2018 - MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI.pdf

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 2018 Yılı Sayıştay Denetim Raporu Eylül 2019

İÇERİK MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 1 MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI KANTİNLER 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 24 MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SOSYAL TESİS 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 39 MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 57

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ ...................................................................................................... 1
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU .................................................................................................. 8
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU .............................................................................................................. 9
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI .......................................................... 9
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ........................................................................ 9
6. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 12
7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI ......................................................................................... 12
8. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER ......................... 16
9. EKLER ........................................................................................................................................................ 20

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Bütçe Gelirlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu ............................................. 5 Tablo 2: Bütçe Giderlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu ............................................ 5 Tablo 3: Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Ödenek Durumu ................................................. 6

KISALTMALAR ASAL Askeralma KHK Kanun Hükmünde Kararname MSB Milli Savunma Bakanlığı TL Türk Lirası TMK Teşkilat Malzeme Kadro
TSK Türk Silahlı Kuvvetleri

BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanakları

1. Taşınmazların Fiili Envanterinin Çıkarılmamış Olması ve Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması
2. Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması B. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler
3. Askeri Kantinlerin Elektrik, Su ve Yakacak Giderlerinin Kurum Bütçesinden Ödenmesi

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler Millî Savunma Bakanlığının kuruluşu, görev ve yetkilerinin dayanağı olan 31.07.1970 tarih ve 1325 sayılı Milli Savunma Bakanlığı Görev ve Teşkilatı Hakkında Kanun, 09.07.2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile mülga olmuş ve Millî Savunma Bakanlığının kuruluşu, görev ve yetkileri, personel yapısı ve diğer kurumlarla ilişkileri 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Kararname Numarası:1) ile düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkındaki 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 336’ncı maddesinde milli savunma bakanının görev ve yetkileri şu şekilde düzenlenmiştir;
   “a. Millî Savunma görevlerinin siyasi, hukuki, sosyal, askeri okullardaki (harp okulları ve astsubay meslek yüksekokulları) eğitim, mali ve bütçe hizmetlerini, b. Silahlı Kuvvetlerin Cumhurbaşkanınca kararlaştırılacak savunma politikası çerçevesinde, Genelkurmay Başkanlığı tarafından tespit olunan ve Millî Savunma Bakanı tarafından onaylanan ilke, öncelik ve ana programlarına göre: (1) Barışta ve savaşta personel temini ile asker alma hizmetlerini, (2) Silah, araç, gereç ve her çeşit lojistik ihtiyaç maddelerinin tedariki hizmetlerini, (3) Askeri fabrikalar ve tersaneler dahil harp sanayii hizmetlerini, (4) Sağlık ve veteriner hizmetlerini, (5) Türkiye Cumhuriyeti sınırları dâhilinde gerçekleştirilecek insani amaçlı mayın ve/veya patlamamış mühimmat temizliğine yönelik faaliyetlerini, (6) 24/2/2000 tarihli ve 4536 sayılı Denizlerde ve Yurt Yüzeyinde Görülen Patlayıcı Madde ve Şüpheli Cisimlerde Uygulanacak Esaslara İlişkin Kanun kapsamında faaliyetlerini, (7) İnşaat, emlak, iskân ve enfrastrüktür hizmetlerini, c. Teftiş, inceleme ve soruşturma hizmetlerini,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 ç. Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarında görev alacak personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hizmetlerini Millî İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğü aracılığıyla, yürütmektir.” 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları 1.2.1. Teşkilat Yapısı Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları Milli Savunma Bakanına ayrı ayrı bağlı ve sorumludur. Genelkurmay Başkanlığı ile Kuvvet Komutanlıklarının teşkilatı Milli Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda gösterilir. Millî Savunma Bakanlığı Merkez Teşkilatı Hizmet Birimleri a. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü b. Tersaneler Genel Müdürlüğü c. Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü ç. Askeralma Genel Müdürlüğü d. Personel Genel Müdürlüğü e. Bütçe ve Mali Hizmetler Genel Müdürlüğü f. Lojistik Genel Müdürlüğü g. Tedarik Hizmetleri Genel Müdürlüğü ğ. Genel Plan ve Prensipler Genel Müdürlüğü h. Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ı. Teftiş Kurulu Başkanlığı i. Muhabere ve Bilgi Sistem Dairesi Başkanlığı j. Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı k. Milli Mayın Faaliyet Merkezi Dairesi Başkanlığı l. Teknik Hizmetler Dairesi Başkanlığı m. Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği n. Özel Kalem Müdürlüğü o. Diğer Komutanlıklar

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 Millî Savunma Bakanlığı Taşra Teşkilatı a. ASAL Bölge Başkanlıkları b. Tedarik Bölge Başkanlıkları c. Kalite Yönetim Bölge Başkanlıkları ç. İnşaat Emlak Bölge Başkanlıkları Millî Savunma Bakanı Bağlıları a. Genelkurmay Başkanlığı b. Kara Kuvvetleri Komutanlığı c. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ç. Hava Kuvvetleri Komutanlığı Millî Savunma Bakanlığı Bünyesindeki Kuruluş Millî Savunma Üniversitesi 09 Kasım 2016 tarihli ve 6756 sayılı Kanun ile Harp Okulları, Enstitüler, Astsubay Meslek Yüksek Okulları, Bando Astsubay Meslek Yüksek Okulu ile mülga olan Harp Akademileri Komutanlığı, Millî Savunma Üniversitesi kuruluşu altında birleştirilmiştir. Millî Savunma Bakanlığı Bağlı Kuruluşları a. Harita Genel Müdürlüğü 15 Temmuz 2018 tarihli, 30479 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında (4 numaralı) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 168-173’ncü maddelerinde yer verilmiştir. b. Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığı 15 Temmuz 2018 tarihli, 30479 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında (4 numaralı) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 315-326’ncı maddelerinde yer verilmiştir. Millî Savunma Bakanlığı İlgili Kuruluşu Makina ve Kimya Endüstri Kurumu 08.03.1950 tarih ve 5591 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu ile Kamu İktisadi Devlet Teşekkülü şeklinde kurulan Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, 16.06.2000 tarihinden itibaren Millî Savunma Bakanlığının ilgili kuruluşu haline gelmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 1.2.2 İnsan Kaynakları Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında muvazzaf/sözleşmeli subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er kapsamında olan askerî (profesyonel) personel sayısı 2018 yılı sonu itibariyle 178.161 olup ayrıca yedek subay, erbaş ve er’den oluşan yükümlü personel sayısı 262.618 ve devlet memuru ve işçiden oluşan sivil personel sayısı ise 38.484 olup, Millî Savunma Bakanlığında istihdam edilen personel sayısı toplamı 479.263’dür. Subay ve astsubaylar 926 sayılı TSK Personel Kanunu’na, sözleşmeli subay ve astsubaylar 4678 sayılı Sözleşmeli Subay ve Astsubay Kanunu’na, uzman erbaşlar 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’na, sözleşmeli erbaş ve erler 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’na, devlet memurları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na ve işçiler ise 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir. Devlet memurlarına, 657 sayılı Kanun ve askerî mevzuatta belirli alanlarda istisnalar getirilmekte, işçiler için ise 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine ilave olarak geçerli bulunan toplu iş sözleşmesi hükümleri de uygulanmaktadır. Askerî personel ile devlet memurları, 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu ve 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun hükümlerinden yararlanırlar. Millî Savunma Bakanlığında (Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıkları dâhil); muvazzaf/sözleşmeli subay ve astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er, devlet memuru ve işçi statüsünde personel istihdam edilmektedir. 1.3. Mali Yapı Millî Savunma Bakanlığı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli I sayılı Cetvelde yer alan genel bütçeli idarelerden olup, faaliyetlerini merkezi yönetim bütçe kanunlarıyla verilen ödeneklerle gerçekleştirmektedir. 2018 yılı Bütçesiyle Millî Savunma Bakanlığına 40.402.239.000 TL ödenek tahsis edilmiş olup, bu tutar Genel Bütçeli İdareler ödeneği toplamının % 5,38’ine tekabül etmekte olup 2018 yılı bütçe gerçekleşmelerine ilişkin bilgiler aşağıda belirtilen tablolarda özet olarak yer almaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 Tablo 1: Bütçe Gelirlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu Ekonomik Kodlar BÜTÇE GELİRİNİN TÜRÜ Cari Yıl (N) 800 BÜTÇE GELİRLERİ HESABI  800 1 Vergi Gelirleri 1.918.405.474,76 800 3 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 316.797.903,35 800 4 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler  800 5 Diğer Gelirler 9.893.781.630,73 800 6 Sermaye Gelirleri 20.809,72 810 BÜTÇE GELİRLERİNDEN RET VE İADELER HESABI 462.104.962,43 810 1 Vergi Gelirlerinden Ret ve İadeler 445.590.823,94 810 3 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 5.662.996,49 810 4 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirlerden Ret 198.628,39 810 5 Diğer Gelirlerden Ret ve İadeler 10.652.513,61
NET BÜTÇE GELİRLERİ TOPLAMI 11.755.193.092,62 Tablo 2: Bütçe Giderlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu Ekonomik Kodlar BÜTÇE GİDERİNİN TÜRÜ Cari Yıl (N) 830 BÜTÇE GİDERLERİ HESABI 39.643.691.076,44 830 1 Personel Giderleri 19.155.581.670,91 830 2 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 3.136.431.032,86 830 3 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 16.510.318.753,75 830 5 Cari Transferler 502.752.564,13 830 6 Sermaye Giderleri 284.009.874,79 830 7 Sermaye Transferleri 25.899.180,00 830 8 Borç Verme 28.698.000,00

