememesine ve yetersiz BT kontrollerine güven duyulmasına yol açabileceği düĢünülmektedir.

• BiliĢim Teknolojilerine ĠliĢkin Rol ve Sorumlulukları Belirleyen Dokümanlar Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği‟nin “Bilgi Sistemleri Kontrolleri” baĢlıklı 12 No‟lu standardının 2‟inci Ģartında; “Bilgi sistemine veri ve bilgi girişi ile bunlara erişim konusunda yetkilendirmeler yapılmalı, hata ve usulsüzlüklerin önlenmesi, tespit edilmesi ve düzeltilmesini sağlayacak mekanizmalar oluşturulmalıdır” denilmektedir. Kamu Ġç Kontrol Tebliğinin „Bilgi Sistemleri Kontrolleri‟ ve COBIT/ITIL Hizmet Yönetimi metodolojisindeki rol ve sorumluluklar ile ilgili maddelerin incelenerek hazırlanacak belgelerin güncel tutulması gerekmektedir. Aksi takdirde, BT‟ye iliĢkin rol ve sorumlulukların ayrıntılı olarak düzenlenmemesi; kritik iĢ süreçlerinin ve BT projelerinin olumsuz etkilenmesine ve bilgi varlıklarının yeterli düzeyde korunamamasına yol açabileceği değerlendirilmektedir.
• Bilgi Sistemlerinin Sürekliliğini ve Güvenilirliğini Sağlayacak Kontroller Çerçevesinde ĠĢ Sürekliliği ve Felaketten Kurtarma Süreçleri Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği‟nin “Faaliyetlerin Sürekliliği” baĢlıklı 11 No‟lu standardında; “İdareler, faaliyetlerin sürekliliğini sağlamaya yönelik gerekli önlemleri almalıdır”, “Bilgi Sistemleri Kontrolleri” baĢlıklı 12 No‟lu standardının 1‟inci Ģartında; “Bilgi sistemlerinin sürekliliğini ve güvenilirliğini sağlayacak kontroller yazılı olarak belirlenmeli ve uygulanmalıdır” ifadeleri yer almaktadır. Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve 2013-2014 Eylem Planı‟nın 6‟ncı ana eylem maddesi olan “Kamu Bilgi Güvenliği Programı” kapsamında hazırlanan Kamu Kurumlarının Uyması Gereken Asgari Bilgi Güvenliği Kriterleri‟ne göre; “Tüm kamu kurumlarında Kurumsal bilgi ve kayıtlar düzenli olarak yedeklenmelidir. (…) Kritik kamu kurumlarında iş sürekliliği analizi yapılmalı, kritik sistemler için Felaket Kurtarma Merkezleri (FKM) oluşturulmalıdır.” denilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 14 Nihayetinde, iĢ sürekliliği ve felaket kurtarmaya iliĢkin planlama, yedekleme ve test süreçlerindeki eksikliklerin; Bakanlık tarafından sunulan BT hizmetlerinin sürekliliğinin aksamasına, kesinti durumunda BT hizmetlerinin beklenen süre içerisinde çalıĢır hale getirilememesine ve hassas ve kritik bilgilerin geri döndürülemez biçimde kaybedilmesine yol açabileceği değerlendirilmektedir. 6. DENETĠM GÖRÜġÜ Tarım ve Orman Bakanlığının 2020 yılına iliĢkin geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının “Denetim GörüĢünün Dayanağı Bulgular” bölümünde açıklanan nedenlerden dolayı doğru ve güvenilir bilgi içermediği kanaatine varılmıĢtır. 7. DENETĠM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiĢtir. A. DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüĢ ile ilgili olan bulgular yer almaktadır. BULGU 1: Bakanlıkça Uygulanan Ġdari Para Cezalarının MuhasebeleĢtirilmemesi ve Raporlanmaması Tarım ve Orman Bakanlığınca gerek kendi mevzuatı, gerekse uygulanmasından sorumlu bulunduğu Kanunlara dayanılarak verilen idari para cezalarının (ĠPC) muhasebeleĢtirilmediği ve dolayısıyla faaliyet sonuçları tablosunda yer almadığı tespit edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟na göre; (I) sayılı Cetvelde gösterilen Devlet tüzel kiĢiliğine dahil genel bütçeli bir kamu idaresi olan Tarım ve Orman Bakanlığı; 5488 sayılı Tarım Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu, 4703 sayılı Ürünlere ĠliĢkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun, 5553 Sayılı Tohumculuk Kanunu, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 15 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin Ġcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının TeĢekkül Tarzına ve Göreceği ĠĢlere Dair Kanun, 4634 sayılı ġeker Kanunu, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamülleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun, 4250 Sayılı Ġspirto ve Ġspirtolu Ġçkiler Ġnhisarı Kanunu, 4703 sayılı Ürünlere ĠliĢkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu‟na dayanarak idari para cezaları uygulamaktadır. 5018 sayılı Kanun‟un “Gelirlerin Dayanakları” baĢlıklı 37‟nci maddesinde “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelirlerinin kanuni dayanakları bütçelerinde gösterilir. Bütçelerde yer alan gelirler, ilgili kanunlarında belirtilen usullere göre tarh, tahakkuk ve tahsil edilir. Genel bütçe gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsili Maliye Bakanlığı veya tarh ve tahakkuka ilgili mevzuatına göre yetkili idareler tarafından yapılır.” hükmü yer almaktadır. Yukarıda sıralanan Kanunlar uyarınca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uygulanan idari para cezaları ise 5326 sayılı Kabahatler Kanunu‟nun 3 (1)/b fıkrasındaki “idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı” hükmüne istinaden Kabahatler Kanunu‟na tabidir. 5326 sayılı Kanun‟un 17‟nci maddesinde de Ġdari Para Cezaları düzenlenmiĢ olup buna göre; -5018 sayılı Kanun‟a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen idarî para cezalarının Genel Bütçeye gelir kaydedileceği, -Ġdari para cezalarına iliĢkin kesinleĢen kararların Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil daireleri tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği, -Ġdarî para cezası tamamen tahsil edildikten itibaren en geç bir ay içinde durumun ilgili kamu kurum ve kuruluĢuna bildirileceği, -Kabahat dolayısıyla idarî para cezası veren kamu görevlisinin, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun tahsilatını derhal kendisinin gerçekleĢtireceği, idarî para cezasını

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 16 kanun yoluna baĢvurmadan önce ödeyen kiĢiden bunun dörtte üçünün tahsil edileceği, peĢin yapılan ödemenin kiĢinin bu karara karĢı kanun yoluna baĢvurma hakkını etkilemeyeceği, hususları düzenlenmiĢtir. Kanun‟un “baĢvuru yolu” baĢlıklı 27‟nci maddesinde ĠPC‟nin kesinleĢmesine iliĢkin hükümlere yer verilmiĢ olup; idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine iliĢkin idarî yaptırım kararına karĢı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeĢ gün içinde, sulh ceza mahkemesine baĢvurulabileceği, bu süre içinde baĢvurunun yapılmamıĢ olması halinde idarî yaptırım kararının kesinleĢeceği, mücbir sebebin varlığı dolayısıyla bu sürenin geçirilmiĢ olması halinde bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde karara karĢı baĢvuruda bulunulabileceği, bu baĢvurunun, kararın kesinleĢmesini engellemeyeceği; ancak, mahkemenin yerine getirmeyi durdurabileceği” düzenlenmiĢtir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu‟nun uygulanmasına iliĢkin hususlar Maliye Bakanlığı nca çıkarılan 442 seri nolu Tahsilat Genel Tebliği‟nde de açıklanmıĢtır. 442 Seri No.lu Tahsilat Genel Tebliği‟nde (12.03.2007/26520);

• Kamu idareleri tarafından verilecek idari para cezalarının 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında olduğu,
• Ġdarî para cezalarına iliĢkin kesinleĢen kararların 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderileceği,
• Kanun yoluna baĢvurulmaması veya kanun yoluna baĢvurulması halinde yargılama aĢamalarının son bulması neticesinde idari para cezalarının kesinleĢerek takip edilebilir aĢamaya geleceği,
• Ġdari para cezalarına iliĢkin kararların 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri kapsamında, ilgili kamu idarelerince 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgililere tebliğ edileceği,
• Ġdari para cezalarında ödeme zamanının 5326 sayılı Kanun‟un 26‟ncı maddesine göre ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay olduğu,
• Ödeme veya kesinleĢme süresi içerisinde ödenmeyen idari para cezasına iliĢkin idari yaptırım kararlarının, kararların kesinleĢmesini müteakip tahsil için borçlunun gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine gönderileceği,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 17

• Vergi daireleri tarafından, idari para cezalarının tamamı tahsil edildiği tarihten itibaren bir ay içinde durumun ilgili idarelere bildirileceği
• 5326 sayılı Kanun‟un 17‟nci maddesi uyarınca, idari para cezasını kanun yoluna baĢvurmadan önce (15 gün içinde) ödeyen kiĢiden bunun dörtte üçünün tahsil edileceği, tahsilat esnasında düzenlenecek makbuzlarda idari para cezası tutarı, indirim tutarı ve tahsilat tutarı ayrı ayrı gösterileceği,
• Ġdari para cezalarında kullanılacak tutanakların seri ve sıra numaraları birbirini takip eder Ģekilde bastırılması, görevli personele zimmetle teslim edilmesi, tutanakların iptal edilmesi gerektiğinde iptal iĢlemlerinin tutanağın üzeri çizilmek ve iptal Ģerhi konulmak suretiyle gerçekleĢtirileceği ve tutanakların güvenliği konusunda özen gösterilmesi gerektiği belirtilmiĢtir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Faaliyet Hesapları” baĢlıklı 257‟nci maddesinde “Bu ana hesap grubu kamu idarelerinin faaliyet dönemine iliĢkin olarak tahakkuk eden her türlü gelir ve giderlerin ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak izlenmesi ve faaliyet sonuçlarının üretilmesi için kullanılır.”, 600 Gelirler Hesabına iliĢkin 259‟uncu maddesinde de “Bu hesap, bütçe ile olsun veya olmasın genel kabul görmüĢ muhasebe ilkelerine göre tahakkuk eden her türlü gelirin izlenmesi için kullanılır” düzenlemeleri mevcuttur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin 390-394 arası maddelerinde Gelirler hesabına yapılacak kayıtlara iliĢkin açıklamalara yer verilmiĢtir. Buna göre tahakkuk eden alacakların bir yandan 600-Gelirler hesabına alacak, 120 veya 220-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç kaydedilerek gerçekleĢtirileceği açıklanmıĢtır. Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine göre TOB birimlerince uygulanan ĠPC‟nın tarh, tahakkuk iĢlemleri ile kesinleĢme öncesi rızaen tahsil iĢlemlerinden Tarım ve Orman Bakanlığının yetkili ve sorumlu bulunduğu, kesinleĢen ĠPC‟lerin takip ve tahsil iĢlemlerinden ise Vergi Dairelerinin yetkili ve sorumlu olduğu anlaĢılmaktadır. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin Faaliyet Hesaplarına iliĢkin açıklamaları gereğince, TOB tarafından tahakkuk ettirilen her türlü gelirlerin 6 no.lu Faaliyet hesaplarına kaydedilerek izlenmesi ve faaliyet sonuçları arasında raporlanması gerekmektedir. KesinleĢerek takip ve tahsil edilebilir hale gelen ĠPC alacakları ise Vergi Daireleri tarafından 120-Gelirlerden Alacaklar hesaplarında izlenmelidir. ĠPC‟nin muhasebeleĢtirilmesi, ĠPC‟nin tarh, tahakkuk ve tahsiline iliĢkin mali iĢlemlerin mevzuatına uygun olarak yürütülmesinin hesap verme sorumluluğunun sağlanabilmesi bakımından gereklidir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 18 Kısaca tarh hesaplama, tahakkuk tahsil edilebilir hale gelme, tahsil ise nakden veya mahsuben ilgililerden alınarak devlet veznelerine alınmasını ifade etmektedir. Yukarıdaki mevzuata göre ĠPC‟nin tarhı idarece tebliğ edildiği tarihte, tahakkuku kanun yoluna baĢvurulmaması veya kanun yoluna baĢvurulması halinde yargılama aĢamalarının son bulması neticesinde idari para cezalarının kesinleĢerek takip edilebilir aĢamaya geldiği tarihte, tahsili ise 6183 sayılı Kanun uygulanmasına göre ilgililerden alındığı tarihte gerçekleĢtirilmesi, gerekmektedir. Muhasebe kayıtlarının da buna uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemede Tarım ve Orman Bakanlığı birimlerince gerçekleĢtirilen ĠPC‟ye iliĢkin faaliyetleri 600-Gelirler hesabında muhasebeleĢtirilmediği, dolayısıyla yıllık faaliyet sonuçlarına yansıtılamadığı anlaĢılmıĢtır. Zira 5018 sayılı Kanun yürürlüğünden sonra tahakkuk esasına göre yürütülmesi gereken ĠPC‟nin muhasebesinin, nakit esasına göre devam edildiği anlaĢılmaktadır. KesinleĢen ĠPC‟ye iliĢkin tahakkuk iĢlemlerinin Vergi dairelerine intikali alacak devri yerine, yazıĢma suretiyle sağlanmakta, vergi daireleri ise kesinleĢen ĠPC tutarlarını kendi tahakkukları gibi 600 Gelirler hesabına kaydederek faaliyet sonuçları tablosuna yansıtmaktadır. Bakanlığın görev alanındaki yasalara göre 2020 yılında uyguladığı para cezalarının tutarı ve mahiyeti konusunda herhangi bir yardımcı bütünleĢik kayıt sistemi bulunmadığından bu yılda uygulanan cezaların tutarı belirlenememiĢtir. Bahse konu husus 2018 ve 2019 yılı SayıĢtay Denetim Raporlarında bulgu konusu yapılmıĢ olmakla birlikte halen çözüme kavuĢturulamamıĢtır. Ġlgili Kanunlar uyarınca idari yaptırımlar kapsamında verilen idari para cezalarının tarh, tahakkuk ve tahsilinin zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleĢtirilmesinin sağlanması, tahakkuk ve tahsil zamanaĢımına uğratılmaması, yaptırımların etkinliğinin artırılması için; -Tahakkuk etmiĢ ĠPC alacakların zamanında muhasebeleĢtirilerek vergi dairesine intikal ettirilene değin TOB‟un 12 Faaaliyet Alacakları hesap grubunda izlenmesi, -ĠPC‟ye iliĢkin alacakların Tahsil Dairesine intikal ettirilmesinde kayıp ve hataların önlenmesi için, genel bütçeli idareler arası 51 Değer Hareketleri hesap grubu kullanılarak, alacak devri sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 19 BULGU 2: Banka Hesaplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Banka Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi 2020 yılı Dönem sonu bilançosu ile raporlanan Banka hesaplarının 262.237.404,68 TL banka mevcudu Banka tespit tutanaklarının düzenlenmediği, haricen tespit edilen 221.665.224,46 TL Banka mevcudunun ise raporlanmadığı tespit edilmiĢtir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre 102 Banka Hesabı, muhasebe birimleri adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya tahsil için verilen çeklerden tahsil iĢlemi tamamlananlar ile muhasebe birimlerince düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden ödendiği veya gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarlarının izlenmesi için kullanılmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 61‟inci maddesinde; “Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerlerin alınması saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemleridir. Bu iĢlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.” Ģeklinde düzenlenmiĢtir. MuhasebeleĢtirme iĢlemleri ise Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre yürütülmekte olup, Yönetmelik‟in 543 ve 544‟üncü maddelerine göre, hazır değerlerin mali yılın son günü itibarıyla muhasebe yetkilisinin baĢkanlığındaki sayım kurulları tarafından sayılacağı, sayımda banka hesabı defteri borç sayfası genel toplamı, banka hesabı defteri alacak sayfası genel toplamı, kayıtlara göre bankada bulunması gereken miktarı gösteren Örnek 49/B Numaralı Banka Mevcudu Tespit Tutanağının düzenleneceği ve bu tutanakların muhasebe birimlerinde muhafaza edileceği düzenlenmiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı 1201 adet harcama birimi ile 1004 adet muhasebe birimi eliyle mali iĢlemlerini muhasebeleĢtirmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan toplam 262.237.404,68 TL Banka bakiyesi ise 1004 adet muhasebe birimindeki bakiyelerden oluĢmaktadır. 102 Banka Hesabında izlenen 262.237.404,68 TL tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken Banka Tespit Tutanaklarının ilgili muhasebe birimlerince düzenlenmediği anlaĢıldığından, Banka mevcudunun tutanaklarla teyidi yapılamamıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 20 Bahse konu tutanaklar dönem sonunda Mali Tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından talep edilmiĢ ancak söz konusu tutanakların temin edilemediği bildirilmiĢtir. Öte yandan yapılan araĢtırmada Tarım ve Orman Bakanlığı merkez ve taĢra teĢkilatının tüm birimleri adına açılmıĢ banka hesaplarına iliĢkin bilgiler Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğünden istenilmiĢtir. Alınan cevabi yazı ve eklerinin incelenmesinde; 31.12.2020 dönem sonunda 221.665.224,46 TL bakiyeli 4222 adet banka hesabının Bakanlık ve bağlı birimleri adına açıldıkları halde, genel bütçe, döner sermaye ve sosyal tesisler muhasebe birimlerinde muhasebeleĢtirilmedikleri, haricen açılan hesaplar olduğu ve herhangi bir bilanço ile SayıĢtaya raporlanmadıkları anlaĢılmıĢtır. Gerek Bakanlık birimleri gerekse Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından da temin edilemeyen banka mevcutlarına iliĢkin sayım tutanakları, bankalarda bulunan tutarların fiili durumları ile hesapta kayıtlı tutarların teyidi yılsonu tutanakları ile mümkün iken buna riayet edilmediği anlaĢılmaktadır. Bir baĢka deyiĢle hesapta kayıtlı tutarların gerçekte var olup olmadıkları teyit edilememektedir. Yönetmelik‟in 543 ve 544‟üncü maddeleri gereği düzenlenmesi gereken tutanakların ve hesaba ait bilgilerin Tarım ve Orman Bakanlığı harcama birimlerine ve Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığına sunulmadığı, bu nedenle Bakanlıkça yapılan Mali Raporlama çalıĢmalarında dayanak olarak kullanılmadığı anlaĢılmıĢtır. Örneğin, banka hesaplarının döviz cinsi olanlarının dönem sonunda hangi kurdan tablolarda yer aldığına iliĢkin açıklamaların, mali tablo dipnotlarında gösterilmesi için ihtiyaç duyacağı bilgilerdendir. Bu nedenle dipnotlar usulüne uygun düzenlenememiĢtir. Banka mevcutlarının noksansız ve uygun değerle raporlanabilmesi, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması amacıyla; Kayıt dıĢında kalan tüm banka hesaplarının muhasebe birimleri ile iliĢkilendirilerek muhasebeleĢtirilmesi ve bilançoda raporlanması, Kayıt altında bulunan banka mevcutlarının Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin ekinde düzenlenen Örnek 49/B numaralı Banka Mevcudu Tespit Tutanaklarının düzenlenmesi,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 21 Mali Raporların düzenlenmesinde gerçeğe uygun raporlanması sağlanmalıdır. BULGU 3: Proje Özel Hesabının Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi 2020 yılı Dönem sonu bilançosu ile raporlanan Proje Özel hesaplarının 21.417.174,91 TL banka mevcudu Banka tespit tutanakları düzenlenmediğinden teyit edilememektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre 104 Proje Özel Hesabı, dıĢ finansman kaynağından, kamu idareleri adına dıĢ proje kredisi olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya uygun görülen diğer bankalar nezdinde açılan özel hesaplara aktarılan tutarlar, bu tutarlardan yapılan giderler, verilen avanslar, açtırılan akreditifler ile avans ve akreditiflerden nakden geri alınanların ve hesap bakiyesinin değerlemesi sonucu ortaya çıkan kur farklarının muhasebe birimlerince izlenmesi için kullanılmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 61‟inci maddesinde; “Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerlerin alınması saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemleridir. Bu iĢlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.” Ģeklinde düzenlenmiĢtir. MuhasebeleĢtirme iĢlemleri ise Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre yürütülmekte olup, Yönetmelik‟in 543 ve 544‟üncü maddelerine göre, hazır değerlerin mali yılın son günü itibarıyla muhasebe yetkilisinin baĢkanlığındaki sayım kurulları tarafından sayılacağı, sayımda banka hesabı defteri borç sayfası genel toplamı, banka hesabı defteri alacak sayfası genel toplamı, kayıtlara göre bankada bulunması gereken miktarı gösteren Örnek 49/B Numaralı Banka Mevcudu Tespit Tutanağının düzenleneceği ve bu tutanakların muhasebe birimlerinde muhafaza edileceği düzenlenmiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı 1201 adet harcama birimi ile 1004 adet muhasebe birimi eliyle mali iĢlemlerini muhasebeleĢtirmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan toplam 21.417.174,91TL Proje Özel hesabı Banka bakiyesi ise 1004 adet muhasebe birimindeki bakiyelerden oluĢmaktadır. 104 Proje Özel Hesabında izlenen 21.417.174,91 TL tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken Banka Tespit Tutanaklarının ilgili muhasebe birimlerince

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 22 düzenlenmediği anlaĢıldığından, hesabın Banka mevcudunun tutanaklarla teyidi yapılamamıĢtır. Bahse konu tutanaklar dönem sonunda Mali Tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından talep edilmiĢ ancak söz konusu tutanakların temin edilemediği bildirilmiĢtir. Bankalarda bulunan tutarların fiili durumları ile hesapta kayıtlı tutarların yılsonu tutanakları ile teyidi gerekmekte ise de dönem sonlarında tutanakların düzenlenmediği anlaĢılmaktadır. Bahse konu tutanaklar gerek Bakanlık birimleri, gerekse Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından da temin edilememiĢtir. Bir baĢka deyiĢle hesapta kayıtlı tutarların gerçekte var olup olmadıkları teyit edilememektedir. Yönetmelik‟in 543 ve 544‟üncü maddeleri gereği düzenlenmesi gereken tutanakların ve hesaba ait bilgilerin Tarım ve Orman Bakanlığı harcama birimlerine ve Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığına sunulmadığı, bu nedenle Bakanlıkça yapılan Mali Raporlama çalıĢmalarında dayanak olarak kullanılmadığı anlaĢılmıĢtır. Örneğin, özel hesaplardaki döviz cinsi olanlarının ay sonlarındaki değerlemesine iliĢkin açıklamaların, mali tablo dipnotlarında gösterilmesi için ihtiyaç duyacağı bilgilerdendir. Bu nedenle dipnotlar usulüne uygun düzenlenememiĢtir. Proje Özel Hesabının Banka mevcutlarının noksansız ve uygun değerle raporlanabilmesi, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması amacıyla; Banka mevcutlarının Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin ekinde düzenlenen 49/B numaralı örneğe uygun olarak Banka Mevcudu Tespit Tutanaklarının düzenlenmesi, Mali Raporlamada gerekli not ve açıklamaların yapılabilmesi için gerekli olan banka mevcutlarının ayrıntılarına iliĢkin kanıtların esas alınması, gerektiğinde bunların düzenli olarak muhasebe birimlerinden temin edilmesi sağlanmalıdır. BULGU 4: KiĢilerden Alacaklara Esas Bilgi ve Belgelerin Eksik Olması ve Ġlgili Hesabın Tam ve Doğru Olarak Raporlanmaması 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabı kiĢiler bazında Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)‟nde belirtilen bilgileri içerecek Ģekilde düzenlenmemiĢ ve kiĢilerden alacaklar hesabının bazı muhasebe birimlerinde alacak bakiye verdiği görülmüĢtür.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 23 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabı ile ilgili olarak MYMY‟nin 82‟nci maddesinde; “Diğer alacaklar hesap grubu, faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan alacakların izlenmesi için kullanılır. Diğer alacaklar, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 140-Kişilerden Alacaklar Hesabından oluşur.” denilmektedir. Aynı Yönetmelik‟in 83‟üncü maddesinin 1‟inci fıkrasında; “Kişilerden alacaklar hesabına alınarak takibi gereken alacaklar; kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda ortaya çıkar.” denilmiĢtir. MYMY‟nin “Borçlular Defteri” baĢlıklı 540‟ıncı maddesinde; “Borçlular Defteri” (Örnek:47), memur aylıklarından veya diğer istihkak sahiplerinin alacaklarından kesilmek üzere, icra ve diğer dairelerden gelen haciz kararları ve yazılarla takibi muhasebe birimine bildirilen alacakların takip ve tahsili için tutulur. Defterin her sayfasına borç ve tahsilata ait bilgiler sütun başlıklarına göre kaydedilir.” denilmektedir. Diğer bir ifadeyle idareler, takibi için muhasebe birimine bildirilen alacaklar için muhasebe birimince, söz konusu alacakların takip ve tahsili için borçlular defterinin (MYMY Örnek:47) düzenlenmesi ve tutulması gerekmektedir. TOB 2020 yılı mizanının incelenmesi neticesinde, 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabında 27.006.360,42-TL alacak aslı, 109.821,21-TL faiz tutarı olmak üzere toplam 27.116.181,62-TL alacak bulunmaktadır. Bahse konu alacaklar 290 muhasebe biriminde kayıtlı tutarlardan oluĢmaktadır. Bununla birlikte, 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabının tam ve doğru Ģekilde kayıtlara alınıp takip ve tahsilatlarının yapılıp yapılmadığının teyidi amacıyla Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından 31.12.2020 tarihi itibariyle ve kesin mizana esas yardımcı defter kayıtları istenilmesine rağmen temin edilememiĢtir. Buna rağmen, 07.03.2021 tarihli ve BütünleĢik Kamu Mali Yönetim BiliĢim Sistemine Entegre Yönetim Bilgi Sistemi vasıtasıyla sunulan “Kişi Borcu Raporu” Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından temin edilmiĢ, fakat söz konusu

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 24 raporun kesin mizandaki tutarları doğrulamaya elveriĢli olmadığı görülmüĢtür. Doğrulamaya elveriĢli olmaması; raporun 31.12.2020 tarihli bakiyeleri verememesi ve 2021 yılı tahakkuk ve tahsilatlarının da içermesi olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, söz konusu rapordaki alacaklar listesinde; bazı alacaklarda, borçlunun Ad Soyad/unvan, TC Kimlik No/Vergi No bilgilerinin yer almadığı görülmüĢtür. Bir baĢka deyiĢle, söz konusu raporda bazı alacakların takip ve tahsili için gerekli olan bilgilerin yetersiz olduğu görülmüĢtür. Ayrıca bazı muhasebe birimlerinde, 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabının alacak bakiyesi verdiği görülmüĢtür. 140 Hesabı alacak bakiyesi veren muhasebe birimlerine iliĢkin tablo aĢağıda yer almaktadır. Tablo 3: KiĢilerden Alacaklar Hesabı Alacak Bakiyesi Veren Muhasebe Birimleri (TL) Muhasebe Birim Adi Muhasebe Birimi Kodu Hesap Kodu Alacak Bakiye Tutarı Etimesgut Mal Müdürlüğü 6158 140 7.383,49 Burhaniye Malmüdürlüğü 10105 140 2.504,75 Tefenni Malmüdürlüğü 15104 140 2.501,07 Kırıkhan Malmüdürlüğü 31105 140 263,16 Mut Malmüdürlüğü 33104 140 21,04 Güzelbahçe Malmüdürlüğü 35155 140 1.844,68 Çiğli Malmüdürlüğü 35157 140 29,29 Kars Muhasebe Müdürlüğü 36100 140 158,85 Melikgazi Malmüdürlüğü 38152 140 382,44 MuĢ Korkut Malmüdürlüğü 49105 140 2.336,83 Nazımiye Malmüdürlüğü 62104 140 6.116,90 Iğdır Muhasebe Müdürlüğü 76100 140 701,32 TOPLAM 24.243,82 TL MYMY‟ye göre borç karakterli bir hesap olan ve alacak bakiyesi vermesi mümkün bulunmayan 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabı, ayrıntıları yukarıda gösterilen muhasebe birimlerinde toplam 24.243,82-TL alacak bakiyesi vermiĢtir. Bu husus da dikkate alındığında 140 KiĢilerden Alacaklar hesabının ayrıntısına iliĢkin yardımcı defter bilgilerine olan ihtiyaç çok daha anlamlıdır. Nihayetinde, 2020 yılı bilançosunda yer 140 KiĢilerden Alacaklar Hesabının tam ve uygun değerle raporlandığının kanıtlanabilmesi amacıyla;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 25 Alacakların kiĢiler bazında MYMY‟de belirtilen bilgileri içerecek örneğine uygun Borçlular defterinin düzenlenmesi ve mali raporlarla sunulan bilgilerin doğruluğunun sağlanması, Defter bilgilerinin dönem sonu raporlarının hazırlanmasında, ilgili harcama birimleri ve Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığınca temin edilmesi, gerçek ve uygun bilgileri içermeyenlerinin eksiklerinin tamamlatılması, zamanaĢımına uğramıĢ olanların tespitin yapılarak sorumluluğu bulunanlar hakkında iĢlem tesisi, Muhtemel olmayan alacak bakiyesi ile raporlanan alacakların muhasebe birimlerindeki hata kaynaklarının araĢtırılmak suretiyle düzeltilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. BULGU 5: Kurumca Verilen Borçlardan Alacakların Tam ve Doğru Olarak Raporlanmaması Tasfiye edilen fonlar (Ağaçlandırma Fonu ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonu) tarafından kullandırılan kredilerden kaynaklı alacakların kaynağı ve dayanakları tespit edilememiĢtir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nde “132 ve 232 no.lu Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesapları” ile ilgili olarak özetle, “Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabı; yılı bütçe kanunu veya ilgili mevzuatına dayanılarak nakit olarak veya özel tertip iç borçlanma senedi ihracı suretiyle ikrazen verilen borçlardan kaynaklanan alacaklar, anaparaya eklenen faiz, masraf ve kur farkları, ikraz anlaşmasına dayanmayan teşvik uygulamaları çerçevesinde verilen krediler, alacağın borçlusu ve döviz cinsi değiştirilen tutarlar, alacağı etkileyen diğer işlemler sonucu oluşan tutarlar ile bu alacaklara karşılık nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar, terkin veya tecil edilen tutarlar ve terkin veya tecilin iptalinden doğan tutarların izlenmesi için kullanılır.”denilmektedir. Diğer bir ifadeyle, Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabı bütçe kanunları veya ilgili mevzuata istinaden, kamu idarelerince gerçek veya tüzel kiĢilere kullandırılan kredilerden kaynaklanan alacakların izlenmesi için kullanılmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 26 Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 mali yılı bilançosunda yer alan 132 ve 232 nolu Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar hesaplarının incelenmesinde; 132 Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabının 4.813.606,21-TL borç bakiyesi verdiği görülmüĢtür. Söz konusu tutar, Ankara Ġl Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü kayıtlarında Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı adına kayıtlı olarak tutulmaktadır. 232 Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabında yer alan 04.12.2019 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosuna devredilen 94.083.517,53-TL alacaktan;

• 22.226,00-TL‟sinin Bursa Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü nezdinde Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı adına,
• 94.061.291,53-TL‟sinin Tarım ve Orman Bakanlığı Merkez Muhasebe Müdürlüğü nezdinde Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı adına kayıtlı olduğu görülmüĢtür. Söz konusu hesabın ayrıntısının ve mahiyetinin tespiti amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığı‟ndan hesaba iliĢkin olarak MYMY‟ye göre tutulması gereken Borçlular Defteri ve ayrıntıları yazı ile istenilmiĢ, fakat gelen cevabi yazıda söz konusu hesaba iliĢkin yardımcı defterin olmadığı belirtilmiĢtir. Söz konusu hesapların kayıtlı olduğu muhasebe müdürlüklerinden alınan Ģifahi bilgilerde ise hesaplara ait ayrıntılı yardımcı defterler, kayıt, belge vs bilgisinin kendi birimlerinde bulunmadığı ve adına kayıtlı Ġdari Birimlerce takip edilmesi gerektiği belirtilmiĢtir. Aynı zamanda, SayıĢtay BaĢkanlığı 2016 ve 2017 yılları (Mülga) Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Düzenlilik Denetim Raporları‟nda, “söz konusu alacakların devir iĢlemlerinin yapılarak Orman Genel Müdürlüğünce takip edilmesi gerektiği” Ģeklinde raporlanmıĢ ise de hali hazırda yapılan araĢtırmada ilgili alacakların ayrıntılarına iliĢkin bir bilgiye ulaĢılamadığından mahiyetleri tam olarak açıklığa kavuĢturulamamıĢ olup, alacakların devri de gerçekleĢtirilememiĢ ve alacaklardan herhangi bir tahsilat da yapılamamıĢtır. Alacakların mahiyetinin ve doğuĢ kaynaklarının anlaĢılması amacıyla yapılan araĢtırmada; 6831 sayılı Orman Kanunu ve 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun hükümleri neticesinde oluĢturulmuĢ “Ağaçlandırma Fonu”

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 27 ile “Orman Köylüleri Kalkınma Fonu” kapsamında gerçek veya tüzel kiĢilere kullandırılan kredilerden kaynakladığı anlaĢılmıĢtır. Söz konusu fonlar ise 21.02.2001 tarihli ve 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanun‟da yer alan hükümlere istinaden; 6831 sayılı Orman Kanununun 64‟üncü maddesi ile ek 3‟üncü maddesi ile 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun‟un 18 ve 19‟uncu maddeleri ile 14‟üncü maddesinin ikinci fıkrasının, 01.01.2002 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırıldığı görülmüĢtür. 4629 sayılı Kanun‟un Geçici 1‟inci maddesinde; “Yürürlükten kaldırılan fonlardan kullandırılan kredilerin geri dönüşleri, ilgili mevzuat çerçevesindeki esas ve usuller dahilinde bağlı bulundukları kurumlar tarafından vade tarihleri itibariyle tahsil edilir ve ilgili kurumun merkez saymanlığı hesabına yatırılır. Yatırılan bu miktarları gerektiğinde bütçeye gelir veya özel gelir, aynı amaçla kullanılmak üzere ilgili kurum bütçelerinde mevcut tertiplere ödenek veya açılacak tertiplere özel ödenek olarak kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Özel ödeneklerden kullanılmayan miktarlar ertesi yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilebilir. Zorunlu hallerde, kullandırılan kredilerin geri dönüşüne ilişkin vade ve faiz şartlarında değişiklik yapmaya, tahsili imkansız hale gelenleri terkin etmeye Maliye Bakanlığının görüşü üzerine ilgili kurumlar yetkilidir.” denilmek suretiyle, tasfiye edilen söz konusu fonlardan kullandırılan kredilerin tahsil ve takibine iliĢkin hususlar açıklanmıĢtır. Nihayetinde, tasfiye edilmiĢ fonlardan kaynaklandığı değerlendirilen alacakların, ayrıntısına (kimden, ne tutarda, hangi vadelerde, anapara, faiz vb. Ģartlara) iliĢkin bilgiye gerek idari birimlerden ve gerekse muhasebe birimlerinde ulaĢılamamaktadır. Yukarıda ifade edilen hususlar çerçevesinde; 132 ve 232 nolu hesaplarda yer alan ve (Mülga) Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı‟ndan Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtlarına devredilen toplam 98.897.123,74 –TL alacağın;

• Ağaçlandırma Fonu ile Orman Köylüleri Kalkınma Fonu‟ndan gerçek ve tüzel kiĢilere kullandırılan kredilerden kaynaklandığı,
• Söz konusu kredilerin mahiyetlerine iliĢkin yardımcı defter, kayıt, tahsilat vs bilgilerine ulaĢılamadığı,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 28

