2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu.pdf

2016 YILI KALKINMA AJANSLARI GENEL DENETİM RAPORU T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA +90 (312) 295 30 00 sayistay@sayistay.gov.tr Eylül - 2017 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI

2016 YILI KALKINMA AJANSLARI GENEL DENETİM RAPORU EYLÜL 2017

İÇİNDEKİLER

1. GENEL ÇERÇEVE _____________________________________________________________ 1 1.1 Kalkınma Ajanslarında Sayıştay Denetiminin Hukuki Dayanağı ___________________________ 1 1.2 Kalkınma Ajanslarında Sayıştay Denetiminin Yöntemi Ve Kapsamı ________________________ 2
2. KALKINMA AJANSLARI HAKKINDA BİLGİ ____________________________________ 5 2.1 Genel Bilgi ____________________________________________________________________ 5 2.2 Kalkınma Ajanslarının Teşkilat Yapısı ______________________________________________ 9 2.3 Kalkınma Ajanslarının Mali Yapısı ________________________________________________ 12
3. DENETİMLER SONUCU TESPİT EDİLEN HUSUSLAR ___________________________ 17 3.1 Kalkınma Ajansları Arasında Yeterli Koordinasyonun Sağlanamaması ve Bazı Yönetsel Konularda Hukuki Boşluklar Bulunması ________________________________________________________ 17 3.2 Bölge Planlarının Uygulamaya Geçirilememesi ve Dolayısıyla Kalkınmaya Katkı Düzeylerinin Bilinmemesi _____________________________________________________________________ 18 3.3 Bazı Kalkınma Ajanslarının Stratejik Planının Olmaması _______________________________ 21 3.4 Yönetim Kurullarının Mevzuatta Öngörülen Sürede Toplanmaması _______________________ 23 3.5 Kalkınma Ajansları Mevzuatında İç Denetçi İstihdamına Yönelik Belirlenen Koşulların Uygulamada İç Denetçi Alımını Zorlaştırması ___________________________________________ 27 3.6 Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği ile Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu Hükümleri Arasında Çelişki Bulunması ________________________________________ 28 3.7 Ajanslardan, Mali Yönetim Yeterlik Süresi Bitenlerin Yeterliklerinin Yenilenmemesi __________ 30 3.8 Ajanslar Tarafından Desteklenen Proje ve Faaliyetlerin Etki Analizlerinin Mevzuatta Öngörülen Sürede Yapılmaması _______________________________________________________________ 31 3.9 Ajans Bütçe ve Çalışma Programlarının Mevzuatın Öngördüğü Sürede Hazırlanamaması ______ 37 3.10 Bütçelerin Gerçekçi Hazırlanamaması _____________________________________________ 39 3.11 Merkezi Yönetim Bütçe Payının Hesaplanması, Ödenekleştirilmesi ve Ajanslara Aktarılması Aşamalarının Sağlıklı İşlememesi _____________________________________________________ 41 3.12 Yerel Yönetimler ile Ticaret ve Sanayi Odası Paylarının Bütçeleştirme, Ajanslara Aktarımı ve Tahsilat Süreçlerinin Etkin İşlememesi _________________________________________________ 43 3.13 Kalkınma Ajanslarında Personel Ücretlerinin Mevzuatta Belirtilen Üst Limiti Aşması ________ 47 3.14 İşine Son Verilen Ajans Personeli İçin Kıdem Tazminatı Karşılığı Ayrılmaya Devam Edilmesi _ 49 3.15 Kalkınma Ajanslarında Taşınır Mal Yönetimi ile İlgili Ortak Bir Uygulama Olmaması ________ 52 3.16 Güdümlü Proje Desteklerinin Belirli Konularla Sınırlı Kalması __________________________ 53 3.17 Güdümlü Proje Desteği Hazırlık Süreç ve Sürelerine Riayet Edilmemesi ___________________ 55 3.18 Güdümlü Proje Desteği Sözleşmelerinin Zamanında İmzalanmaması _____________________ 57