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 Tablo 3: Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Ödenek Durumu
KBÖ EKLENEN DÜŞÜLEN TOPLAM ÖDENEK HARCAMA 1 Personel Giderleri 16.501.754.000,00 39.914.528,95 491.210,00 16.541.177.318,95 19.155.581.670,91 2 Sosyal Güvenlik Kurumlarına 2.888.833.000,00 34.101.746,39 22.227.000,00 2.900.707.746,39 3.136.431.032,86 Devlet Primi Giderleri 3 Mal Ve Hizmet Alım Giderleri 20.329.549.000,00 12.220.284.397,88 635.050.212,46 31.914.783.185,42 16.510.318.753,75 5 Cari Transferler 438.255.000,00 93.800.000,00 28.872.307,00 503.182.693,00 502.752.564,13 6 Sermaye Giderleri 243.848.000,00 85.855.994,54 9.149.649,56 320.554.344,98 284.009.874,79 7 Sermaye Transferleri 0 25.899.180,00 0 25.899.180,00 25.899.180,00 8 Borç Verme 0 28.698.000,00 0 28.698.000,00 28.698.000,00
40.402.239.000,00 12.528.553.847,76 695.790.379,02 52.235.002.468,74 39.643.691.076,44 Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde; 28 döner sermaye işletmesi, 328 kantin ile sosyal tesis kapsamında 33 orduevi, 70 askerî gazino, 125 kışla gazinosu, 19 vardiya yatakhanesi ve 23 özel/yerel ve kış eğitim merkezi bulunmaktadır. 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Millî Savunma Bakanlığı, muhasebe ve raporlama sistemi açısından 5018 sayılı Kanuna tabidir. 5018 sayılı Kanunun 49’uncu maddesinin ilk iki fıkrasında; “Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür. Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri Kanun’un 49 ve 80’inci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Bu düzenlemelere göre muhasebe sistemi tahakkuk esaslı olup, kayıtlar mali yıl esasına göre tutulmaktadır. Kamu İdaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri gibi tüm mali işlemlerini kapsar. Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi sunmaktır. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanması ile mali istatistiklerin hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin usul, esas, ilke ve standartların belirlenmesidir.” hükmü yer almaktadır.
Bu amacın gerçekleştirilmesi için; işlemlerin kayıt dışında kalmasının önlenmesi ile birlikte muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim ve ilgililerin bilgisine sunulması gerekmektedir. Aynı yönetmeliğin 310’uncu maddesinde; kendi adına ekonomik varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü şahıslarla ekonomik ilişkilere girebilen kapsama dâhil her kamu idaresinin bir kurumsal birim ve her kurumsal birimin bir mali raporlama birimi olduğu, 311’inci maddesinde; kapsama dâhil kamu idarelerinin mali hizmetler birim yöneticilerinin, mali raporlama kapsamındaki mali tabloların belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanmasından, üst yöneticilerin de bu hususları gözetmekten ve belirlenen süreler içinde yayımlanmasından sorumlu olduğu, 312’nci maddesinde; kamu idarelerince, detaylı hesap planlarında yer alan hesaplardan aylık mizan ve yıllık olarak geçici

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 ve kesin mizanların düzenleneceği, 313’üncü maddesinde kamu idarelerince hazırlanacak temel mali tabloların Bilanço, Faaliyet Sonuçları Tablosu, Nakit Akış Tablosu, Öz Kaynak Değişim Tablosu ve Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu olduğu, 314-316’ncı maddelerinde; bu tabloların mahiyetleri ve nasıl düzenleneceği, 327’nci maddesinde de; mali tabloların hangi dönemlerde hazırlanıp yayımlanacağı belirtilmiş olup, muhasebe hizmetleri merkezde Millî Savunma Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü, taşrada ise defterdarlık muhasebe müdürlükleri ile mal müdürlükleri ve askeri saymanlık müdürlükleri tarafından yürütülmektedir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.  Birleştirilmiş veriler defteri  Geçici ve kesin mizan  Bilanço  Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu  Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu  Faaliyet sonuçları tablosu Denetim görüşü, Kurumun tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İç kontrol sistemi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 5’inci

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 kısmında düzenlenmiştir. İç kontrol, idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünüdür. Görev ve yetkileri çerçevesinde, malî yönetim ve kontrol süreçlerine ilişkin standartlar ve yöntemler Hazine ve Maliye Bakanlığınca, iç denetime ilişkin standartlar ve yöntemler ise İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından belirlenir, geliştirilir ve uyumlaştırılır. Bu idareler ayrıca, sistemlerin koordinasyonunu sağlar ve kamu idarelerine rehberlik hizmeti verir. 31.12.2005 tarihli ve 26040/3. Mükerrer sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 5’inci maddesinde; iç kontrol standartlarının merkezi uyumlaştırma görevi çerçevesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenip yayımlanacağı, kamu idarelerinin malî ve malî olmayan tüm işlemlerinde bu standartlara uymakla ve gereğini yerine getirmekle yükümlü bulunduğu, ayrıca Kanuna ve iç kontrol standartlarına aykırı olmamak koşuluyla idarelerce görev alanları çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli işlemlere ilişkin standartlar belirlenebileceği belirtilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanarak 26.12.2007 tarihli ve 26738 sayılı Resmî Gazete`de yayımlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği ile kamu idarelerinde iç kontrol sisteminin oluşturulması, uygulanması, izlenmesi ve geliştirilmesi amacıyla 5 bileşen altında 18 standart ve bu standartlar için gerekli 79 genel şart belirlenmiştir. 5018 sayılı Kanun ilgili diğer mevzuat ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanan ve kurumlara gönderilen Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı Rehberi de dikkate alınarak Millî Savunma Bakanlığı tarafından kamu iç kontrol sisteminin oluşturulması, uygulanması, izlenmesi ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar, birimlerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu, Üst Yöneticinin onayı ile görevlendirilerek Millî Savunma Bakanlığı Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı hazırlanmış ve böylece iç kontrol sisteminin ve işleyişinin Üst Yönetici ile personel tarafından sahiplenilmesi ve desteklenilmesi sağlanmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 Millî Savunma Bakanlığı Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planında yer alan eylemlerin gerçekleşme sonuçları her yıl izlenmekte, revizyon çalışmaları yapılmakta ve raporlanmaktadır. Bununla birlikte her yıl İç Kontrol Sistemi Soru Formu kullanılarak İç Kontrol Sistemi Değerlendirme Raporu da düzenlenmektedir. Kurum personelinin “Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’’ kapsamında olmaması nedeniyle Etik Sözleşmesi personele imzalatılmamakla birlikte söz konusu işlemler, kurumsal uygulamalar ve yönergeler doğrultusunda yürütülmektedir. Kurum organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar açıkça ifade edilmiştir. Personelin, birim başkanlıklarının ve daire başkanlıklarının görev, yetki ve sorumlulukları açık bir şekilde belirlenmiş olup personel görev tanımları yapılmıştır. Yetkiler ve yetki devrinin sınırları açıkça belirlenmiş ve yazılı olarak personele bildirilmiştir. 2019-2023 yıllarını kapsayan Stratejik Plan, İdarenin paydaş görüşleri alınarak birimlerin ve personelin katkılarıyla mevzuata uygun bir şekilde hazırlanmış olmakla birlikte Millî Savunma Bakanlığı faaliyetlerinin büyük bir çoğunluğunun “gizli” gizlilik dereceli yürütülmesi nedeniyle Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in kapsam maddesinden istisna olunmasına yönelik talep Cumhurbaşkanlığına ayrıca iletilmiştir. Hâlihazırda talebe ilişkin süreç devam ettiğinden performans programı hazırlanamamıştır. İç Denetim Birimi Başkanlığı ile gerçekleştirilen Kurumsal Risk Yönetimi danışmanlık faaliyeti çerçevesinde ve harcama birimi bazında yapılan örnek uygulama kapsamında "Taslak Risk Strateji Belgesi" yayımlanmış, “Yöneticiler İçin Kurumsal Risk Yönetimi” broşürü hazırlanmış ve Üst Yönetici ve diğer birim yöneticilerine konuyla ilgili farkındalık sunumları yapılmıştır. Millî Savunma Bakanlığındaki yeni yapılanma ile birlikte uygulanabilir bir kurumsal risk yönetim sistemi kurma çalışmaları devam etmektedir. Ön Mali Kontrol Sistemi, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslara uygun olarak kurulmuştur. Mevzuatı gereği Kurumda İç Denetim Birimi Başkanlığı bulunmakta ve birime ilişkin söz konusu faaliyetler TMK’da (Teşkilat Malzeme Kadro) belirlenen kadro 60 olmasına rağmen hali hazırda 13 iç denetçi ile yerine getirilmektedir. Kurumun tüm birimlerini kapsayacak şekilde, yürütülen işlerin iş tanımları yapılarak süreç kontrolünü sağlamak amacıyla iş akış şemaları hazırlanmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 Yönetimin ihtiyaç duyduğu gerekli bilgileri ve raporları üretecek ve analiz yapma imkânı sunacak şekilde yönetim bilgi sistemleri bulunmaktadır. Faaliyet sonuçları ve değerlendirmeler, İdare Faaliyet Raporunda gösterilmekte ve Millî Savunma Bakanlığının web sitesinde yayınlanmaktadır. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Milli Savunma Bakanlığının 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tabloların “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Taşınmazların Fiili Envanterinin Çıkarılmamış Olması ve Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması 2018 yılı mali tabloları üzerinde yapılan incelemelerde, Bakanlığa tahsis edilmiş, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin, ilgili mevzuatına göre tamamlanması gereken taşınmaz mal envanterine ait çalışmalar ile buna bağlı muhasebe kayıtlarının tamamlanamamış ve taşınmazların fiili envanterinin çıkarılamamış olmasından dolayı 25 Maddi Duran Varlıklar Hesabına ilişkin kayıtların gerçeği yansıtmadığı tespit edilmiştir. Bu durum Bakanlığa tahsis edilmiş, Bakanlığın yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların tespit ve takibini zorlaştırmakta, ayrıca taşınmazların tam ve doğru olarak muhasebe kayıtları ile mali tablolara yansıtılmasını engellemektedir. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu`nun 60'ıncı maddesinde taşınır ve taşınmaz mal icmal cetvellerini hazırlamak mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmış, 44'üncü maddesinde ise bu mallara ilişkin kayıtların tutulması usullerinin Maliye Bakanlığınca hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmeliğin "Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler" başlıklı geçici 1’inci maddesinin 1’inci fıkrasında;