• Dolayısıyla, söz konusu alacakların takip ve tahsilinin sağlıklı bir Ģekilde yapıldığına iliĢkin kanaate varılamamıĢtır. YaklaĢık 20 yıldan beri takip ve tahsili usulüne uygun olarak gerçekleĢtirilemeyen kredilerden olan alacakların kaynağının ve dayanaklarının tespit edilebilmesi için;
• Tasfiye edilen fonların (Ağaçlandırma Fonu ve Orman Köylüleri Kalkınma Fonu) yönetiminden sorumlu olan Ġdareler nezdinde tasfiyeye/devre esas bilançoları ve kredi dosyalarından hareketle kredi alacaklarının tam ve doğru tutarlarının tespit edilmesi,
• ġayet varsa tahsilata iliĢkin kayıtların tevsik edici belgelerle düzeltilerek gerçek kredi tutarlarının tespit edilerek kayıtlarının düzeltilmesi,
• 2002 yılından beri alacakların takipsiz kalmasına yol açan yetkili ve görevlilerin sorumluklarının belirlenerek gerekli yaptırımların uygulanması gerekir. BULGU 6: Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılan Kredilerden Kaynaklanan Alacakların Gerçek Tutarı Göstermemesi Tarım ve Orman Bakanlığı Bütçesinin “Borç Verme” tertibinden T.C. Ziraat Bankası aracılığı ile Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere kullandırılan sabit yatırım ve iĢletme sermayesi niteliğinde krediler ile kredi geri dönüĢlerinin anapara, faiz vb. ayrıntısına ve vade yapılarına göre muhasebeleĢtirilmedikleri gibi bunların takip ve tahsilinin usulüne uygun gerçekleĢtirilip gerçekleĢtirilmedikleri idare kayıtlarından teyit edilememektedir. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve Bütçe Kanunlarının ilgili hükümleri gereğince tarımsal amaçlı kooperatiflerin ve üst kuruluĢlarına 1967 yılından beri düĢük faizle uzun vadeli kredi kullandırılmaktadır. Aynı zamanda 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu uyarınca, Tarıma Dayalı Ġhtisas Organize Sanayi Bölgeleri için altyapı kredileri de 232 nolu hesapta izlenmektedir. 26.07.2001 tarihli “Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılacak Kredilere ĠliĢkin Yönetmelik” in 22‟inci maddesinde, tahsilatın takibi ve merkezdeki hesaba intikalinden bankanın sorumlu olacağı, ayrıca konunun Ġl Müdürlüklerince de takip edileceği; 18‟inci maddesinde borcun tamamına borçlanma tarihinden vade tarihine kadar geçen günler için borçlanma sözleĢmesindeki faiz oranı üzerinden faiz tahakkuk ettirileceği, taksit miktarıyla, tüm alacağa tahakkuk ettirilmiĢ olan faiz ve diğer masraflar toplamının vadesinde tahsil edileceği hükme bağlanmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 29 Yönetmelik hükümleri yanında, Bakanlık ile Ziraat Bankası arasında yapılan protokol hükümlerinde bankanın kredi kullandırılan kooperatif ve ortaklarının borçlarının ayrı ayrı açılacak kredi hesaplarında izleneceği öngörülmüĢtür. Tahsilat konusunda Ġdarece de bankaya yardımcı olunacağı ifade edilmiĢtir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabı; yılı bütçe kanunu veya ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet dönemini aĢan bir süreyle nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan alacaklar, anaparaya eklenen faizler ile bu alacaklardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatların izlenmesi için kullanılır. Mevzuatı gereği kamu idarelerince teĢvik amaçlı kredi verilmesi iĢlemleri bütçedeki ödeneğine dayanılarak gerçekleĢtirilir. Bunlardan yapılan anapara ve faiz tahsilatları bütçeye gelir kaydedilir. Dönem sonunda vadesine bir yıl ve daha az süre kalan tutarlar bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 132-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir. Kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı alacaklardan, vadesinde tahsil edilemeyenler takipteki kurum alacakları hesabına aktarılarak takibe alınır. Ziraat Bankasıyla yapılan protokol gereği ilgili alacaklar banka tarafından takip edilmekte, bankaca yapılan tahsilatlar Merkez Muhasebe Müdürlüğünde bu amaçla açılmıĢ hesaba topluca aktarılmakta, aktarılan tutarlar ise Merkez Muhasebe Müdürlüğünce 232 nolu hesaba alacak kaydedilerek muhasebeleĢtirilmektedir. Kredilerden yapılan tahsilatlar; anapara, kredi faizleri ve gecikme cezalarını da içermektedir. Bankaca tahsilatların ayrıntısına iliĢkin bir bildirimde bulunulmaması, Bakanlıkça da bu ayrıntıların talep edilmemesi nedeniyle verilen kredilerden alacaklar ve yapılan tahsilatlar niteliklerine uygun hesaplara yansıtılamamakta ve izlenememektedir. Bugüne kadar aracı banka kanalıyla, hangi kooperatiflere ne Ģartlarda kredi verildiği bilgileri ve verilen bu kredilerin geri dönüĢlerine iliĢkin yeterli veriye ulaĢılamamıĢtır. Dolayısıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı‟na tahsis edilmiĢ ödeneklerden bugüne kadar verilen kredilerin ne kadarının geri döndüğü, ne kadarının zamanında ödenmediği, Bakanlıkça bilinmemekte ve izlenememektedir. Dolayısıyla kurum hesaplarından verilen kredilerin ve bu kredilerden yapılan tahsilatların hangi kooperatiflere ait olduğu, borcunu ödemeyen kooperatiflerin olup olmadığı, zamanaĢımına uğrayan alacağın olup olmadığı, Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun hükümlerinden yararlanan olup olmadığı, vadesinde tahsil edilemeyen kredilerden takibe

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 30 düĢen kurum alacaklarının olup olmadığı, terkin veya tecil edilen tutarlar ve terkin veya tecilin iptalinden doğan tutarların olup olmadığı, vadesi bir yılın altına düĢen alacaklardan 132 nolu hesapta takip edilmesi gereken hesapların olup olmadığı hususları görülememektedir. TRGM‟den alınan bilgiler göre; Bakanlıkça 1990-2017 yılları arasında 1739 kooperatife toplam 1.238.898.530 TL kredi verilmiĢtir. 6736 ve 7020 sayılı Kanunlar kapsamında 1343 kooperatif yapılandırmaya gitmiĢtir. 2020 yılı içinde 33.836.605,30-TL tahsilat yapılmıĢtır. Söz konusu tahsilat kayıtlarının tamamının anapara niteliğinde olmadığı ve bunların, anapara ve faiz ayrımına göre muhasebeleĢtirilmediği dikkate alındığında bu tutarın gerçek alacak tutarı olmadığı, gerçekte bu tutardan daha fazla bir alacağın muhtemel bulunduğu anlaĢılmaktadır. Nitekim Bakanlık kayıtlarından bu alacakların kooperatif ve ortak bazında kimlerden ve hangi tutarda alacak olduğu teyit edilememiĢtir. Merkez Saymanlık Müdürlüğünün verileri, idareden alınan verilerle teyit edilememektedir. Bahse konu husus 2015-2019 yılları SayıĢtay Denetim Raporlarında yer verilmiĢ olmakla birlikte halen çözüme kavuĢturulamamıĢtır. Tarım ve Orman Bakanlığı Bütçesinin “Borç Verme” tertibinden T.C. Ziraat Bankası aracılığı ile Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere kullandırılan krediler ile kredi geri dönüĢlerinin mevzuatla belirlenen usulüne uygun olarak tahakkuk ve tahsilinin sağlanabilmesi, takipsiz kalmasının önlenmesi amacıyla; -232 nolu hesapta kayıtlı alacakların; kredi dosyaları ve geçmiĢ yıllardaki yapılan tahsilatları dikkate alınarak yapılacak envanter çalıĢması ile gerçek alacak tutarlarının tespit edilmesi, -Alacakların takip ve tahsilinden sorumlu tutulacakların netleĢtirilmesi, bu amaçla Ziraat Bankası ile yapılan protokole, banka tarafından yapılan tahsilatların kuruma topluca bildirilmesi yerine borçlu kooperatifler ve ortaklar bazında ayrıntılı bildirimin yapılmasını sağlayacak hükümlerin konulmasının, -Bakanlıkça alacakların izlenmesine ve takibine iliĢkin gerekli diğer tedbirlerin alınmasının,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 31 -Dönem sonunda vadesine bir yıl ve daha az süre kalan tutarların da 132-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabında izlenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. BULGU 7: Bakanlık TaĢınırlarının Tam, Doğru ve Uygun Değerle Raporlanmaması TaĢınırlara iliĢkin yapılan sayımlar sonrası harcama birimleri tarafından düzenlenen taĢınır hesap cetvellerinin üst yönetici adına konsolide edilmesi neticesinde üretilen cetvellerden, Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 yılı Bilançosunda yer alan tutardaki taĢınırın fiziki olarak mevcut olmadığı anlaĢılmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nda taĢınırların kaydı ile taĢınırların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi hususlarının CumhurbaĢkanı tarafından çıkarılan yönetmeliklerle belirleneceğini hükme bağlanmıĢtır. Maddeye istinaden çıkarılan TaĢınır Mal Yönetmeliği‟nde kamu idarelerine ait taĢınırların kaydı, muhafazası ve kullanımı ile yönetim hesabının verilmesi ve bu iĢlemlere ait sorumluluklar belirlenmiĢtir. Buna göre, taĢınır kayıtlarının harcama birimleri itibarıyla tutulacağı; bu birimlerce harcama birimi taĢınır mal yönetim hesabının hazırlanacağı ve bu hesabın muhasebe kayıtları ile uyumunun sağlanması öngörülmüĢtür. Muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olarak harcama birimleri itibariyle düzenlenen taĢınır kayıtlarının konsolide edilmesi ile de üst yönetici adına Ġdare TaĢınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile Ġdare TaĢınır Mal Yönetim Hesabı Ġcmal Cetvelinin hazırlaması gerekmektedir. Yapılan incelemede, Bakanlık Bilançosundaki taĢınır hesaplarına ait kayıtlar ile Ġdare TaĢınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile Ġdare TaĢınır Mal Yönetim Hesabı Ġcmal Cetvelinde yer alan taĢınır kayıtlarının uyumsuz olduğu, taĢınır iĢlemlerinin muhasebe kayıtlarıyla teyit edilemediği tespit edilmiĢtir. Bakanlık bilançosunda kayıtlı tutarlar ile Ġdare TaĢınır Mal Yönetim Ġcmal Cetvelleri hesap kodları itibarıyla karĢılaĢtırılmıĢ olup bulunan sonuçlar aĢağıdaki tabloda gösterilmiĢtir. Tablo 5: Bilanço ve TaĢınır Mal Yönetimi Ġcmallerinin KarĢılaĢtırılması Tablosu (TL) Hesap Kodu TOB 2020 Bilançosunda Kayıtlı Tutar Ġdari TaĢınır Mal Yönetimi Ġcmallerindeki Tutar Fark

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 32 150 Ġlk Madde ve Malzemeler Hesabı 108.939.822,49 106.155.927,66 2.783.894,83 253 Tesisler Hesabı 591.585.666,29 588.666.805,01 2.918.861,28 254 TaĢınırlar Hesabı 137.199.435,22 136.965.771,95 233.663,27 255 DemirbaĢlar Hesabı 511.781.435,03 509.976.182,21 1.805.252,82 Toplam 1.349.506.359,03 1.341.764.686,84 7.741.672,19 KarĢılaĢtırma sonuçlarından da anlaĢılacağı üzere, Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Bilançosunda toplam 1.349.506.359,03 TL taĢınır yer almakta iken, Ġdari TaĢınır Mal Yönetimi Ġcmallerinde aynı taĢınırlar için kayıtlı tutar 1.341.764.686,84 TL olup, fiili sayımlar sonucunda düzenlenen taĢınır kayıtlarına göre, 7.741.672,19 TL fazla taĢınır raporlanmıĢtır. Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi (KBS)‟de taĢınır kayıtlarının izlenmesi için kullanılan TaĢınır Kayıt ve Yönetim Sistemi (TKYS)‟nden alınan “TaĢınır (TKYS)- TaĢınır (Muhasebe) Kamu Ġdaresi Raporuna” göre, 2020 yılı dönem sonu itibariyle 98 adet harcama biriminde ayniyat kayıtları ile muhasebe kayıtları arasında eĢitsizlik tespit edilmiĢtir. Bu birimlerden bir kısmının harcama birimleri taĢınır mal yönetim hesabı cetvelleri incelendiğinde; bu cetvellerin muhasebe kayıtları ile uyumlu olmamasına rağmen taĢınır kayıt yetkilileri, harcama yetkilileri ve muhasebe yetkileri tarafından imzalandığı, dolayısıyla tutarsızlıkların nedeninin araĢtırılmadığı ve gerekli iĢlemlerin yapılmadığı anlaĢılmaktadır. Harcama birimleri tarafından Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sayım yapılmaması veya sayım sonrası ortaya çıkan fazlalık ve noksanlıkların giderilmesi için gerekli iĢlemlerin yapılmaması ile gerekli tutanakların düzenlenmemesi sonucunda muhasebe kayıtlarıyla uyumsuz taĢınır cetvelleri üretilmektedir. Harcama birimlerinden gelen hatalı cetvellerin konsolide edilmesi sürecinde Bakanlık tarafından kontrol edilmemesi ve gerekli düzeltmelerin yapılmaması neticesinde de harcama birimleri itibarıyla hatalı raporlanan taĢınırlar, Ġdare TaĢınır Mal Yönetim Hesabı Ġcmal Cetveline ve Bilançoya hatalı olarak yansımaktadır. Bakanlığın taĢınır iĢlemlerindeki hatalı ve eksik uygulamaları, 2019 yılı Tarım ve Orman Bakanlığı SayıĢtay Denetim Raporunda “TaĢınır Mal Yönetmeliği‟nin Bazı Hükümlerine Uyulmaması” baĢlıklı bulgusu ile de ortaya konulmuĢtur. Bu bulguda örnek olarak seçilen merkez ve taĢra harcama birimlerinin taĢınır ambarları ile defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 33 -TaĢınırların yılsonu sayımlarının yapılmadığı, -Dayanıklı taĢınırların numaralandırılmadığı ve ilgili olduğu taĢınırlar üzerinde gösterilmediği, -Ortak Kullanım alanlarında bulunanların “Dayanıklı TaĢınırlar Listesi‟nin düzenlenmediği, -KiĢilerin Kullanımına verilen dayanıklı taĢınırlar içim “TaĢınır Teslim Belgesi” düzenlenmediği, -Ambar giriĢ çıkıĢ iĢlemlerinin zamanında ve tam olarak yapılmadığı, tüketime yönelik malzemelerin tüketilmedikleri halde ambar kayıtlarından çıkarıldığı, -Ambarlarda muhafaza edilenlerin tertipli ve düzenli Ģekilde muhafaza edilmedikleri tespit edilmiĢ ve TaĢınır Mal Yönetmeliği hükümlerinin yerine getirilmesi için öneriler sunulmuĢtur. Anılan tespitler ve önerilerin yerine getirilmemesi ile Yönetmelik hükümleri doğrultusunda taĢınır iĢlemlerinin yürütülmemesi neticesinde; bilançoda kayıtlı tutardan 7.741.672,19 TL kadar taĢınır mevcudiyetinde eksiklikler ortaya çıkmıĢtır. Bahse konu tutarsızlıkları incelemek maksadıyla, Yönetmelik gereğince harcama birimlerince hazırlanması gereken defter ve cetveller, dönem sonunda Mali Tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından istenmiĢ, ancak temin edilememiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından edinilen tüm taĢınır malların kaydı muhafazası, kullanımı ve yönetim hesabının verilmesi hususlarının sağlanabilmesi için;

• Harcama yetkililerinin sorumluluğundaki Harcama Birimi TaĢınır Mal Yönetim Hesabı Cetvellerinin usulüne uygun olarak düzenlenerek, muhasebeleĢtirilmesinin sağlanması, varsa tutarsızlıkların usulüne uygun Ģekilde giderilmesi, -TaĢınırların kaydı, kontrolü ve sayımı ile Kamu idaresi taĢınır hesabının oluĢturulmasına engel olan harcama birimlerince görevlendirilmiĢ taĢınır kayıt, taĢınır kontrol ve taĢınır konsolide yetkilileri ile sorumlulukları bulunan harcama yetkilileri hakkında gerekli soruĢturma ve disiplin iĢlemlerinin tesisi gerekmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 34 BULGU 8: Bakanlığın Yönetiminde ve Kullanımındaki TaĢınmazlarının Noksansız ve Tam Olarak Raporlanmaması Bakanlık 2020 yılı dönem sonu bilançosu ile raporlanan taĢınmaz hesaplarına ait 2.322.949.965,20 TL tutar TaĢınmaz Ġcmal Cetvelleri hazırlanmadığından tam olarak teyit edilememekle birlikte; Bakanlığın yönetiminde ve kullanımındaki taĢınmazlarının tamamının mali tablolarda raporlanmadığı tespit edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 44‟üncü maddesinde, taĢınır ve taĢınmazların kaydı ile bu varlıkların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi ve mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine iliĢkin usul ve esasların yönetmeliklerle belirleneceği hükmüne istinaden “Kamu Ġdarelerine Ait TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin Yönetmelik” yürürlüğe konulmuĢtur. Söz konusu Yönetmelik‟in 5‟inci maddesinin son fıkrasında, taĢınmaz kayıt ve kontrol iĢlemlerinin harcama yetkilileri tarafından görevlendirilecek personele yaptırılabileceği, Yönetmelik‟in 6‟ncı maddesinde ise taĢınmaz kayıt ve kontrol iĢlemleri ile görevli birim ve personelin yapılan kayıt ve iĢlemlerden dolayı harcama yetkililerine karĢı sorumlu oldukları belirtilmiĢtir. Yönetmelik‟in 7‟nci maddesinin ikinci fıkrasında, kamu idarelerinin taĢınmaz kayıt ve kontrol iĢlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan taĢınmazların kaydedildiği formların taĢınmaz icmal cetvelleri hazırlanmak üzere mali hizmetler birimine gönderileceği ve bu birim tarafından konsolide edilerek kamu idaresine ait taĢınmaz icmal cetvelleri oluĢturulacağı ifade edilmiĢtir. GYMY‟ye göre, arazi ve arsalar 250 hesap kodunda, yeraltı ve yerüstü düzenleri 251 hesap kodunda, binalar 252 hesap kodunda kaydedilip, yılsonu bilançosunda duran varlıklar arasında raporlanmalıdır. Kendisine taĢınmaz (bina, arsa, arazi, yer altı - yer üstü düzenleri, sınırlı aynî haklar gibi) tahsis edilen kurumların öncelikle bu taĢınmazları “Kamu Ġdarelerine Ait TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin Yönetmelik” hükümlerine göre kayıt altına alması, müteakiben de ilgili muhasebe birimine bildirerek MYMY hükümlerine göre taĢınmazların muhasebe kayıtlarına alınmasını sağlaması gerekmektedir. Yönetmelik‟in “Kayıt Ģekli” baĢlıklı 7‟nci maddesine göre, kamu idareleri,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 35

• Tapu kütüğünde adlarına tescilli olan taĢınmazlarını, Yönetmelik eki Ek 2‟deki „Tapuda Kayıtlı Olan TaĢınmazlar Formu‟nda,
• Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan taĢınmazlarını Yönetmelik eki Ek 3‟teki Tapuda Kayıtlı Olmayan TaĢınmazlar Formunda
• Orta Malları (mera, yayla, kıĢlak vb.) baĢlığı altında yer alan taĢınmazların kaydını Yönetmelik eki Ek 4‟teki „Orta Malları Formu‟nda,
• Genel Hizmet Alanları” baĢlığı altında yer alan taĢınmazların kaydını Yönetmelik eki Ek 5‟teki „Genel Hizmet Alanları Formu‟nda, yer alan bilgileri içerecek Ģekilde bilgisayarda veya deftere yazarak kaydını tutarlar. Kamu idarelerinin taĢınmaz kayıt ve kontrol iĢlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formlar taĢınmaz icmal cetvelleri hazırlanmak üzere mali hizmetler birimine gönderilir. Mali hizmetler birimince bu formlar konsolide edilerek bu Yönetmelik ekinde (Ek

7. bulunan örneğe uygun Ģekilde kamu idaresine ait TaĢınmaz Ġcmal Cetvelleri oluĢturulur. Tarım ve Orman Bakanlığı 1201 adet harcama birimi ile 1004 adet muhasebe birimi eliyle mali iĢlemlerini muhasebeleĢtirmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan toplam 2.322.949.965,20 TL taĢınmaz kaydı ise yalnızca 89 adet harcama birimindeki taĢınmaz kayıtlarından oluĢmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığının 81 il ve bunlara bağlı tüm ilçelerde örgütlendiği ayrıca 48 adet araĢtırma enstitüsü ve araĢtırma merkezi bulunduğu ve bu birimlerin faaliyetleri için ihtiyaç duyulan taĢınmazların hazine tarafından tahsis edildiği dikkate alındığında 89 adet harcama biriminin taĢınmaz kaydının Bakanlığa tahsisli taĢınmazları yansıtmadığı açıktır. Ek olarak, 14,6 milyon hektar mera varlığı da orta malları sınıflandırılmasında maddi duran varlıklar hesabına dahil edilmemiĢtir. Bakanlık tarafından 12,9 milyon hektar meranın tespiti yapılarak bunların Bakanlıkça kurulan Mera Bilgi Sistemi (MERBĠS)‟ne kaydedildiği; fakat taĢınmaz yönetmeliği ve MYMY gereklerine uygun Ģekilde taĢınmaz icmal cetvellerine kaydedilmediği ve (25) maddi duran varlıklar hesap grubunda muhasebeleĢtirilmediği görülmüĢtür. 250-251-252 numaralı TaĢınmazlar Hesap Grubunda izlenen 2.322.949.965,20 TL tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken müstakil cetveller ile idareye ait konsolide TaĢınmaz Ġcmal Cetvellerinin ilgili birimlerince düzenlenmediği anlaĢıldığından, TaĢınmaz

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 36 mevcudunun cetvellerle teyidi yapılamamıĢtır. Bahse konu cetveller dönem sonunda Mali Tabloları ve TaĢınmaz Ġcmal Cetvellerini hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından istenmiĢ, ancak temin edilememiĢtir.
Yapılan incelemede, konunun önceki yıllar SayıĢtay Denetim Raporlarına alındığı, kurum tarafından taĢınmazların envanteri ile ilgili “TaĢınmaz Bilgi Sistemi” kurularak kayıt altına alınması çalıĢmaları yapıldığı ancak taĢınmazların MYMY hükümlerine göre muhasebe kayıtlarına alınamadığı anlaĢılmaktadır. Yukarıda açıklanan nedenlerle, Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Bilançosunda taĢınmazların raporlandığı 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubunun gerçek durumu yansıtmadığı kanaatine ulaĢılmıĢtır. 5018 sayılı Kanun‟daki hesap verme sorumluluğunun temini ve Bakanlığın tasarrufundaki taĢınmazların amacına uygun olarak yönetilebilmesi ile karar alıcılara sağlıklı bilgi sunulabilmesi için; orta malları dahil tüm taĢınmazların tam ve noksansız olarak tespit edilerek Yönetmelik‟te sayılan formlar ile kamu idaresine ait TaĢınmaz Ġcmal Cetvellerinin hazırlanması ve tam olarak tespit edilen bu taĢınmazların muhasebe kayıtlarının yapılması, böylelikle taĢınmazların tam ve doğru olarak mali tablolarda raporlanması sağlanmalıdır. BULGU 9: Geçici Kabul ĠĢlemleri Yapılan Yatırımlara ĠliĢkin Tutarların Ġlgili Maddi Duran Varlıklar Hesabına Aktarılmaması Geçici kabulü yapılan yapım iĢlerine ait yatırım tutarlarının, ilgili maddi duran varlık hesaplarına aktarılmayıp, Bakanlık 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında izlendiği görülmüĢtür. MYMY‟ye göre, Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosundaki 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında, Bakanlığa ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile iĢçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde iĢin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılmaktadır. Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilen yatırımlardan tamamlananlar, ilgisine göre, Maddi Duran Varlık

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 37 Hesap Grubunda yer alan 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252-Binalar Hesabı veya 253-Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabına alınmalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Bilançosunda 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı 511.117.609,74 TL bakiye vermiĢtir. Hesabın detayını incelemek maksadıyla bu hesapta kayıtlı tutarlara iliĢkin detaylı bilgi istenmesi neticesinde, Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından gelen tabloda yalnızca 106.990.928,95 TL tutarında iĢin yapım sürecinin halen devam ettiği, diğer tutarlar için harcama birimlerinde kayıtlı bir iĢin olmadığı bildirilmiĢtir. Dolayısıyla aradaki fark olan 404.126.680,79 TL tutarında iĢ tamamlanarak maddi duran varlığa dönüĢtüğü halde, bu tutar hatalı olarak halen 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında kayıtlı bulunmaktadır. 258 no.lu hesaptaki kayıtlar incelendiğinde, bunların geçen yıllardan gelen yatırımlar olduğu, geçici kabulü yapıldığı halde varlık hesaplarına aktarımların yıllar içinde neredeyse hiç yapılmadığı; hesaptan çıkıĢların sadece kayıt düzeltme, vergi kimlik numarası değiĢikliği için yapıldığı görülmüĢtür. Geçici kabulü yapılan veya fiilen tamamlanan iĢlere ait maddi duran varlıkların ait oldukları hesaplarına alınmaması; 2020 yılı mali tablolarında, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının fazla raporlanması ile ilgisine göre 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı ile 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabının da 404.126.680,79 TL noksan raporlanmasına neden olmaktadır. Maddi duran varlıkların niteliklerine uygun hesaplarda uygun değerle raporlanabilmesi, amacıyla, -GeçmiĢten gelen kayıtların kontrol edilerek doğru hesaplara aktarılması, -Harcama birimlerinin geçici kabulü yapılan yatırımlarını veya tamamlanan iĢlerini muhasebe birimlerine zamanında bildirmesi, -Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında kayıtlı tutarın teyidi maksadıyla, MYMY‟nin 472‟nci maddesi uyarınca, sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen gider taahhütlerine iliĢkin taahhütler ve diğer bilgilerin yer alması gereken “Taahhüt Kartı” (Örnek:44)‟nın harcama birimleri tarafından doldurulması ve takip edilmesi sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 38 BULGU 10: Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının Gerçek Durumu Yansıtmaması 2020 yılı Dönem sonu bilançosu ile raporlanan ve Bakanlığın hurda varlıklarını izlemek için kullandığı 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının 55.919.209,81 TL bakiyesinin, gerçek durumu yansıtmadığı görülmüĢtür MYMY‟ye göre, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı, çeĢitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren gelecek yıllar ihtiyacı stoklar ve maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılır. Kullanma olanağını yitiren maddi duran varlıklar, ilgili duran varlık hesaplarından çıkarıldığında, 294 no.lu hesaba giriĢ kaydı, bu Ģekilde hurda niteliğine dönüĢen varlıklar satıĢ veya farklı Ģekillerde elden çıkarıldığında ise 294 no.lu hesaptan çıkıĢ kaydı yapılmaktadır. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenen 55.919.209,81 TL tutarın teyidi amacıyla harcama birimleri tarafından tutulan idari kayıtlar, dönem sonunda Mali Tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından istenmiĢ, ancak temin edilememiĢtir. Öte yandan yapılan incelemede, geçmiĢten gelen kayıtların fazla olduğu, satıĢ veya farklı Ģekilde hurdalar elden çıkarılsa da bu hesaptan çıkıĢın çok sınırlı yapıldığı tespit edilmiĢtir. En yüksek bakiye veren Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, Destek Hizmetleri Daire BaĢkanlığı üzerinden yapılan sorgulamada, bu harcama birimlerinin hurda ambarlarında, anılan hesapta kayıtlı tutar kadar hurdanın yer almadığı, geçmiĢte bu varlıklar fiziki olarak elden çıkarılmasına rağmen muhasebe kayıtlarından çıkarılmasının ihmal edildiği anlaĢılmıĢtır. Sonuç olarak, Bakanlık merkez ve taĢra harcama birimleri tarafından hurda satıĢı iĢlemlerinin muhasebeye yansıtılmaması neticesinde, ambarda hurda bulunmamasına rağmen mali tablolarda bu varlıkların izlenmeye devam edilmesi suretiyle 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ile bu hesabın amortismanı olan 299 BirikmiĢ Amortisman Hesabı hatalı bilgi sunmaktadır. Mali raporların gerçeğe uygun ve tam bilgi sunulmasını sağlamak amacıyla, geçmiĢten gelen kayıtların araĢtırılarak gerekli düzeltme kayıtlarının yapılması ve harcama birimlerinin ayniyat ve muhasebe kayıtlarının birbirini teyit edecek Ģekilde izlemesi sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 39 BULGU 11: Haklar Hesabında Raporlanan Varlıkların Ġdari Kayıtlarla Teyit Edilememesi Bakanlık 2020 Yılı Bilançosu ile raporlanan 260 Haklar Hesabının 283.348.097,48 TL bakiyesi, harcama birimlerde izlenmesi gereken idari kayıtlarla teyit edilememektedir. 260 Haklar Hesabı, MYMY‟ye göre Bakanlık tarafından bedeli karĢılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taĢıyan harcamaların izlenmesi için kullanılmaktadır. Dolayısıyla gayri maddi hak, fikri hak, bilgisayar yazılımı vb. bir gayri hak temin edildiğinde bu hesaba giriĢ kaydı, ortadan kalkan haklar var ise de kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaptan çıkıĢ kaydı yapılması gerekmektedir. Bu kayıtların yapılabilmesi için harcama birimleri tarafından 260 Haklar Hesabına kaydedilen tutarların idari kayıtlar ile izlenmesi gerekir. Nitekim Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 47- Amortisman Ve Tükenme Payları)‟nin “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” baĢlıklı 9‟uncu maddesi gereğince; tutarına bakılmaksızın taĢınırların ilgili yönetmelikleri çerçevesinde taĢınır kayıtlarında; taĢınır kayıtlarında izlenmeyen haklar, lisanslar gibi diğer duran varlıkların ise hesaplardan çıkarılıncaya kadar idari kayıtlarda izlenmesine devam edilir. Ġdari kayıtlar ile izlenmesi, hakların hangi tarihte alındığı, halen kullanımda olup olmadığına iliĢkin bilgilerin harcama biriminde takibini ve böylelikle kullanım ömrü dolmuĢ hakların hesaplardan çıkıĢının yapılmasını sağlayacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı 1201 adet harcama birimi ile 1004 adet muhasebe birimi eliyle mali iĢlemlerini muhasebeleĢtirmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı Bilançosu ile raporlanan toplam 283.348.097,48 TL Haklar Hesabı bakiyesi ise 164 adet harcama birimindeki bakiyelerden oluĢmaktadır. 2020 yılı ve öncesi muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda Haklar Hesabı bakiyesinin yıllar içinde yalnızca arttığı tespit edilmiĢtir. 260 Haklar Hesabında izlenen 283.348.097,48 TL tutarında varlık herhangi bir kayıt sistemi ile izlenmediğinden, teyit edilememiĢtir. Bahse konu varlıklara iliĢkin idari kayıtlar mali tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından istenmiĢ, ancak temin edilememiĢtir. Haklar Hesabında kayıtlı tutarların hangi yıllara ait olduğu, kayıtlı hakların halen aktif

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 40 olarak kullanıp kullanılmadığının tespiti için Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 47) ile öngörülen idari kayıtların tüm harcama birimleri tarafından tutulmasının sağlanması böylelikle geçmiĢte kayıtlara alınıp güncelliğini kaybeden hakların mali tablolarda gösterilmesinin önüne geçilerek mali raporların gerçeğe uygun raporlanması sağlanmalıdır. BULGU 12: SözleĢmeye Dayanılarak GiriĢilen Bazı Gider Taahhütlerinin Nazım Hesaplarda Ġzlenmemesi SözleĢmeye dayanılarak giriĢilen gider taahhütlerinden yıllara sari iĢlerin taahhüt kayıtlarının 920 Gider Taahhütleri Hesabı ile 921 Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesabında izlenmediği görülmüĢtür. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)‟nin “92 Taahhüt Hesapları” baĢlıklı 471‟inci maddesinde; “(1) Taahhüt hesapları hesap grubu; yılı için geçerli sözleşmeler ile ertesi malî yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen gider taahhütleri, mevzuatı gereğince bu tutarlara ilave edilen taahhütler ile bunlardan yerine getirilenler veya feshedilenlerin ve kamu-özel iş birliği modeli çerçevesinde girişilen taahhütler, bunlara yapılan ilaveler, fiyat güncellemeleri ile bunlardan yerine getirilenlerin sözleşme fiyatlarıyla izlenmesi için kullanılır…”denilmektedir. Taahhüt hesap grubunun iĢlemlerinin açıklandığı 472‟nci maddesinde de; “(1)Gerek yılı için geçerli, gerekse ertesi malî yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen gider taahhütleri, bunlara yapılan ilaveler ve fiyat farkı tutarları ile taahhüdün yerine getirilmesi dolayısıyla nakden veya mahsuben yapılan hakediş ödemeleri ve bu ödemelerden yapılan kesintiler, taahhüt tutarından yapılan eksiltmeler, kısmen veya tamamen bozulan sözleşmelere ilişkin taahhütler ve diğer bilgiler “Taahhüt Kartı”na (Örnek:44) kaydedilir (2) Girişilen gider taahhüttlerine ilişkin bilgiler, sözleşmenin imzalanmasından itibaren en geç üç iş günü içinde ilgili kamu idaresi tarafından muhasebe birimine bildirilir. İdarece yapılan bildirim üzerine taahhüt kartı düzenlenir ve gerekli kayıtlar yapılır. Gider taahhütleri kayıtlarının yapıldığı muhasebe işlem fişine taahhüt kartının onaylı bir örneği eklenir...” denilmektedir. Aynı Yönetmelik‟in 920 Gider Taahhütleri Hesabının 473‟üncü maddesinde; “(1) Gider taahhütleri hesabı, yılı için geçerli sözleşmeler ile ertesi malî yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen ve mevzuatı gereğince bunlara ilave

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 41 edilen taahhüt tutarlarıyla bunlardan yerine getirilenler ve feshedilenlerin sözleşme fiyatlarıyla izlenmesi için kullanılır…”, 921 Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesabının niteliği ile ilgili 475‟inci maddesinde de; “(1) Gider taahhütleri karşılığı hesabına, gider taahhütleri hesabına yazılan tutarlar kaydedilir…” ifadesi yer almaktadır. Yukarıda bahsedilen Yönetmelik hükümlerine göre; Gider Taahhütleri Hesabı, muhasebenin bilgi verme ve izleme fonksiyonunun gereği olarak Yönetmelik‟te nazım hesap niteliğinde düzenlenmiĢ olup bu hesapta yer alan taahhüt tutarları, kamu idareleri açısından sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen gider taahhütlerini, mevzuatı gereğince bu tutarlara ilave edilen taahhütlerini, bunlardan yerine getirilenleri veya feshedilenlerini, bunlara yapılan ilaveleri, fiyat güncellemeleri ile bunlardan yerine getirilenlerini sözleĢme fiyatlarıyla tutarlarının izlenmesini sağlar ve bütçe hazırlanması sırasında kalan taahhütler için ödenek tahmininin doğru yapılmasını teminen dikkate alınması gerekir. Yapılan incelemede, sözleĢmelere istinaden giriĢilen gider taahhütlerinden yıllara sari olan sözleĢmelerden; 2020 yılında imzalanan toplam 38.985.020,18 TL sözleĢme bedelli 29 iĢin taahhüt kayıtlarının 920 ve 921 no.lu nazım hesaplarda izlenmediği ve bu gider taahhütlerine ait bilgilerin taahhüt kartlarına kaydedilmediği, muhasebe birimine bildirilmediği bu nedenle de bilanço dip notlarında hataya neden olunduğu tespit edilmiĢtir.2020 yılından önceki yıllarda imzalanıp bu yılda devam etmekte olan yıllara sari iĢlerin de taahhüt kayıtlarının 920 ve 921 no.lu nazım hesaplarda izlenmesi ve bu gider taahhütlerine ait bilgilerin de taahhüt kartlarına kaydedilmesi gerektiği, Ancak önceki yıllarla ilgili bu bilgilere henüz ulaĢılamadığından tespit yapılamamıĢtır. Kamu Ġdaresi cevabında, “ 920 ve 921 hesap numaralı nazım hesaplar Bakanlığımız adına muhasebe biriminde mevcut olup gider taahhütleriyle ilgili kayıtlar bu hesaplarda tutulmasını sağlamak için harcama birimlerine ve muhasebe birimlerine genel bir yazı yazılacağı” belirtilmiĢsede Bulgu konusu olan; sözleĢmeye bağlanmak suretiyle giriĢilen taahhütlerinin 920 ve 921 numaralı hesapların kullanılması suretiyle muhasebeleĢtirilmesi ve düzenlenecek olan taahhüt kartlarına kaydedilmesi iĢlemi henüz yerine getirilmemiĢtir. MYMY‟ye göre sözleĢmeye bağlanarak giriĢilen gider taahhütlerinin yıllara sari olanlarda dahil tamamının 920 ve 921 no.lu nazım hesaplara taahhüt kayıtlarının yapılması ve taahhüt kartlarının söz konusu Yönetmelik‟e uygun olarak tutulması gerekmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 42 BULGU 13: BirleĢmiĢ Milletler Kalkınma Programı ile Bakanlık Arasında Yapılan AnlaĢma Kapsamındaki Proje Giderlerinin GerçekleĢmeden Yapılması Tarım Reformu Genel Müdürlüğü (TRGM) bütçesine BirleĢmiĢ Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile yapılan anlaĢmadan doğan kalkınma projeleri için konulan ödeneklerin harcanmasında, 5018 sayılı Kanun'da belirtilen gider gerçekleĢtirme iĢlemlerinin tamamlanması gerekliliğine uyulmadığı, projeler doğrultusunda yapılmıĢ masraflar için ödeme yapılması yerine, muhasebe yetkilisi mutemetliği yetkisi de bulunmayan UNDP Yöneticiliği adına açılmıĢ bulunan banka hesaplarına transfer edilmesi suretiyle bütçeden giderleĢtirildiği ve harcamaların bu banka hesaplarından yapıldığı tespit edilmiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı Yatırım programında yer alan Göksu-TaĢeli Havzası Kalkınma Projesi ve Kırsal Dezavantajlı Alanlar Kalkınma Projesinin finansmanı dıĢ proje kredisi ile sağlanmakta olup; sağlanan kredi ve yerli katkı tutarları ilgili yılları bütçe kanunlarında sermaye giderleri harcama kalemine konulan ödenekler ile harcanmaktadır. 5018 sayılı Kanunu‟nun 3‟üncü maddesi (k) bendinde harcama birimi, kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim olarak tanımlanmıĢ, 31‟inci maddesinde de; bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir denilmiĢtir. Kanun‟un 32‟nci maddesinde de; bütçelerden harcama yapılabilmesinin, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkün olduğu, harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak iĢin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleĢtirme usulü ile gerçekleĢtirmeyle görevli olanlara iliĢkin bilgilerin yer alacağı, harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilkeleri ile kanun tüzük, yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer iĢlemlerden sorumlu oldukları düzenlenmiĢtir. 33‟üncü maddesinde de “giderin gerçekleĢtirilmesi” iĢlemlerine yer verilmiĢ olup bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iĢ, mal veya hizmetin belirlenmiĢ usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleĢtirildiğinin görevlendirilmiĢ kiĢi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleĢtirme belgelerinin düzenlenmiĢ olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Giderin gerçekleĢtirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Kamu gelir ve giderlerinin yılı baĢlıklı 51‟inci maddesinde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildikleri, bütçe giderlerinin ise ödendikleri yılda muhasebeleĢtirileceği düzenlenmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 43 Yapılan incelemede; bu projeler için yapılan giderlerin, TRGM bütçesinde yer alan 830.06 Sermaye Giderlerine ait ödeneklerle gerçekleĢtirildiği anlaĢılmıĢtır. Ancak; ilgili ödeneklere dayanılarak yapılan harcamalar, gerçekleĢtirme iĢlemleri tamamlanmaksızın, doğrudan UNDP Yöneticiliği adına banka hesaplarına aktarılarak bütçeden gider yapılmaktadır. Bir baĢka deyiĢle, ödeme emirlerine harcamaları kanıtlayıcı belgeler ve hak sahipleri gibi gerçekleĢtirme belgeleri eklenmemektedir. Proje kapsamında yapılan harcamalar ve hak sahiplerine ödemeler, UNDP Yöneticiliği tarafından yapılmaktadır. Dolayısıyla UNDP yöneticiliği tarafından yapılan mali iĢlemler (mal, hizmet alımı veya sabit sermaye yatırımı vb.) de ilgili muhasebe hesaplarına kaydedilmemektedir. Bütçeden UNDP yöneticiliğine yapılan aktarmalar ile UNDP‟nin hak sahiplerine yaptığı ödemeler aĢağıdaki tabloda karĢılaĢtırılmıĢtır: Tablo 4: Yıllar Ġtibariyle Bütçeden UNDP'ye Aktarılan Tutarlar ile Hak Sahiplerine Yapılan Ödemelerin KarĢılaĢtırma Tablosu Yıl Bütçeden UNDP Yöneticiliğine Aktarılan Tutar (TL) UNDP Tarafından Hak Sahiplerine Aktarılan Tutar (TL) UNDP Banka Hesabı Bakiyesi (TL) 2017 7.767.457,01 241.101,78 7.526.355,23 2018 4.873.762,83 3.380.889,59 9.019.228,47 2019 5.859.916,33 11.022.292,51 3.856.852,29 2020 40.725.484,84 19.651.525,06 24.930.812,07 TOPLAM 59.226.621,01 34.295.808,94 24.930.812,07 Tablodan anlaĢılacağı üzere, 2020 yılında TRGM tarafından ödeme emrine bağlanan toplam 40.725.484,84 TL bütçe gideri yapıldığı halde, UNDP tarafından aynı amaçla açılmıĢ olan bankadaki hesaplarından hak sahiplerine 19.651.525,06 TL ödemede bulunulmuĢtur. GeçmiĢ yıllardan gelen bakiyelerde hesaba katıldığında 2020 yılsonunda bahse konu UNDP yöneticiliği banka hesapları 24.930.812,07 TL bakiye ile ertesi yıla devretmiĢtir. Bu tutar, 2020 yılı ödeneklerinden aktarıldığı halde harcanmayan tutarlar ile geçmiĢ yıllardan harcanmadığı için 2020 yılına devredilen tutarlardan kaynaklanmaktadır. Mevzuata aykırı olarak henüz gerçekleĢmemiĢ bir gider için önceden ödeme yapmak mali iĢlemlerin doğru ve tam olarak muhasebeleĢtirilmesine engel olmakla birlikte; hazine birliği ilkesine aykırı olarak özel hesaplarda atıl olarak nakit tutulmasına ve dolayısıyla bu tutar kadar Hazine tarafından fazladan borçlanma yüküne katlanılmasına da yol açmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 44 Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi, proje ödemelerinin 5018 sayılı Kanun'da belirlenen gider gerçekleĢtirme usulüne ve ilgili mevzuatına uygun olarak gerçekleĢtirilebilmesi ve hazine birliğinin sağlanabilmesi, faaliyet ve bütçe hesaplarının muhasebeleĢtirilerek tam olarak raporlanabilmesi amacıyla;