3.19 Güdümlü Proje Desteği Kapsamında Yer Almayan Projelere Destek Sağlanması ____________ 58 3.20 İzin/Ruhsat Süreçleri Tamamlanmayan Bazı Güdümlü Projelere Destek Verilmesi ___________ 61 3.21 Güdümlü Projelerin Çoğunun Süre Uzatımlarıyla Sonuçlanması _________________________ 64 3.22 Projelerin Performans Ölçüm Sisteminin Sağlıklı İşlememesi ___________________________ 66

3.19 Güdümlü Proje Desteği Kapsamında Yer Almayan Projelere Destek Sağlanması ____________ 58 3.20 İzin/Ruhsat Süreçleri Tamamlanmayan Bazı Güdümlü Projelere Destek Verilmesi ___________ 61 3.21 Güdümlü Projelerin Çoğunun Süre Uzatımlarıyla Sonuçlanması _________________________ 64 3.22 Projelerin Performans Ölçüm Sisteminin Sağlıklı İşlememesi ___________________________ 66 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Kalkınma Ajanslarının Kuruluş Yılları ve Kapsadığı İller 6 Tablo 2: Kalkınma Ajansları Personelinin Unvanlarına Göre Dağılımı (2013-2016) 11 Tablo 3: Kalkınma Ajansları 2008–2016 Yılları Gerçekleşen Gelirlerinin Dağılımı 13 Tablo 4: 2016 Yılı Sonu İtibariyle Kalkınma Ajansları CMDP ve Bütçe Büyüklükleri 15 Tablo 5: Kalkınma Ajansları 2008 – 2016 Yılları Giderlerin Dağılımı 16 Tablo 6: Ajansların Stratejik Plan Durumu 22 Tablo 7: Ajans Yönetim Kurullarının 2012 – 2016 Yılları Toplantı Tarihleri 24 Tablo 8: Ajansların 2013 -2016 Yılları İç Denetçi Sayısı 27 Tablo 9: Mali Yönetim Yeterlik Süresi Biten Ajanslar 31 Tablo 10: Ajansların Etki Analizi Çalışmaları 32 Tablo 11: 2016 Yılı Bütçe Gider Gerçekleşmeleri 40 Tablo 12: Ajanslara 2016 -2017 Yılları Merkezi Bütçeden Yapılan Tahsis 42 Tablo 13: Tahsis Edilen Ödeneklerin Ajanslara Aktarılma Durumu 43 Tablo 14: Ajanslara Pay Aktarımı Bildirim Durumu 44 Tablo 15: Yerel Yönetimler ile Ticaret ve Sanayi Odası Paylarının Toplam Gelirler İçindeki Oranı 45 Tablo 16: Yerel Yönetimler ile Ticaret Sanayi Odası Paylarının Tahsilat Oranları 46 Tablo 17: Ajanslar İtibariyle 472- Kıdem Tazminatları Karşılıkları Hesabının Durumu 51 Tablo 18: Güdümlü Proje Kapsamında Değerlendirilmeyen Proje Örnekleri 60

KISALTMALAR AHİKA : Ahiler Kalkınma Ajansı ANKARAKA : Ankara Kalkınma Ajansı BAKA : Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı BAKKA : Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı BEBKA : Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı CMDP : Cazibe Merkezleri Destekleme Programı ÇKA : Çukurova Kalkınma Ajansı ÇPBMY : Çalışma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi DAKA : Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı DFD : Doğrudan Faaliyet Desteği DİKA : Dicle Kalkınma Ajansı DOĞAKA : Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı DOKA : Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı FKA : Ferhat Kalkınma Ajansı GEKA : Güney Ege Kalkınma Ajansı GMKA : Güney Marmara Kalkınma Ajansı GPD : Güdümlü Proje Desteği IPA : Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (Instrument for Pre-Accession Assistance) İKA : İpekyolu Kalkınma Ajansı INTOSAI : Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları Örgütü (International Organization of Supreme Audit Institutions) İSTKA : İstanbul Kalkınma Ajansı İŞGEM : İş Geliştirme Merkezi