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 "Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden muhasebe kayıtlarına alınması gereken taşınmazlar bu değerler üzerinden kayıtlara alınıncaya kadar emlak vergi değerleri üzerinden ve aşağıdaki şekilde kayıtlara alınır: a) Taşınmazların fiili envanteri emlak vergi değerleri üzerinden kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince, mevcut kullanım şekilleri esas alınarak en geç 30/9/2014 tarihine kadar tamamlanır ve bu Yönetmelik ekinde yer alan formlara ve icmal cetvellerine kaydedilir. b) Fiili envanteri yapılan taşınmazlara ait bilgiler muhasebe kayıtları yapılmak üzere ilgili muhasebe birimlerine verilir. Muhasebe birimleri, kayıtlı taşınmazları ilgili hesaplardan 1/10/2014 tarihi itibarıyla çıkarır ve aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden muhasebe kayıtlarını yapar." denilmektedir. 01/10/2014 tarihi itibariyle emlak vergi değerleri ya da iz bedeli üzerinden fiili envanteri yapılması gereken ve Bakanlığa tahsis edilmiş, yönetiminde veya kullanımında olan tüm taşınmazların kayıt altına alınacağı hükmüne rağmen 2018 yılında taşınmaz envanteri çalışmalarının tamamlanamamış olmasından dolayı, bilançoda görülen; 250-Arazi ve Arsalar Hesabında 88.161.560.711,75 TL, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabında 2.156.501.286,97 TL, 252-Binalar Hesabında 70.153.230.481,53 TL olarak yer alan tutarların mevcut taşınmazların fiili durumunu tam olarak göstermediği değerlendirilmektedir. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince, Bakanlıkta taşınmaz fiili envanterinin çıkarılması ve icmallerinin düzenlenmesi gerektiği ve bu doğrultuda mali tabloda 25 Maddi Duran Varlıklar Hesabına ilişkin kayıtların düzeltilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle, Bakanlığa tahsisli, Bakanlığın yönetiminde veya kullanımında bulunan tüm taşınmazlara (arsa/arazi/bina) ilişkin değer tespit işlemlerinin tamamlanmış olduğu, ilgili muhasebe birimlerine Yönetmelik eki icmal cetvellerinin düzenlenmesine esas muhasebe işlem fişlerinin gönderildiği, taşınmazların muhasebeleştirildiğine ilişkin muhasebe işlem fişlerinin 71 ilden Bakanlığa iletilmiş olduğu, kalan 10 ilin muhasebeleştirme işlemleri tamamlanamadığından gönderilemediği ve muhasebe işlem fişlerini göndermeyen 10 ilin muhasebe birimlerince de muhasebe işlem fişlerinin iletilmesi durumunda Yönetmelik eki icmal cetvellerinin düzenlenebileceği, konuyla

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Defterdarlık Muhasebe Müdürlükleri/Mal Müdürlükleri nezdinde takip ve çalışmaların yapılmakta olduğu, muhasebeleştirme işlemini henüz yapmayan muhasebe birimlerince muhasebeleştirme işleminin tamamlanması halinde, 250-Arazi ve Arsalar Hesabı, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252-Binalar hesaplarında yer alan tutarların mevcut taşınmazların fiili durumunu yansıtacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak Kamu İdaresi cevabından taşınmaz fiili envanterinin çıkarılması ve icmallerinin düzenlenmesi işlemlerinin tamamlanamadığı anlaşıldığından, bilançoda yer alan maddi duran varlıklar hesabının taşınmaz mallar yönünden doğru ve güvenilir veri içermediği değerlendirilmektedir. BULGU 2: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması Bakanlıkta yapılan denetimlerde, yapım işlerinin doğrudan giderleştirilmesi nedeniyle işlerin devamı esnasında ortaya çıkan maddi duran varlık niteliğindeki yapılmakta olan yatırımların muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıklar” başlıklı 169’uncu maddesinde; maddi duran varlıklar hesap grubunun, kamu idarelerince faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Anılan Yönetmeliğin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde ise; yapılmakta olan yatırımlar hesabının, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; idarenin faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen, tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık niteliğindeki her türlü yapım işine dair gerçekleştirilen giderlerin karşılığında yapım işinin geçici kabulü yapılıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına yapım işinin maliyeti tutarında kayıt yapılması gerekmektedir. Böylece yapılan söz konusu gider karşılığında elde edilen maddi duran varlık niteliğindeki her türlü yapının aktifleştirilerek

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 kurum bilançosunda gösterilmesi sağlanmaktadır. Bakanlığın muhasebe kayıtlarında söz konusu harcamaların doğrudan giderleştirilmesi neticesinde yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında aktifleştirilmesi gereken yapım işi maliyetlerinin kurum bilançosuna yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, bundan sonra gerçekleştirilecek yapılmakta olan yatırım niteliğindeki yapım işi ödemelerinde yukarıda bahsedilen hususların dikkate alınmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle; Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 170'inci maddesinin "c" bendi ile Analitik Bütçe Rehberinin "1.b" kısmı, "03.2" kısmı ve ‘’06’’kısmı bölümlerindeki mevzuat hükümlerinden bahisle, Türk Silahlı Kuvvetlerine ait yapım işlerinin, güvenlik ve savunmaya yönelik oldukları için "03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri" tertiplerinde bütçelendiği, ödenekler, bütçenin ekonomik sınıflandırılmasındaki "Sermaye Giderleri" bölümüne ait olmadığı için yapılmakta olan yatırımlar hesabının kullanılmadığı, sadece "06 Sermaye Giderleri" ekonomik kodunda yapılan giderlerin muhasebeleştirilmesinde "258 Yapılmakta Olan Yatırımlar" hesabının kullanılması gerektiğini, ayrıca Bakanlığın Bütünleşik Kamu Mali Yönetimi Bilişim Sistemine geçtiğini, ilgili sistem gereği muhasebeleştirme işleminin Harcama Yönetim Sistemi verilerine dayalı olarak Bütünleşik Kamu Mali Yönetimi Bilişim Sisteminin alt bir uygulaması olan Muhasebe Yönetim Sistemi kullanan birimler (Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebe Müdürlükleri, Saymanlıkları ve Mal Müdürlükleri) eliyle gerçekleştirildiğini, bakanlığın sadece ekonomik kod tertibini belirleyebildiğini yapılan giderin muhasebe hesap kodlarıyla ilişkilendirilmesinin tamamen ilgili Bakanlık birimleri ile kullanılan Muhasebe Yönetim Sistemi tarafından yapıldığını, son olarak Merkezi Yönetim Kapsamındaki kamu idarelerine ilişkin muhasebe hesaplarını belirleme ve düzenleme ile Bütünleşik Kamu Mali Yönetimi Bilişim Sisteminin tüm yazılımsal düzenlemelere ilişkin yetkilerin Hazine ve Maliye Bakanlığına ait olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak Kamu İdaresi, Bakanlığın yapım işlerinin, güvenlik ve savunmaya yönelik olduğu için “Mal ve Hizmet Alım Giderleri” tertiplerinde bütçelenmesi veya Analitik Bütçe Rehberinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinin alım ve yapımlarının sermaye kapsamı dışında tutulmuş olması, 258 nolu hesabın kullanımına sınırlama getirmemektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 Diğer yandan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 86ncı maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinin taşınır kayıtlarına ilişkin özel düzenleme yapılmış olmasına rağmen aynı Yönetmelikte 258 nolu hesabın kullanılmamasına ilişkin özel hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle Bakanlığın muhasebe kayıtları ve mali tablolarında 258 nolu hesabın kullanılarak gösterilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
Bununla birlikte Bütünleşik Kamu Mali Yönetimi Bilişim Sistemine göre muhasebeleştirme işleminin Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebe Müdürlükleri, Saymanlıkları ve Mal Müdürlükleri eliyle gerçekleştirilmesinden dolayı Bakanlığın sadece ekonomik kod tertibini belirleyebilmesine ilişkin konunun Milli savunma Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı arasında çözülmesi gerektiği değerlendirilmektedir. 8. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Askeri Kantinlerin Elektrik, Su ve Yakacak Giderlerinin Kurum Bütçesinden Ödenmesi Askeri kantinlerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kantin gelirlerinden ödenmesi gerekirken kurum bütçesinden ödendiği tespit edilmiştir. 2018 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli (E – Cetveli) Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esasların (34) numaralı açıklamasında; 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 ve 99’uncu maddelerine göre işletilen tesisler ve eğitim merkezlerine ait elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinin ilgili tertiplerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır. Yukarıda yer verilen hükmün kapsamı, 2014 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli (E – Cetveli) Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esasların (32) numaralı açıklamasında yer alan hükmün kapsamından farklıdır. Aynı cetvelin 2014 yılındaki düzenlemesinde herhangi bir tesis sınırlaması getirilmemiş olup, 211 sayılı Kanuna göre işletilen tesislerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden karşılanmasına cevaz verilmiştir. Ancak 2015-2018 dönemi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunlarına ekli E – Cetvelinde bu husus 211 sayılı Kanunun 98 ve 99’uncu maddelerine göre işletilen tesisler ile sınırlandırılmıştır. 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98’inci maddesine göre