• GerçekleĢtirme belgeleri tamamlanmadan ödeme yapılmaması, -Ödemelerin muhasebe yetkililerince veya mutemetlerince açılan hesaplar dıĢında yürütülmemesi, -Yetkisi bulunmayan kiĢilerden ve hesaplardan toplanarak yetkili muhasebe birimlerine devrinin sağlanarak muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanması, -Sonraki yıllarda bu kapsamda yürütülecek iĢlemlerin sistemli ve zamanında muhasebeleĢtirilmesinin sağlanmasına iliĢkin tedbirlerin alınması sağlanmalıdır. BULGU 14: Mera Kira Gelirleri ile Ot Bedeli Olarak Tahsil Edilen Gelirlerinin Faaliyet Sonuçlarında Noksan Raporlanması Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü hesaplarında tahsilatı gerçekleĢtirilen ve 4342 sayılı Mera Kanunu‟ndan kaynaklanan mera kira gelirleri ile ot bedellerinden bir kısmının tahsilatlarının 2020 yılı faaliyet hesaplarında gösterilmediği tespit edilmiĢtir. Mera Kanunu‟nun “Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukuki Durumu” baĢlıklı 4‟üncü maddesinde; “Mera, yaylak ve kıĢlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.” denilmek suretiyle mera, yaylak ve kıĢlakların hukuki durumu belirtilerek söz konusu yerlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu belirtilmiĢtir. Yine aynı maddede; “Mera, yaylak ve kıĢlakların; özel mülkiyete geçirilemeyeceği, amacı dıĢında kullanılamayacağı, zaman aĢımı uygulanamayacağı ve sınırlarının daraltılamayacağı” belirtilmiĢ, ancak, kullanım hakkının kiralanabileceği ve kiralama ilkelerinin de yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıĢtır. Ayrıca aynı Kanun‟un “Tahsis Amacının Değiştirilmesi” baĢlıklı 14‟üncü maddesinde;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 45 “Tahsis amacı değiĢtirilmedikçe mera, yaylak ve kıĢlaktan bu Kanunda gösterilenden baĢka Ģekilde yararlanılamayacağı” belirtilmiĢ ve yine aynı maddede mera, yaylak ve kıĢlakların tahsis amacının değiĢtirilmesi Ģartları tahdidi olarak sayılmıĢtır. Mera Kanunu‟nun “Mali hükümler” baĢlıklı 30‟uncu maddesinde; mera gelirleri arasında; “otlatma amacıyla kiraya verilen mera, yaylak ve kıĢlaklardan yönetmelikte belirtilen usule göre alınacak ücretler ile bazı Ģartlar altında tahsis amacı değiĢtirilen mera, yaylak ve kıĢlaklardan elde olunacak yirmi yıllık ot geliri esas alınarak, komisyonca tespit edilerek alınacak ücretler” sayılmıĢtır. Aynı maddede yukarıda ifade edilen gelirlerin; “tahsilatın yapıldığı tarihi takip eden ayın 15‟ine kadar merkez saymanlık hesabına yatırılacağı, tahsilatların bütçeye gelir kaydedileceği ve tahsilatında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanacağı”, belirtilmiĢtir. Aynı zamanda, 4342 sayılı sayılı Mera Kanunu‟na istinaden yayımlanan Mera Yönetmeliği‟nin 7‟nci maddesinde; “mera, yaylak ve kıĢlakların ıslah edilmek koĢulu ile yirmi beĢ yıla kadar ihale ile kiralanabileceği” belirtilmiĢtir. Nihayetinde; mera, yaylak ve kıĢlaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve belirli koĢullar altında söz konusu yerler; otlatma amacıyla mevsimlik kiralamalara, ıslah amacıyla uzun süreli kiralamamalara konu olabilmekte ve tahsis amacı değiĢiklerinde ise yirmi yıllık ot bedeli de tahsil edilerek Devletin hüküm ve tasarrufu altından çıkarak söz konusu yerlerin Hazine adına tescilleri yapılabilmektedir. Bununla birlikte, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü hesaplarında 31.12.2020 tarihi itibariyle 4.635.439,00-TL bakiye bulunduğu, anılan bakiyenin ise; mera, yaylak ve kıĢlakların kiralanması sonucu tahsil edilen gelirler ile söz konusu yerlerin tahsis amacının değiĢtirilmesi sonucu tahsil edilen ot bedellerinden kaynaklandığı görülmüĢtür. Sonuçta, Mera Kanunu çerçevesinde ilgililerden tahsil edilen 4.635.439,00-TL gelir, Tarım ve Orman Bakanlığının 2020 yılı faaliyet gelirleri ve banka hesaplarında raporlanmamıĢtır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun “Kayıt Zamanı” baĢlıklı 50‟nci maddesinde yer alan; “bir ekonomik değerin yaratıldığında, baĢka bir Ģekle dönüĢtürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiĢtirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleĢtirileceği” hükmü gereğince bahse konu gelirlerin tahsil edildikleri yıl faaliyet ve

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 46 bütçe hesaplarında raporlanması gerekirken yapılan uygulamada söz konusu hususa riayet edilmediği anlaĢılmıĢtır. Öte yandan yine 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 6‟ncı maddesinde, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider, tahsilat, ödeme, nakit planlaması ve borç yönetimi hazine birliğini sağlayacak Ģekilde yürütüleceği, Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin tüm gelirlerinin Hazine veznelerine gireceği, giderlerin de bu veznelerden ödeneceği, bu idarelerin özel vezne açamayacağı hüküm altına alınmıĢtır. Tahsilat amacı ile açılan hesabın merkez saymanlığı yerine Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü adına açılması hazine birliği ilkesine de aykırıdır. Tarım ve Orman Bakanlığının, Mera Kanunu ve Mera Yönetmeliği çerçevesinde tahsil ettiği kiralar ve ot bedellerinden kaynaklı gelirlerinin ait oldukları faaliyet ve bütçe hesaplarında raporlanabilmesini teminen;

• Mera, yaylak ve kıĢlakların kiralanması ve tahsis amacının değiĢtirilmesi sonucu elde edilen gelirlerin hazine birliği ilkesini temin edecek Ģekilde Merkez Muhasebe Müdürlüğünce uhdesinde açılacak hesaplarda takip edilmesi,
• Dönemsellik ilkesi gereği, söz konusu tutarların mali tablolarda faaliyet hesapları ve banka hesapları içerisinde gösterilmesi sağlanmalıdır. BULGU 15: Tarımsal Destekleme Ödemelerinde GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Bütçeden Harcama Yapılması Bakanlık Harcama Birimleri bütçelerine Cari Transferler içerisine “5.4. Hanehalkına Yapılan Yardımlar” tertibine Tarımsal Destekleme Ödemeleri kapsamında konulan ödeneklerin 5018 sayılı Kanun‟da belirtilen gider gerçekleĢtirme iĢlemleri tamamlanmadan ödendiği, ödemelerin hak sahipleri yerine, muhasebe yetkilisi mutemetliği yetkisi de bulunmayan ilgili harcama birimi/genel müdürlükler tarafından açılmıĢ bulunan banka hesaplarına transfer edilmek suretiyle giderleĢtirildiği, hak sahiplerine ödemelerin bu hesaplardan yapıldığı, ödemelerden önce muhasebeleĢtirilmesi gereken vergi, komisyon, haciz, kesinti vb mali iĢlemlerin muhasebe dıĢında kaldıkları tespit edilmiĢtir. Bu suretle, “Hazine Birliği Ġlkesi” uyarınca belirlenen hazine vezneleri dıĢındaki veznelerden (banka hesaplarından) hak sahiplerine ödemeler gerçekleĢtirildiği, bu banka hesaplarının tarımsal destek ödemeleri yanında, hatalı transferlerin geri alınmasına iliĢkin

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 47 gelirler içinde kullanıldığı, dönem sonlarında bu hesapların ilgililere ödenemeyen paralar veya yersiz ödendikleri için geri alınan paralardan dolayı bakiye ile devrettiği görülmüĢtür. Bu banka hesapları muhasebe yetkililerince veya mutemetlerince açılmadıkları için, hesapta yürütülen mali iĢlemler-kesilmesi gereken vergiler, ödemelerden bankaca alınan komisyonlar, ödemelerden geri alınan paralar vb. iĢlemlerin de muhasebeleĢtirilmediği anlaĢılmıĢtır. Tarım ve Orman Bakanlığınca yapılan Tarımsal Destekleme Ödemeleri 5488 Sayılı Tarım Kanunu‟nun “Tarımsal destekleme araçları” baĢlıklı 19‟uncu maddesinde belirlenen hükümlere göre Kurulun teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu (2.7.2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname sonrasında CumhurbaĢkanı) tarafından belirlenmekte, ilgili CumhurbaĢkanı Kararı‟nın verdiği yetkiyle de Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan Tebliğler ile Kanun‟daki esaslara uygun olarak ödenmektedir. Bu amaçla ilgili yılları Bütçe Kanunlarına da Cari Transferler tertibine 5.4.Hanehalkına Yapılan Yardımlar harcama kalemine ödenek konularak gerçekleĢtirilmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 3‟üncü maddesi k bendinde harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim olarak tanımlanmıĢ, 31‟inci maddesinde de; bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir denilmiĢtir. Kanun‟un 32‟nci maddesinde de; bütçelerden harcama yapılabilmesinin, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkün olduğu, harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak iĢin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleĢtirme usulü ile gerçekleĢtirmeyle görevli olanlara iliĢkin bilgilerin yer alacağı, harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilkeleri ile kanun tüzük, yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer iĢlemlerden sorumlu oldukları düzenlenmiĢtir. 33‟üncü maddesinde de “giderin gerçekleĢtirilmesi” iĢlemlerine yer verilmiĢ olup bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iĢ, mal veya hizmetin belirlenmiĢ usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleĢtirildiğinin görevlendirilmiĢ kiĢi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleĢtirme belgelerinin düzenlenmiĢ olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Giderin gerçekleĢtirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Kamu gelir ve giderlerinin yılı baĢlıklı 51‟inci maddesinde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildikleri, bütçe giderlerinin ise ödendikleri yılda muhasebeleĢtirileceği; düzenlenmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 48 Yine 5018 sayılı Kanun‟un 61‟inci maddesine göre muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ,ile emanetlerin alınması, saklanması ve ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemleridir. Bu iĢlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Aynı Kanun‟un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” baĢlıklı 72‟nci maddesine göre; Kanunların öngördüğü Ģekilde yetkili kılınmamıĢ hiçbir gerçek veya tüzel kiĢi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz. 5018 sayılı Kanun‟un 61‟inci ve 72‟nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemlerinin muhasebe yetkilisinin sorumluluğunda gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. Yapılan incelemede tarımsal destekleme ödemeleri Bakanlığın 7 Harcama Birimi bütçelerine 5.4 Hanehalkına yapılan yardımlar tertibine konulan ödeneklerle gerçekleĢtirilmektedir. Ġlgili ödeneklerin kullanımında ödenek tahsisi yapılan harcama birimince hak sahiplerini gösteren listeler ödeme ermine eklenmemekte, bunun yerine elektronik ortak veri tabanına girilen verilerle hak sahipleri tespit edilmektedir. Ancak veri tabanındaki verilerin güncel olmaması veya veri tabanındaki yetersizlikler nedeniyle düzeltme iĢlemlerinin manuel usullerle gerçekleĢtirilmesi gibi sebeplerle birimlerin veri sistemlerinden alınan geçici icmallerdeki tutarlara istinaden herhangi kanıtlayıcı belge eklenmeksizin harcama birimlerince ödeme emri düzenlenmektedir. Bu talimatlara istinaden geçici icmal toplamı kadar para ilgili harcama birimleri/genel müdürlüklerce açılmıĢ bulunan özel hesaplara aktarılmaktadır. Bu kapsamda Ziraat Bankası nezdinde açılmıĢ olan 18 ayrı banka hesabı bulunmaktadır. Harcama birimlerince hak sahiplerine ödemeler ve buna bağlı olarak yürütülen fazla ödenenlerin geri alınması, ödemelerden yapılması gereken yasal kesintiler, vb bütün iĢlemler bu hesaplardan yapılmakta olup, bu iĢlemler muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumluluğu dıĢında gerçekleĢmekte, yapılan mali iĢlemler ise ilgili muhasebe hesaplarına kaydedilmemektedir. Bu aĢamadan sonra gerçekleĢtirilen hak sahiplerine ödeme iĢlemleri vb ile bankayla iliĢkiler ilgili harcama birimleri/genel müdürlükler tarafından yürütülmektedir. Tarımsal Destekleme Ödemeleri kapsamında yürütülen iĢlemlerin muhasebe yetkilisi veya mutemetleri dıĢındaki kiĢilerce alınması, saklanmasının ve ödenmesi “yetkisiz tahsil ve ödeme” yasağına aykırılık teĢkil etmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 49 2020 yılında muhasebe birimince ödeme emrine bağlanan giderler ile ilgili harcama birimleri/genel müdürlükler tarafından aynı amaçla açılmıĢ olan bankadaki hesaplarından yapılan ödemeler karĢılaĢtırılmıĢ olup, 2019 ve 2020 yıl sonu bakiyeleri ve bu hesaptan yapılan ödemeler harcama birimleri itibarıyla tarımsal destek ödemeleri bütçe gideri-fiili gerçekleĢme bilgileri aĢağıdaki tabloda detaylı olarak gösterilmiĢtir. Tablo 5:Tarımsal Destek Ödemeleri Bütçe Gideri-Fiili GerçekleĢme Bilgileri Harcama Birimleri Bütçe Gider GerçekleĢme Ġlgili Banka Hesapları 31.12.2019 Tarihli Banka Bakiyesi 31.12.2020 Tarihli Banka Bakiyesi Hak Sahiplerine Ödemeler Gıda Kontrol Genel Md. 326.634.000,00 5005-5009 1.234.772,94 1.467.699,64 299.479.172,39 Bitkisel Üretim Genel Md. 11.566.729.205,50 5001-5002- 5004-5008- 5010 6.651.201,03 20.820.800,30 11.508.671.886,80 Hayvancılık Genel Md. 6.551.999.999,96 5003 17.233.481,38 2.614,60 6.535.723.362,56 Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Md. 80.408.662,91 5007 135.468,69 106.388,80 80.238.723,02 Tarım Reformu Genel Md. 3.233.625.855,39 5012-5015- 5017 1.111.947,23 830.056,93 568.358.470,53 Tar. AraĢ. ve Pol. Genel Md 133.133.337,00 5006-5011 7.826.700,86 101,95 117.583.298,91 Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi BĢk 51.100.000,00 5013 360.255,28 846,08 51.006.409,20 Toplam 21.943.631.061 34.553.827,41 23.228.508,30 19.161.061.323,41 Yukarıdaki tablonun incelenmesinden de görüleceği üzere, Harcama birimleri itibarıyla muhasebede gerçekleĢen bütçe giderleri ile TRGM adına açılı banka hesaplarından hak sahibine yapılan ödemeler arasında lehte ve aleyhte farklar bulunmakta olup, 2020 yılında tarımsal destekleme kapsamında toplam 21.943.631.061-TL bütçe gideri yapıldığı, ilgili banka hesapları dıĢında doğrudan ilgililerine ödenen Tarım sigortaları, IPARD projeleri ulusal katkı tutarları, tarımsal sulama elektrik desteği vb ödemeleri hariç olmak üzere, fiilen hak sahiplerine 19.161.061.323,41-TL ödemede bulunulmuĢtur. Bu ödemeler ilgili yıl bütçesinden aktarılan ödemeler ile ilgili banka hesaplarındaki 2019 yılından devreden tutardan karĢılanmaktadır. Muhasebe biriminde tutulmayan banka hesaplarının 2019 yıl sonu bakiyesi 34.553.827,41-TL, iken 2020 yıl sonu bakiyesi ise 23.228.508,30-TL‟dir. Bu durum 5018 sayılı Kanun‟un 61‟inci maddesi uyarınca “giderlerin hak sahibine ödenmesi” yetkisinin muhasebe yetkilileri veya mutemetleri dıĢındaki kiĢilerce yürütülmesinden kaynaklanmaktadır. Muhasebe yetkilisi bütçeden ödemelerini hak sahiplerine değil, Ġlgili genel müdürlüklerce açılmıĢ banka hesaplarına yapmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 50 Hak sahibine ödeme iĢlemleri ile birlikte muhasebe yetkililerince yürütülmesi gereken; Ödemelerden kesilmesi gereken vergi vb yasal kesintiler (2020 yılı tutarı 560.332.776,74-TL‟dir) kayıt dıĢında yürütülmekte, Tarımsal Destek ödemelerinin %02‟si nispetindeki Banka komisyon ödemeleri (2020 yılı tutarı 38.345.075,87-TL‟dir.), hizmet alımları yerine bu banka hesaplarından ödenmekte, Vergi numarası, kimlik vb. bilgilerdeki uyumsuzluk nedeniyle ilgililerine ödenemeyen emanet niteliğindeki borçlar ile haksız yere ödendiği anlaĢılan tutarlardan geri alınması gereken alacaklar veri tabanı ile yürütülmeye çalıĢılmakta ve muhasebe kayıtları dıĢında kalmakta, Hesapta yapılan ödeme ve tahsilatlarda uygulanması gereken vergi, resim, gecikme zammı, faiz vb usulüne uygun muhasebe hesaplarında izlenememekte, GeçmiĢ yıllarda destekten yararlandırılmayanlar tarafından açılmıĢ davalar dolayısıyla Bakanlık aleyhine verilen kararlar sonucu yapılacak olan ilama dayalı borçlar tertibinden yapılması gereken ödemeler de bu hesaplardan yapıldığından, ait oldukları bütçe ödeneğinden yapılamamakta, Yıl sonlarında banka hesaplarında harcanmayan tutarlar bulunmakta, bunlar mali tablolarda raporlanmamakta ve doğruluğuna iliĢkin bir envanter çalıĢması da yapılmamakta, 5018 sayılı Kanun‟un 6‟ncı maddesi gereğince, tüm gelirleri hazine veznelerine gireceği, giderleri bu veznelerden ödeneceği ve bu idareler özel vezne açamayacağına dair hazine birliği kuralını ihlal etmekte, Bu hesaplardan yapılan iĢlemlerin mevzuatına uygunluğu da denetlenememekte olduğu anlaĢılmaktadır. Bir baĢka ifadeyle, açılan Banka hesapları aracılığıyla muhasebe yetkilisine ait görev ve yetkiler, TRGM görevlileri tarafından kullanılmaktadır. Halbuki 5018 sayılı Kanun‟un 60‟ıncı maddesi uyarınca harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi görevi aynı kiĢide birleĢemez. Hak sahibine ödemenin T.C. Ziraat Bankası aracılığı ile yapılması gerektiğine iliĢkin mevzuatın varlığı, ilgili bankada açılacak hesaplarının muhasebe yetkilisi veya mutemetleri adına/emrine açılmasına engel değildir. Muhasebe yetkilisinin iĢlemleri, belirli kayıt ve kurallara tabi olup denetlenebilmekte iken, onun yerine genel müdürlükler adına

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 51 açılan banka hesaplarından yapılan iĢlemler, bu kayıt ve kurallara göre muhasebeleĢtirilmedikleri için denetlenememektedirler. Bu bakımdan hesap verilebilirlikleri bulunmamaktadır. 2019 Yılı SayıĢtay Denetim Raporunda da yer verilen bulgu konusu husulara karĢı Bakanlık 01.01.2021 yılından itibaren uygulamaya son vererek bulgu konusu hususlara uygun hale getirdiğini bildirrmekle birlikte, yapılan iĢemlerin 2020 yılına ait bilanço ve faaliyet sonuçları tablosundaki hataları gidermemekte olup, düzeltilen husular 2021 yılının denetim sonuçlarıyla raporlanacaktır. Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi, Tarımsal Destekleme Ödemelerinin 5018 sayılı Kanun‟da belirlenen gider gerçekleĢtirme usulüne ve ilgili mevzuatına uygun olarak gerçekleĢtirilebilmesi ve hazine birliğinin sağlanabilmesi, faaliyet ve bütçe hesaplarının muhasebeleĢtirilerek tam olarak raporlanabilmesi amacıyla; -Ödemelerin muhasebe yetkililerince veya mutemetlerince açılan hesaplar dıĢında yürütülmemesi, -Yetkisi bulunmayan kiĢilerden ve hesaplardan toplanarak yetkili muhasebe birimlerine devrinin sağlanarak muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanması, -Sonraki yıllarda bu kapsamda yürütülecek iĢlemlerin sistemli ve zamanında muhasebeleĢtirilmesinin sağlanmasına iliĢkin tedbirlerin alınması sağlanmalıdır. BULGU 16: 2020 Yılı Bütçesindeki Yatırım Projelerine Ait Ödeneklerin Ait Olduğu Yılda GerçekleĢtirilmeden GiderleĢtirilmesi Bakanlık harcama birimleri tarafından yürütülen projeler için konulan ödenekler, projeler için öngörülen iĢ, mal ve hizmetler alınmadan ve hiçbir harcama yapılmadan, il özel idaresi hesaplarına para transferi yapılarak kullanılmakta ve gerçekleĢtirme iĢlemleri yapılmaksızın yılı bütçesinden gider yapılmaktadır. Yatırım programında yer alan projelerin gerçekleĢtirilmesi için ihtiyaç duyulan kaynaklar, ilgili yılları Bütçe Kanunları ile Tarım ve Orman Bakanlığı bütçesinin 06.Sermaye Giderleri tertibine konulan ödeneklerle sağlanmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 20-d fıkrasında; kamu idarelerinin, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamayacağı, bütçeyle

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 52 verilen ödeneklerin, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iĢ, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karĢılanmasında kullanılacağı, 20-f fıkrasında; cari yılda kullanılmayan ödeneklerin yılsonunda iptal edileceği, 32‟nci maddesinde; bütçelerden harcama yapılabilmesinin, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkün olduğu, harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak iĢin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleĢtirme usulü ile gerçekleĢtirmeyle görevli olanlara iliĢkin bilgilere yer verileceği, harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilkeleri ile kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer iĢlemlerden sorumlu oldukları düzenlenmiĢtir. Kanun‟un 33‟üncü maddesinde “giderin gerçekleĢtirilmesi” iĢlemlerine yer verilmiĢ olup bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iĢ, mal veya hizmetin belirlenmiĢ usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleĢtirildiğinin görevlendirilmiĢ kiĢi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleĢtirme belgelerinin düzenlenmiĢ olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Giderin gerçekleĢtirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Kamu gelir ve giderlerinin yılı baĢlıklı 51‟inci maddesinde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildikleri, bütçe giderlerinin ise ödendikleri yılda muhasebeleĢtirileceği düzenlenmiĢtir. Analitik Bütçe Sınıflandırmasına ĠliĢkin Rehber‟e göre; Sermaye giderleri, bütçe kanunları ile belirlenmiĢ asgari değeri aĢan ve normal ömrü bir yıldan daha uzun olan mal ve hizmet alımları; sabit sermaye edinimleri, gayrimenkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan ve Devlet mal varlığını artıran ödemelerdir. Sermaye nitelikli mal ve hizmet alımlarının finansmanı amacıyla yapılan karĢılıksız ödemeler ise Rehber‟de “sermaye transferleri” olarak tanımlanmıĢtır. 5302 sayılı Kanun‟un 6‟ncı maddesi; “Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluĢlarının; yapım, bakım ve onarım iĢleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskân, gençlik ve spor gibi hizmetlere iliĢkin yatırımları ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluĢlarının görev alanına giren diğer yatırımlarını, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleĢtirebileceği, aktarma iĢleminin ilgili bakanın onayıyla yapılacağı ve bu ödeneklerin tahsis amacı dıĢında

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 53 kullanılamayacağı ile iĢin il özel idaresinin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılacağı” Ģeklindedir. 2020 yılı Bütçe Kanunu‟nun “Aktarma, ekleme, devir ve iptal iĢlemleri” baĢlıklı 6‟ncı maddesinde, Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresinin, yıl içinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine, fonksiyonel sınıflandırma ayrımına bakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkili olduğu ifade edilmiĢtir. Yapılan incelemede, Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 yılı Bütçesinde 06. Sermaye Giderleri harcama kalemine konulan ve Bitkisel Üretimi GeliĢtirme Projesine ait 7.000.000- TL, Hayvancılığı GeliĢtirme Projesine ait 7.634.000-TL, Tabiat Parkları Yapımı Projelerine ait 5.600.000-TL ve Muhtelif ĠĢler Projesi-Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi Projesine ait 8.114.000-TL olmak üzere toplam 28.348.000-TL ödenek Ġl Özel Ġdarelerine aktarılmıĢtır. Yapılan aktarım projelerin gerçekleĢtirilmesi için ihtiyaç duyulan sabit sermaye edinimleri, gayrimenkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinilmesi için bütçedeki ekonomik sınıflandırmasına uygun gider kalemlerine harcanması gerekirken, hiçbir gider kalemine harcanmadan il özel idarelerine transfer edilerek giderleĢtirilmiĢtir. Transfer edilen tutarların bütçedeki ekonomik sınıflandırması ve gider çeĢitleri aĢağıdaki tabloda gösterilmiĢtir. Tablo 6:Ġl Özel Ġdarelerine Aktarılan Ödeneklerin Gider Türlerine Göre Dağılımı Ekonomik Sınıflandırma Hesap Adı Yapılan Gider Kalemleri Açıklaması Tutar (TL) 830.06.01 Mamul Mal Alımları Makine teçhizat, cihaz alımı, bakım onarım vb. 9.608.000,00 830.06.02 Menkul Sermaye Üretim Giderleri Mal alımı, araç kiralaması, bakliyat alımı vb. 11.590.000,00 830.06.05 Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri Milli park yapım onarım 5.800.000,00 830.06.06 Menkul Malların Büyük Onarım Giderleri Araç kiralaması 950.000,00 830.06.07 Gayrimenkul Malların Büyük Onarım Giderleri Makine teçhizat, cihaz alımı, bakım onarım vb. 400.000,00 830.06 Sermaye Giderleri Toplamı 28.348.000,00 Yukarıdaki giderlere ait Ödeme Emri Belgeleri ve eki Harcama talimatlarından;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 54

• Ödeneklerin önemli bir kısmının ait oldukları projelerde kullanılmak üzere 5302 sayılı Ġl Özel Ġdaresi Kanunu‟nun 6‟ncı maddesine dayanılarak Ġl Özel Ġdarelerine yılın son günlerinde aktarıldıkları,
• Bakanlık harcama birimlerince 2020 yılı içerisinde ilgili yatırım projelerinin gerektirdiği mal ve hizmetlerin alınmadığı ve iĢlerin yaptırılmadığı, dolayısıyla gerçekleĢtirme iĢlemleri yapılmadığı halde, bu iĢlemlerin 830.06.Sermaye Giderleri tertibinde bütçe gideri olarak muhasebeleĢtirildiği,
• Yılı içerisinde kullanılamayan ödeneklerin yılsonunda iptal edilmesi yerine, 5302 sayılı Kanun‟un 6‟ncı maddesine istinaden Ġl Özel Ġdareleri eliyle gerçekleĢtirilmek üzere transfer edildiği,
• Ġlgili proje ödeneklerindeki gider çeĢitlerine göre; makine, teçhizat, bakliyat vb. birçok mal alımı yapılması veya gayrimenkul sermaye üretim gideri yapılması gerekliliği nedeniyle 2020 yılındaki Bakanlık Faaliyet Sonuçları Tablosunda, alınan veya değeri artan maddi duran varlıkların eksik raporlanması sonucu Bilançoda hataya sebep olduğu, Ayrıca proje kapsamında alınan taĢınırların kayda girilmemesi ve ilgili kiĢilere tesliminde de çıkıĢının yapılmamasının taĢınırların korunması, saklanması ve yönetilmesi açsından zafiyetlere yol açacağı,
• Bahse konu projelerin çok bileĢenli uzun süreli, uzman iĢgücü ihtiyacı gerektirmesi gibi nedenlerle Ġl Özel Ġdarelerinin projeler için gerekli faaliyet, iĢ ve iĢlemlerin gerçekleĢtirilmesinde yetersiz kalacaklarından Ġl Tarım ve Orman Müdürlükleri tarafından gerçekleĢtirildiği anlaĢılmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığına 2020 yılı bütçesi ile verilen ödeneklerin, bütçelerin yıllık olması ve bütçeyle verilen ödeneklerin, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iĢ, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karĢılanmasında kullanılacağı ve cari yılda kullanılmayan ödeneklerin yılsonunda iptal edileceği kuralı gereği 2020 yılında kullanılması gerekmektedir. Gerek 5302 sayılı Ġl Özel Ġdareleri Kanunu, gerekse 2020 yılı Bütçe Kanunu‟nda ödenek aktarımına cevaz veren hükümlere göre harcanması Ģartlarını taĢıdığı kabul edilse dahi, 2020 yılı bütçesindeki ödeneklerin 2020 yılında yaptırılan iĢ ve satın alınan mal ve hizmetlerde kullanılabileceği kuralını değiĢtirmemektedir. Bir baĢka deyiĢle, ödeneklerin aktarım suretiyle gerçekleĢtirilmesi usulü benimsenmiĢ olsa dahi, 2020 yılı bütçesi ile verilen ödeneklerin 2020 yılında harcaması zorunludur. Bütçe ile öngörülen

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 55 amaçlarla yapılacak harcamaların gider çeĢitlerine uygun olarak 2020 yılı içerisinde tamamlanması ve giderlerin Bakanlık Faaliyet sonuçları arasında, edinilen varlıkların ise 2020 Bilançosunda raporlanması gerekmektedir. Aksi uygulama bütçelerin yıllık olması kuralına aykırılık teĢkil edecektir. Bütçe Kanunu‟nda hizmeti baĢka bir kamu idaresi yürütecek olduğunda ödenek aktarmasına imkân tanınmakta ise de Bakanlık bütçesine konulan proje ödenekleri, baĢka kamu idarelerince verilebilecek hizmetlerden de değildir. Bu yönüyle de aktarım Ģartlarını taĢımamaktadır. Sonuç olarak, Bakanlık genel müdürlükleri bütçelerinde bulunan ve Tarım ve Orman Ġl Müdürlükleri eliyle yürütülen projelerde yılsonunda harcanamayan ödeneklerin iptal edilmemesi amacıyla il özel idarelerine kaynak aktarımı yoluna gidildiği anlaĢılmıĢtır. Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi, 2020 yılı bütçesi ile yılında harcanma izni verilen proje kapsamındaki ödeneklerin ve hazine birliğinin sağlanabilmesi, faaliyet ve bütçe hesaplarında muhasebeleĢtirilerek tam olarak raporlanabilmesi amacıyla,

• Fiilen Bakanlık taĢra teĢkilatı tarafından gerçekleĢtirilen proje ödeneklerinin il özel idarelerine ödenek aktarılması yerine, kendisine ödenek verilen harcama birimlerince gerçekleĢtirilmesi,
• Projesinde öngörülen mal ve hizmetler alınmadan ve iĢler yaptırılmadan bütçe ödeneklerinin kullanılmaması,
• 5018 sayılı Kanun‟da belirlenen gider gerçekleĢtirme usulüne ve ilgili mevzuatına uygun olarak gerçekleĢtirme belgeleri tamamlanmadan gider yapılmaması,
• Proje kapsamındaki tüm alım ve yapım iĢlemlerin sistemli ve zamanında muhasebeleĢtirilmesine iliĢkin tedbirlerin alınması sağlanmalıdır. BULGU 17: Bütçeden Yapılan Hayvancılığı GeliĢtirme Projesi Kapsamındaki Proje Ödemelerinin GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Yapılması Bakanlık Harcama Birimleri bütçelerine Sermaye Transferleri içerisine Hayvancılığı GeliĢtirme Projesi kapsamında konulan ödeneklerin 5018 sayılı Kanun‟da belirtilen gider gerçekleĢtirme iĢlemleri tamamlanmadan harcandığı, hak sahipleri yerine, muhasebe yetkilisi mutemetliği yetkisi de bulunmayan Hayvancılık Genel Müdürlüğünce (HAYGEM) açılmıĢ