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 işletilen tesisler; orduevleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları veya vardiya yatakhaneleri ile diğer tesislerdir. Aynı Kanunun 99’uncu maddesine göre işletilen tesisler ise özel, yerel ve kış eğitim merkezleridir. Ayrı olarak belirtilen 211 sayılı Kanun`un 104’üncü maddesine göre işletilen askeri kantinler ise bu kapsamda yer almamaktadır. Bu bağlamda, askeri kantinlerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden karşılanmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Yapılan incelemelerde askeri kantinlere ilişkin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden ödendiği tespit edilmiştir. Ancak askeri kantinlerin çoğunluğunda ayrı bir abonelik bulunmadığı için 2018 yılı içerisinde bu giderlerin ne kadarının kurum bütçesinden karşılandığı hesaplanamamıştır. Söz konusu giderlerin kurum bütçesinden karşılanmasına ilişkin hususun Türk Silahlı Kuvvetleri genelinde yaygın olan bir uygulama olduğu görülmektedir. Buna göre, askeri kantinlerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin, yine askeri kantinlerin gelirleriyle karşılanmasını sağlamak amacıyla idare tarafından düzeltici ve önleyici tedbirlerin alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle, askerî kantinlerin başta erbaş ve erler olmak üzere TSK personelinin zaruri ihtiyaçlarının daha ucuz ve kolaylıkla sağlanmasını temin maksadıyla kurulmuş tesisler olduğu, Sayıştay Başkanlığının 30.10.2001 tarihli, 25367 numaralı Temyiz Kurulu Kararında askerî kantinlerin elektrik ve su giderlerinin bütçeden ödenebileceğinin belirtildiği, kantinlerin kışla içinde ve kışla dışında şube açarak faaliyetlerini yürüttüğü, erbaş ve erlerin doğrudan faydalanmadığı kışla dışı kantin şubelerinin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kantin gelirlerinden karşılanması yönünde Türk Silahlı Kuvvetlerinde istikrar kazanmış uygulamalar tesis edildiği ve konuyla ilgili Genelkurmay Başkanlığının uygulama emri yayımladığı, erbaş ve erlerin doğrudan istifade ettiği kışla içi askeri kantinlerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin ise genel bütçeden karşılanmasının herhangi bir yasal sakınca doğurmadığının değerlendirildiği, konuya ilişkin oluşan tereddütlerin ortadan kaldırılması amacıyla mevzuat çalışmalarına devam edildiği, ifade edilmiştir. Sonuç olarak İlk kez 2006 yılı Bütçe Kanunu eki (E) cetveli (30) numaralı açıklamasında; “4.1.1961 tarihli ve 211 sayılı Kanuna göre işletilen orduevleri, askeri gazinolar ve kışla gazinolarının elektrik, su ve yakacak giderleri kurum bütçesinin ilgili tertiplerinden ödeneceği” ifadesi yer almıştır. 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu dahil olmak üzere ilgili düzenleme aynen devam ettirilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 2006-2014 yılları arası Merkezi Yönetim Bütçe Kanunlarının E Cetvellerinde; 211 sayılı Kanuna göre işletilen askeri kantin, askeri müze, kreş, gündüz bakımevi, refakatçi misafirhanesi gibi sosyal tesisler kapsamda iken 2015 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda önceki yıllar bütçe kanunlarında yer alan kapsama sınırlama getirilerek, (E) cetveli açıklamasında değişiklik yapılmıştır. 2015 yılı ve sonrasında bu hususa ilişkin yılı Bütçe Kanunlarına ekli "Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esasların" belirlendiği (E – Cetveli) ilgili açıklamasında; “211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 ve 99’uncu maddelerine göre işletilen tesisler” ifadesi kullanılmış olup, kapsam bakımından sınırlama getirilmiş ve askeri kantin, askeri müze, kreş, gündüz bakımevi, refakatçi misafirhanesi gibi sosyal tesisler kapsamdan çıkarılmıştır. Buna göre, 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 ve 99’uncu maddelerine göre işletilen tesislerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden ödenmesine imkan tanınırken, 211 sayılı Kanunun 104’üncü maddesine göre işletilen askeri kantinler kapsam dışı bırakılmıştır. 30.10.2001 tarih ve 25367 numaralı Sayıştay Temyiz Kurulu kararında 29/1/1963 tarihli ve 169 sayılı Silahlı Kuvvetler Yakacak, Aydınlatma Isıtma ve Soğutma Kanunu dayanak tutulmuştur. Ancak bulgu konusu husus yılı Bütçe Kanununa ekli (E) Cetvelinde düzenlenmektedir. 2018 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ise askeri elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden ödenmesine imkan tanımamaktadır. 2018 yılı içerisinde yapılan denetim çalışmalarında, kışla dışı kantin şubelerinin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kantin gelirlerinden karşılandığı görülmekle beraber kışla içerisinde yer alan askeri kantinlerde ise ayrı bir abonelik ya da süzme sayaç bulunmadığı için bu giderlerin ne kadarının kurum bütçesinden karşılandığı hesaplanamamıştır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, askeri kantinlerin elektrik, su ve yakacak giderlerinin kurum bütçesinden karşılanmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20 9. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 21

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 22 EK 2: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Atık Motor Yağlarının Ekonomik Olarak Değerlendirilememesi 2017 Kısmen Yerine Getirildi Çevre ve Şehircilik Bakanlığında Yönetmelik çalışması devam etmektedir. Askeri Kantinlerin Elektrik, Su ve Yakacak Giderlerinin Kurum Bütçesinden Ödenmesi 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler" kısmında "Bulgu 1" olarak yer verilmiştir. 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünün Dayanakları" kısmında "Bulgu 2" olarak yer verilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 23 Taşınmazların Fiili Envanterinin Çıkarılmamış Olması ve Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünün Dayanakları" kısmında "Bulgu 1" olarak yer verilmiştir.

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI KANTİNLER 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ .................................................................................................... 24
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU ................................................................................................ 29
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................ 29
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ........................................................ 29
5. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 30
6. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER ......................... 30
7. EKLER ........................................................................................................................................................ 34

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 : 2018 yılında Denetlenen ve Türkiye Genelinde Faaliyet Gösteren Kantinlerin Personel Durumları .................................................................................................................. 26 Tablo 2: TSK Bünyesinde Bulunan Kantinlerin Mali Büyüklükleri ........................................ 27 Tablo 3: 2018 yılında Denetlenen Kantinlerin Mali Büyüklükleri .......................................... 27 Tablo 4: Üst Komutanlık Paylarının Kullanımı ....................................................................... 27

BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler

1. Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 24

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 104’üncü maddesinde askeri kantinlerin kuruluşu, teşkili, işletilmesi ve diğer hususlar hüküm altına alınmıştır. Anılan Madde de askerî kantinlerin; “Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin dayanıklı tüketim malları hariç zaruri ihtiyaçlarının daha ucuz ve kolaylıkla sağlanmasını temin maksadı…” ile kurulduğu ifade edilmiştir. Kantinler asli olarak, vatani görevini yapmakta olan erbaş ve erlerin kışla dışı ilişkilerini azaltarak, sağlık ve disiplinin korunması amacıyla hizmet vermektir. Yine aynı maddede; “Askerî kantinlerin işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesi kışla komutanlıklarınca yerine getirilir… Kantinlerin; teşkili, idaresi, işletilmesi ve kontrol şekilleri, gelirleri ve gelirlerinin harcanması, işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranlarına ilişkin usul ve esaslar ile yapılacak denetlemelere ilişkin hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yönetmelik ile belirlenir” ifadeleri yer almaktadır. Aynı Kanun’un 106’ncı maddesinde askeri kantinlerin kurumlar vergisi muafiyeti, 107’nci maddesinde ise hasılatlarından hazineye ayrılacak pay belirtilmiştir. Askerî kantinlerin teşkili, idaresi ve kontrol şekilleri, muhasebe işlemleri, gelirleri ve gelirlerinin harcanması, işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları ile yapılacak denetlemelere ilişkin usul ve esasları 22.03.2002 tarih ve 24703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Askeri Kantin Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. 26.12.2014 tarih ve 29217 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Askerî Kantin Yönetmeliğinde Değişiklik ile anılan yönetmelik değiştirilmiş ve son şeklini almıştır. 1.2.Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları 211 sayılı Kanun'un 104’üncü maddesine göre Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin dayanıklı tüketim malları hariç zaruri ihtiyaçlarının daha ucuz ve kolaylıkla sağlanmasını

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 25 temin maksadıyla her kışlada kantin kurulabilir. İhtiyaç hâlinde bu kantinlerin kışla içinde veya dışında şubeleri açılabilir. Askerî kantinlerin teşkili, idaresi ve diğer hususlara ilişkin usul ve esasların belirlendiği Askeri Kantin Yönetmeliği’ne göre kantinler faaliyetlerini merkez kantin ve şubeler ile yan kuruluşlar olarak sürdürmektedir. Askeri Kantin Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; kantin şubesi kantine bağlı olarak açılıp işletilen satış yerleri, yan kuruluş ise kantine bağlı olarak çalışan gelir getirici işletmeler olarak tarif edilmiştir. Aynı Yönetmeliğin “Kuruluş” başlıklı 5’inci maddesinin a bendinde; kantinlerin kışla içinde veya dışında şubeleri açılabileceği, aynı kışla içerisinde birden fazla kantin başkanlığı kurulamayacağı ifadeleri yer almaktadır. Yine aynı Yönetmeliğin “Kantin Şubeleri” başlıklı 12’nci maddesinde; bir askerî kantine bağlı olarak; aynı kuvvete mensup birbirine yakın iki kışlada konuşlanan veya aynı kışlada konuşlanmakla birlikte farklı komutanlıklara bağlı bulunan birliklerde, geniş bir alana yayılmış olan kışla sınırları içerisinde, kışla içindeki ve dışındaki lojman bölgelerinde, atış ve tatbikat veya eğitim için uzun süreli olarak garnizon dışına veya yurt dışına intikal eden birlik veya kurumlarda, ihtiyaç durumu göz önünde bulundurularak kışla komutanının onayıyla, şubeler açılabileceği ifade edilmektedir. Askerî kantinlerin idaresini gerçekleştiren kantin heyetlerinin teşkiline ilişkin Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde; heyetin bir yıllık süre için seçimle teşkil edileceği, heyette bir başkan, bir muhasip üye, bir kasa sorumlusu ve bir mübayaa görevlisi olmak üzere en az dört kişi bulunacağı, bir subay ve bir astsubay bulunmasının şart olduğu, muhasibin tercihen muhasebe eğitimi görmüş personel arasından seçilerek görevlendirileceği, muhasebe personeli yanında özel hukuk hükümlerine göre muhasebe personeli çalıştırılabileceği, ayrıca kantinin faaliyet alanlarında özel hukuk hükümlerine göre personel çalıştırılabileceği ya da bu amaçla hizmet alımı yapılabileceği hüküm altına alınmıştır. Yönetmeliğin 8’inci maddesinde ise kantin heyetinde görev alanların, aynı garnizonda olmak üzere en fazla üç dönem görev yapabileceği belirtilmiştir. Yönetmelik hükümlerine göre kantin heyeti, kışla komutanlığı tarafından gösterilen adaylar arasından kışlada görev yapan personel tarafından yapılan seçim ile oluşturulmaktadır. Yönetmelik gereği seçimler Kasım ayı başında yapılmaktadır. Yeni kantin

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 26 heyeti, devreden kıymetleri teslim alarak 1 Ocak tarihinde göreve başlamaktadır. 2018 yıl sonu itibariyle Türkiye genelinde faaliyet gösteren 328 Askeri Kantin de 328’i subay ve 1189’u astsubay olmak üzere 3997 personel çalışmaktadır. Tablo 1: 2018 yılında Denetlenen ve Türkiye Genelinde Faaliyet Gösteren Kantinlerin Personel Durumları Tesis Adı Personel Durumu Sb. Asb. Svl.Me. / Uzm.Erb. Erbaş Er Söz. Per. Hizmet Alımı Toplam Genelkurmay Başkanlığı Kışla Kantini 1 5 3 24 - - 33 Amasya 15'inci Piyade Eğitim Komutanlığı Tugay Kantin Başkanlığı 1 4 - 12 - 1 18 Balıkesir 9'unce Ana Jet Üs Komutanlığı Kantin Başkanlığı 1 9 - 5 - - 15 Foça Deniz Üs Komutanlığı Kantin Başkanlığı 1 6 - 11 - - 18 Türkiye Geneli Toplamı 328 1.189 115 2.187 150 28 3.997 1.3. Mali Yapı Askerî kantinlerin muhasebe işlemleri, gelirleri ve gelirlerinin harcanması, işletilmesi, işlettirilmesi veya kiraya verilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları ile yapılacak denetlemelere ilişkin usul ve esasları Askeri Kantin Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Kantinler giderlerini elde ettikleri gelirler ile karşılamakta, aylık gayrisafi hasılatı üzerinden hazine payı, aylık gelirleri üzerinden ise genelkurmay başkanlığı ve bağlı olduğu kuvvet komutanlığına üst komutanlık payı adı altında pay göndermektedir. 2018 yıl sonu itibariyle mevcut 328 adet askeri kantinin sermayeleri 116.053.787,66- TL tutarındadır. Yıl sonu itibariyle 1.501.655.106,81-TL ciroya ulaşan kantinlerin dönem net kârı 21.436.250,65-TL tutarındadır. Askeri kantinler 2018 yılı faaliyetleri neticesinde, Hazineye 3.944.038,22-TL, üst komutanlık payı altında genelkurmay başkanlığına 1.722.160,79-TL ve bağlı oldukları kuvvet komutanlıklarına 6.620.565,72-TL tutarında pay aktarmışlardır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 27 Tablo 2: TSK Bünyesinde Bulunan Kantinlerin Mali Büyüklükleri Yıl Kantin Sayısı Toplam Ciro Net Kâr Aralık Sermayesi GNKUR. ÜKP %1 KUV.K.LIK ÜKP %3-10 Yatırılan Hazine Payı 2018 328 1.501.655.106,81 21.436.250,65 116.053.787,66 1.722.160,79 6.620.565,72 3.944.038,22 2017 326 1.141.535.839,33 12.904.807,84 100.305.231,81 1.325.453,51 4.871.452,97 2.368.369,76 2016 328 1.002.481.161,54 9.767.233,10 87.972.326,09 1.228.930,91 4.817.287,47 2.131.532,00 2015 326 950.218.677,85 7.946.226,34 79.385.419,90 1.068.240,77 4.053.228,95 2.093.867,20 Tablo 3: 2018 yılında Denetlenen Kantinlerin Mali Büyüklükleri Tesis Adı Toplam Cirosu Net Kâr Aralık 2018 Sermayesi Gnkur. payı %1 Kuv.K.lık payı % 3-10 Yatırılan Hazine Payı Genelkurmay Başkanlığı Kışla Kantini 29.396.661,27 88.697,84 955.020,69 19.167,21 - - Amasya 15'inci Piyade Eğitim Komutanlığı Tugay Kantin Başkanlığı 19.224.401,58 9.727,94 513.005,39 35.956,98 107.870,93 7.979,96 Balıkesir 9'unce Ana Jet Üs Komutanlığı Kantin Başkanlığı 5.779.746,32 65.605,02 423.490,31 3.575,24 35.752,40 - Foça Deniz Üs Komutanlığı Kantin Başkanlığı 4.527.599,31 133.396,17 410.915,62 2.776,37 27.763,80 29.047,62 Tablo 4: Üst Komutanlık Paylarının Kullanımı İlgili Birim Yılı Toplam Gelir (Önceki yıldan devir dahil) Toplam Gider 2019 Yılına Devredilen Genelkurmay Başkanlığı 2018 4.729.594,72 3.818.869,71 910.725,01 Kara KMSBuvvetleri Komutanlığı " 13.029.209,86 6.318.265,74 6.710.944,12 Hava Kuvvetleri Komutanlığı " 3.301.457,14 1.133.956,98 2.167.500,16 Deniz Kuvvetleri Komutanlığı " 2.056.546,30 625.238,93 1.431.307,37 TOPLAM 23.116.808,02 11.896.331,36 11.220.476,66 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Muhasebe işlemlerine ilişkin Yönetmeliğin “Kantinlerde Muhasebe Esasları” başlıklı “Altıncı Bölümünde” ; “Muhasebe, vergi ve muafiyetler

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 28 Madde 41 – (Başlığı ile birlikte değişik:RG-26/12/2014-29217) a) Muhasebe;

1. Askerî kantin hesap yılı, 1 Ocakta başlayıp, 31 Aralıkta son bulur. Kantinler öncelikle bilanço esasına göre defter tutulan tek düzen muhasebe sistemine göre işletilir.
2. Bilânço usulü (tek düzen) muhasebe sistemini uygulayacak kantinlerin sermaye limiti, Millî Savunma Bakanlığınca her yıl 1 Ocak tarihinde kantin heyetlerine ulaşacak şekilde yayımlanır. Bilânço usulü (tek düzen) muhasebe sistemi uygulayan kantinler, Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliğinde belirtilen muhasebe hesap planı, belge ve kayıtları tutarlar. İşletme defteri usulü muhasebe sistemine göre işletilen kantinler, bu Yönetmelikte belirtilen belge ve kayıtları tutarlar...” hükümleri ile uygulanacak muhasebe sistemi ifade edilmiştir. MSB tarafından her yıl 1 Ocak tarihinde yayımlanan sermaye limitleri uyarınca bilanço usulü muhasebe sistemini uygulayacak kantinlerde, 26 Aralık 1992 gün ve 21447 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sıra numaralı “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğ” ekindeki “Tekdüzen Hesap Planı” esas alınmaktadır. Kantinler aylık olarak bilanço, gelir tablosu ve kar-zarar cetveli çıkarmakta ve bu tablolar bağlı bulundukları komutanın onayına sunulmaktadır. Yönetmeliğin “Belge ve Kayıtlar” başlıklı 42’nci maddesinde ise askerî kantinler tarafından tutulacak belge ve kayıtlar belirtilmiştir. Buna göre; ambar/kiler defteri, mal giriş ve çıkış/iç dağıtım belgesi, kantin işletme defteri, kantin kasa defteri, para teslim defteri, mal sayım ve tartı çizelgesi kantinler tarafından tutulacaktır. Kantinlerle ilgili defter ve belgeler, teftişe tâbi evrak olduklarından kantin heyetince muhafaza edilir ve teftişin bitimini müteakip teftiş sandığına konularak saklanır. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.  Bilanço,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 29  Gelir tablosu  Geçici ve kesin mizan,  Kasa sayım tutanağı,  Banka mevcudu tespit tutanağı,  Yevmiye defteri. Denetim görüşü, Kurumun tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Gelir Tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 30 Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, Genelkurmay Başkanlığı Kışla, Amasya 15'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı, Balıkesir 9'uncu Ana Jet Üs Komutanlığı ve İzmir Foça Deniz Üs Komutanlığı Kantin Başkanlıklarının mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. DENETİM GÖRÜŞÜ Denetim kapsamında bulunan kantinlerden; Genelkurmay Başkanlığı Kışla, Amasya 15'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı, Balıkesir 9'uncu Ana Jet Üs Komutanlığı ve İzmir Foça Deniz Üs Komutanlığı Kantin Başkanlıklarının 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 6. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması Askeri kantinlerin mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 31 hükümlerinin uygulanmadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kanunun “Amaç” başlıklı 1'inci maddesinde; “… kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemek” hükmü, Aynı Kanunun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “… belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütülür” hükmü yer almaktadır. Aynı Kanunun 2’nci maddesinin gerekçesi, Kanun tasarısında; “Kamu kurum ve kuruluşlarının ihale işlemlerinde ayrı mevzuata tâbi olması, kamuda farklı usul ve esasların uygulanmasına neden olmaktadır. Aynı idare tarafından çeşitli kaynaklardan finanse edilen işlerin ihalelerinde de ayrı mevzuatın bulunması uygulamada karmaşayı artırmaktadır. Bu nedenle, idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan yapacakları harcamalara ilişkin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulama birliğini sağlamak amacıyla genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, özel idare ve belediyelerin yanı sıra; …