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 56 bulunan banka hesaplarına transfer edilmek suretiyle giderleĢtirildiği, proje için yapılan harcamaların bu hesaplardan yapıldığı, ödemelerden önce muhasebeleĢtirilmesi gereken vergi, komisyon, haciz, kesinti vb. mali iĢlemlerin muhasebe dıĢında kaldıkları tespit edilmiĢtir. Bu suretle, "Hazine Birliği Ġlkesi" uyarınca belirlenen hazine vezneleri dıĢındaki veznelerden (banka hesaplarından) hak sahiplerine ödemeler gerçekleĢtirildiği, dönem sonunda ise bakiye ile devrettiği görülmüĢtür. Bu banka hesapları muhasebe yetkililerince veya mutemetlerince açılmadıkları için, hesapta yürütülen mali iĢlemler-kesilmesi gereken vergiler, ödemelerden bankaca alınan komisyonlar, ödemelerden geri alınan paralar vb. iĢlemlerin de muhasebeleĢtirilmediği anlaĢılmıĢtır. Tarım ve Orman Bakanlığınca yapılan projeler yatırım programında yer almakta olup ilgili yılları Bütçe Kanunlarına da Sermaye Transferleri harcama kalemine ödenek konularak gerçekleĢtirilmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun 3‟üncü maddesinin k bendinde harcama birimi; Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim olarak tanımlanmıĢ, 31‟inci maddesinde de; bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir denilmiĢtir. Kanun‟un 32‟inci maddesinde de; bütçelerden harcama yapılabilmesinin, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkün olduğu, harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak iĢin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleĢtirme usulü ile gerçekleĢtirmeyle görevli olanlara iliĢkin bilgilerin yer alacağı, harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilkeleri ile kanun tüzük, yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer iĢlemlerden sorumlu oldukları düzenlenmiĢtir. 33‟üncü maddesinde de, “giderin gerçekleĢtirilmesi” iĢlemlerine yer verilmiĢ olup bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iĢ, mal veya hizmetin belirlenmiĢ usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleĢtirildiğinin görevlendirilmiĢ kiĢi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleĢtirme belgelerinin düzenlenmiĢ olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Giderin gerçekleĢtirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Kamu gelir ve giderlerinin yılı baĢlıklı 51‟inci maddesinde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildikleri, bütçe giderlerinin ise ödendikleri yılda muhasebeleĢtirileceği; düzenlenmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 57 Yine 5018 sayılı Kanun'un 61‟inci maddesine göre muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ,ile emanetlerin alınması, saklanması ve ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemleridir. Bu iĢlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Aynı Kanun'un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” baĢlıklı 72‟nci maddesine göre; Kanunların öngördüğü Ģekilde yetkili kılınmamıĢ hiçbir gerçek veya tüzel kiĢi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz. 5018 sayılı Kanun‟un 61‟inci ve 72‟nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali iĢlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması iĢlemlerinin muhasebe yetkilisinin sorumluluğunda gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. Yapılan incelemede hayvancılık proje destekleri HAYGEM bütçesine 7 Sermaye Transferleri tertibine konulan ödeneklerle gerçekleĢtirilmektedir. Ġlgili ödeneklerin kullanımında harcama birimince hak sahiplerini gösteren listeler ödeme emrine eklenmemekte, HAYGEM talimatına istinaden ödemeler doğrudan hak sahipleri yerine, HAYGEM‟ce açılmıĢ bulunan özel hesaplara aktarılmaktadır. Bu kapsamda Ziraat Bankası nezdinde açılmıĢ olan 6 adet banka hesabı bulunmakta olup, ödemelerle ilgili iĢlemler muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumluluğu dıĢında gerçekleĢmekte, yapılan mali iĢlemler ise ilgili muhasebe hesaplarına kaydedilmemektedir. Bu aĢamadan sonra gerçekleĢtirilen hak sahiplerine ödeme iĢlemleri vb. ile bankayla iliĢkiler HAYGEM tarafından yürütülmektedir. Bu kapsamda yürütülen ödemelerin muhasebe yetkilisi veya mutemetleri dıĢındaki kiĢilerce alınması ve saklanması “yetkisiz tahsil ve ödeme” yasağına aykırılık teĢkil etmektedir. 2020 yılında muhasebe birimince ödeme emrine bağlanan toplam 191.018,44-TL bütçe gideri yapıldığı halde, HAYGEM tarafından aynı amaçla açılmıĢ olan bankadaki hesaplarından hak sahiplerine 53.320.914,96-TL ödemede bulunulmuĢtur. 2019 yılından 191.817.224,89-TL bakiye ile 2020 yılına devreden banka tutarı 2020 yılı sonuna 138.687.328,37-TL bakiye ile devretmiĢtir. Bu tutar geçmiĢ yıllardaki ödeneklerinden aktarıldığı halde halen harcanamayan tutarlardan kaynaklanmaktadır. 5018 sayılı Kanun‟un 61‟inci maddesi uyarınca “giderlerin hak sahibine ödenmesi” yetkisinin muhasebe yetkilileri veya mutemetleri dıĢındaki kiĢilerce yürütülmesi sonucunda;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 58 Ödemelerden kesilmesi gereken vergi vb. yasal kesintiler, banka komisyon ödemeleri, kayıt dıĢında yürütülmekte, Hesapta yapılan ödeme ve tahsilatlarda uyulması gereken gecikme zammı, faiz vb. usulüne uygun olup olmadığı da denetlenememekte, Yıl sonlarında banka hesaplarında harcanmayan tutarlar, bilançoda raporlanmamakta, bunların doğruluğuna iliĢkin bir envanter çalıĢması da yapılmamakta, 5018 sayılı Kanun‟un 6‟ncı maddesi gereğince, tüm gelirleri hazine veznelerine gireceği, giderleri bu veznelerden ödeneceği ve bu idareler özel vezne açamayacağına dair hazine birliği kuralını ihlal etmekte, olduğu anlaĢılmaktadır. Özetle HAYGEM tarafından açılan Banka hesapları aracılığıyla muhasebe yetkilisine ait görev ve yetkiler kullanılmakta, olup 5018 sayılı Kanun‟un 60‟ıncı maddesi uyarınca Harcama Yetkilisi ve Muhasebe Yetkilisi görevi aynı kiĢide birleĢemez. Hak sahibine ödemenin T.C. Ziraat Bankası aracılığı ile yapılması hususu, ilgili Bankada açılacak hesaplarının Muhasebe yetkilisi adına/emrine açılmasına engel değildir. Muhasebe yetkilisinin iĢlemleri, belirli kayıt ve kurallara tabi olup denetlenebilmekte iken, onun yerine Genel Müdürlük adına açılan Banka hesaplarından yapılan iĢlemler, muhasebeleĢtirilmedikleri için denetlenememektedirler. Bu bakımdan hesap verilebilirlikleri bulunmamaktadır. Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi, Tarımsal Destekleme Ödemelerinin 5018 sayılı Kanun‟da belirlenen gider gerçekleĢtirme usulüne ve ilgili mevzuatına uygun olarak gerçekleĢtirilebilmesi ve hazine birliğinin sağlanabilmesi, faaliyet ve bütçe hesaplarının muhasebeleĢtirilerek tam olarak raporlanabilmesi amacıyla; -Ödemelerin Muhasebe yetkililerince veya mutemetlerince açılan hesaplar dıĢında yürütülmemesi, -Yetkisi bulunmayan kiĢilerden ve hesaplardan toplanarak yetkili muhasebe birimlerine devrinin sağlanarak muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanması, -Sonraki yıllarda bu kapsamda yürütülecek iĢlemlerin sistemli ve zamanında muhasebeleĢtirilmesinin sağlanmasına iliĢkin tedbirlerin alınması sağlanmalıdır. B. DĠĞER BULGULAR

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 59 Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüĢ ile ilgili olmayan bulgular yer almaktadır. BULGU 1: Avans ve Kredi Hesaplarına ĠliĢkin Tespitler A- Avans ve kredi tutarlarından süresi içinde mahsup veya iade edilmeyenlerin kiĢi borcuna alınmaması 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun “Ön ödeme” baĢlıklı 35‟inci maddesinde: “…Her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında ayrıca belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde ise üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade ederek hesabını kapatmakla yükümlüdür. Süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 21.07.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır”, Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik‟in „Ön ödemelerde mahsup süresi ve sorumluluk” baĢlıklı 11‟inci maddesinde; “Mutemet, işin tamamlanmasından sonra, yukarıdaki bir ve üç aylık sürelerin bitimini beklemeden, son harcama tarihini takip eden üç iş günü içinde ön ödeme artığını iade etmek ve süresinde mahsubunu yaparak hesabını kapatmak zorundadır.” Ģeklinde düzenlemeler bulunmaktadır. 08.03.2007 tarih ve 26456 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 2007-1 sayılı Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Genel Tebliği‟nin 11‟inci maddesinin 2‟nci fıkrasında; belirtilen sürede mahsup edilmeyen avansların, mahsup edilmesi gereken tarihten itibaren, 6183 sayılı Kanun‟un değiĢik 51‟inci maddesi hükmüne göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte, ilgili mutemetten tahsil edileceği Ģeklinde açıklanmıĢtır. Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Ön ödemeler” baĢlıklı 99‟uncu maddesinde; muhasebe birimlerince bütçe içi veya bütçe dıĢı olarak verilen avans ve kredilerin izlenmesi için kullanacağı ve ön ödeme niteliğindeki hesapların; 160 ĠĢ Avans ve Kredileri Hesabı, 161 Personel Avansları Hesabı, 162 Bütçe DıĢı Avans ve Krediler Hesabı, 164 Akreditifler Hesabı, 165 Mahsup Dönemine Aktarılan Avans ve Krediler Hesabı, 166 Proje Özel Hesabından Verilen Avans ve Akreditifler Hesabı, 167 Doğrudan DıĢ Proje Kredi Kullanımları Avans ve Akreditifleri Hesabı olduğu belirtilmiĢtir. Bakanlığın 2020 yılı ön ödeme hesaplarında yapılan incelemede, ĠĢ Avans Ve Kredileri Hesabında kayıtlı bulunan avans ve kredi tutarlarından süresi içinde mahsup veya

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 60 iade edilmeyenlerin, sorumluları adına 140-KiĢilerden Alacaklar Hesabına alınarak 6183 sayılı AATUHK gereğince “gecikme zammı” hesaplanması gerekirken, tabloda görüleceği üzere kanuni süresi içinde kapatılmıĢ gibi iĢlem yapılmıĢtır. Tablo 7: Mahsup Süresinde Kapatılmayan Avans ve Krediler Mahsup Süresi (Gün) AVANS KREDĠ Avans Tutarı (TL) Avans adedi Hesap Kodu (Ekonomik Kod ) Kredi Tutarı (TL) Kredi adedi Hesap Kodu (Ekonomik Kod ) 250-203 3.061,64 6 160.01.03.01-07 57.200,00 4 160.02.03.02-07 181-102 60.415,45 17 160.01.06.01-06 180.325,42 22 160.02.06.01 97-31 411.447,49 204 160.01.06.01-06 79.352,00 2 160.02.06.01 Verilen avans ve kredilerin zamanında kapatılması, zamanında kapatılmayanların ise kiĢi borçları hesabına alınarak gecikme faizleri ile birlikte tahsiline titizlik gösterilmelidir. B- Avrupa Birliği (AB) hibe ve yardımlarından proje mutemetlerine verilen avansların kapatılma sürelerinin belirlenmemesi AB hibelerinden avans verilmek ve mutemet görevlendirilmek suretiyle düzenlenen harcama talimatlarında, mal veya hizmetin ne kadar süre içinde alınacağı ve avansın hangi süre içinde mahsup edileceğinin belirtilmeksizin mutemet görevlendirildiği görülmüĢtür. 27.11.2007 tarih ve 26713 sayılı Resmi Gazete‟de yayınlanan, Avrupa Birliği ve Uluslararası KuruluĢların Kaynaklarından Kamu Ġdarelerine Proje KarĢılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması Ve MuhasebeleĢtirilmesine ĠliĢkin Yönetmelik‟in, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟na ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan kamu idarelerinin, AB, uluslararası kuruluĢlar veya uluslararası konsorsiyumlardan kapsam dâhilindeki kamu idarelerine proje karĢılığı aktarılan hibe niteliğindeki tutarların, harcanması ve muhasebeleĢtirilmesinin usul ve esasları belirlenmektedir. Mezkur Yönetmelik‟in “Avans ve ödeme limitleri” baĢlıklı 12‟nci maddesinde; “Proje kapsamında verilecek avanslar ve yapılacak ödemeler, proje yürütücüsünün talimatı çerçevesinde sınırlamaya tabi olmaksızın yapılır. Mal veya hizmet alımı için verilecek

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 61 avanslar, proje mutemedine verilir. Mutemet görevlendirilmesine ilişkin yazıda, mal veya hizmetin ne kadar süre içinde alınacağı ve avansın hangi süre içinde mahsup edileceği belirtilir.” Ģeklindedir. Yapılan incelemede 162 Bütçe DıĢı Avans ve Krediler hesabında kayıtlı 2020 yılında AB hibelerinden 1.225.408,04 TL tutarında avans verilmiĢtir. Bu avansların bazılarının verilmesinden itibaren uzun sürelerin geçmesine rağmen kapatılmadıkları, belirsiz sürelerle kapatıldıkları görülmüĢtür. Yapılan araĢtırmada avansların uzun sürede kapatılmamasının nedeni, avansın veriliĢ talimatlarına kapatılma sürelerinin konulmamasından kaynaklandığı anlaĢılmıĢtır. AB projelerinin harcama talimatlarına istinaden görevlendirilen mutemetlere verilen avansların kapatılmasına iliĢkin sürelere yer verilmesi, bu hususa dikkat edilmesi uygun olacaktır. C- 162 Bütçe DıĢı Avans ve Krediler (TÜBĠTAK Kaynaklarından Verilen Avanslar) hesabına kayıt edilen avanslarda mahsup süresine uyulmadığı ve gecikme zammı hesaplanmadığı görülmüĢtür. TÜBĠTAK Kaynaklarından Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu Ġdareleri Ġle Özel Bütçeli Ġdarelere Proje KarĢılığı Aktarılacak Tutarların Harcanması ve TÜBĠTAK Tarafından Yürütülen DıĢ Destekli Projelerin Harcamalarının GerçekleĢtirilmesine ĠliĢkin Esas ve Usuller‟in “Ön ödeme ve mahsup iĢlemleri” baĢlıklı 6‟ncı maddesinde; “…Alınan ön ödemelerin yurt içi alımlarda en geç iki ay içinde, yurt dışı alımlarda en geç altı ay içinde, seyahatler için ayrıca alınan ön ödemelerin ise seyahat bitiminden (önceden yapılmış bir programa bağlı olarak ve aralarındaki süre on günü geçmeyecek periyotlar halinde birden fazla yapılan seyahatler tek bir seyahat olarak kabul edilir.) sonra otuz gün içinde kapatılması gerekir. Mahsup süresi sonunda kapatılmayan ön ödeme tutarları ile ilgili olarak mahsup süresi içinde gerçekleşen harcamalar kabul edilir. Kalan tutarlar üzerinden 6183 sayılı Kanuna göre gecikme zammı oranında faiz uygulanarak ilgililerden tahsil edilir…. ” düzenlemesi bulunmaktadır. Yapılan incelmede, idarenin TÜBĠTAK kaynaklı kullanmıĢ olduğu krediler nedeniyle vermiĢ olduğu avanslarda mahsup süresine uyulmadığı görüldüğünden, bu konuda mezkûr usul esaslara göre hareket edilmesi yerinde olacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 62 BULGU 2: Ġlama Bağlı Ödemelerin Ġlgili Hizmet Tertiplerinden Ödenmemesi, Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemelerinde Nazım Hesapların Kullanılmaması Bakanlığın ilama bağlı borç ödemelerini ilgili hizmetlere ait tertiplerden ödenmesi yerine tamamının Diğer Yasal Giderler tertibinden ödendiği ve aleyhe sonuçlanan davalar nedeniyle karĢı tarafın avukatına yapılan avukatlık vekâlet ücreti ödemelerinin 998 Diğer Nazım Hesaplar Hesabında takip edilmediği tespit edilmiĢtir. Merkezi Yönetim Bütçesine dâhil idarelerin 2019-2021 yılları bütçe hazırlıklarında kullanacakları “Analitik Bütçe Sınıflandırmasına ĠliĢkin Rehber”in giriĢ bölümünde “İlama bağlı borçlar, prensip olarak borcun kaynağı olan ilgili bütçe tertiplerinden ödenecektir.” Görev Giderlerinin 03.4.2.90 Diğer Yasal Giderler: baĢlıklı bölümünde aynen “Yukarıda sayılan gruplara girmeyen (kurum bütçesi içinde herhangi bir hizmet tertibi ile ilişkilendirilemeyen ilama bağlı borçlar, 659 Sayılı KHK’nın 14. Maddesi kapsamında ödenen vekâlet ücretleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 6 ncı maddesi uyarınca yapılacak ödemeler ile görevleri esnasında yaralanan veya ölen güvenlik korucularına 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre ödenecek tazminatlar, beraat eden sanık lehine hükmedilen vekâlet ücretleri gibi) diğer yasal giderler bu bölüme kaydedilecektir.” denilmektedir. Yukarıdaki hükümlere göre ilama bağlı borçların borcun kaynağı olan bütçe tertiplerinden ödenmesi, ilgili bütçe tertipleri ile iliĢkilendirilemeyenlerin ise 03.4.2.90 Diğer yasal giderler tertibinden ödenmesi gerekmektedir. Yapılan incelemede bakanlıkça yapılan ilama bağlı borç ödemelerinin, borcun kaynağı olan bütçe tertipleri yerine 03.4.2.90 Diğer Yasal Giderler tertibinden ödendikleri görülmüĢtür. Ödeme belgeleri ve eki kanıtlayıcı belgelerinin incelenmesinde bu ödemelerin; 01 Personel Gideri, 03. Mal ve Hizmet Alım Giderleri, 5.4- Hane halkına Yapılan Transferler gibi hizmet tertiplerine ait oldukları halde, bu tertiplerle iliĢkilendirilmedikleri ve tamamının Diğer Yasal Giderler tertibinden ödendikleri anlaĢılmaktadır. Bu kapsamda 2020 yılı Tarım ve Orman Bakanlığı bütçesinden yapılan harcama tutarı 14.091.555,19 TL‟dir. ġu halde yapılan harcamalardan ilgili hizmet tertiplerine isabet eden tutarlar ayrıĢtırılamamakla birlikte, ait oldukları hizmet tertibi ile iliĢkilendirilemeyen karĢı taraf Avukatlık ücretleri ile Ġcra masraflarının 03.4.2.90 Diğer Yasal Giderler tertibinden, diğer hizmetlerle ilgili olanların ait oldukları tertiplerinden ödenebileceği anlaĢılmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 63 Diğer yandan Diğer Yasal Giderler tertibinden yapılan ve içerisinde karĢı taraf avukatı için ödenen vekâlet ücretleri, henüz davanın kesinleĢmemesi, temyiz edilmesi, sonucunda Bakanlık lehine verilecek karara bağlı olarak geri alınması gereken paralardandır. Bu niteliği ile henüz kesinleĢmemiĢ kararlara istinaden karĢı taraf avukatlarına yapılan vekâlet ücret ödemeleri Ģarta bağlı alacak niteliğinde olup, bu tutarının izlenmesi ve muhasebeleĢtirilmesi de gerekmektedir. Bu amaçla Genel Bütçe Detaylı Hesap Planında 998.01- (999.01) Diğer Nazım Hesaplar - Avukatlık Vekâlet Ücretleri kodunda- açılmıĢ olup bu hesaplar kullanılarak takibi gerekmektedir. Ancak yapılan Avukatlık Vekâlet Ücreti ödemelerinde, devam eden davalar bakanlık lehine sonuçlandığında doğması muhtemel olan Ģartlı alacakların bu hesapta izlenmediği gibi, bu alacakların izlendiği herhangi bir kayıt, defter veya sistemin de oluĢturulmadığı görülmüĢtür. Bu nedenle Ģarta bağlı alacak tutarı da tespit edilememiĢtir. Giderlerin bütçede öngörülen tertiplerden yapılması ve Ģarta bağlı alacakların zafiyete uğramaksızın takip edilebilmesi amacıyla, Ġlama bağlı borçların, davaya sebep olan ve dava konusu iĢlemi gerçekleĢtiren Bakanlık bütçesinin ilgili bütçe tertiplerinden ödenmesi, Bakanlık aleyhine sonuçlanan davalarda karĢı tarafın avukatına ödenecek avukatlık vekâlet ücretlerinin 998-Diğer Nazım Hesaplar Hesabında izlenmesi, gerekmektedir. BULGU 3: Kesin Teminat Mektuplarının Güncelleme Yapılmadan Gelir Kaydedilmesi 4735 sayılı Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanunu gereğince feshedilen sözleĢmeler nedeniyle yüklenicilerin verdiği kesin teminat mektuplarının enflasyon oranına göre güncellenerek gelir kaydedilmesi gerekirken, güncelleme yapılmadan gelir kaydedildiği görülmüĢtür. 4735 sayılı Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanunu‟nun “Ġdarenin sözleĢmeyi feshetmesi” baĢlıklı 20‟nci maddesinin (a) bendi uyarınca; yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleĢme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya iĢi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleĢme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilmesi gerekmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 64 Aynı Kanun‟un “SözleĢmenin feshine iliĢkin düzenlemeler” baĢlıklı 22‟nci maddesine göre ise; 19, 20 ve 21‟inci maddelere göre sözleĢmenin feshedilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar Devlet Ġstatistik Enstitüsünce yayımlanan aylık toptan eĢya fiyat endeksine göre güncellenir. Güncellenen tutar ile kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tutarı arasındaki farkın yükleniciden tahsil edilmesi gerekmektedir. Yine 29.01.2020 tarihli ve 2020/DK. D-23 sayılı düzenleyici Kamu Ġhale Kurulu Kararı‟nda; 4735 sayılı Kanun‟un 17 ve 18‟inci maddeleri ile ilgili olarak kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların güncellenerek gelir kaydedileceği ifade edilmiĢtir. Buna itibarla; 4735 sayılı Kanun‟un; 17‟nci maddesi gereği yüklenicinin ölümü, iflası, ağır hastalığı, tutukluluğu veya mahkûmiyeti, 18‟inci maddesi gereği yüklenicinin ortak giriĢim olması halinde ölüm, iflas, ağır hastalık, tutukluluk veya mahkûmiyeti, 19‟uncu maddesi gereği yüklenicinin sözleĢmeyi feshetmesi, 20‟nci maddesi gereği idarenin sözleĢmeyi feshetmesi ve 21‟inci maddesi gereği sözleĢmeden önceki yasak fiil veya davranıĢlar nedeniyle fesih gerekçeleri nedeni ile sözleĢmenin feshi durumunda 4735 sayılı Kanun‟un 22‟nci maddesine göre kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar Devlet Ġstatistik Enstitüsünce yayımlanan aylık toptan eĢya fiyat endeksine göre güncellenmesi gerekir. Ancak, 910 Alınan Teminat Mektupları Hesabı ile 800 Bütçe Gelirleri ve 600 Gelirler Hesabının incelenmesinde; sözleĢmesi feshedilen yüklenicilerden alınan 1.620.707,01-TL kesin teminat mektuplarının güncelleme yapılmadan alınıĢ değerleri ile gelir kaydedildiği görülmüĢtür. Bu itibarla, -4735 sayılı Kanun‟un yukarıda sayılan maddelerine göre sözleĢmesi 2020 yılında feshedilen ihalelerin taranarak, bunlardan teminat tutarları güncellenmeksizin eksik gelir kaydedilen tutarların hesaplanarak ilgililerinden tahsil edilmesi, -Sonraki dönemlerde feshedilen sözleĢmelere istinaden alınan teminatların güncellenmesine riayet edilerek irat kaydı yapılması sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 65 BULGU 4: TaĢra Birimlerine Ödeneklerin Zamanında Gönderilmemesi Sonucu Mahkeme Dosyalarının Ġcralık Olması ve Bütçeye Yükün Artması Bakanlığın merkez dıĢı birimlerine, ihtiyaçlarında kullanılmak üzere gönderilmesi gereken ödenekler geç gönderildiğinden, yıl içinde görülen davalarda mahkemelerce hükmedilen miktarlar ile vekâlet ücreti ve yargılama gideri ödemelerinin zamanında yapılmadığından icralık olduğu, hükmedilen miktara icra vekâlet ücreti, icra masrafı, takip sonrası faizlerin de ödenmesi ile bütçeye yükün artmasına neden olunduğu tespit edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 22'nci maddesinde, kamu idarelerinin merkez teĢkilatı harcama yetkililerinin, merkez dıĢı birimlere, ihtiyaçlarında kullanılmak üzere Ödenek Gönderme Belgesi düzenlemek suretiyle ödenek gönderecekleri belirtilmiĢtir. 2577 sayılı Ġdari Yargılama Usulü Kanunu‟nun 28'inci maddesinde DanıĢtay, Bölge Ġdare mahkemeleri, Ġdare ve Vergi mahkemelerinin esasa iliĢkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin iĢlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir Ģekilde kararın idareye tebliğinden baĢlayarak otuz günü geçemeyeceği ifade edilmektedir. Mezkûr madde de konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderlerini, davacının veya vekilinin davalı idareye yazılı Ģekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirim tarihinden itibaren, birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yatırılacağı ve birinci fıkrada belirtilen süreler içinde ödeme yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunacağı belirtilmiĢtir. Bakanlığın aleyhine sonuçlanan davalar incelendiğinde, mahkeme ilamı ile belli bir miktar para ödemesi, avukat vekâlet ücreti, yargılama giderlerini içeren ilama bağlı borcun 2577 sayılı Kanunu'nun ilgili maddesi gereğince ilgililerce Ġdareden talep edilmesine rağmen, 30 gün içerisinde ödeme gerçekleĢtirilememiĢ ve genel hükümler çerçevesinde icra yoluyla tahsile konulmuĢtur. Mahkemenin hükmettiği ilk tutara icra emrine konu ödeme dıĢında icra vekâlet ücreti, icra masrafı, takip sonrası faizlerin eklenerek ödendiği görülmüĢtür. Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünce davaların izlendiği bir kayıt ve takip sistemi bulunmaması nedeniyle Bakanlık aleyhine sonuçlanan idari ve adli davalardan icra yoluyla tahsile konulanların mali külfetlerine iliĢkin toplu bir bilgi sağlanamamaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 66 Söz konusu bilgiler sağlanamadığından tarafımızca örnek olarak seçilen Diyarbakır ili merkez ve 17 ilçesi olmak üzere yapılan çalıĢmamızda, 2020 yılına ait Ġdarenin aleyhine karara bağlanan ve mahkemece hükmedilen 1959 tane ilama bağlı borcun 1551 tanesinin karĢı taraflarca icra olunduğu tespit edilmiĢtir. Aleyhte sonuçlanan davalardan icra yoluyla ödenen 1551 adet dosyada mahkemece hükmedilen 3.428.639,56 TL toplam borca karĢı, icra yoluyla 1.429.108,92 TL' sı fazladan (icra masrafı, icra vekalet ücreti, gecikme faizi vb) ödemede bulunulduğu hesaplanmıĢtır. Nitekim mahkemenin hükmettiği miktara eklenen icra masrafı, icra vekâleti ücreti ve takip sonrası faizlerde eklendiğinde %42 oranında bütçeye ilave yük getirdiği hesaplanmıĢtır. Bakanlığın 2020 yılına ait 03.4.2.90 Diğer Yasal Giderler tertibinden yapılan tüm ödemelerinde %42 oranında ilave yüke katlanıldığı değerlendirildiğinde 14.091.555,19 TL‟ sı gerçekleĢen bütçe giderinden yaklaĢık 4.167.925 TL‟sı katlanılan ilave yük olarak hesaplanabilecektir. Bu durumun, ilama bağlı borçların ödenek taleplerinin zamanında karĢılanmaması ve ödeneklerin dönem sonunun son haftasında gönderilmesinden kaynaklandığı değerlendirilmektedir. 5018 sayılı Kanunu‟nun 11'inci maddesinde üst yöneticilerin sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli Ģekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımından sorumlu olduğu ifade edilmiĢtir. Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlarda, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleĢtirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar. Bu itibarla kamu kaynağının kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kendilerine bütçe ile verilen ödeneklerin kullanımını etkin bir Ģekilde planlaması, ödenek ihtiyacı bulunan birimlere zamanında ödenek göndermesi ve gerektiğinde ödenek fazlası olan yerdeki ödenekleri tenkis etmek suretiyle ihtiyaç duyulan birimlere ödenek gönderilmesi, Belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin icra olunmadan önce ödenerek bütçeye ilave yük getirmemesi sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 67 BULGU 5: Ġcra Kanalıyla Yapılan Alacaklı Taraf Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemelerinde Vergi Tevkifatının Yapılmaması Bakanlık aleyhlerine sonuçlanan davalara istinaden icra yoluyla alacaklı taraf avukatlarına vekâlet ücretlerinin ödenmesinde gelir vergi tevkifatının yapılmadığı tespit edilmiĢtir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu‟nun 94'üncü maddesinin birinci fıkrasında, kamu idarelerinin maddede bentler halinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dâhil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaları gerektiği hüküm altına alınmıĢ olup, (2) numaralı fıkrasında, yaptıkları serbest meslek iĢleri dolayısıyla bu iĢleri icra edenlere yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği belirtilmiĢtir. Diğer taraftan 7194 sayılı Kanunu'nun 16'ncı maddesiyle eklenen 193 sayılı Kanunun 94'üncü maddesinin 3'üncü fıkrasında, “9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretini (icra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar dâhil) ödeyenler tarafından gelir vergisi tevkifatı yapılacağı" hükmüne yer verilmek suretiyle, mahkemelerce veya icra ve iflas müdürlüklerince karĢı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest meslek kazancına dâhil edilmesi gereken vekâlet ücretleri üzerinden, kimlerin tevkifat yapmakla yükümlü olduğu hususuna açıklık kazandırılmıĢtır. 27.05.2020 tarihli ve 31137 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmayan 311 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin sekizinci bölümünde, konu ile ilgili olarak ayrıntılı açıklamalara yer verilmiĢ olup, anılan Tebliğin; “Vekalet ücretlerinde vergi tevkifatı uygulaması" baĢlıklı 25'inci maddesinde, mahkemelerce veya icra ve iflas müdürlüklerince karĢı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest meslek kazancına dâhil edilmesi gereken vekâlet ücretlerinin, Borçlu (davayı kaybeden) tarafından avukata ödenmek üzere icra ve iflas müdürlüklerine yatırıldığı durumlarda, borçlu (davayı kaybeden) tarafından, gelir vergisi tevkifatının yapılması gerektiği ifade edilmektedir. Özetle, mevzuat gereğince avukat vekâlet ücretlerinin avukata ödenmek üzere icra müdürlüklerine yatırıldığı durumda vergi tevkifatının yapılmasından Bakanlığın sorumlu olduğu ve avukatlar tarafından serbest meslek makbuzunun ise Bakanlık adına düzenlenmesi gerekmekte olup, ayrıca düzenlenen makbuzun bir nüshasının icra iflas müdürlüğüne

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 68 verilmesine de gerek bulunmamaktadır. Örneğin Mardin, Diyarbakır illeri seçilerek yapılan incelemede, Mardin'de 622, Diyarbakır'da ise 1551 tane avukat vekâlet ücreti ve yargılama gideri ödemesinin karĢı taraflarca icra olunduğu, 2020 yılına ait vekâlet ücreti ödemeleri ve eki kanıtlayıcı belgelerin incelenmesinde Mardin‟deki tüm ödemelerde, Diyarbakır'da ise ödemelerin çoğunluğunda vergi stopajlarının yapılmadığı ve serbest meslek makbuzlarının ise ödeme emri belgesine eklenmediği görülmüĢtür. Ayrıca Mardin, Diyarbakır haricinde ġanlıurfa ve diğer illerde de avukat vekâlet ücret ödemelerinden vergi tevkifatının yapılmadığı görülmüĢtür. Bakanlığın aleyhine sonuçlanan ve icralık olan dava dosyalarına ait mahkemelerce hükmedilen vekâlet ücretinin Ġcra Dairelerine ödenmesinde Ġdare tarafından yapılması gereken vergi tevkifatlarının, icra dosyalarının kapanmadığı ve tevkifatı kimin yapacağı (alacaklı, borçlu veya icra dairesi) hususunda tereddütler yaĢandığı gerekçesiyle yapılmadığı anlaĢılmaktadır. Bu itibarla, vekâlet ücreti ödemelerinde, ödemeye aracılık eden icra dairelerinin tevkifat sorumluluğu bulunmadığı, icra kanalıyla yapılan ödemelerde vergiye tabi ödemelerin vergi tevkifatının, Borçlu (davayı kaybeden) tarafından avukata ödenmek üzere icra ve iflas müdürlüklerine yatırıldığı durumlarda, Bakanlık tarafından gelir vergisi tevkifatının yapılması, yapılan kesintilerin ise Ġcra Müdürlüklerine bildiriminin sağlanması ile icra dosyalarının kapatılması gerekmektedir. KarĢı taraf avukatlarına ödenmek üzere icra müdürlüklerine yatırılan vekâlet ücretlerinin; -193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu‟nun 94/2-b bendi uyarınca %20 oranında ödemeyi yapan harcama birimlerince tevkifata tabi tutulması, -Bu kapsamda ihtiyaç duyulan Serbest Meslek Makbuzunun Bakanlığa hitaben düzenlenmesi, ibrazının talep edilmesi ve ödeme emrine eklenmesi sağlanmalı, Bakanlıkça taĢrada yürütülen davaların takibi vb. hususlarda Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün eğitim ve yönlendirmede daha çok inisiyatif alması gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 69 BULGU 6: Fark Ödemesi Desteği Geri Alınan Çiftçilerce Açılan Davaların Bakanlık Aleyhine Sonuçlanmasının Ġstikrar Kazanması Suretiyle Ġlave Kamu Giderine Yol Açılması Aldıkları makbuzlara istinaden fark ödemesi desteklerinden yararlanan çiftçilerin, kullandıkları müstahsil makbuzlarının bilahare yapılan vergi incelemesinde muhteviyatı itibariyle sahte belge olduğu gerekçesiyle, Bakanlık tarafından yapılan destekleme ödemelerinin idari kararla geri alındığı, bu iĢlemin iptali amacıyla açılan davaların büyük bir ekseriyetle Bakanlık aleyhine sonuçlandığı, aleyhe kararların istikrar kazandığı ve bu suretle fark ödemeleri ile birlikte yargılama ve icra giderlerine de katlanıldığı görülmüĢtür. 5488 sayılı Tarım Kanunu‟nun "Tarımsal Destekleme Araçları" baĢlıklı 19'uncu maddesinin (b) fıkrasında, çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dıĢ fiyatların dikkate alınarak fark ödemesi desteği verileceği, fark ödemesi desteğinin öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsayacağı, her yıl fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarlarının Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu tarafından belirleneceği ve fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satıĢına iliĢkin belgeler istenebileceği ifade edilmektedir. Mezkûr Kanunun “Haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti” baĢlıklı 23' üncü maddesinde de, bu Kanunla belirlenen destekleme ödemelerinden, idarî hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler haricinde, haksız yere yararlandığı tespit edilen üreticilerin, beĢ yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılamayacağı düzenlenmiĢtir. Fark ödemeleri desteği, her yıl Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe konulan Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğler kapsamında, yürütülmektedir. 2014-2020 yıllarına ait Tebliğlerde “fark ödemelerinde desteklemeye konu ürünler için müstahsil makbuzu veya fatura esas alınır.” Hükmüne istinaden fark ödemesi desteklerinde fatura veya müstahsil makbuzları aranmaktadır. Üretimle iĢtigal eden çiftçiler, Fark Ödemesi desteklerinden yararlanabilmek için ürünlerini sattıkları Ģirketlerden aldıkları müstahsil makbuzlarını Tarım Ġl Müdürlüklerine yaptıkları beyannamelere eklemek zorundadırlar. Ancak müstahsil makbuzlarını düzenleyen firmalar hakkında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan Vergi incelemesi neticesinde tanzim edilen Vergi Teknik Raporu'nda; söz konusu firmalar tarafından

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 70 düzenlenen makbuzların ve satıĢ faturalarının tamamının muhteviyatı itibarıyla sahte belge niteliğinde olduğunun tespiti üzerine, müstahsil makbuzunu kullanan çiftçilerin aldıkları fark ödemesi destekleri de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle iĢlem tesis edilmektedir. Bu kapsamda; il/ilçe tahkim komisyonları kararlarına istinaden Ġl/ilçe tarım müdürlüklerince, bu firmalardan müstahsil makbuzu alan çiftçiler, haksız Ģekilde destekleme ödemesinden yararlandığından bahisle almıĢ olduğu fark ödemesi desteğini, ödeme tarihinden itibaren iĢleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine, aksi takdirde 5 yıl süreyle hiçbir destekleme ödeme programından faydalandırılmayacağına iliĢkin iĢlem yapılmaktadır. Bu idari iĢleme karĢı Çiftçiler, kullandıkları müstahsil makbuzlarının sahte olup olmadığını bilmelerinin ve bu durumu anlamalarının mümkün olmadığı, gerçek çiftçi oldukları ve arazilerinden ürün elde ettiklerini sürerek iĢlemin iptali için idare mahkemelerinde dava açmaktadırlar. Açılan bu davalarda Ġlçe Tahkim Komisyonu kararlarında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle mahkemelerce Bakanlık aleyhine hükmedilmektedir. Aleyhte sonuçlanan mahkeme kararları istikrar kazanmıĢ ve Bakanlığın lehine verilen karara rastlanılmamıĢtır. Fark ödemesi desteğine iliĢkin davalarda mahkemece hükmedilen tutarlardan Fark ödemeleri ve buna isabet eden faizler merkezde Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından ilgili destekleme ödemeleri tertibinden, mahkeme harç ve masrafları, avukatlık vekâlet ücretleri gibi giderler taĢra Ġl/ilçe müdürlüklerinin Mahkeme harç ve giderleri veya diğer yasal giderler tertibinden ödenmektedir. Açılan dava sayılarına göre örnek seçilen Mardin, Diyarbakır ve ġanlıurfa illerinde 2014-2020 yılları arasındaki fark ödemeleri iadesine iliĢkin 9160 dava açıldığı, bunlardan 5987 davanın mahkemece sonuçlandırıldığı, 3173 davanın halen devam ettiği tespit edilmiĢtir. 2020 yılına ait avukat vekâlet ücreti, yargılama giderinin Mardin, Diyarbakır ve ġanlıurfa‟da toplam 5.998.950,99 TL‟sıdır. Bu illerin 2020 yılına ait Mahkeme harç ve giderleri veya diğer yasal giderler tertibinden yapılan giderlerinin toplamı 15.982.257,90- TL‟sıdır. Bu üç ildeki fark ödemesinden kaynaklı mahkeme ve vekâlet giderlerinin tüm yargılama giderleri içerisindeki payı yaklaĢık % 38 dir. Bakanlık merkez ve tüm taĢra birimlerindeki 2020 yılına ait tüm yasal giderlerin toplam tutarı 23.474.891,99 TL olduğuna göre bu %38‟ lik oran Bakanlığın yargılama giderlerinin çoğunun fark desteği ödemesi

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 71 davalarından kaynaklı masraflardan oluĢtuğu, destek ödemeleri ve faizlerini ise içermediği anlaĢılmaktadır. 2013 yılında 5488 sayılı Kanun'a eklenen geçici üçüncü maddeyle, fark ödemesi desteklemesinden yararlanan üreticilerin ibraz ettiği makbuz, fatura ve diğer belgelerin gerçeğe aykırı, usulsüz veya sahte olduğu gerekçesiyle yararlandıkları destekleme tutarları aynı gerekçe ile geri alınanların Bakanlık tarafından yapılan inceleme ile bunların gerçek üretim yaptığı tespit edilenler destekleme ödemelerinden yararlandırılmıĢ ve açmıĢ oldukları davalar karĢılıklı olarak sonlandırılmıĢtır. Ancak 2013 yılında yapılan bu düzenleme ile mevcut soruna kalıcı çözüm getirilememiĢ olup, 2014 yılından itibaren müstahsil makbuzlarının sahte olduğu gerekçesiyle fark ödemesi desteğinin faiziyle birlikte iadesi ve 5 yıl süreyle diğer desteklerden yararlanamayacağına iliĢkin Bakanlık iĢleminin iptali için çiftçiler tarafından açılan davalar artarak devam etmekte ve mahkemelerce Bakanlık aleyhine hükmedilmektedir. Çiftçilerce açılan davaların istikrarlı olarak Bakanlık aleyhine sonuçlanması, bu suretle katlanılan ilave kamu giderlerinin önlenebilmesi amacıyla; -destek ödemelerinde “müstahsil makbuzu uygulamasının devam eden davaları da kapsayacak Ģekilde 2013 yılındaki düzenlemeye benzer bir düzenlemeyle kalıcı bir çözüme kavuĢturulması, -fark ödemesi desteklerinde, müstahsil makbuzu yerine üreticinin gerçek üretim yaptığına dair kanıtlayıcı alternatiflerin geliĢtirilerek mevzuata eklenmesi ile birlikte çözüm getirilmesi sağlanmalıdır. BULGU 7: Araç Kiralama Hizmet Alımı Ġhalelerinde Ġhale Komisyonunca Sınır Değer Hesabının Yapılmaması Bakanlık tarafından yapılan araç kiralama hizmet alımı ihalelerinde ihale komisyonunca sınır değer hesaplamasının yapılmaksızın ihale kararı verildiği görülmüĢtür. 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu‟nun 38‟inci maddesinin son fıkrasında; Kamu Ġhale Kurumunun, ihale konusu iĢin türü, niteliği ve yaklaĢık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aĢırı düĢük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama ölçütleri belirlemeye, Ġhalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaĢık maliyeti 8‟inci