• Yukarıda belirtilen daire, idare, kuruluş ve teşebbüslerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler, Kanun kapsamına alınmıştır…” şeklinde ifade edilmiştir. Aynı Kanunun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinde de kantinler istisnalar arasında sayılmamaktadır. Ayrıca kantinlerin kurumdan ayrı bir tüzel kişiliği de bulunmamaktadır. Yine anılan Kanunun 68’inci maddesinin (b) bendinde aynen; “Diğer kanunların 8.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunundan muafiyet tanıyan hükümleri ile bu Kanuna uymayan hükümleri uygulanmaz.” denilmektedir. Bu konu Kamu İhale Kurulunun gündemine de defalarca gelmiş olup bu hususta 11.04.2003 tarih ve 2003/DK.D-120, 25.03.2004 tarih ve 2004/DK.D-91 ve 09.01.2012 tarih ve 2012/DK.D-10 sayılı Düzenleyici Kurul Kararlarında, ayrı tüzel kişilikleri bulunmayan ordu evleri, askeri gazinolar ve sosyal tesisler ile askeri kantinler tarafından yapılacak harcamaların 4734 sayılı Kanuna tabi olarak gerçekleştirilmesi gerektiği hüküm altına

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 32 alınmıştır. Kamu İhale Kurulunun Düzenleyici Kurul Kararları ilgili idareler için bağlayıcı olup bu hususta aksi yönde herhangi bir kararı mevcut olmayıp, kararları da aynı yönde istikrar kazanmıştır. Yukarıda yer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki kantinlerin 4734 sayılı Kanun kapsamında olduğu görülmektedir. Buna göre, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki askeri kantinler tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle, askerî kantinlerin mal ve hizmet alımlarının Askerî Kantin Yönetmeliğinin 23'üncü maddesi çerçevesinde yürütüldüğü; faaliyetlerine konu mal ve hizmetler için kamu kaynağı kullanılmadığı; müşteri odaklı faaliyet gösterildiği; kazandığı gelirlerinin karşılığında ihaleye çıkıldığı; sözleşme bedellerinin gelir elde edildikçe ödendiği; birliklerdeki asker mevcutlarında yıl içerisinde oluşan ciddi değişiklikler sonucu kantinlerin ihtiyaç duyduğu ve satışa sunduğu ürün miktarında artış veya azalışlar olduğu; kantinlerin ticari kurallara göre faaliyet gösteren birimler olduğu gibi sebeplerle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yer almadığının değerlendirildiği, ifade edilmiştir. Sonuç olarak askeri kantinlerin mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanun kapsamına girmediği hususu Kamu İhale Kurulunun gündemine defalarca gelmiş olup bu hususta alınan Düzenleyici Kurul Kararlarında, ayrı tüzel kişilikleri bulunmayan ordu evleri, askeri gazinolar ve sosyal tesisler ile askeri kantinler tarafından yapılacak harcamaların 4734 sayılı Kanuna tabi olarak gerçekleştirilmesi gerektiği açıkça hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Kurulunun Düzenleyici Kurul Kararları ilgili idareler için bağlayıcı olup, bu hususta aksi yönde herhangi bir kararı mevcut olmayıp, kararları da aynı yönde istikrar kazanmıştır. 4734 sayılı Kanunun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinde de kantinler istisnalar arasında sayılmamaktadır. Ayrıca kantinlerin kurumdan ayrı bir tüzel kişiliği de bulunmamaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki kantinler 4734 sayılı Kanun kapsamında olup, askeri kantinler tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 33 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 34 7. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 35

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 36

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 37

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Kantinler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 38 EK 2: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılması Ve Ödenmesinde Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Yapılması 2017 Tam Olarak Yerine Getirildi Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünü etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler" kısmında "Bulgu 1" olarak yer verilmiştir.

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SOSYAL TESİS 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ .................................................................................................... 39
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU ................................................................................................ 41
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................ 41
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ........................................................ 42
5. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 42
6. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER ......................... 43
7. EKLER ........................................................................................................................................................ 50

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1:Türk Silahlı Kuvvetleri Bünyesindeki Sosyal Tesislerde Görevli Personel Sayısı .... 40 Tablo 2:Türk Silahlı Kuvvetleri Bünyesindeki Sosyal Tesislerin 2018 Yılı Mali Büyüklükleri .. 40

BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler

1. Muhasebe Kayıtlarında Amortismana Tabi Varlıklar İçin Amortisman Kaydı Yapılmaması
2. Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 39

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 98 ve 99uncu maddelerine istinaden ordu evleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri şeklinde sosyal hizmet faaliyetleri sürdürülmektedir. Bu tesislerin amacı, Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin; sosyal ve moral ihtiyaçlarını karşılamak, dayanışmayı artırmak, meslekî sosyal gelişmelerini mümkün kılacak imkânları hazırlamak ve barınma da dâhil olmak üzere ihtiyaçlarını karşılamak, çeşitli eğitim, seminer, konferans, sempozyum gibi hizmetlerde kullanılmak maksadıyla faaliyette bulunmaktır. Sosyal tesis niteliğindeki bu idarelerin iş ve işlemleri,

• 211 sayılı İç Hizmet Kanunu,
• Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliği,
• Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönergesi çerçevesinde yürütülmektedir. 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde yer alan Orduevleri, Askeri Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Genelkurmay Başkanlığına, Milli Savunma Bakanlığına, Kara Kuvvetleri Komutanlığına, Deniz Kuvveti Komutanlığına ve Hava Kuvvetleri Komutanlığına bağlı olarak işletilmektedir. Ordu evleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri yönetim kurulları ile kadrolarına atanan veya görevlendirilen personel tarafından yönetilmektedir. Ayrıca tesislerde, hizmet ünitelerinin gerektirdiği nitelik ve nicelikte olmak üzere; kadrolarında belirtilen personel ile ücretleri tesis gelirlerinden karşılanmak üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personel, hizmet alımı yöntemiyle temin edilen personel, mal alımı hizmetini sunan firma personeli, 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve bu Kanun çerçevesinde yürürlüğe konulan yönetmelik hükümlerine göre çırak ve beceri

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 40 eğitimi öğrencisi çalıştırılmaktadır. Tablo 1:Türk Silahlı Kuvvetleri Bünyesindeki Sosyal Tesislerde Görevli Personel Sayısı Subay Astsubay Uzman Erbaş Memur Sözleşmeli Personel Er/Erbaş Hizmet Alım Personeli Toplam 365 1428 327 3090 606 12039 1284 19139 1.3. Mali Yapı Faaliyette bulunulan 271 sosyal tesisten denetlenen;

• Sıhhiye Orduevi Müdürlüğünün 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 5.666.439,86 TL, 2018 yılı brüt satışı ise 14.991.445,00 TL,
• Harbiye Orduevi Müdürlüğünün 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 4.038.852,82 TL, 2018 yılı brüt satışı ise 18.167.334,35 TL,
• Erzincan Subay Orduevi Müdürlüğünün 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 1.757.547,64 TL, 2018 yılı brüt satışı ise 2.018.511,63 TL`dir. Faaliyette bulunan 271 işletmenin ayrımına ve mali büyüklüklerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo 2:Türk Silahlı Kuvvetleri Bünyesindeki Sosyal Tesislerin 2018 Yılı Mali Büyüklükleri Tesis Adı Toplam Tesis Sayısı Toplam Ciro Brüt Kâr Toplam Harcama Yatırılan Hazine Payı Orduevi 33 263.529.672 109.057.820 90.106.657 2.495.492 Askerî Gazino 70 114.054.257 41.919.445 31.325.334 0 Kışla Gazinosu 126 295.249.781 101.202.830 78.028.295 10.637 Vardiya Yatakhanesi 19 12.634.417 6.707.107 5.597.350 0 Özel / Yerel ve Kış Eğitim Merkezi 23 103.613.559 49.742.209 40.622.148 953.301 TOPLAM 271 789.081.686 308.629.411 245.679.785 3.459.430
  1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi 26 Aralık 1992 gün ve 21447 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sıra numaralı “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğ” Ek’indeki “Tek Düzen Muhasebe Plânı” esas