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 72 maddede öngörülen eĢik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım iĢleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin komisyonca reddedilmesine iliĢkin düzenlemeler yapmaya yetkili olduğu hüküm altına alınmıĢtır. Kamu Ġhale Genel Tebliği‟nin 79.1.2‟nci maddesinde personel çalıĢtırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde sınır değerin nasıl hesaplanacağı düzenlenmiĢtir. Kamu Ġhale Kurulu‟nun 2020/DK.D-24-nolu düzenleyici kararında 2020 yılında araç kiralama iĢlerinde uygulanacak R Katsayısı 0,84 olarak belirlenmiĢtir. Hizmet Alımı Ġhaleleri Uygulama Yönetmeliği‟nin “Sınır değer ve aĢırı düĢük teklifler” baĢlıklı 59‟uncu maddesinde; ihale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kamu Ġhale Kurumu tarafından belirlenen yönteme göre sınır değerin hesaplanacağı, YaklaĢık maliyeti Kanun‟un 8‟inci maddesinde öngörülen eĢik değerin yarısına eĢit veya bu değerin üzerinde olan ihalelerde, (2020 yılı mal ve hizmet alımları için (8/a) maddesi 1.778.525 TL) aĢağıdaki usulün kullanılması zorunlu tutulmuĢtur. Sınır değerin altında olan tekliflerin ihale komisyonunca aĢırı düĢük teklif olarak tespit edileceği ve Kamu Ġhale Kurumu tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileĢenler ile ilgili ayrıntıların teklif sahiplerinden yazılı olarak isteneceği belirlenmiĢtir. Yapılan incelemede 2019-2020 yıllarını kapsayan 34 adet ihalenin yaklaĢık maliyetinin, Kanun‟un 8‟inci maddesinde öngörülen eĢik değerin yarısına eĢit veya bu değerin üzerinde gerçekleĢtiği tespit edilmiĢtir. Bu ihalelerdeki ihale komisyonlarınca sınır değer hesabı yapmadan ihale kararı verildiği tespit edilmiĢtir. Ġhale komisyonunca sınır değer hesabı yapılmaması halinde, hangi teklifin aĢırı düĢük olduğunun tespiti yapılamayacağından herhangi bir uyuĢmazlıkta ihalenin iptali söz konusu olacaktır. Bu itibarla yapılacak ihalelerde kamu hizmetinde devamlılığın sağlanması için ihale komisyonunca sınır değer hesabının yapılması uygun olacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 73 BULGU 8: Ġçme Sularının Kalite Kategorilerine ĠliĢkin Bildirimlerin Ġlgili Ġdarelerce Zamanında Yapılmaması 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanan 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı TeĢkilatı Hakkında CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 421‟inci maddesine dayanılarak hazırlanan, Ġçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik‟in 12‟nci maddesine göre büyükĢehir belediyelerine bağlı su ve kanalizasyon idarelerin içme ve kullanma suyunun, kalite parametrelerindeki oranların izlenmesi amacıyla, verileri 6 ayda bir Bakanlığa bildirmeleri gerekirken bazı idarelerin bildirim yapmadıkları görülmüĢtür. Mezkur Yönetmelik‟in amacı, içme suyu temin edilen veya temin edilmesi planlanan suların kalite kategorisi, suların dâhil olduğu kategoriye göre uygulanacak arıtma sınıfları, bu sularda izlenmesi gereken parametreler için numune alma ve analiz sıklıkları ile içme suyu arıtma tesislerinin arıtma veriminin tespitine iliĢkin hususları kapsadığı, Yönetmelik‟in 5‟inci maddesinde Tarım ve Orman Bakanlığının, içme ve kullanma suyu temin edilen veya temin edilmesi planlanan suların kalite kategorilerini belirleyeceği; idarelerin de su teminine yönelik arıtma ve arıtma verimini takiple mükellef olduğu, “Arıtma verimi” baĢlıklı 8‟inci maddesinde; Ġçme suyu arıtma tesislerinin giriĢ suyu ve çıkıĢ suyu Ek-1‟de yer alan parametreler doğrultusunda izleneceği, içme suyu arıtma tesisi çıkıĢ sularının, Ġnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik‟te yer alan içme suyu standartlarına getirilmesi gerektiği, Ġnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik‟te yer almayan parametrelerin, Yönetmelik ekindeki (Ek-1) Kategorilere göre su kalite standartlarındaki A1 sınıfında verilen parametre değerlerini sağlamak zorunda olduğu, “Ġzleme ve raporlama” baĢlıklı 12‟inci maddede; BüyükĢehir belediye sınırları içerisinde büyükĢehir belediyelerine bağlı su ve kanalizasyon idaresi genel müdürlüklerince içme ve kullanma suyu temin edilen veya temin edilmesi planlanan suların izleme programları hazırlanacağı ve izlemelerin Ek-1‟de verilen parametreler doğrultusunda gerçekleĢtirileceği, Her bir izleme neticesi, izlemeyi yapan idare tarafından Bakanlık Ulusal Su Bilgi Sistemine kaydedileceği ve yazılı olarak altı ayda bir Bakanlığa bildirileceği, Bakanlık ise, (gelen verilere göre), suların kalite kategorilerini Yönetmelik ekinde (Ek-1) yer alan kalite parametrelerini göz önüne alarak, sulara uygulanması gereken arıtma

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 74 sınıflarını (A1, A2 ve A3 sınıfları) belirleyeceği ve ihtiyaç duyulması halinde ilgili idareye (BüyükĢehir belediyelerine bağlı olan su ve kanalizasyon idaresine) bildireceği hususları düzenlenmiĢtir. Antalya, Aydın, Diyarbakır, Gaziantep, Ġstanbul, Kayseri, Kocaeli, Malatya, Ordu, Trabzon, Hatay, Tekirdağ ve Van Su ve Kanalizasyon Ġdaresi Genel Müdürlüklerinin, zorunlu olan bildirimleri yapmadıkları, Ankara, Balıkesir, Hatay, Ġzmir, KahramanmaraĢ, Mardin, Mersin, Sakarya, Samsun, ġanlıurfa Su ve Kanalizasyon Ġdaresi Genel Müdürlüklerinin yılda bir defa veri gönderdikleri tespit edilmiĢtir. Ġçme sularının kaliteli sunumunun sağlanabilmesi amacıyla, suların dâhil olduğu kategoriye göre uygulanacak arıtma sınıflarının belirlenebilmesi için; gerekli olan içme sularının kalite parametrelere uygun olarak ölçümlenen su bilgilerinin zamanında temininin sağlanmasında yetersiz kalındığı anlaĢılmaktadır. Yasal dayanağı olmaması nedeniyle Yönetmelik‟te bu hususta herhangi bir müeyyideye de yer verilemediği anlaĢılmaktadır. Bu itibarla içme sularının kalite parametrelerine uygun olarak ölçümlenen su bilgilerinin zamanında temin edilmesi için gerekli olan idari para cezası veya ilgililerin ilan edilmesi gibi sair yaptırımların yasal düzenlemelerle ihdas edilmesine ihtiyaç duyulduğu değerlendirilmektedir. BULGU 9: Ġçme Suyu Güvenliği Planının Hazırlanmasına Yönelik Usul ve Esasların Belirlenmemesi Bakanlık tarafından, içme suyu güvenliği planlarının hazırlanmasına iliĢkin usul ve esasların henüz belirlenmediği tespit edilmiĢtir. 28.10.2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmi Gazete‟de yayınlanan Ġçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik‟in 4‟üncü maddesinde; Ġçme suyu güvenliği: Ġçme-kullanma sularının kimyasal, mikrobiyolojik ve radyoaktif madde içeriğinin hayat boyu tüketim neticesinde oluĢabilecek etkiler de göz önünde bulundurulduğunda insan sağlığını olumsuz etkilememesini ve ayrıca fiziksel ve estetik parametreler açısından da kullanıma uygun nitelikte ve miktar olarak yeterli olmasını (4.k), Ġçme suyu güvenliği planı: Ġçme suyu güvenliğinin temini amacıyla; içme-kullanma suyunun temin edildiği yerüstü ve yeraltı su kütlesini ve beslenim alanını, su alma yapısını, isale hatlarını, arıtma tesisini, depoları ve dağıtım Ģebekelerini içerecek Ģekilde içme suyu

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 75 temin ve dağıtım sisteminin bütününde su kalitesi ve miktarını olumsuz etkileyebilecek veya sistemin verimli bir Ģekilde çalıĢmasını engelleyebilecek tehlikelerin belirlenmesi, uygun bir risk analizi yöntemiyle tehlikelerin öncelikle dirilerek gerekli tedbirlerin belirlenmesi, uygulanması ve etkili olup olmadığının izlenmesini kapsayan planı (4.ı ),olarak tanımlanmıĢtır. “Planlamaya iliĢkin hususlar” baĢlıklı 6‟ncı maddenin 9‟uncu fıkrasında “Tüketiciye ulaşan suyun kalitesi ve miktarını güvence altına almak için ihtiyaç duyulması halinde, idare tarafından içme-kullanma suyu havzası koruma planını da kapsayan içme suyu güvenliği planı hazırlanır. İçme suyu güvenliği planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık tarafından belirlenir. ”düzenlemesi yapılmıĢtır. Yapılan incelemede, Bakanlık tarafından Ġçme Suyu Güvenliği Planının hazırlanmasına iliĢkin usul ve esaslar belirlenmediğinden ilgili idarelerce (BüyükĢehir belediyeleri su ve kanalizasyon idareleri) içme suyu güvenliği planları hazırlanamamıĢtır. Bu itibarla, Bakanlık tarafından içme suyu güvenliği planlarının hazırlanması iliĢkin usul ve esasların düzenlenmesi gerekmektedir. BULGU 10: Korunan Alanların ĠĢletilmesinden Sorumlu Olan ĠĢletmelerce Korunan Alanlardaki Mevcut Bina ve Tesisler ile Ziyaretçilerin KarĢılaĢacağı Risklere KarĢı SözleĢmede Öngörülen Sigortaların Yapılmaması Milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları ve tabiatı koruma alanlarında müstecirlere iĢletilmek üzere teslim edilen bina ve tesislerinin yangın ve benzeri hasarlara karĢı Hasar Sigortası ile sözleĢme konusunu oluĢturan saha, yapı ve tesislere gelen ve alanlarda aktivitelerde bulunan ziyaretçilerin baĢlarına gelebilecek risklere karĢı Üçüncü ġahıslara KarĢı Mali Mesuliyet Sigortasını yaptırma yükümlülüklerinin yerine getirilmediği tespit edilmiĢtir. 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu'nun 12'nci maddesinde, “Bu Kanunun 7 nci ve 8 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları ve tabiatı koruma alanlarındaki planların gerektirdiği her türlü hizmet ve faaliyetler ile koruma, yönetim, işletme, tanıtım, sportif, eğlenme ve dinlenme hizmetleri için gerekli her türlü altyapı, üstyapı ve diğer tesisler Orman ve Su İşleri Bakanlığınca yapılır veya yaptırılır, yönetilir veya işletilir.” hükmü gereğince bu alanlarda bahsi geçen hizmetleri gerçekleĢtirmek üzere Bakanlık tarafından 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunu ilgili hükümlerine göre ihale yapılmakta, buna müteakip ihale üzerinde kalanlarla sözleĢme imzalanmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 76 Bu hususta müstecirle yapılan sözleĢmelerde müstecirlerin, sözleĢme ile teslim edilen yapı kullanım izin belgesine sahip olan mevcut bina ve tesislerini yangın ve benzeri hasarlara karĢı hasar sigortalarının ve sözleĢme konusunu oluĢturan saha, yapı ve tesislere gelen ve alanlarda aktivitelerde bulunan ziyaretçilerin baĢlarına gelebilecek risklere karĢı Üçüncü ġahıslara KarĢı Mali Mesuliyet Sigortasının teslim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde yaptırılacağı, hükmü bulunmaktadır. Ayrıca mezkûr sözleĢmelerde iĢletmeci tarafından yaptırılan sigortaların sözleĢme süresi bitene kadar her yıl yenilenmek zorunda olduğu ve sigorta bedellerinin de Ġdareden talep edilemeyeceği belirtilmiĢtir. Yapılan incelemede sözleĢmelerde sigortalamaya iliĢkin hükmün uygulanmasının kiralayanlarca yaptırılamadığı tespit edilmiĢtir. Milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları ve tabiatı koruma alanlarında, sözleĢme kapsamında müstecirlere teslim edilen yapı ve tesislerin TaĢınmaz Kayıt Sistemine kayıtlı olmaması nedeniyle mali değerlerinin belirsiz olması, bazılarının da yapı özelliklerinin sigortalanmaya elveriĢli olmadıkları, ayrıca sözleĢme kapsamında korunan alanlara gelen ziyaretçilere yönelik üçüncü Ģahıslara karĢı mali mesuliyet sigortalarının ise ziyaretçilere yönelik risklerin ve bu riskler kapsamında ödenecek tazminat tutarlarının belirsiz olması gerekçeleriyle sigorta yaptırılamadığı ifade edilmektedir. Bir baĢka deyiĢle bahse konu sigortaların yapılabilir olmadıkları anlaĢılmaktadır. SözleĢmede bulunan sigorta yükümlülüğüne iliĢkin riskler ile bu riskler kapsamında ödenecek tazminat tutarının belirsiz oluĢu ve sigorta poliçelerinin maliyetinden dolayı bu Ģartı sağlayamayacağı için ihaleye katılmamıĢ istekliler olabileceğinden, bu hükmün Ģartnameye konulmasının rekabeti engelleyici olduğu değerlendirilmektedir. Bakanlık tarafından iĢletilmek üzere müstecirlere teslim edilen milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları ve tabiatı koruma alanlarının sözleĢmelerinde yer alan sigorta yaptırımı ile ilgili yükümlülüğün yerine getirilmemesi hususuna 2018 yılı SayıĢtay Denetim Raporunda yer verilmiĢ olmakla birlikte halen çözüme kavuĢturulamamıĢtır. Bu itibarla, eğer korunan alanların kiralanması sözleĢmelerinde belirtilen sigortaların yapılması mümkün ise; sigorta yaptırılması için gerekli olan bina kayıt ve tescil, numarataj vb iĢlemlerin idarece tamamlanması, -iĢletmecilerin sigorta yükümlülüklerini yerine getirmeleri ve sigorta poliçelerinin Ġdareye verilmesi,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 77 -sigorta yapılması mümkün değilse bunun Ġdare tarafından tespit edilerek sözleĢmeden çıkarılması sağlanmalıdır. BULGU 11: Yapım ĠĢi SözleĢmelerinden ĠĢ ve ĠĢ Yeri Sigortası Yapılması KararlaĢtırılan ĠĢlerde, Sigorta Poliçesinde Alt Yüklenici Sorumluluğuna ĠliĢkin Hükümlerin Konulmaması Bakanlık harcama birimlerince ihalesi yapılan yapım iĢlerinde iĢ ve iĢyeri (all risk) sigortalaması yapılırken, idare onayı ile iĢin devamı sırasında alt yüklenici çalıĢtırılması izin verilmesine rağmen alt yüklenici kusurlarından kaynaklı zarar risklerinin, all risk sigortası dıĢında kaldığı tespit edilmiĢtir. Bakanlık Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı bünyesinde, 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu çerçevesinde ihale edilen yapım iĢlerinde iĢ ve iĢyerinin sigortalanması ile alakalı; 4735 sayılı Kamu Ġhale SözleĢmeleri Kanunu‟nun “ĠĢ ve iĢyerinin sigortalanması” baĢlıklı 9‟uncu maddesinde “Yapım işlerinde yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” düzenlemesi, Yapım ĠĢleri Genel ġartnamesi‟nin “ĠĢ ve iĢyerlerinin korunması ve sigortalanması” baĢlıklı 9‟uncu maddesinin 7‟nci fıkrasında “Yüklenici, kendisinin veya alt yüklenicinin taksirinden, ihmalinden, ağır ihmalinden veya kusurlu herhangi bir hareketinden dolayı idareyi ve idare personelini sorumlu tutamaz.” hükmü bulunmaktadır. Ġdarenin sözleĢmesini imzaladığı yapım ihaleleri için düzenlenen iĢ ve iĢyerinin sigortalarında (all risk) idari Ģartnamede alt yüklenici çalıĢtırılmasına izin verilmesine ya da fiili olarak çalıĢtırılmasına rağmen alt yüklenicinin sorumluluğuna iliĢkin hükümlerin konulmadığı tespit edilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 78 Alt yüklenicinin verebileceği muhtemel zararların, sigorta kapsamında olabilmesi için sigorta poliçesine, sigorta ettiren olarak, iĢin ana yüklenicisi adı soyadı/ticari unvanı yanında ve/veya alt yükleniciler ibaresinin de yazılması gerekmektedir. BULGU 12: Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve Ġzlenmesi Yönetmeliği Gereği Ülke Yıllık Raporunun Düzenlenmemesi Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve Ġzlenmesi Yönetmeliği hükümleri gereğince, hayvan iĢletmelerinin nokta kontroller sonucu düzenlenmesi gereken raporların ve ülke yıllık raporunun düzenlenmediği görülmüĢtür. Hayvan hareketlerinin ve hayvan hastalıklarının daha etkin kontrolünü sağlamak, ülkesel ya da bölgesel eradikasyon programlarının etkin yürütülmesini desteklemek, ilgili birimlerce gerekli sağlık, ıslah, istatistik ve destekleme ödemeleri kayıtlarının daha düzenli tutulması ve değerlendirilmesi amacıyla hayvancılık iĢletmelerinin belirlenmesi, tescili ile bu iĢletmelerde bulunan sığır cinsi hayvanların tanımlanması, kayıt altına alınması ve hayvan hareketlerinin takibi ile ilgili esas ve usulleri düzenlemek amacı ile Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve Ġzlenmesi Yönetmeliği 02.12.2011 tarihli ve 28130 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir. Anılan Yönetmeliğin “Nokta kontroller” baĢlıklı 56‟ncı maddesinde; Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasını denetlemek maksadıyla denetim görevlisi tarafından tesadüfî veya Ģartlar uygun değilse iĢletme sahibine haber verilerek nokta kontroller yapılacağı, “Rapor hazırlanması ve gönderilmesi” baĢlıklı 59‟uncu maddesinde; iĢletmelere düzenlenen her bir kontrol sonucunda kontrolleri uygulayan denetim görevlisi tarafından, kontrollerin sonuçlarını, olumsuz bulguları, kontrollerin nedenlerini ve kontroller sırasında mevcut Ģahısları belirten bir rapor hazırlanacağı, “Yıllık raporlar” baĢlıklı 60‟ıncı maddesinde; yine içeriği aynı maddede belirtilen Ģekilde düzenlenecek raporun 1 Mart tarihinden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne gönderileceği ve “Ülke yıllık raporu” baĢlıklı 61‟inci maddesinde; Genel Müdürlük tarafından, illerden gelen raporlar doğrultusunda her yıl 1 Mayıs tarihinden önce ülke yıllık raporu hazırlanacağı, hüküm altına alınmıĢtır. Yapılan incelemede, yönetmelik ile belirlenen kriterler esas alınarak yapılması gereken kontrollerin il/ilçe müdürlüklerince yapılmadığı, il müdürlüklerince yıllık raporların düzenlenip Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğüne gönderilmediği ve sonuç olarak Genel Müdürlük tarafından ülke yıllık raporunun hazırlanmadığı tespit edilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 79 Her ne kadar kamu idaresi cevabında hayvansal iĢletme denetimlerinin yapıldığı ifade edilmiĢ olsa da, belirtilen denetimler bulgu konusu yönetmelik hükümleri çerçevesinde değil baĢka mevzuat hükümleri gereğince yapılan denetimlerdir. Yönetmelik uyarınca yapılması gereken kontrollerin; gerek kontrol ölçeği gerekse kontrol kriterleri açısından son derece önemli olduğu ve bu kontroller sonucu düzenlenecek raporların daha sonra izlenecek politikaların belirlenmesinde önemli bir referans olacağı son derece aĢikârdır. Bu itibarla, hayvan hareketlerinin ve hayvan hastalıklarının daha etkin kontrolünü sağlamak amacıyla düzenlenen Yönetmelik hükümlerine iĢlerlik kazandırılması, bu kapsamda seçilecek iĢletmelerde gereken nokta kontrollerin yapılarak bahsi geçen yönetmelik hükümleri gereği düzenlenmesi gereken yıllık raporların düzenlenmesi sağlanmalıdır. BULGU 13: Yetkisiz Olarak Üretilen Elit Sınıftaki Tohumluklara Sertifika Verilmesi Elit sınıftaki tohumlukların; ıslahçı, çeĢit sahibi veya bunların yetki verdiği araĢtırma kuruluĢları tarafından üretilmesi gerekirken, yetki verilmeyen kiĢi veya kuruluĢlarca elit sınıfta tohumluk üretimi yapıldığı görülmüĢtür. 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu‟nda ıslahçı: “Bir çeĢidi ıslah eden ya da bulan ve geliĢtiren gerçek veya tüzel kiĢiler”, olarak tanımlanmıĢtır. 05.06.2015 tarih ve 29377 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Yem Bitkileri ve Yemeklik Tane Baklagil Tohumluğu Yönetmeliği, “Tanımlar” baĢlıklı 3‟ncü maddesinde; “b) Başvuru kuruluşu: Bakanlık il müdürlüğünü veya 13/1/2008 tarihli ve 26755 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tohumculuk Hizmetlerinde Yetki Devri Yönetmeliği çerçevesinde alan kontrolleri için yetkilendirilen kuruluşları, d) Çeşit sahibi: 13/1/2008 tarihli ve 26755 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitki Çeşitlerinin Kayıt Altına Alınması Yönetmeliği çerçevesinde kayıt altına alınmış olan çeşidin idamesi ve muhafazasından sorumlu olan gerçek veya tüzel kişileri, e) Elit tohumluk: Çeşidin ve bitki sağlığının korunması bakımından kabul gören uygulamalara göre üretilmiş, başlıca amacı orijinal sınıftaki tohumlukların üretiminde kullanılmaya yönelik olan, çeşit sahibi veya araştırma kuruluşları tarafından üretilen ve

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 80 resmî kontroller sonucunda bu Yönetmelikte belirtilen standartları karşıladığı tespit edilen tohumlukları, i) Orijinal tohumluk: Islahçı materyalinden, elit tohumluktan veya kendisinden elde edilen, çeşidin ve bitki sağlığının korunması için kabul edilen uygulamalara göre, çeşit sahibi veya ıslahçı/çeşit sahibinin kontrolü altında araştırma kuruluşlarında üretilen, başlıca amacı sertifikalı tohumluk üretimi olan ve resmî kontroller sonucunda, bu Yönetmelikte orijinal tohumluklar için ortaya konan standartları karşıladığı tespit edilen tohumlukları,” Ġfade edeceği belirtilmiĢtir. Anılan Yönetmelik‟in “Genel esaslar” baĢlıklı 4‟ncü maddesinin 3‟ncü fıkrasında “ Elit ve orijinal sınıflardaki tohumluklar ıslahçı, çeşit sahibi veya bunların yetki verdiği araştırma kuruluşları tarafından üretilir.” düzenlemesi ile elit ve orijinal tohumlukların kimler tarafından üretilebileceği saptanmıĢtır. Diğer bir ifadeyle, elit ve orijinal sınıfta yer alan tohumlar ancak; ıslahçı, çeĢit sahibi veya bunların yetki verdiği araĢtırma kuruluĢları tarafından üretilebilir. Bununla birlikte; 2020 yılında yurt içi sertifikalı tohum verilerinin incelenmesi neticesinde; AĢağıdaki tabloda yer alan çeĢitler için, çeĢit sahibi kuruluĢ tarafından verilen bir izin olmamasına rağmen bazı tohumculuk firmalarınca elit sınıfta sertifikalı tohum üretimi yapıldığı görülmüĢtür. Bakanlıkça sertifikalı tohum üretim desteği verilmesi aĢamasında; sertifikalı tohum üreticilerinin çeĢit sahibi tarafından verilmiĢ üretim izni olup olmadığını kontrol edecek bir sistemin olmaması neticesinde, çeĢit sahibi veya ıslahçı izni olmadan, tohumculuk firmaları tarafından sertifika üretebilmekte ve söz konusu sertifikalara istinaden de firmalara tohum üretim desteği sağlanabilmektedir. Neticede, çeĢit sahibi veya ıslahçılar tarafından üretim izni verilmemiĢ çeĢitler için tohumculuk firmalarınca elit ve orijinal sınıflarda tohum üretiminin önüne geçilerek, ıslahçı ve çeĢit sahibi haklarının da korunmasını sağlayacak ve sertifikalı tohum üretim destekleme ödemelerine dayanak teĢkil edecek Ģekilde kontrol mekanizmalarının kurulmasının gerekli olduğu düĢünülmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 81 Tablo 8:Kamu ÇeĢidi Olup Özel Sektör Tarafından Elit Sınıf Tohumluk Üretimi Yapılan ÇeĢitler Tür ÇeĢit Adı Elit Kademe Üretimi (Kg) 2017 2018 2019 Toplam
E.Buğday Nevzat bey - - 25.000 25.000 Arpa ġahin-91 6.600 - - 6.600 Nohut Azkan - 350 - 350 Mercimek Fırat-87 - 3.000 - 3.000 Arpa Fahrettin bey - - 25.000 25.000 Toplam: 6.600 3.350 50.000 56.950 BULGU 14: Muhasebe Döneminin Zamanında Açılmaması ve Kapatılmaması Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 mali yılı muhasebe döneminin zamanında açılmadığı, zamanında kapatılmadığı ve hesap yılının bitiminden sonra yapılan muhasebe kayıtlarının 2020 yılı mali tablolarına yansıtıldığı görülmüĢtür. 5018 sayılı Kanun‟un 50‟nci maddesinde; bir ekonomik değer yaratıldığında, baĢka bir Ģekle dönüĢtürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiĢtirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleĢtirileceği, bütün malî iĢlemlerin muhasebeleĢtirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanmasının Ģart olduğu; 51‟inci maddesinde; kamu hesaplarının mali yıl esasına göre tutulacağı, malî yılın bitimine kadar fiilen yapılmıĢ olan ödemelerden mahsup edilememiĢ olanların, ödenekleri saklı tutulmak suretiyle, mahsup iĢlemleri malî yılın bitimini izleyen bir ay içinde yapılabileceği, zorunlu hallerde bu sürenin, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından bütçe giderleri için bir ay, diğer iĢlemlerde iki ayı geçmemek üzere uzatılabileceği ifade edilmiĢ, GYMY‟nin “Muhasebe dönemi ve mahsup dönemi” baĢlıklı 346‟ncı maddesinde de benzer Ģekilde; kamu idarelerine ait gelir ve giderlerin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildiği, bütçe giderlerinin ise ödendiği yılda muhasebeleĢtirileceği, hesapların malî yıl esasına göre tutulacağı, malî yılın bitimine kadar fiilen yapılmıĢ olan ödemelerden mahsup edilememiĢ olanların mahsup iĢlemlerinin, ödenekleri saklı tutulmak suretiyle, malî yılın bitimini izleyen bir ay içinde yapılabileceği, zorunlu hallerde bu sürenin, Bakanlık tarafından bütçe giderleri için bir ay, diğer iĢlemlerde ise iki ayı geçmemek üzere uzatılabileceği hüküm altına alınmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 82 Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince, malî yılın bitimine kadar fiilen yapılmıĢ olan ödemelerden mahsup edilememiĢ olanların, ödenekleri saklı tutulmak suretiyle, mahsup iĢlemleri malî yılın bitimini izleyen bir ay içinde yapılması gerekmekte olup zorunlu hallerde bu süre bütçe giderleri için bir ay, diğer iĢlemler için ise iki ay uzatılabilmektedir. Mali yıl bitiminden (31.12.2020 tarihinden) sonra mevzuat hükümlerinde belirtilen iĢlemler dıĢında muhasebe kayıtlarının yapılması mümkün değildir. Ek olarak, GYMY‟nin “Muhasebe döneminin kapatılması” baĢlıklı 348‟inci maddesi gereğince, her faaliyet döneminin sonunda, muhasebe yetkilileri, dönem sonu iĢlemlerini yaparak yeni faaliyet döneminin açılıĢ kaydına esas alınacak kesin mizanı çıkarır. Faaliyet hesaplarında kayıtlı gelir ve giderler karĢılaĢtırılarak faaliyet sonucu tespit edilir. Faaliyet sonucu da öz kaynaklar hesap grubundaki dönem faaliyet sonuçları hesaplarından ilgili olanına aktarılarak faaliyet hesapları kapatılır. Hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren hesaplar yeni muhasebe döneminin açılıĢ kaydına esas teĢkil eder. MYMY‟nin “Dönem baĢı iĢlemleri” baĢlıklı 536‟ncı maddesine göre, malî yılın baĢında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere önceki faaliyet döneminin son yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara iliĢkin tutarlar alacak kaydı yapılarak, alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara iliĢkin tutarlar ise borç kaydı yapılarak dönem baĢlatılır. Anılan Yönetmelik‟in “Yevmiye sistemi, muhasebeleĢtirme belgeleri ve açılıĢ kayıtları” baĢlıklı 5‟nci maddesine göre de Malî yılın baĢında, bir önceki hesap dönemi kapanıĢ bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılıĢ bilançosu düzenlenir. AçılıĢ bilançosuna dayanılarak, açılıĢ yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere bilançodaki tutarlar, düzenlenecek “1” yevmiye numaralı muhasebe iĢlem fiĢiyle ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilir. AçılıĢ kaydına esas tutarlar, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve yardımcı hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı iĢlemlerinin kaydına baĢlanır. Dolayısıyla, yeni dönem açılıĢ kaydının yapılabilmesi için dönem sonunda, dönem sonu iĢlemleri yapılmalı ve sonrasında hesaplar kapatılmalıdır. Ancak, Tarım ve Orman Bakanlığı hesapları kayıtlarda 31.12.2020‟de kapatılmıĢ görülmekle birlikte, bu hesaplara ait iĢlem tarihleri incelendiğinde hesap kapatma iĢleminin 26.02.2021 tarihinde yapıldığı tespit edilmiĢtir. Diğer bir ifade ile yukarıya alınan mevzuat hükümleri gereği dönem sonu olan 31.12.2020‟de yapılması gereken dönem sonu iĢlemleri daha sonraki tarihlerde ve son kayıtlar 56 günlük gecikme ile yapılmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 83 Bakanlık tarafından, 26.02.2021‟de yapılan hesap kapatma iĢlemlerine ek olarak; 31.12.2020 tarihinden sonra da yalnızca muhasebe döneminde yapılması gereken bütçe gideri (1.652.458,96 TL tutarında 33 adet iĢlem), varlık devralma-devretme-envanter iĢlemi (3.787.506,96 TL tutarında 168 adet iĢlem), tüketim malzemesi kullanımının giderleĢtirilmesi (47.598.659,45 TL tutarında 242 adet iĢlem) ve muhtelif düzeltme kayıtları (6.174.362,78 TL tutarında 71 adet iĢlem) da yapılmıĢtır. Oysaki muhasebe döneminin bitiminden sonra mahsup dönemi baĢlamaktadır ve yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde bu dönemde yalnızca malî yılın bitimine kadar fiilen yapılmıĢ olan ödemelerden mahsup edilememiĢ olanların mahsup iĢlemleri yapılmaktadır. Diğer bir ifade ile bu dönemde yapılmasına cevaz verilen iĢlemler çok sınırlı olup; bütçe ve faaliyet gideri yapılması, taĢınır envanteri, düzeltme kayıtları gibi kayıtların yapılmasına imkân yoktur. Bakanlık tarafından muhasebe döneminin bitiminden sonra yapılan iĢlemlere ek olarak, denetime esas olmak üzere SayıĢtaya gönderilen kurum muhasebe kayıtlarından sonra da kayıtlarlar yapıldığı ve bunların SayıĢtaya bildirilmediği tespit edilmiĢtir. SayıĢtaya sunulan muhasebe kayıtlarından hesaplanan 257 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabı 1.354.300.701,43 TL iken kurumun gönderdiği mali tablolardaki anılan hesabın toplamı 1.354.345.702,04 TL olup arada 45.000,61 TL fark vardır. Yani Bakanlık, 45.000,61 TL daha amortisman gideri kaydettiği halde, bu tutar SayıĢtaya gönderilen kayıtlarda yoktur. Bu durum, 257 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabı itibariyle Bilanço ve 630 Giderler Hesabı itibariyle de Faaliyet Sonuçları Tablosunda denetime sunulmayan iĢlemlerin olduğunu göstermektedir. Yukarıdaki iĢlemlerden anlaĢılacağı üzere, Bakanlık tarafından 2020 yılı açılıĢ kaydı olmadan yıl içi iĢlemlerine baĢlandığı, dönem sonu iĢlemlerini mali yılın bitiminde tamamlamadığı, bu suretle gelecek yıl açılıĢ kayıtlarının da yapılmasını engellediği, ayrıca mahsup dönemi içerisinde yalnızca mevzuatın elverdiği muhasebe iĢlemlerinin yapılması gerekirken bu dönemde; bütçe gideri tahakkuku, muhasebe kayıtlarındaki hatalı durumların düzeltilmesi, envanter iĢlemleri, taĢınıra iliĢkin harcama birimi kayıtları ile muhasebe kayıtlarının uyumlaĢtırılması iĢlemlerini de mevzuata aykırı olarak mali yılın bitimi (31 Aralık) sonrası muhasebe kayıtları ile yaptığı ve bunlardan bir kısmını da SayıĢtaya sunmadığı tespit edilmiĢtir. Uygulayıcılar, hesap döneminin zamanında kapatılmaması ve kapatılmayan muhasebe dönemine ait kayıtların yapılmaya devam etmesine gerekçe olarak mahsup dönemini ileri

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 84 sürmektedirler. Hâlbuki muhasebe dönemi ile mahsup dönemi farklı amaçlarla kullanılması gereken dönemlerdir. Muhasebe dönemi mali yıldır. ĠĢlemler oluĢtukları anda muhasebeleĢtirileceğinden mali yıl bittiğinde hesap döneminin de bitmesi gerekir. Mahsup süresi ise yukarıda da açıklandığı üzere ödeneği ilgili yıla ait olan harcamaların, belgelerinin gecikmesi nedeniyle kesin kaydı yapılamayanlarının ilgili yıl bütçe hesaplarına mâl edilmesi amacıyla tanınan bir süredir. Bu amaçla ilgili ödenek, giderler ve avansları izlemek için açılmıĢ muhasebe ve ödenek hesapları bulunmaktadır. Dolayısıyla mahsup süresinde, yapılabilecek mali iĢlemler, ertesi mali yıl hesaplarında muhasebeleĢtirilerek yevmiye sistemine kaydedilmesi gerekmektedir. Bu dönemde ancak mahsup dönemine aktarılan bütçe ödeneklerinden yapılacak bütçe giderleri ve varsa mahsup dönemine aktarılan avans vb. hesapların kullanılması mümkün olup, bunlar dıĢındaki iĢlemlerin mahsup süresi ile ilgisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla mahsup süresi, mali yıl hesaplarının kapatılmasına engel teĢkil etmemelidir. Kayıtların dönem sonlarında zamanında yapılamaması, mali raporların da zamanında düzenlenememesine ve SayıĢtaya zamanında verilememesine yol açmaktadır. SayıĢtay Denetim Raporlarına esas olan taslak raporların, 6085 sayılı Kanun‟da belirlenen bir aylık kamu idaresi cevaplarının beklenmesi süresi de dikkate alındığında Nisan ayı içerisinde tamamlanması zorunlu olup, mali raporların zamanlarda hazırlanmaması uygulanan denetim prosedürlerinin yeterli, sağlıklı ve kapsamlı yürütülmesine de mani olmaktadır.
Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin yerine getirilmesi için; -Bakanlık muhasebe döneminin zamanında kapatılması ve zamanında açılması, -Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıklarına iliĢkin muhasebeleĢtirme iĢlemleri Maliye Bakanlığı tarafından kurulan saymanlıklar eliyle yürütüldüğünden, Tarım ve Orman Bakanlığı mali tablolarında hataya yol açan anılan uygulamaların düzeltilmesinde Maliye Bakanlığı ile iĢbirliği yapılması, -Muhasebe kayıtlarının ait oldukları mali yılda tamamlanarak mali tabloların zamanında düzenlenmesi ve SayıĢtaya verilmesi sağlanmalıdır. BULGU 15: Bakanlığın Mali Tablolarındaki Emanet ve Teminat Niteliğindeki Yükümlülüklerin Mevcudiyetinin Kayıtlarla Doğrulanamaması 2020 yılı dönem sonu bilançosundaki toplam 197.959.531,32 TL emanet ve teminat

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 85 niteliğindeki yükümlülüklerin mevcudiyetinin ve bunların ayrıntılarının bilgi ve kayıtlarla doğrulanamamakta, bu nedenle tam ve noksansız raporlanıp raporlanmadığı teyit edilememektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre, malî yıl içinde ödeme emri belgesine bağlandığı hâlde, nakit yetersizliği veya hak sahibinin müracaat etmemesi nedeniyle ilgililerine ödenemeyen tutarları 320 Bütçe emanetleri hesabında; mevzuatları gereği nakden veya mahsuben tahsil edilen depozito ve teminatları vadelerine göre 330-430 Alınan depozito ve teminatlar hesabında; emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarları 333 Emanetler hesabında, izlenmesi gerekmektedir. Yönetmelik‟in 5‟inci maddesine göre kayda geçirilmesi gereken iĢlemlerin yevmiye tarih ve müteselsil numara sırasıyla yevmiye defterine, buradan usulüne göre büyük defter ve yardımcı hesaplar defterine kaydedileceği belirtilmiĢ olup, 6‟ncı maddesinde; yardımcı hesap defterleri, hesaplara ait bilgilerin ayrıntı bazında kaydına mahsus defterler olarak tanımlanmıĢtır. Bu kapsamda Emanetler ve benzeri hesaplar için kullanılabilmesi amacıyla Yönetmelik eki (Örnek 21) no.lu “Emanetler Defteri” yardımcı hesap defteri olarak belirlenmiĢtir. Örnek 21 Numaralı Emanetler Defterinin; hesabın ayrıntısına iliĢkin, alınan veya mahsup edilen emanetlerin sıra numarası, yevmiye tarihi, yevmiye numarası, kimden ve ne için tahsil edildiği, emanete iliĢkin zamanaĢımı baĢlangıç tarihi, tahsil olunan miktar, tahsilat karĢılığında verilen alındının tarihi ve numarası, geri verilen veya mahsup olunan paraların ayrıntısı, emanetin kime nereye gönderildiği, verilen veya gönderilen miktarlar ve emanetlere iliĢkin açıklamaları içerecek Ģekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Defter yardımı ile emanet karakterli borçların yönetimi ve sağlıklı takip ve iadesi mümkün olacaktır. Bilançoda raporlanan emanet nitelikli toplam 197.959.531,32 TL yükümlülüğün mevcudiyeti, tam, doğru uygun değerle raporlanıp raporlanmadıklarının teyidi amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanan ve Tarım ve Orman Bakanlığına bilgi sağlayan BütünleĢik Kamu Mali Yönetim BiliĢim Sistemine Entegre Yönetim Bilgi Sisteminden temin edilen 08.03.2021 tarihli Emanetler Raporuna müracaat edilmiĢ ancak rapor tutarları ile bilançodaki tutarlar doğrulanamamıĢtır. Bahse konu emanet hesaplarının ayrıntılarının incelenmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından MYMY‟ye göre tutulması gereken Örnek 21

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 86 Numaralı Emanetler defteri talep edilmiĢ, verilen cevapta söz konusu defter ve kayıtların kendilerinde bulunmadığı, Muhasebat Genel Müdürlüğünden istenildiği ancak söz konusu defterin temin edilemediği bildirilmiĢtir. Muhasebe birimleri saymanlıklarda; emanetin alındığı veya mahsup edildiği tarihe, kimden tahsil edildiğine, zamanaĢımına uğrayacağı tarihe ait bilgilerin sistemlerinde olduğu, emanet iade iĢlemlerinde ise emanetin, ait olduğu kiĢi ise kimlik numarası, firma ise vergi kimlik numarası ve Iban numaralarıyla kontrolünün gerçekleĢtirilerek iade edildiği görülmüĢtür. Muhasebe birimlerinde emanetlerin ayrıntılarına iliĢkin bilgi olmasına rağmen, emaneti teslim ettiren ve iadesine karar verecek harcama birimlerinde herhangi bir bilgi/veri bulunmadığı anlaĢılmaktadır. 5‟inci yılın sonunda zamanaĢımına uğrayarak gelir kaydedilmesi gereken emanetler, muhasebe birimlerince harcama birimlerine bildirilerek hak sahipleri ile irtibat kurulması sağlanmakta, ancak zamanaĢımı dıĢında hesaplara ait bilgilerin Tarım ve Orman Bakanlığı harcama birimlerine ve Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığına sunulmadığı, bu nedenle Bakanlıkça yapılan Mali Raporlama çalıĢmalarında dayanak olarak kullanılmadığı anlaĢılmıĢtır. Ayrıca emanetlerin; ödenmesi irat kaydı, emanetlerden yapılması muhtemel gelir ve alacakların tahsilatında bir araç olarak kullanılmadığı, kısaca emanetlerin yönetilmediği anlaĢılmaktadır. Bilançoda raporlanan 320 Bütçe Emanetleri Hesabı 139.591.560,67 TL, 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı 21.461.586,98 TL, 333 Emanetler Hesabı 35.949.790,89 TL ve 430 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı 956.592,78 TL‟sı yükümlülüklerin, mevcudiyetlerinin doğrulanması, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması amacıyla; -Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin ekinde düzenlenen Örnek 21 numaralı Emanet Defterinin düzenlenmesi, -Muhasebe birimlerinde kayıtlı yükümlülüklerin ayrıntısını gösteren kayıt ve bilgilere ilgili harcama birimleri ve Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığınca eriĢimin sağlanarak, yönetilmesi için gerekli tedbirlerin alınması ve mali tabloların gerçeğe uygun raporlanması, -Gereğinde alacak ve gelir tahsilatında kullanılması sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 87 BULGU 16: Teminat Mektuplarının Tam Olarak Raporlanmaması ve Mali Tablolardaki Teminat Mektubu Mevcudunun Tutanaklarla Teyit Edilememesi 2020 yılı dönem sonu bilançosu ile raporlanan 422.061.473,15-TL tutarlı teminat mektubu mevcudu teminat mektupları sayım tutanakları ile teyit edilememektedir. 910 Teminat Mektupları hesabı, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre muhasebe birimlerine teminat ve depozito olarak teslim edilen teminat ve garanti mektupları ile Ģahsi ve garantiye iliĢkin belgeler ve bunlardan ilgililerine geri verilenler veya paraya çevrilenlerin izlenmesi için kullanılır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 61‟inci maddesi; “Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahibine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerlerin alınması saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.” Ģeklinde düzenlenmiĢtir. MuhasebeleĢtirme iĢlemleri ise Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre yürütülmekte olup, Yönetmelik‟in 543 ve 544‟üncü maddelerine göre, hazır değerlerin mali yılın son günü itibarıyla muhasebe yetkilisinin baĢkanlığındaki sayım kurulları tarafından sayılacağı, kiĢilere ait olanlar dâhil menkul kıymet ve varlıklar ve teminat mektupları sayımında “Menkul Kıymet ve Varlıklar/Teminat Mektupları Sayım Tutanağı” (Örnek:49/Ç) Numaralı Teminat Mektupları Sayım Tutanağının düzenleneceği ve bu tutanakların muhasebe birimlerinde muhafaza edileceği düzenlenmiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı 1201 adet harcama birimi ile 1004 adet muhasebe birimi eliyle mali iĢlemlerini muhasebeleĢtirmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı bilançosu ile raporlanan toplam 422.061.473,15-TL teminat mektupları bakiyesi ise 1004 adet muhasebe birimindeki bakiyelerden oluĢmaktadır. 910 Teminat Mektupları Hesabında izlenen 422.061.473,15-TL tutarın teyidi amacıyla düzenlenmesi gereken Teminat Mektubu Sayım Tutanaklarının ilgili muhasebe birimlerince düzenlenmediği anlaĢıldığından, teminat mektupları mevcudunun tutanaklarla teyidi yapılamamıĢtır. Bahse konu tutanaklar dönem sonunda mali tabloları hazırlamakla mükellef olan Bakanlık Strateji GeliĢtirme BaĢkanlığından istenmiĢ, ancak temin edilememiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 88 Ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Hesapları Bilgi Sisteminden idareye raporlama yapan Yönetim Bilgi Sisteminden Teminat Mektupları Raporu‟nda halen bağlı saymanlık hesaplarında kayıtlı 436.650.158,05-TL teminat mektubu bulunduğu ve bu tutarın da bilançodaki 910 Teminat Mektupları Hesabında izlenen 422.061.473,15-TL tutarla uyuĢmadığı görülmüĢtür. Yine teminat mektupları raporu üzerinden yapılan incelemede, lehdarı belli olmayan ve vade tarihi 9999 yılı olarak kaydedilen, kabul tarihi vade tarihinden sonra olan teminat mektuplarının bulunduğu, vade tarihi geçen ve iade edilen teminat mektuplarının saymanlık kayıtlarından silinmediği de tespit edilmiĢtir.
Teminat mektubu mevcutlarının noksansız ve uygun değerle raporlanabilmesi, gerçek durumları ile kayıtlı değerleri arasındaki uygunluğun sağlanması ve halen teminat niteliğini koruyup korumadıklarının belirlenebilmesi amacıyla; -Kayıt dıĢında kalan tüm teminat mektuplarının muhasebe birimleri ile iliĢkilendirilerek muhasebeleĢtirilmesi ve bilançoda raporlanması, -Kayıt altında bulunan teminat mektuplarının Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin ekinde düzenlenen Örnek 49/Ç numaralı Teminat Mektubu Sayım Tutanaklarının düzenlenmesi, -Geçerli teminat mektubunda bulunması mümkün olmayan lehdar, kabul tarihi, vade vb. çeliĢkili kayıtların düzeltilmesi, -Mali raporlar düzenlenirken gerçeğe uygun verilerin kullanılması sağlanmalıdır. BULGU 17: Uluslararası KuruluĢlara Yapılan Katkı Taahhüt ve Ödemelerinin Nazım Hesaplarda Ġzlenmemesi Bakanlık tarafından, uluslararası kuruluĢlara yapılan katkı taahhüt ve ödemelerinin 932 Verilen Taahhüt Belgeleri Hesabı ve 933 Verilen Taahhüt Belgeleri KarĢılığı Hesabında izlenilmediği görülmüĢtür. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (GYMY)‟nin “Nazım hesaplara iliĢkin ilkeler” baĢlıklı 12‟nci maddesinin 1‟inci fıkrasının (a) bendinde; “Kamu idarelerinin varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin bilgi verme ve izleme görevi yüklediği işlemleri, muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile gelecekte doğması

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 89 muhtemel hak ve yükümlülüklerine ilişkin işlemlerini izlemek üzere nazım hesaplar kullanılır.” denilmektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY)‟nin “932 Verilen Taahhüt Belgeleri Hesabı” baĢlıklı 487‟nci maddesinde; “(1) Verilen taahhüt belgeleri hesabı, uluslararası kuruluşlara çağrılabilir sermaye karşılığı, sermaye paylarının değerlerinin korunması karşılığı, kullanılacak krediler karşılığı ve uluslararası kuruluşlara üyelik nedeniyle bu kuruluşların giderlerine katılım payı karşılığı olarak verilen taahhüt belgeleri ile yerine getirilen taahhütlerin izlenmesi için kullanılır.” denilmektedir. Aynı Yönetmelik‟in 933 Verilen Taahhüt Belgeleri KarĢılığı Hesabının düzenlendiği 490‟uncu maddesinde; verilen taahhüt belgeleri karĢılığı hesabına, verilen taahhüt belgeleri hesabına yazılan tutarların kaydedileceği belirtilmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığının üyesi olduğu uluslararası kuruluĢlar; BirleĢmiĢ Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Ġslam Gıda Güvenliği TeĢkilatı (ĠGGT) , Uluslararası Bitki Koruma TeĢkilatı (EPPO), ġap Hastalığı Avrupa Mücadele Komisyonu (EuFMD), Dünya Hayvan Sağlığı TeĢkilatı (OIE), Uluslararası Tohum Test Birliği (ISTA), Uluslararası Yeni Bitki ÇeĢitlerini Koruma Birliği (UPOV), Ekonomik Kalkınma ve ĠĢbirliği Örgütü (OECD) (Tohum - Traktör - Orman ġemaları), Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), Milletler Arası Yüksek Zirai Etütler Merkezi (CIHEAM), Bitki Genetik Kaynakları Avrupa ĠĢbirliği Programı (ECP/GR), Uluslararası Tarımsal AraĢtırmalar DanıĢma Grubu (CGIAR), Gıda ve Tarım Ġçin Bitki Genetik Kaynakları Uluslararası AntlaĢması (ITPGRFA), Buğday GeliĢtirme Ġnisiyatifi (IRIWI), Biyogüvenlik Kartagena Protokolü Güvence Fonu, Yakındoğu ve Kuzey Afrika Bölgesi Tarımsal AraĢtırma KuruluĢları Birliği (AARINENA), Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM), Doğu ve Orta Avrupa Balıkçılığın GeliĢtirilmesi için Uluslararası Organizasyon (EuroFISH), Atlantik Ton Balıklarını Koruma Uluslararası Komisyonu (ICCAT), Orta Asya ve Kafkaslarda Bölgesel Balıkçılık ve Su Ürünleri YetiĢtiriciliği Komisyonu (CACFISH), Uluslararası Bağcılık ve ġarapçılık Örgütü (OIV), Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine ĠliĢkin SözleĢme (CITES), Özellikle Su KuĢları YaĢama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkında SözleĢme (RAMSAR), Akdeniz Sulak Alanlar GiriĢimi (RAMSAR MedWet), Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN), Uluslararası Avcılık ve Av Hayvanlarını Koruma Konseyi (CIC), BirleĢmiĢ Milletler Biyolojik ÇeĢitlilik SözleĢmesi (UNBCD), Mücavir Atlantik Deniz Bölgesi, Akdeniz ve Karadeniz'deki Deniz Memelilerinin

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 90 Korunmasına Dair AnlaĢma (ACCOBAMS), BirleĢmiĢ Milletler ÇölleĢmeyle Mücadele SözleĢmesi (UNCCD), UNCCD Sekretaryası - Ankara GiriĢimi, Uluslararası ġeker Örgütü (ISO), UNCCD Kuzey Akdeniz Bölgesel Koordinasyon Merkezi Ofisidir. Yapılan incelemede; Bakanlık, adı geçen 32 uluslararası kuruluĢa üyelik nedeniyle katkı ve aidat gibi ödeme taahhütleri altına girmektedir. 2020 yılında uluslararası kuruluĢlara toplam 108.183.701,23 TL üyelik aidatı ödenmiĢtir. Ancak, uluslararası kuruluĢlara ödenen bu tutarlar taahhüt olarak hesaplarda izlenmediğinden; yalnızca yapılan giderler ölçüsünde mali tablolara yansımakta, kalan taahhüt miktarları ise bilançoda gösterilmemektedir. Söz konusu taahhütlerin ilgili nazım hesaplara kaydedilmesi ve bu kapsamda yapılan ödemelerin de taahhütlerden düĢülmesi gerekmektedir. Uygulamada, ödeme yükümlülüğü devam eden taahhütlerin anılan nazım hesaplara alınmadığı, bu hesapların iĢletilmediği bu nedenle de bilanço dip notlarında hatalara neden olduğu tespit edilmiĢtir. Kamu Ġdaresi cevabında,'Bakanlığımız adına katkı taahhütleriyle ilgili kayıtlar 932 ve 933 hesap numaralı nazım hesaplarda tutulması sağlanacağını, Taahhütlerin ilgili nazım hesaplarda izlenebilmesi için gerekli iĢlemlere baĢlandığı' belirtilmekte ise de söz konusu çalıĢmaların bilanço dipnotlarında 932 ve 933 nolu hesaplar itibariyle oluĢan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır. MYMY uyarınca muhasebenin bilgi verme ve izleme görevlerini tam olarak yerine getirebilmesi için; uluslararası kuruluĢlara yapılan taahhütlerin 932 Verilen Taahhüt Belgeleri Hesabı ve 933 Verilen Taahhüt Belgeleri KarĢılığı Hesabında izlenmesi gerekmektedir. BULGU 18: Uzun Süreli Kiralanan Meraların Kira Gelirlerin Ġlgili Hesaplarda MuhasebeleĢtirilmemesi ve Mali Tablolarda Raporlanmaması Mera Kanunu hükümleri uyarınca; uzun süreli kiraya verilen meralara iliĢkin kira gelirlerinin, ilk yıla isabet eden kısmının nakden tahsil edildiği, gelecek yıllara iliĢkin gelirlerin ise kiralayanlarca yapılacak ıslah harcamalarından mahsup edildiği, ancak mahsuba konu edilen tutardaki giderler ve gelirlerin muhasebeleĢtirilmediği ve bütçeleĢtirilmediği, kira sözleĢmelerine göre sonraki yıllarda tahakkuk ettirilmesi gereken gelirlerinin ise, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nde bu amaçla açılmıĢ bulunan hesaplara kaydedilmedikleri ve dolayısıyla mali tablolarda gösterilmediği görülmüĢtür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun Bütçe ilkeleri baĢlıklı 13‟üncü maddesinin e fıkrasına göre; bütçe, tüm kamu mali iĢlemlerinin kapsamlı ve saydam

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 91 bir Ģekilde görünmesini sağlar, f fıkrasına göre; tüm gelirler ve giderler gayrisafi olarak bütçelerde gösterilir, g fıkrasına göre ise; belirli giderlerin belirli gelirlere tahsis edilmemesi esastır. Yine 37‟nci maddesinde, gelirlerin ilgili kanunlarında belirtilen usullere göre tarh, tahakkuk ve tahsil edileceği; 38‟inci maddesinde, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil iĢlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları; 49‟uncu maddesinde muhasebe sisteminin, mali raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak Ģekilde kurulacağı ve yürütüleceği düzenlenmiĢtir. 51‟inci maddesinde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, bütçe gelirlerinin tahsil edildikleri, bütçe giderlerinin ise ödendikleri yılda muhasebeleĢtirileceği; düzenlenmiĢtir. Uygulamaya konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile mali iĢlemler bu prensiplere uygun Ģekilde kurulmuĢ ve yürütülmektedir. 60‟ıncı maddesinde, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil iĢlemlerini yürütmekle malî hizmetler biriminin görevli olduğu, 71‟inci maddesinde, idare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil iĢlemlerinin mevzuata uygun yapılmamasının kamu zararına yol açabileceği, ifade edilmektedir. 4342 sayılı Mera Kanunu‟nun 4‟üncü ve 12‟nci maddesi ile Mera Yönetmeliği‟nin 7‟nci maddesi (a) ve (b) bentleri kapsamında uzun süreli ıslah amaçlı yapılan mera kiralamalar ile aynı Yönetmeliğin 13‟üncü maddesi kapsamındaki mevsimlik kiralama iĢlemlerinde mera komisyonları yetkili kılınmıĢ olup, müracaatlar Ġl Tarım Orman Müdürlüklerine yapılmaktadır. Bakanlıkça tespit ve tahdidi yapılan meralar köy veya belediye tüzel kiĢiliğine tahsis edilmekte ve ıslah edilerek kullanıma açılmaktadır. Ġhtiyaçtan fazla çıkan kısımları ile ancak ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanlar, hayvancılık yapmak ve ıslah etmek koĢulu ile yirmi beĢ yıla kadar ihale ile kiraya verilmektedir. Kanun‟un 6‟ncı maddesinde mera, yaylak ve kıĢlakların tespit, tahdit ve tahsisi görevi Tarım ve Orman Bakanlığına verilmiĢ kiralama da ise Kanun‟un tanımladığı komisyon kararlarına istinaden valilik yetkili kılınmıĢtır. Mera Yönetmeliği‟ne göre; kira süresi sözleĢmenin imzalandığı tarihte baĢlayacak ve kiralama ücretinin her yıl kiralama dönemi baĢlamadan önce peĢin olarak, ıslah faaliyetlerinde bulunanlardan ise masraflar çıktıktan sonra kalan tutarın tahsil edilerek mera gelirleri olarak genel bütçeye gelir kaydedileceği ve kiracı tarafından ödenmeyen kira bedelinin Amme

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 92 Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği hükme bağlanmıĢtır. 4342 sayılı Mera Kanunu‟nun 30‟uncu maddesi ve “Yapılacak Tahsilatlar ile Ödenecek Huzur Haklarına ĠliĢkin Yönetmelik”in 4‟üncü maddesi gereğince;

• Otlatma amacıyla kiraya verilen mera, yaylak ve kıĢlaklardan, yurtiçinde yetiĢtirilen ve satıĢı yapılan büyük ve küçükbaĢ canlı hayvanların satıĢ bedelinden %0,1 (binde bir) oranında kesintilerden gelirleri, -Tahsis amacı değiĢtirilen mera, yaylak ve kıĢlaklardan elde edilecek 20 yıllık ot gelirleri, -Yayla turizmi amacıyla verilecek yapı izinleri yapı ruhsat ücretleri ile bu yerlerin yıllık kira bedelleri, -her türlü bağıĢ ve yardımlar, mera gelirlerini oluĢturmaktadır. Genel bütçe gelirlerinden olan mera gelirlerinin takip ve tahsil sorumluluğu Ġl Tarım Müdürlüklerindedir. Gelir çeĢitlerinin ilgililerce, gelirin tahsili ya da yapılan kesintinin Ziraat Bankasıyla yapılan protokol gereği Ziraat Bankası Ģubelerine yatırılacağı ve tahsilatın yapıldığı tarihi takip eden ayın 15‟ine kadar saymanlık hesabına intikali sağlanarak bütçeye gelir kaydedileceği ve gelirlerin tahsilatında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun‟un uygulanacağı hükme bağlanmıĢtır. 4342 sayılı Mera Kanunu‟nun 4 ve 12‟nci maddelerine göre uzun süreli ıslah amaçlı yapılan mera kiralamaları ile mevsimlik kiralamalara iliĢkin mali iĢlemlerin Merkez Muhasebe Müdürlüğünce tahakkuk esası yerine nakit esaslı olarak muhasebeleĢtirildiği, sadece kira gelirlerinden tahsilat sağlandıkça bütçe geliri kaydı yapıldığı görülmüĢtür. Yapılan incelemede uzun süreli kiralanan meralardan ilk yıl kira geliri peĢin olarak tahsil edilmekte, devam eden yıllardaki kiraların ise, yapılan sözleĢmeler ile kiralayanlar tarafından yapılan ıslah masrafları, ödenecek kiralardan mahsup edilerek tahsil edilmekte, tahsil edilen tutar bütçe gelirleri hesabına gelir yazılmakta, ancak giderlere mahsuben elde edilen gelirler ve giderler muhasebeleĢtirilmemekte ve bütçeleĢtirilmemektedir. Mera ıslahı için yapılan giderler, ilgililerce mera komisyonuna ibraz edilmekte, komisyonlarca kabul edilen giderler kira gelirinden mahsubuna karar verilmekte, giderlere iliĢkin kanıtlayıcı belgeler ise komisyonlarca saklanmaktadır. Esasen kamu gideri olarak kabul edilen ve kira

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 93 gelirlerinden mahsup edilerek ödenmesi gerçekleĢtirilen bu giderlerin GYMY ve MYMY hükümleri gereğince muhasebeleĢtirilmesi ve kanıtlayıcı belgelerin de mahsuben ödeme belgesine bağlanması gerekmekte iken buna riayet edilmediği anlaĢılmaktadır. Diğer taraftan Merkez Muhasebe Müdürlüğünce 2020 mera gelirleri olarak 600 gelirler hesabına kayıtlı tutarlar 87.613.553,54-TL ve diğer muhasebe birimlerinde ise 32.480,00-TL olmak üzere toplam 87.646.033,54-TL‟dir. Ġdarenin mera geliri kayıtlarından yapılan inceleme sonucunda, mevcut kira sözleĢmelerine dayanılarak elde edilecek gelirlerin takip edildiği bir defter veya kayıt sistemi olan MERBĠS kayıtları da muhasebe kayıtları ile teyit edilemediğinden, bu gelirlerin takibinden sorumlu olanların görevlerini zamanında ve eksiksiz yetine getirip getirmedikleri de anlaĢılamamaktadır. MERBĠS kayıtlarından alınan tutarın içinde uzun vadeli kiralamalardan kaynaklı tüm yılların kiralama bedel ve taksitleri yer almıĢ olup, dava konusu olan ve ücreti tahsil edememiĢ olan illerin kira bedelleri ise yer almamaktadır. Görüldüğü üzere idare kayıtlarındaki veriler birbirini teyit etmemektedir. Ayrıca bu durum, Yönetmelik gereği yapılan masrafların ödenecek kira bedelinden düĢülmesinin mümkün bulunması nedeniyle, mera gelir hesabına yatırılmayan kira gelirlerinin sağlıklı takibini zorlaĢtırmaktadır. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “993 Maddi duran varlıkların kira ve irtifak hakkı gelirleri hesabı” baĢlıklı (24/2/2018-30342 tarih ve sayılı Resmi Gazete ile eklenen) 533/B maddesinde;“ Maddi duran varlıkların kira ve irtifak hakkı gelirleri hesabı, kamu idarelerine ait maddi duran varlıklardan kiraya verilen veya üzerinde irtifak hakkı tesis edilenlere iliĢkin olarak sözleĢmelerinde yer alan kira ve irtifak hakkı gelirlerinin izlenmesi için kullanılır” denilmiĢtir. Maddenin devamında hesabın iĢleyiĢi açıklanmıĢ ve “Bir yıldan daha uzun süreli sözleĢmelerde kira veya irtifak hakkı bedelinin, sözleĢme süresi içinde belirli dönemlerin sonunda taksitler halinde tahsil edilecek olması halinde, toplam kira ya da irtifak hakkı bedelinin ilgili döneme düĢen kısımları, bu hesabın bölümlenmiĢ yardımcı hesabına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar KarĢılığı Hesabına alacak kaydedilir.” denilerek henüz tahsil zamanı gelmemiĢ kira sözleĢmelerinden doğacak sonraki yıllara ait gelirlerin, kiralama sözleĢmelerine göre hesaplanacak tutarlar üzerinden bu hesaplarda izlenmesi öngörülmüĢtür. Ancak mera kiralama sözleĢmelerinden doğan kira gelirlerinin 993 nolu hesapta izlenmediği de tespit edilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 94 5018 sayılı Kanun‟a uygun olarak mera gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsilinin zamanında ve eksiksiz sağlanabilmesi, gelir ve giderlerin tam ve doğru raporlanabilmesi amacıyla;

• Kamu gideri olarak gerçekleĢen ve kiralama sözleĢmelerine dayanılarak yapılan ıslah masraflarının kanıtlayıcı belgelere dayandırılarak gider hesaplarında muhasebeleĢtirilmesi, gelirlerin ise mahsup edilmeksizin tamamının faaliyet ve bütçe hesaplarına alınması, -Meraların kiralanması sözleĢmelerine dayalı olarak sonraki yıllar geliri olarak tahakkuk edecek tutarların sözleĢmelerden tespit edilerek, envanter sonuçlarının 993 nolu hesapta muhasebeleĢtirilmesi sağlanmalı, -Yeni imzalanacak kira sözleĢmelerinden doğacak gelirler ve sair mali iĢlemlerin sistemli ve zamanında muhasebeleĢtirilmesini sağlayan etkin bir kayıt sistemi oluĢturulması gerektiği sonucuna varılmıĢtır. BULGU 19: Bütçedeki Mal ve Hizmet Alımları Tertibinden Ödenmesi Gereken Yolluk Giderlerinin Sermaye Giderleri Tertibinden Ödenmesi Bakanlık personeline yurt içi görevlendirilmeleri nedeni ile ödenen geçici görev yolluklarının, mal ve hizmet alımları tertibi yerine diğer sermaye giderleri tertibinden ödendiği görülmüĢtür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun “Bütçe Ġlkeleri” baĢlıklı 13‟üncü maddesinde; bütçenin, kamu mali iĢlemlerinin kapsamlı ve saydam bir Ģekilde görülmesini sağlayacağı, kurumsal ve ekonomik sonuçların görülebilmesi amacıyla uluslararası standartlara uygun olarak belirlenen bir sınıflandırmaya tabi tutularak hazırlanacağı ve uygulanacağı hüküm altına alınmıĢtır. CumhurbaĢkanlığı Strateji ve Bütçe BaĢkanlığı tarafından yayınlanan “Analitik Bütçe Sınıflandırmasına ĠliĢkin Rehber”in “Tanımlar” baĢlıklı kısmında ise, sermaye harcamalarının sabit sermaye edinimleri ile gayrimenkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan ödemeleri veya bu amaçlarla yapılan karĢılıksız ödemeleri kapsadığı, sermaye harcamalarının normal ömrü bir yıldan ve yılları bütçe kanunları ile belirlenecek asgari değerden fazla olan mal ve hizmetler için yapılan harcamaları içereceği belirtilmiĢtir. Yine aynı Rehberin “03-Mal ve Hizmet Alım Giderleri” baĢlıklı kısmında; yolluk giderlerinin bu koddan giderleĢtirileceği ifade edildikten sonra “06- Sermaye Giderleri”

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 95 baĢlığı altında, sermaye harcamalarının sabit sermaye edinimleri, gayrimenkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan ve Devlet mal varlığını artıran ödemeler olduğu, bu ödemelerin her yıl bütçe kanunlarıyla belirlenecek asgari limitin üzerinde ve kullanım ömürlerinin bir yıl veya daha uzun olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Yukarıda da bahsedildiği gibi, sermaye giderleri, normal ömrü bir yıldan fazla olan mal ve hizmet alımları ile sabit sermaye edinimleri ve gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan, bütçe hazırlama rehberi ve merkezi yönetim bütçe kanunları ile belirlenen asgari değerleri aĢan ödemelerdir. Buna göre sermaye ödeneklerinden yapılan harcamaların ilgili varlık hesaplarıyla iliĢkilendirilmesi gerekmektedir. Yapılan incelemede, herhangi bir varlık hesabı ile iliĢkilendirilmesi mümkün görülmeyen ve bakanlığın rutin iĢ ve iĢlemleri nedeniyle görevlendirilen personele yapılan
yolluk ödemelerinin “03.03 Mal ve hizmet alım giderleri” tertibinden ödenmesi gerekirken “06.09 Sermaye giderleri” tertibinden ödendiği görülmüĢtür. Bu kapsamda 2020 yılı bütçesinden yapılan ödeme tutarı 18.965.439,18-TL‟dır. Her ne kadar uygulamanın Sermaye Giderleri tertibinde bütçeleĢtirilen yolluk ödemeleri bulunduğu gerekçesiyle yapıldığı ileri sürülse de, “06.09 Sermaye giderleri” tertibinden yapılacak olan yolluk ödemelerinin proje kapsamında istihdam edilen ve bakanlık personeli de olmayan kiĢilere yapılacak olan ödemeleri kapsamaktadır. Zira bakanlık personeli için yapılacak yolluk ödemeleri için açılmıĢ bulunan bütçe tertibi mevcuttur. Bu itibarla; yolluk giderlerinin, niteliğine ve analitik bütçe esaslarına uygun sınıflandırılması ve mali iĢlemlerinin kapsamlı ve saydam bir Ģekilde görülmesini sağlayacak Ģekilde, kurumsal ve ekonomik sonuçların görülebilmesi amacıyla “03.03 Mal ve hizmet alımları” ekonomik kodundan ödenmesi sağlanmalıdır..

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 96 T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 97 8. EKLER EK 1: ĠZLEME Önceki Yıl/Yıllar SayıĢtay Denetim Raporuna ĠliĢkin Ġzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar Ġdare Tarafından Yapılan ĠĢlem Açıklama Ġdare Bütçesinden KarĢılanan Elektrik Dağıtım Tesis Giderlerinden Doğan Alacaklarının Elektrik Dağıtım ġirketlerinden Takip ve Tahsil Edilmemesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Tespit edilen konularla alakalı gerekli iĢ ve iĢlemlerin öneriler doğrultusunda yapılmasını, bulguya muhatap birimler ile diğer birimlerin aynı konularda aynı eksiklik ve hataların tekrarlanmasının önüne geçilmesi maksadıyla gerekli tedbirlerin eksikliklerin giderilmesi, tekrarlanmamasına azami önemin gösterilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması konusunda talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 98 Ġlama Bağlı Tarımsal Destekleme Ödeme Bilgilerinin ve tutarlarının TBS/ ÇKS‟ye Kaydedilmeden banka hesaplarından ödenmesi
2019 Kısmen Yerine Getirildi Ġlama Bağlı Ödeme bilgilerin sisteme kaydedilerek raporlanabilmesi amacıyla Ġl müdürlüklerine talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Ziraat Bankasına yapılan Komisyon Giderlerinin Hizmet Alımları Yerine Hanehalkına Yapılan Transferler Olarak GiderleĢtirilmesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi 2019 yılı SayıĢtay Denetim Raporunda yer alan Ziraat Bankasına yapılan komisyon giderleri, 2019 yılı bütçesinde 03.05.4.03. komisyon giderleri tertibinde ödenek konulmamasından kaynaklanmıĢ olup, sorunun giderilmesi, ancak gelecek yıllarda düzeltilmesi mümkündür. Bu sebeple yeni yıl bütçelerinde komisyon giderleri için yeterli ödenek ayrılıp ayrılmamasına göre takip edilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 99 Tarım Kanunu Uyarınca Yasaklı Olan Tarımsal ĠĢletmelerin Takibinin Sağlıklı Yapılamaması; 2019 Kısmen Yerine Getirildi Tarım Bilgi Sistemi (TBS) içerisinde tutulan (Ġl-Ġlçe Tahkim Komisyonları tarafından verilen cezaların, Ġl Sistem Sorumlusu tarafından sisteme giriĢleri yapılan ) cezalı iĢletmelere ait kayıtların Bakanlık bilsis.tarim.gov.tr adresinde çalıĢmakta olan sisteme entegre edildiği bildirilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Tahsis Amacı DeğiĢikliği Dolayısıyla Zarar Gören Meraların Eski Vasfına Getirilmesinin Sağlanmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Tahsis amacı değiĢikliği dolayısıyla zarar gören ve eski vasfına getirilemeyen meranın belirlenmesi durumunda, Ġl Müdürlüklerine talimatlar verilmiĢ olup sürecin izlenmesi gerekmektedir. Entegre Ġdare ve Kontrol Sisteminin Teknik ve Mevzuat ÇalıĢmalarının Tamamlanmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 100 edilecektir. TaĢınır Mal Yönetmeliği'nin Bazı Hükümlerine Uyulmaması
2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Bir Mali Yıl Ġçerisinde GerçekleĢtirdiği Destekleme Ödemelerine ĠliĢkin ĠĢ Ve ĠĢlemlerinin Bir Bütün Olarak Kamuoyuna Açıklanmaması; 2019 Kısmen Yerine Getirildi Destekleme ödemelerinin kamuoyuna açıklanması hususu 5018 sayılı Kanunun Mali Saydamlık baĢlıklı 7 inci maddesi ile öngörülmüĢ olup, bu hususun ayrıntısına iliĢkin herhangi bir raporlama mevcut olmamakla birlikte, sınırlı düzeydeki destekleme bilgileri bakanlığın yılı faaliyet raporlarında açıklanmaktadır. Halbuki, kamuoyu denetiminin sağlanması amacıyla Faaliyet Raporu dıĢında münhasıran destekleme ödemelerine iliĢkin olmak ve 1 yılı aĢmamak üzere belirlenen periyotlarda

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 101 destekleme ödemelerine iliĢkin bir raporun yayımlanması ihtiyacı devam etmektedir. Haksız Yapıldığı Tespit Edilen Destekleme Ödemelerinden Rızaen Geri Alınan Tutarların, Ġlgili Sistemlerde Ġzlenmemesi ve MuhasebeleĢtirilmemesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Geri alınan tutarlara iliĢkin bilgilerin kayıt edilmesi amacıyla Ġl müdürlükleri talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Çiftçilere Yapılan Destekleme Ödemeleri Üzerinden Yapılan Gelir Vergisi Kesintisinin Ġdarenin Muhasebe Kayıtlarına Yansıtılmaması; 2019 Kısmen Yerine Getirildi Destekleme ödemelerine iliĢkin olarak 2019 yılı Denetim Raporun "Tarımsal Destekleme Ödemelerinde GerçekleĢtirme ĠĢlemleri tamamlanmaksızın bütçeden Harcama Yapılması" 11 nolu bulgusu ile "Bütçeden Yapılan Hayvancılığı GeliĢtirme Projesi Kapsamnıdaki Proje Ödemelerinin GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Yapılması" baĢlıklı 12

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 102 Nolu Bulgusuna istinaden Kamu Ġdaresince verilen cevap ve yapılan müĢahadeler sonucunda;uygulamanın değiĢtirildiği, giderlerin gerçekleĢtirme iĢlemlerinin tamamlanarak yapılması uygulamasına geçildiği anlaĢılmaktadır. Çiftçilere yapılan Destekleme Ödemeleri üzerinden yapılacak olan vergi kesintileri, gerçekleĢtirme iĢlemleri sathında olup, 2021 yılı baĢından itibaren kesintiler muhasebe birimi kayıtlarına yansıtılmaya baĢlanmıĢtır. Tarımsal Amaçlı Arazi Kullanım Plân Ve Projelerinin Tamamlanamaması 2019 Yerine Getirilmedi Tarımsal Arazi Kullanım Planlamasının yapılabilmesi için Tüm Türkiye‟nin Detaylı Toprak Etüt ve Haritalarının yapılması gereklidir. Toprak Etüt ve Haritalama çalıĢmaları Ödenek yetersizliği nedeniyle