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 41 alınmaktadır. Ordu evleri, askerî gazinolar, kışla gazinoları ve vardiya yatakhaneleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezlerinin hesap dönemi yıllık olup muhasebe sistemlerini tek düzen muhasebe esaslarına göre yürütürler. Tutulacak belgeler ve formlar, dayanak ve kontrol belgeleri ile tüm belge ve formların işleniş usulleri ise Yönerge ile düzenlenmektedir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esasların 5inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile usul ve esasların 8`inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.  Geçici ve kesin mizan,  Bilanço,  Gelir tablosu,  Yevmiye defteri. Denetim görüşü, Kurumun tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Gelir Tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 42 gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, Erzincan Subay, Sıhhiye ve Harbiye Orduevi Müdürlüklerinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. DENETİM GÖRÜŞÜ Harbiye Orduevi Müdürlüğü, Sıhhıye Orduevi Müdürlüğü ve Erzincan Orduevi Müdürlüğünün 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 43 6. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Muhasebe Kayıtlarında Amortismana Tabi Varlıklar İçin Amortisman Kaydı Yapılmaması Harbiye, Sıhhiye ve Erzincan Orduevi Müdürlüklerinde yapılan denetimlerde amortismana tabi varlıklar için amortisman kaydı yapılmadığı tespit edilmiştir. 1 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin Mali Tablolar İlkeleri başlıklı III üncü bölümünün C Temel Mali Tabloların Düzenlenme İlkelerinden Gelir Tablosu İlkelerine göre, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve tükenme payı ayrılmalıdır. Yine aynı bölümde düzenlenen Bilanço İlkelerine göre, bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilmelidir. Bir işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağladığı kaynakları gösteren bilançonun aktif tarafında yer alan “2 Duran Varlıklar” hesap grubu bir yıldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yılda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlıkları kapsar. “255 Demirbaşlar” hesabında, işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi varlıklar izlenir. “257 Birikmiş Amortismanlar(-)” hesabı ise, maddi duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yok edilebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır. Ayrılan amortismanlar, ilgili gider hesapları karşılığında bu hesaba alacak; satılan, devredilen, kullanma yeteneğini kaybedenler ise hesaba borç, ilgili varlık hesabına da alacak kaydedilir. “260 Haklar” hesabı; imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamaları kapsar. Edinilen haklar, maliyet bedelleri ile bu hesaba borç kaydedilir ve yararlanma süreleri içerisinde,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 44 yararlanma sürelerinin belli olmaması durumunda, 5 yıllık sürede eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir. “268 Birikmiş Amortismanlar (-)” hesabı ise, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde yok edilebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır. Harbiye, Sıhhiye ve Erzincan Orduevi Müdürlükleri Bilançolarında “2 Duran Varlıklar” hesap grubu içerisinde “255 Demirbaşlar” ve/veya “260 Haklar” hesaplarının bulunduğu ve ilgili varlıkların hesaben yok edilmesinde kullanılan “257 Birikmiş Amortismanlar (-)” ve “268 Birikmiş Amortismanlar (-)” hesabına herhangi bir kayıt yapılmadığı görülmektedir. Dolayısıyla duran varlıkların net değerini bilançodan görebilme imkanının olmadığı değerlendirilmektedir. Aynı zamanda gider hesaplarının kullanılmaması sebebiyle, duran varlığın yıpranmasından kaynaklanan gider, gelir tablosu hesapları içerisinde yer almamaktadır. Sonuç olarak, “2 Duran Varlıklar” hesap grubunda yer alan maddi duran varlıkların amortisman tutarlarının da mali tablolarda gösterilip duran varlıkların net değerinin tablolardan anlaşılması ve amortisman kaydı yapılırken ilgili gider hesaplarının kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle, sosyal tesisler tarafından gelirleriyle elde edilen demirbaşların, alış fiyatı üzerinden kayıt altına alındığı ve “255 Demirbaşlar” hesabında takip edildiği, ekonomik ömrünü dolduranların ise Türk Silahlı Kuvvetleri Ordu Evleri, Askerî Gazinolar, Kışla Gazinoları ve Vardiya Yatakhaneleri ile Eğitim Merkezleri Yönetmeliğinin 31’inci maddesi hükmü doğrultusunda kayıtlardan düşüldüğü, amortisman ayrılmasının vergisel avantaj sağlaması nedeniyle vergi mükelleflerince yapılan bir uygulama olduğu ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 320’nci maddesinin son paragrafında yer alan “Amortismanın her hangi bir yıl yapılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük bir hadle yapılmasından dolayı amortisman süresi uzatılamaz.” hükmünün, vergi mükelleflerine dahi istenirse amortisman ayrılmayabilmesine veya olması gerekenden daha düşük nispette amortisman ayrılabilmesine imkan tanımakta olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, askerî sosyal tesislerin kurumlar vergisinden muaf olması sebebiyle vergi avantajı sağlayan amortisman uygulamasının sosyal tesislerin idamesine katkı sağlamayacağından halihazırda yapılan uygulamaya devam edilmekte olduğu ve sosyal tesislerde yeterli seviyede muhasebe bilgisine sahip nitelikli personel temini her zaman mümkün olmadığından ve Vergi Usul Kanunu esas alınarak amortisman ayırma yöntemi

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 45 tercih edilmediği belirtilmiştir. Sonuç olarak Kamu İdaresi tarafından askerî sosyal tesislerin kurumlar vergisinden muaf olması sebebiyle vergi avantajı sağlayan amortisman uygulamasının tesislere katkı sağlamayacağının değerlendirildiği ve Vergi Usul Kanunu esas alınarak amortisman ayırma yöntemi tercih edilmediği ifade edilmiş olmakla birlikte, sosyal tesisler 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğine ve dolayısıyla Tek Düzen Hesap Planına tabi olup adı geçen Tebliğin “IV Düzenlemenin Kapsamı” başlıklı bölümünde ise yapılan düzenlemenin kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilerin girdiği, diğer bir anlatımla söz konusu teşebbüs ve işletmelerin bu Tebliğle belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymak zorunda oldukları, teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olmasının, hukuki yapılarının farklılığının, özel kanunlarının bulunmasının, vergi muafiyet ve istisnalarından yararlanmalarının bu mecburiyetleri yerine getirmelerine engel teşkil etmediği ve bu teşebbüs ve işletmelerin ticari esaslara göre faaliyet göstermelerinin belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uymaları için yeterli olduğu belirtilmiştir. İktisadi kıymetlerdeki aşınma, yıpranma, eskime payını ifade eden, iktisadi kıymetin net değerlerinin mali tablolara yansıtılabilmesi için uygulanan, sadece vergi mükelleflerince yerine getirilmeyen bir müessese olan amortisman ile ilgili olarak; 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin gelir tablosu ilkelerine göre, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve tükenme payı ayrılmalıdır. Ayrıca anılan Tebliğin bilanço ilkeleri arasında, bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarlarının ayrıca bilançoda gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Hazırlanan mali tabloların ilgililerin karar almalarında ve işletme nakit akımlarını değerlendirmede yol gösterici olması, mali tabloların varlık, kaynak, faaliyet sonuçları hakkında bilgi sağlaması ve muhasebenin tam açıklama ve dönemsellik kavramları gereğince “2 Duran Varlıklar” hesap grubunda yer alan maddi duran varlıkların amortisman tutarlarının da mali tablolarda gösterilip maddi duran varlığın net değerinin tablolardan anlaşılması ve amortisman kaydı yapılırken ilgili gider hesaplarının kullanılması gerektiği düşünülmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 46 BULGU 2: Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması Orduevi Müdürlüklerinde, mal ve hizmet alım işlerinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin uygulanmadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kanunun “Amaç” başlıklı 1'inci maddesinde; “… kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemek” , “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “… belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütülür” hükümleri yer almaktadır. İlgili Kanunun 2’nci madde gerekçesinde ise; “Kamu kurum ve kuruluşlarının ihale işlemlerinde ayrı mevzuata tâbi olması, kamuda farklı usul ve esasların uygulanmasına neden olmaktadır. Aynı idare tarafından çeşitli kaynaklardan finanse edilen işlerin ihalelerinde de ayrı mevzuatın bulunması uygulamada karmaşayı artırmaktadır. Bu nedenle, idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan yapacakları harcamalara ilişkin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde uygulama birliğini sağlamak amacıyla genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, özel idare ve belediyelerin yanı sıra; …

• Yukarıda belirtilen daire, idare, kuruluş ve teşebbüslerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler, Kanun kapsamına alınmıştır…” şeklinde ifade edilmiştir. Aynı Kanunun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinde de; orduevleri istisnalar arasında sayılmamaktadır. Yine anılan Kanunun 68’inci maddesinin (b) bendinde aynen; “Diğer kanunların 8.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunundan muafiyet tanıyan hükümleri ile bu Kanuna uymayan hükümleri uygulanmaz.” denilmektedir. Bu konu Kamu İhale Kurulunun gündemine de defalarca gelmiş olup bu hususta 11.04.2003 tarih ve 2003/DK.D-120, 25.03.2004 tarih ve 2004/DK.D-91 ve 09.01.2012 tarih