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 103 yapılamadığından söz konusu planlamalar tamamlanamamıĢtır. 2021 yılı itibariyle çalıĢmaların baĢlatılması planlanmakta olup yeterli ödenekler olduğu takdirde yıllara sâri çalıĢmalar tamamlanacaktır. Yapım ĠĢlerinde Ġhale Sonrası Büyük Kapsamlı Proje DeğiĢikliklerine Gidilmesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Ġhale ve sonrası iĢ ve iĢlemler için 4734 ve ilgili mevzuatların izin verdiği zorunlu haller haricinde proje değiĢikliğine gidilmemesi yönünde Bakanlık tarafından birimlere talimat verilmiĢtir ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Bakanlık Tarafından Yurt DıĢına Gönderilen Devlet Memurlarının Mecburi Hizmet Yükümlülüğü Takibinin Yapılmaması 2019 Yerine Getirilmedi Merkez ve TaĢra Atama Daire BaĢkanlıklarından gelen mecburi hizmet yükümlülüğü ile bulgu konusu husus ile ilgili Bakanlık tarafından çalıĢma yapılmamıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 104 Tedvir ve Vekâleten Görevlendirmelerde Kanuna Riayet Edilmemesi ile Görevlendirme Sürelerinin Makul Olmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Tedvir veya Vekâleten görevlendirmelerde görevlendirme sürelerinin makul olmasına azami dikkat edileceğine yönelik birimlere talimat verilmiĢtir ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Tarım Ürünü Olmayan ve Tüketim Amacıyla Kullanılan Sanayi Ürünlerinin Ġhalesiz Olarak Satın Alınması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Ġlgili birimlere talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Ġl Müdürlükleri Tarafından Hurdaya Ayrılan TaĢınırların SatıĢının Yapılması Konusunda Gerekli ĠĢlemlerin Yapılmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bulgu konusu husus ile ilgili Ġl Müdürlüklerine talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Denizlerde Ve Ġç Sulardai Balıkçı Gemilerine %20 Gemi Boyu ArtıĢının Yönetmelik Yerine Ġdari Kararla Verilmesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Su Ürünleri YetiĢtiricilerine AĢılama Ve Boylama Ġçin Alan Gösterilmemesinin 2019 Kısmen Yerine Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 105 Üretim Kaybına Sebep Olması Getirildi olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Kırsal Kalkınma Yatırımı Projelerinin Tamamlanma Sürelerinin Ötelenmesinin Ekonomik Kayıplara Yol Açması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından yeni dönem çalıĢmalarında tebliğ kapsamında bitirme süreleri belirlenmiĢ olup süre uzatımı yapılmaması hususunun takibi yapılacaktır. Alkolden Alınan Vergilerin Kayıp ve Kaçakların Önlenmesi Ġçin Amaç DıĢı Alkol Kullanımına ĠliĢkin Önleyici Kontrollerin Yetersizliği 2019 Kısmen Yerine Getirildi Etil alkol üreticilerinin ve ithalatçılarının kontrolleri için gerekli talimatlar Ġl Müdürlüklerine verilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. BiliĢim Alanında Stratejik Yönetime ĠliĢkin Doküman ve Mekanizmaların Olmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. BiliĢim Hizmet Alımlarına ĠliĢkin SözleĢme ve ġartnamelerde Eksiklikler Olması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 106 iĢlemler takip edilecektir. Bilgi Güvenliği Yönetimine ve BT Politika ve Prosedürlerine ĠliĢkin Eksiklikler Bulunması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. BiliĢim Teknolojileri Organizasyon Yapısının Uygun Olmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. BT Risk Yönetimine ĠliĢkin Eksiklikler Bulunması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. BT‟ye ĠliĢkin Rol ve Sorumlulukları Belirleyen Dokümanlarda Yetersizlikler Bulunması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Kamu Ġç Kontrol Tebliği‟nin “Bilgi Sistemleri Kontrolleri” ve COBIT/ITIL Hizmet Yönetimi metodolojisindeki rol ve sorumluklar ile ilgili maddeler incelenerek belgeler güncel tutulacağına iliĢkin talimatlandırma yapılmıĢ olup takip edilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 107 Bilgi Sistemlerinin Sürekliliğini ve Güvenilirliğini Sağlayacak Kontroller Çerçevesinde ĠĢ Sürekliliği ve Felaketten Kurtarma Süreçlerinde Eksiklikler Bulunması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bu bulguda belirtilen hususlar Bilgi ĠĢlem Dairesi BaĢkanlığı ile koordine bir Ģekilde tamamlanacağı ifade edilmiĢ olup takip edilecektir. Bakanlık Organizasyon Yapısı Ġçerisinde Görev, Yetki Ve Sorumlulukların Açık Bir ġekilde Belirlenip Yazılı Hale GetirilmemiĢ Olması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık birimlerinden gelen teklifler çerçevesinde hazırlanan Tarım ve Orman Bakanlığı Merkez TeĢkilatı Görev Yönergesi taslağının son hali, Genel Müdürlüğümükçe Makam oluruna sunulmak üzere hazırlanmıĢ olmakla birlikte, bağlı daire baĢkanlıklarına yönelik olarak yeni yapılanma talepleri hakkında Bakanlık Makamı‟nın talimatlarına sunulmuĢ ve gerekli talimatın alınmasını müteakip çalıĢmalar tekemmül ettirilebilmiĢtir. Bakanlık Merkez TeĢkilatında Norm Kadro Uygulamasına Henüz GeçilmemiĢ Olması Ve Teknik Personellerin Uzmanlık Alanları 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 108 DıĢındaki Görevlerde ÇalıĢtırılmaları iĢlemler takip edilecektir. Sulak Alanları Koruma ÇalıĢmaları Ve Ulusal Su Planının Uygulanmasında Veri PaylaĢımı Ġhtiyacının Bulunması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Sulak alan izin süreçlerinde SAYBĠS‟in DSĠ nin su veri tabanı sistemine ve OGM‟nin ORBĠS Sistemine entegrasyonu ile ilgili çalıĢmalar yapılmaktadır. Söz konusu husus takip edilecektir. Yem Amaçlı Kullanılacak Hayvansal Yan Ürünlerinin TaĢıma ve Depolama ġartlarının Belirlenmemesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Ġlgili birimlere talimat gönderilmiĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Tütün ve Alkol Piyasasındaki Denetleme ve Ġnceleme Görevleri Ġçin Personel Altyapısı OluĢturulmaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. 2019 Yılı Mali Tabloları Ġle Verilmesi Gereken Sayım ve Tespit Tutanaklarının Verilmemesi
2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢtır. Mali Tablolarla Birlikte Sunulması Gereken Açıklama ve Notların Bulunmaması; 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bulgu konusu husus Bakanlık tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 109 çözüme kavuĢturulması gereken bir sorun durumunda anlaĢıldığı için Mali Tablolarla Birlikte Sunulması Gereken Açıklama ve Notlar tam olarak bulunmamaktadır. Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) Kapsamında Kullandırılan Fonların Bakanlık Muhasebe Sistemine Kaydedilmemesi 2019 Tam Olarak Yerine Getirildi Bu bağlamda, IPARD Programında belirlenmiĢ olan faydalanıcılara kullandırılan fonlar, TKDK bünyesinde Avrupa Komisyonu yetki devri kriterleri çerçevesinde oluĢturulmuĢ olan muhasebe sistemine kayıt edilmektedir. Muhasebe Yetkilisi Sıfatı Bulunmayanlar Tarafından Ġdare Adına Banka Hesabı Açılması Suretiyle Kayıt DıĢı Mali ĠĢlemler Yapılması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Bakanlıkça Uygulanan Ġdari Para Cezalarının MuhasebeleĢtirilmemesi ve Raporlanmaması 2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢtır. Bakanlığın Yönetiminde ve Kullanımındaki TaĢınmazların MuhasebeleĢtirilmemesi ve Mali 2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 110 Tablolarda Raporlanmaması çalıĢma yapılmamıĢtır. Mera, Yaylak Ve KıĢlak Olarak Tescil Edilen TaĢınmazların Ġlgili Hesaplarda MuhasebeleĢtirilmemesi Ve Mali Tablolarda Raporlanmaması 2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢtır. Uzun Süreli Kiralanan Meraların Kira Gelirlerin Ġlgili Hesaplarda MuhasebeleĢtirilmemesi ve Mali Tablolarda Raporlanmaması 2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢtır. Gerçek Ve Tüzel KiĢilere Kiralanan Veya Tahsis Amacı DeğiĢikliği Yapılan Meralar Ġçin Ġlgililerden Alınan Teminatların MuhasebeleĢtirilmemesi Ve Mali Tablolarda Raporlanmaması; 2019 Kısmen Yerine Getirildi Mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanması amacıyla, kiralama ve tahsis amacı değiĢikliği iĢlemleri sonrasında geri dönüĢümün sağlanması amacıyla alınan ve kıymetli evrak niteliğinde olan teminat mektuplarının, muhasebe müdürlüklerinde muhasebeleĢtirilmesinin mutlak surette sağlanması amacıyla il müdürlükleri talimatlandırılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere Kullandırılan Kredilerden Kaynaklanan 2019 Kısmen Yerine Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 111 Alacakların Gerçek Tutarı Göstermemesi Getirildi olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Tarımsal Destekleme Ödemelerinde GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Bütçeden Harcama Yapılması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Bütçeden Yapılan Hayvancılığı GeliĢtirme Projesi Kapsamındaki Proje Ödemelerinin GerçekleĢtirme ĠĢlemleri Tamamlanmaksızın Yapılması 2019 Yerine Getirilmedi Bakanlık tarafından bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir çalıĢma yapılmamıĢtır. Yersiz Ödenen Tarımsal Destekleme Giderlerinin Çiftçilerden Geri Alınması Gereken Tutarın Tespitinin Yapılamaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir.

T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠ 2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu

ĠÇĠNDEKĠLER

1. KAMU ĠDARESĠ HAKKINDA BĠLGĠ .................................................................................................. 113
2. KAMU ĠDARESĠNĠN SORUMLULUĞU .............................................................................................. 121
3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU .......................................................................................................... 122
4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI ...................................................... 122
5. DENETĠM GÖRÜġÜ ............................................................................................................................... 123
6. DENETĠM BULGULARI ........................................................................................................................ 123
7. EKLER ...................................................................................................................................................... 140

TABLOLAR LĠSTESĠ Tablo 1: Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmeleri 31.12.2020 tarihli Özet Bilançosu (TL) . 118 Tablo 2:Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Konsolide Gelir Tablosu (TL) ................. 118 Tablo 3: Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmeleri 31.12.2020 tarihli Özet Bilançosu (TL) 119 Tablo 4: Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Konsolide Gelir Tablosu (TL) .............. 120 Tablo 5:%10 Limit AĢım Tablosu .......................................................................................... 127 Tablo 6:Merkez Hissesi 2019-2020 Gelir Gider Tablosu ...................................................... 136

KISALTMALAR DKMP : Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü DMĠS : Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi GTHB : Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı KHK : Kanun Hükmünde Kararname OSĠB : Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı

BULGU LĠSTESĠ A. Denetim GörüĢünün Dayanağı Bulgular Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiĢtir. B. Diğer Bulgular

1. Avans Ve Kredilerin Zamanında Kapatılmayanların Ġlgililer Adına KiĢilerden Alacaklar Hesabında Ġzlenmemesi (Mülga GTHB)
2. 4734 sayılı Kanunu'nun 22 ve 21'inci Maddelerine göre Yapılacak Yıllık Harcama Toplamının, ĠĢletmelerin Bütçe Ödeneklerinin %10‟unu AĢması (Mülga OSĠB)
3. Avans Ve Kredilerin Zamanında Kapatılmayanların Ġlgililer Adına KiĢilerden Alacaklar Hesabında Ġzlenmemesi (Mülga OSĠB)
4. Turizm Yatırımlarına Tahsis Edilen Milli Park ve Tabiat Parklarından Elde Edilen Pay ve Bedellerin Döner Sermayeye Gelir Kaydedilememesi (Mülga OSĠB)
5. Tarım Ürünü Olmayan ve Tüketim Amacıyla Kullanılan Sanayi Ürünlerinin Ġhalesiz Olarak Satın Alınması (Mülga OSĠB)
6. 1 No.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesine Göre Döner Sermayeli ĠĢletmeler Ġçin Düzenlenmesi Gereken Yönetmelik'in Düzenlenmemesi
7. Merkez Hissesine ait Gelir Giderler ile Varlık ve Yükümlülüklerin Dönem Sonu Mali Tablolarında Raporlanmaması (Mülga GTHB)
8. Kulak Küpelerine Ait TaĢınır ve Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması (Mülga GTHB)

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 113

1. KAMU ĠDARESĠ HAKKINDA BĠLGĠ 1.1. Mevzuat ve Görevler Döner sermayeli iĢletmeler, genel ve özel bütçeli idarelerin kanunlarla verilen temel ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan, piyasada fiyatlandırılabilir olan ve genel idare ilkelerine göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine iliĢkin faaliyetleri sürdürebilmek için oluĢturulan birimlerdir. Tarım ve Orman Bakanlığının teĢkilat ve görevleri 10.07.2018 tarihli ve 1 no.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 14‟üncü bölümünde düzenlenmiĢtir. Kararname‟nin 439‟uncu maddesinde; Bakanlığın ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli iĢletmeler kurabileceği, iĢletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri, merkeze aktarılacak tutarların harcanması ve denetimi ile ilgili hususların Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüĢü üzerine Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelik‟le düzenleneceği ifade edilmiĢtir. Ancak Kararname ile çıkarılacağı ifade edilen Yönetmelik henüz çıkarılmamıĢtır. Öte yandan 02.07.2018 tarih ve 703 sayılı Anayasada Yapılan DeğiĢikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğiĢiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin Geçici 1‟inci maddesinin 2‟nci fıkrasında maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teĢkilatlarına iliĢkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan bakanlıkların veya diğer kamu kurum ve kuruluĢlarının döner sermaye iĢletmelerinin, her türlü taĢınır, araç, gereç ve malzeme, demirbaĢ ve taĢıtlar, her türlü borç ve alacaklar, hak ve yükümlülükler, yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtlar ve dokümanları ve kadro ve pozisyonlarında bulunan personeli ile birlikte, ilgili bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluĢunun birimlerinin ve/veya görevlerinin bünyesinde düzenlendiği bakanlıkta veya kamu kurum ve kuruluĢunda kurulan döner sermaye iĢletmesine, baĢka bir iĢleme gerek kalmaksızın devredilmiĢ sayılacağı düzenlenmiĢtir. Bu hükümlere dayanılarak Mülga Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı (OSĠB) Döner Sermayeli ĠĢletmeler ile Mülga Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) Döner Sermayeli ĠĢletmeler, Tarım ve Orman Bakanlığına devredilmiĢlerdir. Devir sonrasında herhangi bir düzenleme de yapılmadığından Bakanlık bünyesinde iki ayrı yasaya dayanarak kurulan döner sermayeli iĢletmeler, kuruluĢlarındaki mevzuata göre

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 114 iĢletilmeye devam edilmektedir. Mülga 645 sayılı Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟ye dayanılarak kurulan iĢletmeler faaliyetlerini 18.10.2012 tarihli Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği‟ne göre, Halen yürürlükte olan 969 sayılı Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığının Merkez ve TaĢra KuruluĢlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun‟a dayanılarak kurulan iĢletmeler 31.12.2015 tarihli Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri Uygulama Yönetmeliği‟ne göre faaliyetlerini yürütmektedirler. 1.2. TeĢkilat Yapısı ve Ġnsan Kaynakları Evvelce iki ayrı Bakanlığa bağlı olarak faaliyet gösteren döner sermaye iĢletmeleri, 2019 yılında Bakanlıkların ilgası ile Tarım ve Orman Bakanlığınca devralınmıĢ olup, ilga edildikleri Bakanlıkların bünyesindeki usul ve esaslarına göre iĢletilmeye devam edilmektedirler. Döner Sermaye ĠĢletmelerinin Bakanlıktan bağımsız bir tüzel kiĢilikleri bulunmamaktadır. Bakanlığın kuruluĢ yasasındaki teĢkilat birimleri nezdinde, daha ziyade taĢra birimlerinde kurulmuĢlardır. Bu kapsamda; 1- Mülga Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı (OSĠB) Bölge Müdürlükleri ile 10 adedi Milli Parklar Müdürlükleri nezdinde olmak üzere toplam 81 adet taĢra birimleri nezdinde 1 adedi de Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğünde 1 adedi de Merkez Müdürlüğünde olmak üzere 93 adet döner sermaye iĢletmesi bulunmaktadır. Döner Sermaye ĠĢletme Müdürlüğü merkezde, iĢletme bütçelerinin hazırlanması, ĠĢletmelerin dönem sonu mali tablolarının konsolide edilmesi ve SayıĢtaya sunulması, kurumlar vergisine iliĢkin tutarların hesaplanması, beyannamelerin düzenlenmesi ve ödenmesi iĢlemleri, iĢletmelerin nakit yönetimi, hizmet içi eğitim, iĢletmelerle koordinasyon ile merkez hissesi olarak toplanan paylarının harcanmasında gerekli gerçekleĢtirme iĢlemlerinin yürütülmesi iĢ ve iĢlemlerini yürütülmektedir. Merkez Döner Sermaye Müdürlüğünün; müdür, müdür yardımcısı, sayman ile birlikte toplam 8 personeli bulunmaktadır. TaĢrada ise döner sermaye iĢletmeleri, iĢletme yöneticileri tarafından yönetilmektedirler. ĠĢletme yöneticileri taĢradaki iĢletmelerin en üst yöneticileridir. Bunlar

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 115 bölge müdürleri ve milli parklar müdürleridir. Biri merkezde diğerleri 81 il‟de olmak üzere toplamda 82 sayman kadrosu bulunmaktadır. Milli Park Müdürlüklerinin saymanlık görevleri ve muhasebe iĢlemleri, Milli Park Müdürlüklerinin bulunduğu ilin saymanları tarafından yerine getirilmektedir. 2020 yılsonu itibariyle mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmelerinde 7 memur, 232 sürekli iĢçi personel, 224 geçici iĢçi olmak üzere toplam 463 görevli personel bulunmaktadır. 2- Mülga Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına (GTHB) bağlı döner sermayeli iĢletmeler, Ġl Tarım ve Orman Müdürlükleri ve diğer enstitü ve merkez müdürlükleri nezdinde kurulmuĢlardır. Bu kapsamda faaliyet gösteren 205 adet döner sermayeli iĢletme faaliyet göstermektedir. Döner sermayeli iĢletmelerinin nezdinde kuruldukları birimlere göre tasnifi aĢağıdaki Ģekildedir; -Ġl Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Gıda Kontrol Laboratuvarları Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Bölgesel AraĢtırma Enstitüleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Zirai Karantina Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Tohum Sertifikasyon Test Merkezi Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -El Sanatları Eğitim Merkezi Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -AraĢtırma Enstitü Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Konu AraĢtırma Enstitü Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Merkez AraĢtırma Enstitü Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Veteriner Sınır Noktası Müdürlükleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri -Tohum Tescil Test Merkezi Müdürlüğü Döner Sermaye ĠĢletmesi -Merkez Ġkmal Müdürlüğü Döner Sermaye ĠĢletmesi Döner sermayeli iĢletmelerin açılması, kapatılması veya birleĢtirilmesine Bakan yetkili

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 116 olup, bunlarla ilgili iĢlemler Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı tarafından yürütülmektedir. Döner sermayeli iĢletmelerin bütçelerinin hazırlanması, verilecek hizmetlere iliĢkin fiyatların tespit edilmesi ve dönem sonunda tüm döner sermayeli iĢletmelerin tekil mali tablolarına dayanılarak konsolide mali tabloların hazırlanması ve SayıĢtaya sunulması ve sair koordinasyon iĢleri, Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı bünyesinde oluĢturulmuĢ Döner Sermaye ĠĢletmeleri ÇalıĢma Grubu tarafından yürütülmektedir. Merkez teĢkilatında döner sermaye iĢ ve iĢlemlerini yürüten çalıĢma grubundan baĢka yönetim kurulu gibi bir üst yönetim yapısı bulunmamaktadır. ĠĢletmeler, kuruldukları bakanlık birimlerinde iĢletilmekte olup, birimlerin en üst yöneticileri, döner sermaye bütçelerinin de harcama yetkilileridir. Ancak faaliyet gösteren iĢletmelerin her birinin muhasebe iĢlemlerini yürütmek üzere bir sayman kadrosu bulunmaktadır. Sayman dıĢında gelir, harcama ve diğer gerçekleĢtirme iĢlemleri, harcama birimi yöneticilerince görevlendirilen personel tarafından yürütülmektedir. Bu personelin kadroları genel bütçede kadrolu personeldir. Ayrıca döner sermaye bütçesi imkanları ölçüsünde istihdam edilen iĢçiler de bulunmaktadır. 2020 yılsonu itibariyle mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmelerinde 125 memur, 95 iĢçi, 68 geçici iĢçi ve 1.018 (4/D) iĢçi personel olmak üzere toplam 1.306 görevli personel bulunmaktadır. 1.3. Mali Yapı Mülga Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı (OSĠB) döner sermayeli iĢletmeleri ve Mülga Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) döner sermayeli iĢletmelerinin mali iĢlemleri, Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre yürütülmektedir. ĠĢletmelerin bütçelerinin hazırlanması, uygulanması ve muhasebeleĢtirilmesi ile raporlanması iĢlemleri bu Yönetmelik‟te belirlenen usul ve esaslara göre yürütülmektedir. Farklı Kanunlara istinaden kurulmuĢ iki farklı döner sermaye iĢletmesi mevcut olup söz konusu iĢletmelerin konsolide mali tabloları da iki farklı Ģekilde raporlanmaktadır. 645 sayılı Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin “Döner Sermaye” baĢlıklı 22‟nci maddesine istinaden kurulan Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmeleri ile 969 sayılı Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığının

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 117 Merkez ve TaĢra KuruluĢlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre kurulan Mülga GTHB döner sermaye iĢletmeleri olarak adlandırılabilmektedir. 1-.Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği hükümlerine göre faaliyetlerini yürüten Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmelerinin; sermaye kaynaklarına, faaliyet alanlarına, gelirlerine, giderlerine ile merkez payı olarak adlandırılan ve Bakanlık merkez döner sermaye iĢletmesine aktarılacak tutarlara iliĢkin hükümler de yine aynı Yönetmelik‟te düzenlenmiĢtir. Söz konusu döner sermaye iĢletmelerinin gelirlerini; Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği‟nin 6‟ncı maddesinde sayılan faaliyetlerle ilgili her türlü mal ve hizmet satıĢ gelirlerinden, iĢletmenin faaliyet alanına giren konularda verilecek her türlü ölçüm, tespit, rapor ve yürütülen proje hizmetlerinden elde edilen gelirlerden, Ģartlı bağıĢ ve yardımlardan, faiz, komisyon ve benzeri gelirlerden, yapı, tesis, makine, ekipman ve cihazların kiraya verilmesi karĢılığından elde edilen gelirlerden, gerçek ve tüzel kiĢiler ile kamu kurum ve kuruluĢlarının talebi üzerine verilecek reklâmcılık hizmetleri ile proje hazırlama hizmetleri karĢılığında elde edilen gelirlerden, görev alanı kapsamına giren her türlü yapı ve tesislerin iĢletilmesi veya iĢlettirilmesinden elde edilen gelirlerden, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu hükümlerince elde edilen gelirden, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarından elde edilen yararlanma, giriĢ ücretleri, intifa ve irtifak hakları, yayın ve bu kapsamdaki diğer gelirlerden oluĢan milli parkları koruma ve geliĢtirme gelirlerinden, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kiralamaya konu olan yapı ve tesisler ile açık alan etkinliklerinin yıllık iĢletme bedelinin %5‟ine tekabül eden ağaçlandırma bedelinden, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarından ilgili mevzuat uyarınca elde edilen diğer gelirlerden ve diğer çeĢitli gelirlerden oluĢmaktadır. 2020 mali yılında 93 adet döner sermaye iĢletmesinin konsolide gelirleri ağırlıklı olarak; av yaban hayatı gelirleri, milli park tabiat parkı tabiatı koruma alanı ve tabiat anıtlarından elde edilecek gelirler, belgelendirme ve izin verme gelirleri ile faiz gelirlerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmelerinin yaptığı faaliyetler dolayısıyla Kurumlar Vergisi mükellefiyeti de bulunmaktadır. Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmelerinin yıllık brüt hasılatları üzerinden %10 oranında hazine hissesi ödenmektedir. ĠĢletmelerin yıllık karları, tahsis edilen sermayeye

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 118 ulaĢılana kadar sermayeye eklenmekte, tahsis edilen sermaye tutarını aĢan kısımları ise hazineye irat kaydedilmektedir. Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmelerinin sermaye miktarı 645 sayılı KHK hükümleri uyarınca 2017/9959 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 100.000.000,00-TL olarak belirlenmiĢtir. Mülga OSĠB döner sermaye iĢletmelerinin konsolide özet bilançosu aĢağıda yer almaktadır. Tablo 1: Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmeleri 31.12.2020 tarihli Özet Bilançosu (TL) Aktif (Varlıklar) Pasif (Kaynaklar) I-Dönen Varlıklar 326.056.244,25 III-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 248.819.716,46 II-Duran Varlıklar 71.496.822,50 IV-Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar 12.630.515,02 V-Özkaynaklar 136.102.835,27 Aktif Toplamı 397.553.066,75 Pasif Toplamı 397.553.066,75 2020 yılında Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmelerinin konsolide net satıĢları 176.891.364,31 TL, satıĢların maliyeti 39.947.207,10 TL ve brüt satıĢ karı 136.944.157,21 TL‟dir. Dönem net karı toplamı ise 36.102.835,27 TL‟dir. Döner Sermaye ĠĢletmelerinin 2019-2020 yılları karĢılaĢtırmalı konsolide gelir tablosu aĢağıda yer almaktadır. Tablo 2: Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Konsolide Gelir Tablosu (TL) Açıklama 2019 2020 A-Brüt SatıĢlar 155.739.949,97 190.887.746,67 B- SatıĢ Ġndirimleri (-) 6.636.316,75 13.996.382,36 C- Net SatıĢlar 149.103.633,22 176.891.364,31 D- SatıĢların Maliyeti (-) 27.689.968,65 39.947.207,10 BRÜT SATIġ KARI VE ZARARI 121.413.664,57 136.944.157,21 E- Faaliyet Giderleri 81.589.851,14 98.294.041,56 FAALĠYET KARI VEYA ZARARI 39.823.813,43 38.650.115,65 F- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar 6.043.233,23 5.621.949,19 G- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-) 2.578,41 494.642,98 H- Finansman Giderleri (-) 0,00 0,00 OLAĞAN KAR VEYA ZARAR 45.864.468,25 43.777.421,86 1- OlağandıĢı Gelir ve Karlar 4.858.102,08 3.250.292,84 J- OlağandıĢı Gider ve Zararlar (-) 3.016.982,94 742.028,45 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 47.705.587,39 46.285.686,25 K- Dönem Karı Vergi Ve Diğ. Yas. Yük. KarĢılıkları(-) 10.495.229,23 10.182.850,98 DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI 37.210.358,16 36.102.835,27 2- 969 sayılı Kanun ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre faaliyetlerini sürdüren Mülga GTHB

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 119 Döner Sermaye ĠĢletmelerinin; sermaye kaynaklarına, faaliyet alanlarına, gelirlerine, giderlerine ile merkez payı olarak adlandırılan ve Bakanlık merkez döner sermaye iĢletmesine aktarılacak tutarlara iliĢkin hükümler de yine anılan mevzuatta düzenlenmiĢtir. Mülga GTHB döner sermaye iĢletmelerinin gelirleri; iĢletmelerin faaliyet alanlarıyla ilgili mal ve hizmetlerin satıĢlarından elde edilen gelirlerden, faiz gelirlerinden, iĢletmelere ait lüzumu kalmayan ve hurdaya ayrılan taĢınır ve taĢınmazların satıĢ bedellerinden, istekli ve yüklenicilerden kesilecek gecikme cezaları ile gelir kaydedilecek teminatlardan, iĢletmelere ait taĢınır ve lojmanlar hariç taĢınmazlardan elde edilen kira bedellerinden, reklam gelirlerinden ve benzeri diğer gelirlerden oluĢmaktadır. Mülga GTHB döner sermaye iĢletmelerinin faaliyetleri neticesinde elde ettiği gelirler, Kurumlar Vergisi Kanunu‟na göre kurumlar vergisinden istisnadır. Mülga GTHB döner sermaye iĢletmeleri aylık gayrisafi hasılatın %15‟ini Hazineye pay olarak aktarmaktadır. Döner sermaye iĢletmelerinin yıllık karları, tahsis edilen sermayeye ulaĢılana kadar sermayeye eklenmekte, tahsis edilen sermaye tutarını aĢan kısımları ise hazineye irat kaydedilmektedir. Mülga GTHB döner sermaye iĢletmelerinin sermaye miktarı 969 sayılı Kanun‟a göre 100.000.000,00-TLsıdır. 2020 yılı aktif büyüklüğü 751.098.683,60-TL. olup iĢletmelerin konsolide özet bilançosu aĢağıda yer almaktadır. Tablo 3: Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmeleri 31.12.2020 tarihli Özet Bilançosu (TL) Aktif (Varlıklar) Pasif (Kaynaklar) I-Dönen Varlıklar 725.918.576,41 III-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 106.716.250,95 II-Duran Varlıklar 25.180.107,19 IV-Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar 85.467.856,30 V-Özkaynaklar 558.914.576,35 Aktif Toplamı 751.098.683,60 Pasif Toplamı 751.098.683,60 2020 yılında Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmelerinin konsolide net satıĢları 1.245.033.371,14 TL, satıĢların maliyeti 250.545.391,07 TL ve brüt satıĢ karı 994.487.980,07 TL‟dir. Dönem net karı toplamı ise 456.956.568,82 TL‟dir. Döner Sermaye ĠĢletmelerinin 2019-2020 yılları karĢılaĢtırmalı konsolide gelir tablosu aĢağıda yer almaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 120 Tablo 4: Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Konsolide Gelir Tablosu (TL) Açıklama 2019 2020 A-Brüt SatıĢlar 864.927.726,35 1.269.869.906,42 B- SatıĢ Ġndirimleri (-) 4.896.078,96 24.836.535,28 C- Net SatıĢlar 860.031.647,39 1.245.033.371,14 D- SatıĢların Maliyeti (-) 124.646.925,67 250.545.391,07 BRÜT SATIġ KARI VE ZARARI 735.384.721,72 994.487.980,07 E- Faaliyet Giderleri 436.272.848,42 552.971.202,87 FAALĠYET KARI VEYA ZARARI 299.111.873,30 441.516.777,20 F- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar 37.320.966,24 31.951.219,81 G- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-) 110.523.173,76 6.839.692,99 H- Finansman Giderleri (-) 0,00 0,00 OLAĞAN KAR VEYA ZARAR 225.909.665,78 466.628.304,02 1- OlağandıĢı Gelir ve Karlar 3.504.095,59 3.495.796,21 J- OlağandıĢı Gider ve Zararlar (-) 6.146.957,90 13.167.531,41 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 223.266.803,47 456.956.568,82 K- Dönem Karı Vergi Ve Diğ. Yas. Yük. KarĢılıkları(-) 0,00 0,00 DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI 223.266.803,47 456.956.568,82 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Mülga Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı (OSĠB) döner sermayeli iĢletmeleri ve Mülga Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (GTHB) döner sermayeli iĢletmelerinin mali iĢlemlerinin muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanması, 01.05.2007 tarihli Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülmektedir. Anılan Yönetmelik ile döner sermayeli iĢletmelerdeki mali iĢlemlerin muhasebeleĢtirilmesinde kullanılacak hesap planları, hesapların iĢleyiĢi ve muhasebeleĢtirme iĢlemlerinde kullanılacak defter ve belgeler ile dönem sonlarında düzenlenecek mali raporların Ģekil ve türleri belirlenmiĢtir. Döner sermaye iĢlemlerinin muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanmasında Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi (DMIS) adlı yazılımın muhasebe modulü kullanılmaktadır. DMIS yazılımı Hazine ve Maliye Bakanlığı, Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından iĢletilmekte olup, Yönetmelik gereği kullanılması gereken yevmiye defteri, büyük defter ve yardımcı hesaplar defterleri ile kullanılacak belgeler bu yazılım tarafından elektronik olarak muhasebe yetkililerine sağlanmaktadır. Dönem sonlarında muhasebe birimleri itibarıyla düzenlenmesi gereken geçici mizan, kesin mizan, bilanço ve gelir tablosu gibi raporlar bu sistemden muhasebe yetkililerince üretilebilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 121 Döner sermaye iĢletmeleri tarafından iĢletme bazlı düzenlenen dönem sonu tablolar, kuruluĢundaki yasal dayanaklara göre merkezde birleĢtirilerek; 1-Mülga OSĠB Döner Sermayeli 93 adet iĢletmeye ait mali raporları, 2-Mülga GTHB Döner Sermayeli 205 adet iĢletmeye ait mali raporları, olmak üzere iki çeĢit mali rapor düzenlenerek ilgili birimlere ve SayıĢtaya sunulmaktadır. Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar‟ın 5‟inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda SayıĢtaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aĢağıda yer alanlar denetime sunulmuĢ olup denetim bunlar ile Usul ve Esaslar‟ın 8‟inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıĢtır. 1- Mülga OSĠB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Mali Raporları • Geçici ve Kesin Mizan • Bilanço • Gelir Tablosu 2- Mülga GTHB Döner Sermaye ĠĢletmeleri Mali Raporları • Geçici ve Kesin Mizan • Bilanço • Gelir Tablosu Denetim görüĢü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna verilmiĢtir. 2. KAMU ĠDARESĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmıĢ olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 122 olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur. 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, uluslararası denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüĢtür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiĢtir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 123 oluĢturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüĢü oluĢturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiĢtir. 5. DENETĠM GÖRÜġÜ Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı olup mülga bakanlıklar adına kurulmuĢ bulunan ve henüz birleĢtirme iĢlemleri tamamlanmayan iki farklı yasal dayanağa göre kurulmuĢ bulunan döner sermaye iĢletmelerinin denetim görüĢleri aĢağıdaki Ģekildedir; 1-Mülga Orman Su ĠĢleri Bakanliği Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 yılına iliĢkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan, geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır. 2-Mülga Gida Tarim Ve Hayvancilik Bakanliği Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 yılına iliĢkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır. 6. DENETĠM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiĢtir. A. DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiĢtir. B. DĠĞER BULGULAR Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüĢ ile ilgili olmayan bulgular yer almaktadır. BULGU 1: Avans Ve Kredilerin Zamanında Kapatılmayanların Ġlgililer Adına KiĢilerden Alacaklar Hesabında Ġzlenmemesi (Mülga GTHB) ĠĢ avans ve kredileri hesabında kayıtlı bulunan bazı avans ve kredi tutarlarından süresi

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 124 içinde mahsup veya iade edilmeyenlerin kiĢi borcuna alınmadığı ve gecikme faizi hesaplanmadığı tespit edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun “Ön ödeme” baĢlıklı 35‟inci maddesinde: “…Her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında ayrıca belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde ise üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade ederek hesabını kapatmakla yükümlüdür. Süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 21.07.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır”, 2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik‟in “Ön ödemelerde mahsup süresi ve sorumluluk” baĢlıklı 11‟inci maddesinde; “..Mutemet, işin tamamlanmasından sonra, yukarıdaki bir ve üç aylık sürelerin bitimini beklemeden, son harcama tarihini takip eden üç iş günü içinde ön ödeme artığını iade etmek ve süresinde mahsubunu yaparak hesabını kapatmak zorundadır. ”,hükümleri bulunmaktadır. 08.03.2007 tarih ve 26456 sayılı Resmi Gazete‟de yayınlanan 2007-1 sayılı Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Genel Tebliği‟nin 11‟inci maddesinin 2‟nci fıkrasında düzenlendiği üzere; belirtilen sürede mahsup edilmeyen avansların, mahsup edilmesi gereken tarihten itibaren, 6183 sayılı Kanun‟un değiĢik 51‟inci maddesi hükmüne göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte, ilgili mutemetten tahsil edilmesi gerekmektedir. 2020 yılı mülga Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri hesabının incelenmesinde; -159 Verilen SipariĢ Avansları Hesabına kayıt edilen sipariĢ avanslarından 343.541,25 TL ‟lik kısmının, -195 ĠĢ Avansları Hesabına kayıt edilen iĢ avanslarından 305.716,38 TL‟lik kısmının, -259 Verilen Avanslar Hesabına kayıt edilen, yurt içinden veya yurt dıĢından satın alınmak üzere sipariĢ edilen maddi duran varlıklarla ilgili avans ödemelerinin 256.114,10 TL‟lik kısmının süresi içinde kapatılmadığı gibi sorumluları adına 140-KiĢilerden Alacaklar Hesabına alınmadığı tespit edilmiĢtir. Bu itibarla, verilen avans ve kredilerden zamanında kapatılmayanların; kiĢilerden alacaklar hesabına alınması, tahsilinde 6183 sayılı Kanun‟a göre gecikme zammı hesaplanarak tahsil edilmesi sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 125 BULGU 2: 4734 sayılı Kanunu'nun 22 ve 21'inci Maddelerine göre Yapılacak Yıllık Harcama Toplamının, ĠĢletmelerin Bütçe Ödeneklerinin %10’unu AĢması (Mülga OSĠB) Yapım-mal ve hizmet alımı için yapılacak harcamaların yıllık toplamı idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10 sınırını aĢmasına rağmen, Kamu Ġhale Kurumundan yazılı izin alınmadığı görülmüĢtür. 4734 sayılı Kanun‟un 4964 sayılı Kanun‟la değiĢik 62‟nci maddesinin (ı) bendinde “Bu kanunun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşılamaz” hükmü bulunmaktadır. Kamu Ġhale Genel Tebliği‟nin “4734 sayılı Kanun‟un 62‟nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasına iliĢkin açıklamalar” baĢlıklı 21‟inci maddesinde; 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu‟nun 21 ve 22‟nci maddelerinde belirtilen parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10‟unu Kamu Ġhale Kurulunun uygun görüĢü olmadıkça aĢamayacağı hüküm altına alınmıĢtır. Kamu Ġhale Genel Tebliği‟nin 21.2‟nci maddesinde ise %10 oranı hesaplanırken kamu kurum ve kuruluĢlarının yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarının dikkate alınacağı ve mal alımı, hizmet alımı veya yapım iĢleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı hesaplanacağı belirtilmiĢtir. Yine Kanun‟un “Görevlilerin ceza sorumluluğu” baĢlıklı 60‟ıncı ve 62‟nci maddelerinde belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da; -Ġlgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanacağı (657 sayılı Kanun‟un 124 - 125‟inci maddeler) düzenlenmiĢtir. Söz konusu hüküm gereği, idarelerce ilgili bütçe tertiplerindeki gerçekleĢen, onaylı yılı bütçelerindeki yapım-mal-hizmet sınıflamalarındaki her bir tertip için gider rakamlarının %10 sınırının aĢılmadığının kontrolü gerekir. 2020 yılı itibariyle iĢletmelerin aĢağıdaki tabloda görüldüğü üzere mal-yapım-hizmet alımı için yasal %10 sınırını aĢtığı ve Kamu Ġhale Kurumundan yazılı izin alınmadığı tespit