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 47 ve 2012/DK.D-10 sayılı Düzenleyici Kurul Kararlarında, ayrı tüzel kişilikleri bulunmayan ordu evleri, askeri gazinolar ve sosyal tesisler ile askeri kantinler tarafından yapılacak harcamaların, 4734 sayılı Kanuna tabi olarak gerçekleştirilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Kamu İhale Kurulunun Düzenleyici Kurul Kararları ilgili idareler için bağlayıcı olup bu hususta aksi yönde herhangi bir kararı mevcut değildir. Yukarıda yer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki orduevi müdürlüklerinin 4734 sayılı Kanun kapsamında olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki orduevi müdürlükleri tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alım işlerinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; özetle, askeri sosyal tesislerin alımlarının, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 98'inci maddesinin 2'nci fıkrasına göre hazırlanan yönetmeliğe göre yürütülmekte olduğu, kamu kaynağı kullanmaması, müşteri odaklı faaliyet göstermesi, ödeneği olmadan ihaleye çıkması, sözleşme bedellerini gelir elde ettikçe ödemesi, tesislerden istifade eden üye sayısındaki yıl içerisindeki ciddi değişiklikler gibi nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun sosyal tesislerde uygulanmasının mümkün olmadığı, ancak konuyla ilgili tereddütlerin tamamen ortadan kaldırılması maksadıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda bu tesislerin yapacakları alımlarının kamu ihale mevzuatından istisna tutulmasına yönelik kanun değişiklik teklifinin Maliye Bakanlığına gönderildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak Kamu İdaresi cevabında, askeri sosyal tesislerin alımlarının, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 98'inci maddesinin 2'nci fıkrasına göre hazırlanan yönetmeliğe göre yürütülmekte olduğu belirtilmiş olmasına rağmen; 4734 sayılı Kanunun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinde Orduevleri istisnalar arasında sayılmamaktadır. Ayrıca bulguda belirtildiği üzere konu Kamu İhale Kurulunun gündemine de gelmiş olup, bu hususta Düzenleyici Kurul Kararlarında, sosyal tesisler tarafından yapılacak harcamaların 4734 sayılı Kanun`a tabi olarak gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yukarıda yer alan mevzuat hükmü ve kurul kararları birlikte değerlendirildiğinde, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki sosyal tesisler 4734 sayılı Kanun kapsamında olup, bu Kanuna aykırı hükümler ihtiva eden yönetmelik, yönerge vs. uygulama imkânı bulunmamaktadır. Bu çerçevede yukarıda ifade edilen Yönetmeliğin ihale ile ilgili olan hükümlerinin uygulaması da ancak söz konusu Kanun çerçevesinde mümkün olabilecektir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 48 Bu nedenle, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki sosyal tesisler tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 49 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 50 7. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 51

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 52

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 53

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 54

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 55 EK 2: İZLEME

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Sosyal Tesis 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 56 Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Herhangi Bir Fiziksel Varlığı Bulunmayan ve İşletmenin Belli Bir Şekilde Yararlandığı Hakların Hatalı Muhasebeleştirilmesi 2017 Tam Olarak Yerine Getirildi Mal ve Hizmet Alımlarında 4734 Sayılı Kanun Hükümlerine Uyulmaması 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler" kısmında "Bulgu 2" olarak yer verilmiştir. Birimler Arası İç Dağıtım Hareketlerinin Gelir ve Maliyet Hesaplarına Yansıtılması Sebebiyle Gelir ve Maliyet Hesaplarının Gerçeği Yansıtmaması 2017 Tam Olarak Yerine Getirildi Mal Ve Hizmet Alımı Yöntemiyle Kiraya Verilen İşletmelerin Maliyet Kayıtlarında Dönem Kayması Yaşanması Sebebiyle Mali Tablolarda Yer Alan Maliyet ve Kar/Zarar Hesaplarının Gerçeği Yansıtmaması 2017 Tam Olarak Yerine Getirildi Muhasebe Kayıtlarında Amortismana Tabi Varlıklar için Amortisman Kaydı Yapılmaması 2017 Yerine Getirilmedi Bulguya "Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler" kısmında "Bulgu 1" olarak yer verilmiştir.

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER 2018 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ .................................................................................................... 57
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU ................................................................................................ 59
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................ 60
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ........................................................ 60
5. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 61
6. EKLER ........................................................................................................................................................ 63

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Döner Sermayeli İşletmelerin Bağlı Bulundukları Birimler ...................................... 57

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 57

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler Milli Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde bulunan döner sermaye işletmeleri 3225 sayılı "Millî Savunma Bakanlığı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarına Bağlı Kurumlar ile Asker Hastanelerinde Döner Sermaye Teşkili ve İşletilmesine İlişkin Kanun" çerçevesinde faaliyetlerine devam etmektedirler. Faaliyetlerine devam eden 26 döner sermaye işletmesinin bağlı oldukları birimlere göre dağılımı aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo 1: Döner Sermayeli İşletmelerin Bağlı Bulundukları Birimler
   Döner Sermayeli İşletmeler: 26
2. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü 12
3. Tersaneler Genel Müdürlüğü 3
4. Harita Genel Komutanlığı 1
5. Milli Savunma Üniversitesi 2
6. Kara Kuvvetleri Komutanlığı 3
7. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı 3
8. Hava Kuvvetleri Komutanlığı 1
9. Genel Kurmay Başkanlığı Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Komutanlığı 1 Döner sermaye işletmeleri faaliyetlerini, Millî Savunma Bakanlığı ve Kuvvet Komutanlıkları bünyesindeki kurumların atıl kapasitelerinin ülke ekonomisi yararına değerlendirilmesi amacıyla sürdürmektedirler. 1.2.Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları 2018 yılı denetim çalışmaları kapsamında, faaliyetlerine devam eden 26 döner sermaye işletmesinden; Harita Genel Komutanlığı Döner Sermaye İşletmesi, Türk Silahlı Kuvvetleri Ankara Özel Bakım Merkezi Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi ve 6 ncı Bakım Merkezi Komutanlığı Döner Sermaye İşletmesinin denetimleri gerçekleştirilmiştir.
   Harita Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyetlerini sürdüren Harita Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesine; toplam yüz altmış beş kadro tahsis edilmiş olup, İşletme

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 58 bünyesinde fiilen iki kadrolu personel görev yapmaktadır. Genel Kurmay Başkanlığı Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Komutanlığına bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren Türk Silahlı Kuvvetleri Ankara Özel Bakım Merkezi Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesine toplam beş kadro tahsis edilmiş olup, kadroların tamamına atama yapılmıştır. Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyetlerini sürdüren 6 ncı Bakım Merkezi Komutanlığı Döner Sermaye İşletmesine altı kadro tahsis edilmiş olup, mevcut kadrolara atama yapılmamış; toplam beş personel İşletme bünyesinde ek görevle istihdam edilmektedir. 1.3. Mali Yapı İşletmelerin döner sermaye teşkili, genel bütçeden sağlanan ödenekler ile işletme faaliyetlerinden doğan karlardan meydana gelmektedir. Döner sermayenin konusunu oluşturan hizmetlerin yürütülmesi için gerekli giderler ile birimin araç, gereç, araştırma ve diğer ihtiyaçlarının karşılanması için yapılacak giderler döner sermayeden karşılanmakta; faaliyetler sonucunda kar elde edilmesi durumunda bu kar, işletmenin sermayesi 3225 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi uyarınca tahsis edilen sermaye tutarına ulaşıncaya kadar sermayeye eklenmektedir. Bu tutara ulaştıktan sonra kar elde edilmesi durumunda ise kar tutarı, ilgili hesap dönemini takip eden dördüncü ayın sonuna kadar Genel Bütçeye gelir kaydedilmek üzere Hazineye aktarılmaktadır. 3225 sayılı Kanun kapsamında, Milli Savunma Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren 26 adet döner sermaye işletmesinin, 31.12.2018 tarihi itibariyle toplam sermayesi 25.000.000,00 TL, ödenmiş sermayesi ise 23.175.061,16 TL’dir. 2018 yılında döner sermaye işletmeleri bünyesinde toplam 38.087.822,93 TL brüt satış gerçekleştirilerek dönem sonunda 22.398.608,40 TL net kar elde edilmiş ve Hazineye toplam 4.475.069,76 TL pay aktarılmıştır. Harita Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 2.220.000,00 TL, ödenmiş sermayesi ise 2.170.000,00 TL’dir. 2018 yılında 119.598,59 TL brüt satış gerçekleştirilerek dönem sonunda 163.828,85 TL dönem net karı elde edilmiştir. Türk Silahlı Kuvvetleri Ankara Özel Bakım Merkezi Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 185.131,55 TL, ödenmiş sermayesi ise

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 59 83.396,35 TL’dir. 2018 yılında 4.694.245,61 TL brüt satış gerçekleştirilerek dönem sonunda 56.748,15 TL dönem net karı elde edilmiştir.
6 ncı Bakım Merkezi Komutanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 31.12.2018 tarihi itibariyle sermayesi 37.000,00 TL olup sermayesinin tamamı ödenmiştir. 2018 yılında 45.681,44 TL brüt satış gerçekleştirilerek dönem sonunda 11.013,55 TL dönem net karı elde etmiştir.
1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Döner sermaye işletmeleri, muhasebe süreçlerini, 01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yürütmekte ve finans raporlarını yine bu Yönetmelik çerçevesinde hazırlamaktadırlar. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. • Geçici ve kesin mizan, • Bilanço, • Banka mevcudu tespit tutanağı, • Alınan çekler sayım tutanağı, • Gelir tablosu, • Yevmiye defteri Denetim görüşü, Kurumun tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Gelir Tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 60 olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, Harita Genel Müdürlüğü, TSK Ankara Özel Bakım Merkezi Başkanlığı ve 6 ncı Bakım Merkezi Komutanlığı Döner Sermaye İşletmelerinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 61 kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. DENETİM GÖRÜŞÜ Harita Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi, 6. Bakım Merkezi Komutanlığı Döner Sermaye İşletmesi ve TSK Ankara Özel Bakım Merkezi Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 62 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 63 6. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 64

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 65

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 66

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 67

T.C. Sayıştay Başkanlığı Milli Savunma Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 68