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 126 edilmiĢtir. 4734 sayılı Kanun‟un 21 (f) ile 22 (d) maddesine göre yapılacak alımlarda; -ĠĢletmelerin onaylı yılı gider bütçelerindeki yapım-mal-hizmet tertiplerinin toplamının %10‟unu aĢmaması için gerekli tedbirlerin alınması, -%10‟unu aĢan alıma izin verenler hakkında disiplin cezası uygulanması yerinde olacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 127 Tablo 5:%10 Limit AĢım Tablosu ĠġLETMELER / BÖLGE A ġ I M MAL HĠZMET YAPIM Kırklareli (1.Bölge Müdürlüğü ) -14.994,13 - - Edirne (1.Bölge Müdürlüğü ) - - -58.320,00 Yalova (2.Bölge Müdürlüğü ) -21.841,50 -9.040,15 - Uludağ Milli Parkı
(2.Bölge Müdürlüğü ) -91.915,28 - -59.000,00 ġanlıurfa (3.Bölge Müdürlüğü ) - - -62.099,45 Kilis (3.Bölge Müdürlüğü ) -61.721,22 -92.126,49 -13.300,00 Muğla (4.Bölge Müdürlüğü ) -363,11 - - Spil Dağı Milli Parkı
(4.Bölge Müdürlüğü ) - - -11.250,00 Dilek Yarımadası- B.Menderes Deltası Milli Parkı (4.Bölge Müdürlüğü )

• -74.420,59 - 138.120,00 Afyon (5.Bölge Müdürlüğü )

190.964,5 4 -21.900,00 -67.200,00 EskiĢehir (5.Bölge Müdürlüğü ) - -65.678,00 -29.456,00 Kütahya (5.Bölge Müdürlüğü ) -4.549,19 - - UĢak (5.Bölge Müdürlüğü ) - -11.937,56 -63.121,00 Denizli (5.Bölge Müdürlüğü ) -17.675,48 -40.983,27 - 132.025,67 BaĢkomutan Tarihi Milli Parkı (5.Bölge Müdürlüğü )

142.542,1 5 -72.163,70 -94.594,98 Isparta (6.Bölge Müdürlüğü ) -1.003,92 - - Adana (7.Bölge Müdürlüğü )

362.896,8 1

521.349,3 3

507.900,00 Mersin (7.Bölge Müdürlüğü )

196.945,2 0

363.786,8 1

144.480,00 Niğde (7.Bölge Müdürlüğü ) -52.668,07 -32.580,07 -11.800,00 Kayseri (7.Bölge Müdürlüğü )

136.940,3 0

360.535,9 3

Osmaniye (7.Bölge Müdürlüğü ) -44.294,00 -62.268,72 -18.544,00 Hatay (7.Bölge Müdürlüğü )

288.894,4 6

147.108,4 6 -80.819,53 ĠġLETMELER / BÖLGE A ġ I M MAL HĠZMET YAPIM Konya (8.Bölge Müdürlüğü ) -117.416,82 -31.351,28 - Karaman (8.Bölge Müdürlüğü ) -49.040,00 -8.596,00 - Aksaray (8.Bölge Müdürlüğü ) -42.467,77 -2.024,50 - Ankara (9.Bölge Müdürlüğü ) -955.248,36

1.088.636,3 1 -646.450,00 Bolu (9.Bölge Müdürlüğü ) -170.034,26 -312.995,97 -200.749,15 Çankırı (9.Bölge Müdürlüğü ) -203.188,15 -28.541,64 -30.660,00 Düzce (9.Bölge Müdürlüğü ) -63.689,10 -210.948,99 -50.299,10 Kırıkkale (9.Bölge Müdürlüğü ) -7.750,40 - - KırĢehir (9.Bölge Müdürlüğü ) - -1.148,84 - Sakarya Mey. Mh.
(9.Bölge Müdürlüğü ) -689.863,80 -496.376,71 -401.250,40 Zonguldak
(10.Bölge Müdürlüğü )

• • -64.550,10 Karabük (10.Bölge Müdürlüğü ) -10.256,47 -20.288,57 - Samsun (11.Bölge Müdürlüğü ) -197.273,66 - - Ordu (11.Bölge Müdürlüğü ) -1.136,03 - - Rize (12.Bölge Müdürlüğü ) -25.332,48 -8.886,90 -78.551,00 Trabzon
    (12.Bölge Müdürlüğü )
• -4.191,11 -31.547,57 Kaçkar Dağları Milli Parkı (12.Bölge Müdürlüğü )
• • -25.050,00 Iğdır (13.Bölge Müdürlüğü ) - - -4.600,00 Bingöl (13.Bölge Müdürlüğü ) -35.758,00 -700 - Diyarbakır
    (15.Bölge Müdürlüğü ) -5.659,82 - -83 Elazığ (15.Bölge Müdürlüğü ) -13.110,00 - - Sivas (15.Bölge Müdürlüğü ) -2.916,64 - -
    Tunceli (15.Bölge Müdürlüğü ) -4.550,00 - -
    Toplam 4.224.901,12 4.090.565,9 3.025.820,95

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 128 BULGU 3: Avans Ve Kredilerin Zamanında Kapatılmayanların Ġlgililer Adına KiĢilerden Alacaklar Hesabında Ġzlenmemesi (Mülga OSĠB) ĠĢ avans ve kredileri hesabında kayıtlı bulunan bazı avans ve kredi tutarlarından süresi içinde mahsup veya iade edilmeyenlerin kiĢi borcuna alınmadığı ve gecikme faizi hesaplanmadığı tespit edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu‟nun “Ön ödeme” baĢlıklı 35‟inci maddesinde: “…Her mutemet ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında ayrıca belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde ise üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade ederek hesabını kapatmakla yükümlüdür. Süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 21.07.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır”, 2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik‟in “Ön ödemelerde mahsup süresi ve sorumluluk” baĢlıklı 11‟inci maddesinde; “..Mutemet, işin tamamlanmasından sonra, yukarıdaki bir ve üç aylık sürelerin bitimini beklemeden, son harcama tarihini takip eden üç iş günü içinde ön ödeme artığını iade etmek ve süresinde mahsubunu yaparak hesabını kapatmak zorundadır. ” hükümleri bulunmaktadır. 08.03.2007 tarih ve 26456 sayılı Resmi Gazete‟de yayınlanan 2007-1 sayılı Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Genel Tebliği‟nin 11‟nci maddesinin 2‟nci fıkrasında düzenlendiği üzere; belirtilen sürede mahsup edilmeyen avansların, mahsup edilmesi gereken tarihten itibaren, 6183 sayılı Kanun‟un değiĢik 51‟inci maddesi hükmüne göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte, ilgili mutemetten tahsil edilmesi gerekmektedir. 2020 yılı mülga Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmesi bilanço ve yevmiye defterlerinin incelenmesinde;

• 159 Verilen SipariĢ Avansları Hesabında kayıtlı avanslarından 2.206.619,58- TL‟lik kısmının,
• 195 ĠĢ Avansları Hesabına kayıtlı avanslarından 30.700,00-TL‟lik kısmının, süresi içinde kapatılmadığı gibi sorumluları adına 140-KiĢilerden Alacaklar Hesabına

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 129 alınmadığı tespit edilmiĢtir. Bu itibarla, verilen avans ve kredilerden zamanında kapatılmayanların; kiĢilerden alacaklar hesabına alınması, tahsilinde 6183 sayılı Kanun‟a göre gecikme zammı hesaplanarak tahsil edilmesi sağlanmalıdır. BULGU 4: Turizm Yatırımlarına Tahsis Edilen Milli Park ve Tabiat Parklarından Elde Edilen Pay ve Bedellerin Döner Sermayeye Gelir Kaydedilememesi (Mülga OSĠB) Tarım ve Orman Bakanlığının Döner Sermaye Yönetmeliği‟nin çıkarılmamasından kaynaklı 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tabi alanlardan elde edilen gelirlerden bazılarının mülga OSĠB döner sermayesi yerine genel bütçeye gelir kaydedildiği görülmüĢtür.
2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟nun 17‟nci maddesinde, bu Kanun‟a tabi alanlardan elde edilecek gelirlerin, Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedileceği, Kamu TaĢınmazlarının Turizm Yatırımlarına Tahsisi Hakkında Yönetmeliği‟nin 30/A maddesinde ise 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tabi korunan alanlarda ise turizm yatırımı için arazi tahsisi Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığının uygun görüĢü alındıktan sonra Bakanlıkça yapılacağı ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tabi korunan alanlardan elde edilecek her türlü gelirin Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı döner sermaye bütçesine gelir kaydedileceği ifade edilmektedir. Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği‟nin 7‟nci maddesinin ikinci fıkrasında; “2873 sayılı Milli Parklar Kanununa tâbi milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarında kalmasına karşılık, aynı zamanda 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca, Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi veya turizm alan ya da merkezi içerisinde yer alan ormanlık alanlar üzerinde turizm amaçlı kullanılmak üzere verilen kesin izin (arazi izni) ve tesis edilen üst haklarından dolayı Maliye Bakanlığınca takip ve tahsil edilmesi gereken, kesin izin (arazi izni)/üst hakkı bedelleri ve gayri safi yıllık gelir payları ile 4916 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca alınması gereken proje maliyet bedelinin % 3’ü oranındaki bedeller İşletmenin gelirleri dışındadır.” hükmü bulunmaktadır. Yapılan incelemede; Bakanlıkların birleĢtirilmeleri ile ilgili 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 439‟uncu maddesinin 4‟üncü fıkrası uyarınca, iĢletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri, merkeze aktarılacak tutarların harcanması ve denetimi ile ilgili hususların

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 130 Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüĢü üzerine Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği ifade edilmiĢtir. Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye Yönetmeliği‟nin çıkarılmamasından dolayı Bakanlığa bağlı döner sermaye iĢletmeleri 2019 yılında olduğu gibi 2020 yılında da faaliyetlerini (mülga GTHB) Döner Sermaye ĠĢletmeleri Uygulama Yönetmeliği ile (mülga OSĠB) Döner Sermaye Yönetmeliği hükümlerine göre yürütmektedir. Döner sermaye gelirlerinin incelenmesinde ise; 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tabi taĢınmazlardan 2634 Sayılı Turizm TeĢvik Kanunu‟na göre turizm yatırımı için ihtiyaç duyulanları, gerçek veya özel hukuk tüzel kiĢilerine Kültür ve Turizm Bakanlığınca tahsis edilebilmekte olup bu tahsislerden elde edilen gelirlerin Mülga OSĠB Döner Sermayesine ĠĢletmelerine gelir kaydı yapılması gerekirken,söz konusu Yönetmelik‟in çıkarılmamasından kaynaklı halen genel bütçeye gelir kaydedildiği görülmüĢtür.
2873 sayılı Milli Parklar Kanunu‟na tabi taĢınmazlardan Turizm TeĢvik Kanunu‟na göre turizm yatırımı için ihtiyaç duyulan taĢınmazların yıllık arazi bedelleri ve hasılat payları Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından hesaplanmakta, defterdarlık veya mal müdürlükleri tarafından tahsil edilmektedir. Ancak 2873 sayılı Kanun‟a tabi alanlardan elde edilecek tüm gelirlerin Tarım ve Orman Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir. Bir baĢka deyiĢle, 2873 sayılı Kanun‟un 17‟nci maddesindeki; “Bu Kanuna tabi alanlardan elde edilecek gelirler, Orman ve Su İşleri Bakanlığı döner sermayesine gelir kaydedilir.” hükmünün, OSĠB Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği‟nin 7‟nci maddesinde "iĢletme gelirleri dıĢında" sayılan gelir çeĢitleri bakımından uygulanamadığı anlaĢılmaktadır. 2873 sayılı Yasa‟da herhangi bir istisnaya yer verilmeksizin bu kanuna tabi alanlardan elde edilecek tüm gelirleri kapsadığı dikkate alındığında, uygulamanın Kanun‟daki düzenlemeye aykırı olduğu değerlendirilmektedir. Milli park ve tabiat parklarından turizm yatırımlarına tahsis edilenlerden elde edilecek gelirlerin Tarım ve Orman Bakanlığının döner sermaye bütçesine gelir kaydedilememesi hususuna 2019 yılı SayıĢtay Denetim Raporu‟nda yer verilmiĢ olmakla birlikte halen çözüme kavuĢturulamamıĢtır. 2873 sayılı Kanun‟a uygun olarak bu kanuna tabi alanlardan elde edilecek gelirlerin Tarım ve Orman Bakanlığı döner sermayelerine gelir kaydedilmesini engelleyen düzenlemelerin yürürlükten kaldırılarak, kanuna uygun hale getirilmesi,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 131 Bakanlığa bağlı döner sermaye iĢletmelerinin yürütülmesine iliĢkin eski yönetmeliklerin yasal dayanakları kalmadığından, 1 sayılı CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi uyarınca düzenlenmesi gereken Döner Sermaye Yönetmeliği‟nin ivedilikle düzenlenmesi, 2873 sayılı Kanun‟a tabi alanlardan elde edilecek her türlü gelirlerin, Tarım ve Orman Bakanlığı döner sermaye iĢletmelerince tahsil edilerek gelir kaydedilmesi gerekmektedir. BULGU 5: Tarım Ürünü Olmayan ve Tüketim Amacıyla Kullanılan Sanayi Ürünlerinin Ġhalesiz Olarak Satın Alınması (Mülga OSĠB) Tarım ürünlerinden olmayan tüketime yönelik mal alımlarının 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu‟nun 3‟üncü maddesinin (a) bendindeki istisnaya istinaden ihalesiz satın alındığı görülmüĢtür. 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanun‟un 3‟üncü maddesinin (a) bendinde: “Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları ile 6831 sayılı Orman Kanun’u gereğince orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden yapılacak hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanun’a tâbi değildir.” denilmektedir. Anılan maddeye göre herhangi bir alım yapılabilmesi için: bizzat alınan ürünün; iĢlemek, değerlendirmek, iyileĢtirmek veya satmak üzere alınmıĢ olması, doğrudan üreticilerden veya ortaklarından alınması, üreticilerin veya ortaklarının üretimi olması, tüketim amacına yönelik olmaması, tarım veya hayvancılıkla ilgili olması, alımın hizmet niteliğinde olmaması Ģartlarını tümüyle taĢıması gerekir. Mülga Orman ve Su ĠĢleri Döner Sermaye ĠĢletmelerinin, 4734 sayılı Kanun‟un 3 (a) madddesi kapsamında Tarım Kredi Kooperatiflerinden yapılan alımlarının incelenmesinde; sigorta (mali sorumluluk vb) yapılması, memurlara yazlık kıĢlık giyim malzemesi, koruyucu giyim eĢyası (tulum), akaryakıt, kamera sistemi ve dürbün, temizlik malzemesi gibi mal ve hizmetlerden oluĢtuğu görülmüĢtür. Bu ürünlerin tarım ürünü olmadıkları ve ilgili kooperatiflerce üretilmedikleri, bu sebeple de 4734 sayılı Kanun‟un 3/a maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır. BaĢka bir ifadeyle ilgili kooperatiflerce üretilmeyen ve tarım ve hayvancılık ürünü olmayan mamullerin ihalesiz olarak satın alınması mevzuata uygun değildir. Bu kapsamdaki alımların tutarı 567.431,51 TL‟dir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 132 Bu itibarla, ihtiyaçların karĢılanmasında, açıklık ve rekabetin sağlanabilmesi amacıyla yapılan alımlarda 4734 sayılı Kanun‟un 19, 20, 21 ve 22‟nci maddelerinde belirlenen ihale usullerine riayet edilmesi gerekmektedir. BULGU 6: 1 No.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesine Göre Döner Sermayeli ĠĢletmeler Ġçin Düzenlenmesi Gereken Yönetmelik’in Düzenlenmemesi 1 no.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟ne göre döner sermayeli iĢletmeler için düzenlenmesi gereken ve iĢletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri, merkeze aktarılacak tutarların harcanması ve denetimi ile ilgili hususları kapsayan yönetmeliğin Bakanlıkça henüz düzenlenmediği görülmüĢtür. Döner sermayeli iĢletmeler, genel ve özel bütçeli idarelerin kanunlarla verilen temel ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan, piyasada fiyatlandırılabilir olan ve genel idare ilkelerine göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine iliĢkin faaliyetleri sürdürebilmek için oluĢturulan birimlerdir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun “Kapsam” baĢlıklı 2‟nci maddesinde bu Kanun‟un merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, sosyal güvenlik kurumlarının ve mahallî idarelerden oluĢan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsadığı ifade edilmiĢtir. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun Geçici 11‟inci maddesine göre; Kanun kapsamında kamu idarelerinde kurulmuĢ döner sermaye iĢletmelerinin 31.12.2010 tarihine kadar yeniden yapılandırılacağı ve döner sermaye iĢletmeleri yeniden yapılandırılıncaya kadar bunların bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile kontrol ve denetimi Maliye Bakanlığınca yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiĢtir. Bu maddeye dayanılarak, 01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazete‟de Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği yayınlanarak yürürlüğe girmiĢ ve genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulmuĢ olan döner sermayeli iĢletmelerin iĢ ve iĢlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile kontrol ve denetimine iliĢkin usul ve esaslarını ayrıntılı olarak düzenlemiĢtir. Ancak anılan Yönetmelik iĢletmelerin kurumsal yapısına, organlarına, birimlerine ve hiyerarĢik yapısına iliĢkin bir düzenleme getirmemiĢtir. 5018 sayılı Kanun‟la getirilen kamu mali yönetim sistemine döner sermaye iĢletmelerinin de uyarlanmasını sağlayacak yasal düzenlemeler henüz yapılmamıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 133 Mülga 645 sayılı Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin “Döner Sermaye” baĢlıklı 22‟nci maddesinde; “Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli iĢletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir” denilmek suretiyle, OSĠB bünyesinde döner sermayeli iĢletmeler kurma yetkisini Bakana, döner sermaye miktarını belirleme yetkisini de Bakanlar Kuruluna vermiĢtir. Söz konusu Mülga Kanun‟un yine aynı maddesine istinaden, 18.10.2012 tarihli Resmî Gazete‟de yayımlanmıĢ olan Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği çerçevesinde döner sermayeli iĢletmeler faaliyet ve görevlerini sürdürmüĢtür. 969 sayılı Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığının Merkez ve TaĢra KuruluĢlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun‟un “KuruluĢ” baĢlıklı 6‟ncı maddesinde; “Merkezde, döner sermaye iĢletmelerinin bütçelerini, hesaplarını, bilançolarını incelemek, düzenlemek, makam onayına sunmak ve döner sermaye ile ilgili diğer iĢleri yapmakla görevli saymanlık teĢkilatını muhtevi, Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığına bağlı; taĢrada ise sermaye tahsis edilen kuruluĢlarda Bakan onayı ile döner sermaye iĢletmeleri kurulur” denilmek suretiyle, Tarım ve Köy ĠĢleri Bakanlığı bünyesinde kurulacak döner sermayeli iĢletmelerinin kuruluĢ Ģekli belirtilmiĢtir. 969 sayılı Kanun‟a istinaden çıkarılan ve 31.12.2015 tarihinde Resmi Gazete‟de yayımlanan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde, GTHB bünyesindeki döner sermayeli iĢletmeler faaliyet ve görevlerini sürdürmüĢlerdir. Bununla birlikte, 02.07.2018 tarih ve 703 sayılı Anayasada Yapılan DeğiĢikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğiĢiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile, 639 sayılı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamesi ve 645 sayılı Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamesi yürürlükten kaldırılmıĢtır. Aynı KHK‟nın Geçici 1‟inci maddesinin 2‟nci fıkrasında maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teĢkilatlarına iliĢkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan bakanlıkların veya diğer kamu kurum ve kuruluĢlarının döner sermaye iĢletmelerinin, her türlü taĢınır, araç, gereç ve malzeme, demirbaĢ ve taĢıtlar, her türlü borç ve alacaklar, hak ve yükümlülükler, yazılı ve elektronik

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 134 ortamdaki her türlü kayıtlar ve dokümanları ve kadro ve pozisyonlarında bulunan personeli ile birlikte, ilgili bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluĢunun birimlerinin ve/veya görevlerinin bünyesinde düzenlendiği bakanlıkta veya kamu kurum ve kuruluĢunda kurulan döner sermaye iĢletmesine, baĢka bir iĢleme gerek kalmaksızın devredilmiĢ sayılacağı düzenlenmiĢtir. Nihayetinde, 10.07.2018 tarih ve 1 no.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi ile GTHB ile OSĠB tek çatı altında bir araya getirilerek Tarım ve Orman Bakanlığı kurulmuĢtur. Aynı Kararname‟nin “Döner sermaye” baĢlıklı 439‟uncu maddesinde; “Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli iĢletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye CumhurbaĢkanı yetkilidir” denilmiĢ ve yine aynı maddede, “ĠĢletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri, merkeze aktarılacak tutarların harcanması ve denetimi ile ilgili hususlar Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüĢü üzerine Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir” denilmek suretiyle, Bakanlık bünyesindeki döner sermaye iĢletmeleri ile ilgili yönetmeliğin düzenlemesini Tarım ve Orman Bakanlığına bırakmıĢtır. Sonuçta, zaman içinde mevzuat değiĢiklikleri ile farklı Bakanlık bünyelerinde bulunan döner sermaye iĢletmeleri, 2018 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesine katılarak faaliyet ve görevlerini sürdürmektedirler. Bununla birlikte, 2018 yılında Bakanlık bünyesine devrolunan Mülga OSĠB bünyesinde bulunan döner sermaye iĢletmeleri faaliyetlerini Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı Döner Sermayeli ĠĢletmeler Yönetmeliği çerçevesinde yürütürken, Mülga GTHB bünyesindeki döner sermaye iĢletmeleri ise faaliyetlerini Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde yürütmektedirler. Zaman içinde Bakanlıkların kaldırılması veya birleĢmesi nedenleriyle, farklı kanunlara istinaden kurulmuĢ döner sermaye iĢletmeleri mevcut durumda; Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki faaliyetlerini ikili bir yapı olarak adlandırılabilecek bir Ģekilde, yukarıda anılan iki farklı yönetmelik çerçevesinde yürütmektedirler. 1 no.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟nin 439‟uncu maddesine istinaden Bakanlıkça düzenlenmesi gereken döner sermaye iĢletmeleri ile ilgili Yönetmelik ise rapor tarihi itibariyle düzenlenmemiĢtir. Sonuç olarak, döner sermaye iĢletmelerin kurumsal yapısına, organlarına, birimlerine ve hiyerarĢik yapısına iliĢkin bir düzenlemeyi de içerecek Ģekilde, 1 no.lu CumhurbaĢkanlığı Kararnamesi‟ne istinaden; iĢletmelerin faaliyet alanları, gelirleri, giderleri, merkeze aktarılacak tutarların harcanması ve denetimi ile ilgili hususları kapsayan Yönetmelik

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 135 düzenlemesinin yapılarak, döner sermaye iĢletmeleri için gereken güncel mevzuatın hazırlanması ve yürürlüğe konulması sağlanmalıdır. BULGU 7: Merkez Hissesine ait Gelir Giderler ile Varlık ve Yükümlülüklerin Dönem Sonu Mali Tablolarında Raporlanmaması (Mülga GTHB) Bakanlık tarafından çeĢitli amaçlarla kullanılmak üzere, döner sermayeli iĢletmelerin gayrisafi hasılatlarından azami %5‟e kadar ayrılan Merkez Hissesine ait iĢlemlerin, döner sermayeli iĢletmelere ait muhasebe sisteminin dıĢında yürütüldüğü, baĢka bir ifadeyle Merkez Hissesine ait yıllık faaliyet gelir ve giderleri ile varlık ve yükümlülükleri dönem sonu mali tablolarında raporlanmadığı görülmüĢtür. 969 sayılı Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığının Merkez ve TaĢra KuruluĢlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun‟un 3‟üncü maddesi üçüncü fıkrasına göre döner sermaye iĢletmeleri, münhasıran Bakanlığın kaliteli ve verimli hizmet sunumunun sağlanması, genel bütçe imkânlarıyla karĢılayamadığı ihtiyaçların giderilmesi, eğitim, araĢtırma ve geliĢtirme ile kontrol faaliyetlerinin desteklenmesi ve Bakanlıkça yapılacak diğer giderlere iĢtirak etmek amacıyla aylık gayrisafı hâsılattan aylık tahsil edilen tutarın yüzde beĢini geçmemek üzere Bakanlıkça belirlenecek oranı Bakanlık Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı Döner Sermaye Muhasebe Birimi hesabına aktarırlar. Bu hesapta toplanacak tutarların harcanmasına iliĢkin esas ve usuller Maliye Bakanlığının uygun görüĢü üzerine Bakanlıkça belirlenir. 969 sayılı Kanun 3‟üncü maddesine dayanılarak çıkarılan Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığına Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmelerinden Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı Döner Sermaye Muhasebe Birimi Hesabına Aktarılacak Tutarların Tespiti Ve Harcanmasına ĠliĢkin Esas Ve Usuller‟de toplanacak payların muhasebesine iliĢkin özel bir hüküm bulunmadığından, Esas ve Usuller‟de belirtildiği üzere döner sermayeli iĢletmelerin tabi olduğu mevzuatın uygulanması gerekmektedir. Bir baĢka deyiĢle Merkez Hissesine ait iĢlemlerin bütçe ve muhasebe iĢlemlerinde Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Mülga GTHB Döner Sermayeli ĠĢletmeler dönem sonu bilanço ve gelir tablosunun incelenmesinde; döner sermaye iĢletmelerinin gelirlerinden ayrılan Merkez Hissesi paylarına ait gelirlerin ve yapılan harcamalara ait giderlerin Döner Sermayeli ĠĢletmeler Konsolide Gelir Tablosunda ve Merkez Hissesi ile elde tutulan banka dahil olmak üzere tüm varlıkların ve

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 136 yükümlülüklerin ise Döner Sermayeli ĠĢletmeler Konsolide Bilançosunda gösterilmediği anlaĢılmıĢtır. Merkez Hissesi Hesabının 2020 yılı gelirleri; 59.166.063,65-TL iĢletmelerden aktarılan paylardan 2.381.447,89-TL faiz gelirlerinden olmak üzere toplam 61.547.511,54- TL‟dir. 2019 yılında toplanarak harcanamadığı için 2020 yılına devredilen banka mevcudu 34.188.849,29 TL dikkate alındığında, Merkez Hissesine ait 2020 yılı harcanabilir kaynak toplamı 95.736.360,83-TL‟dir. 22.081.635,00-TL kulak küpesi alım gideri ile birlikte toplam 2020 yılı giderleri 30.389.878,28-TL merkez hissesi harcamaları, 1.149.186,21-TL Bütçe Gelirlerinden Ret ve Ġadeler ile Diğer Giderler olarak 1.482.245,16-TL olmak üzere toplam 32.746.027,27-TL gideri bulunmaktadır. 2021 yılına harcanmayarak devreden tutar ise 62.990.333,56- TL‟dir. Tablo 6: Merkez Hissesi 2019-2020 Gelir Gider Tablosu 2019 Yılı (TL) 2020 Yılı (TL) Önceki Yıldan Devreden Banka Tutarı 27.792.548,28 34.188.849,29 Merkez Hisse Gelirleri 36.740.672,56 59.166.063,65 KarĢılıksız Kaynak Aktarma (D.S Yönetim maddesine göre) 42.000.000,00 0 Faiz Gelirleri 1.537.601,39 2.381.447,89 Yılı Gelir Toplamı 80.278.273,95 61.547.511,54 Yılında Harcanabilecek Kaynak Toplamı 108.070.822,23 95.736.360,83 Yılı Giderleri 7.799.708,93 8.032.960,90 Ticari Mal Alımları(Kulak Küpesi) 64.482.929,00 22.081.635,00 Ġade Ve Ġndirimler Giderleri 54.150,07 1.149.186,21 Diğer Giderler 1.545.184,94 1.482.245,16 Gider Toplamı 73.881.972,94 31.263.782,11 Ertesi Yıla Devredilen Tutar 34.188.849,29 62.990.333,56

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 137 Yukarıda 2019-2020 karĢılaĢtırmalı gelir, gider ve dönem sonu bakiyesi verilen Merkez Hissesine ait payların gelir, gider ve dönem sonu banka mevcutları ile diğer varlık ve yükümlülüklerine iliĢkin iĢlemler mali tablolara yansıtılmamıĢ, mali tablolar bu iĢlem tutarları kadar noksan olup, gerçeğe uygun raporlanmamıĢtır. Sonuç olarak Merkez Hissesine ait gelir ve gider iĢlemleri ile varlık ve yükümlülükleri Döner Sermayeli ĠĢletmeler Konsolide tabloları dıĢında raporlanmıĢ olup, muhasebesi dıĢarıda tutulan merkez hissesine ait SayıĢtaya verilmesi gereken defterler arasında sayılan BirleĢtirilmiĢ Veriler Defteri de verilmemiĢtir. Yine dönem sonu sayım ve tespit tutanakları da verilmemiĢtir. Haliyle iĢlemlerin tabi oldukları mevzuata uygun olup olmadıkları da denetlenememiĢtir. 969 sayılı Kanun ve buna dayanılarak düzenlenen Esas ve Usuller‟de belirtilen amaçlarda harcanmak üzere toplanan Merkez Hissesine dair gelir ve gider iĢlemlerinin bütçeleĢtirilmesinde ve muhasebeleĢtirilmesinde Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği uygulanarak iĢlemlerin kayıt dıĢında kalmasının önlenmesi, bütün mali iĢlemlerin gerçeğe uygun ve noksansız olarak muhasebeleĢtirilmesi ve raporlanmasının sağlanması gerekmektedir. BULGU 8: Kulak Küpelerine Ait TaĢınır ve Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması (Mülga GTHB) Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı Döner Sermaye ĠĢletmesi ile Merkez Hissesi Hesabından bedeli ödenerek satın alınan hayvan kulak küpeleri il müdürlüklerine teslim edilmesine rağmen, sanki bu iĢletmeler tarafından küpeler teslim alınmıĢ gibi taĢınır iĢlem fiĢi düzenlendiği ve sonrasında il müdürlüklerine gönderilmiĢ gibi taĢınır iĢlem fiĢi ile çıkıĢlarının yapıldığı ve böylece taĢınır kayıtlarında ve mali tablolarda hayvan kulak küpelerinin eksik raporlandığı tespit edilmiĢtir. Destek Hizmetleri Dairesi, bedeli döner sermaye bütçesinden karĢılanmak ve hayvan sahiplerine bedelsiz dağıtılmak üzere, sığır cinsi hayvanlar ile koyun ve keçi türü hayvanların kimliklendirilmesi ve kayıt altına alınması amacıyla elektronik ve görsel kulak küpesi mal alımı ihalesine çıkmıĢtır. SözleĢmeye göre, yüklenici firmalar tarafından basımı yapılan küpeler, il müdürlüklerine teslim edilecek ve bu müdürlükler tarafından muayene ve kabul iĢlemleri yapılacaktır. Muayene ve kabul iĢlemlerinden sonra da merkez döner sermaye tarafından ödeme gerçekleĢtirilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 138 2020 yılı içinde Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı Döner Sermaye ĠĢletmesi bütçesinden 17.916.500,00 TL; Merkez Hissesi Hesabından ise 22.081.635,00 TL tutarında kulak küpesi için ödeme yapılmıĢtır. Ancak ödemeler yapılırken kulak küpeleri il müdürlüklerine teslim edilmesine rağmen sanki döner sermaye tarafından teslim alınmıĢ gibi merkez döner sermaye taĢınır hesaplarına kaydedilmiĢ, ayrıca merkez iĢletme ambarlarına girmiĢ gibi taĢınır iĢlem fiĢi düzenlenmiĢtir. TaĢınır Mal Yönetmeliği‟nin “Satın alınan taĢınırların giriĢ iĢlemleri” baĢlıklı 15‟inci maddesinde; alımı bir merkezden yapılarak birden fazla birime doğrudan teslim edilen taĢınırlar için, taĢınırın teslim edildiği birimlerce iki nüsha TaĢınır Geçici Alındısı düzenleneceği ve bir nüshası alımı yapan birime gönderileceği, alımı yapan birim, bu alındıya dayanarak, ödemeye ve kendi giriĢ kayıtlarına esas olmak üzere TaĢınır ĠĢlem FiĢi düzenleyeceği, diğer birimlerden alınan geçici alındıların, düzenlenen bu fiĢin idarede kalan nüshasına bağlanacağı, alımı yapan birimce giriĢ kayıtları yapıldıktan sonra düzenlenecek TaĢınır ĠĢlem FiĢiyle de ilgili diğer birimler adına çıkıĢ kaydedileceği düzenlenmiĢtir. Destek Hizmetleri Dairesi BaĢkanlığı Döner Sermaye ĠĢletmesi ile Merkez Hissesi Hesabında, anılan süreçlere uyulmadan taĢınırlar kendilerine teslim edilmiĢ gibi, taĢınır iĢlem fiĢi düzenlenmiĢ, sonrasında da diğer birimlere gönderilmek üzere çıkıĢları yapılmıĢtır. Ancak bu çıkıĢlar yapılırken karĢılığında il müdürlükleri veya döner sermayenin kayıtlarına giriĢ yapılmamıĢtır. Dolayısıyla gerçekte illerde kulak küpesi bulunmasına rağmen muhasebe kayıtlarında bu taĢınırlar izlenmemektedir. Bu durum, hâlihazırda ayniyat kayıtları veya muhasebe kayıtlarından Bakanlık uhdesinde bulunan kulak küpesi kayıtlarına ulaĢılamamasına ve bu suretle anılan taĢınırların yönetimi, muhafazası ve mali tablolarda raporlanması açısından noksanlıklar oluĢmasına neden olmaktadır. 5018 sayılı Kanun‟daki hesap verme sorumluluğunun temini ve Döner Sermayenin tasarrufundaki taĢınırların amacına uygun olarak yönetilebilmesi ile karar alıcılara sağlıklı bilgi sunulabilmesi için; hayvan kulak küpelerinin tam ve noksansız olarak tespit edilerek muhasebe kayıtlarının yapılması, böylelikle taĢınırların mali tablolarda tam ve doğru olarak raporlanması sağlanmalıdır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 139 T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 140 7. EKLER EK 1: ĠZLEME Önceki Yıl/Yıllar SayıĢtay Denetim Raporuna ĠliĢkin Ġzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar Ġdare Tarafından Yapılan ĠĢlem Açıklama (Mülga GTHB) Döner Sermaye ĠĢletmelerince Bazı Kamu Kurumlarına ve Firmalara Verilen Hizmet Bedellerinden Olan Alacakların Yasal Takibe Alınamaması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. (Mülga OSĠB) Milli Park Ve Tabiat Parklarından Turizm Yatırımlarına Tahsis Edilenlerden Elde Edilecek Bazı Gelirlerin Tarım ve Orman Bakanlığının Döner Sermaye Bütçesine Gelir Kaydedilememesi 2019 Yerine Getirilmedi Söz konusu bulgu 2020 yılı Denetim Raporunda (7) nolu bulgu olarak tekrar raporlanmıĢtır. (Mülga GTHB )Merkez Hissesine ait Gelir Giderler ile Varlık Ve Yükümlülüklerin Dönem Sonu Mali tablolarında SayĢtaya Verilmemesi 2019 Yerine Getirilmedi Söz konusu bulgu 2020 yılı Denetim Raporunda (2) nolu bulgu olarak tekrar raporlanmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 141 (Mülga GTHB) 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanunu‟nun 22‟ nci Maddesindeki Parasal Limitler Dahilinde Yapılacak Harcamaların Yıllık Toplamının ĠĢletmelerin Bütçelerine Konulan Ödeneklerin %10‟unu AĢması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Söz konusu bulgu 2020 yılı Denetim Raporunda (5) nolu bulgu olarak tekrar raporlanmıĢtır. (Mülga GTHB) Tarım Ürünü Olmayan ve Tüketim Amacıyla Kullanılan Sanayi Ürünlerin Ġhalesiz Olarak Satın Alınması 2019 Kısmen Yerine Getirildi Söz konusu bulgu 2020 yılı Denetim Raporunda (8) nolu bulgu olarak tekrar raporlanmıĢtır. (Mülga GTHB, mülga OSĠB) Dönem Sonunda SayıĢtaya Verilmesi Gereken Defter ve Belgelerin Tam Verilmemesi 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. (Mülga OSĠB) Müstecirler Tarafından ĠĢletilen Alanlardan Doğan Alacakların Alacak Hesaplarında Ġzlenmemesi, 2019 Kısmen Yerine Getirildi Bakanlık tarafından çalıĢmalara baĢlanılmıĢ olup ancak iĢlemlerin gerçekleĢtiğine

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2020 Yılı SayıĢtay Düzenlilik Denetim Raporu 142 iliĢkin iĢlemler takip edilecektir. Mülga OSĠB ve Mülga GTHB nın TOB Altında BirleĢtirilmesine Rağmen Bunlara Ait Döner Sermaye ĠĢletmelerinin BirleĢtirilmemesi ve 2019 Yılı Mali Tablolarının Ayrı Ayrı Verilmesi 2019 Yerine Getirilmedi Söz konusu bulgu 2020 yılı Denetim Raporunda (1) nolu bulgu olarak tekrar raporlanmıĢtır.