İZKA : İzmir Kalkınma Ajansı KARACADAĞ: Karacadağ Kalkınma Ajansı KAYS : Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi KBS : Maliye Bakanlığı Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi KOSGEB : Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme Dairesi Başkanlığı KUDAKA : Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı KUZKA : Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı MARKA : Doğu Marmara Kalkınma Ajansı MEVKA : Mevlana Kalkınma Ajansı NUTS II : Türkiye Düzey İki İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (Nomenclature D'unités Territoriales Statistiques) OKA : Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı ORANKA : Orta Anadolu Kalkınma Ajansı PFDY : Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi Modülü PYB : Program Yönetimi Birimi SERKA : Serhat Kalkınma Ajansı TRAKYAKA : Trakya Kalkınma Ajansı YDO : Yatırım Destek Ofisleri YPK : Yüksek Planlama Kurulu ZAFER : Zafer Kalkınma Ajansı

İZKA : İzmir Kalkınma Ajansı KARACADAĞ: Karacadağ Kalkınma Ajansı KAYS : Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi KBS : Maliye Bakanlığı Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi KOSGEB : Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme Dairesi Başkanlığı KUDAKA : Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı KUZKA : Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı MARKA : Doğu Marmara Kalkınma Ajansı MEVKA : Mevlana Kalkınma Ajansı NUTS II : Türkiye Düzey İki İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (Nomenclature D'unités Territoriales Statistiques) OKA : Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı ORANKA : Orta Anadolu Kalkınma Ajansı PFDY : Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi Modülü PYB : Program Yönetimi Birimi SERKA : Serhat Kalkınma Ajansı TRAKYAKA : Trakya Kalkınma Ajansı YDO : Yatırım Destek Ofisleri YPK : Yüksek Planlama Kurulu ZAFER : Zafer Kalkınma Ajansı 1

1. GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ile mahalli idarelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevli olan kurum olarak tanımlanmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, vatandaş adına kamu gelirlerini toplama ve bu gelirleri harcama konusunda, yürütme organına verdiği yetkinin sonuçlarını denetleme anlamına gelen bütçe hakkını, kendi adına denetim yapan Sayıştay aracılığıyla kullanmaktadır. Sayıştay bu yetkisini kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi ile kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi, kamu kaynaklarının korunması, kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacına yönelik olarak kullanmaktadır. 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 35’inci maddesinde, denetimin genel kabul görmüş uluslararası denetim standartlarına uygun olarak ve güncel denetim metodolojilerinin öngördüğü usullerle gerçekleştirileceği öngörülmüştür. Sayıştay tarafından yapılacak denetimlerde; uluslararası standartlar dikkate alınarak kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin mali işlemlerinin mevzuata uygunluğu, mali rapor ve tablolarının doğruluğu ve güvenirliği ile bu mali işlem ve hesapları üreten sistemlerin verimli ve etkili çalışıp çalışmadıklarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Sayıştay, bu amaçlar doğrultusunda kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetleyerek, sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, açık ve güvenilir raporlar sunmakla görevlidir. 1.1 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIŞTAY DENETİMİNİN HUKUKİ DAYANAĞI Sayıştaylar, halkın ödediği verginin halk yararına kullanımını sağlamak için parlamentolar adına denetim yapmak üzere kurulmuşlardır. Çağdaş dünyada son dönemde yaşanan gelişmeler, Sayıştay denetiminin nesnel tabanının genişletilmesi yönündedir. Bu gelişmeler Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları (Sayıştaylar) Örgütünün (INTOSAI) ve 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 1 T.C. Sayıştay Başkanlığı

2 benzeri diğer uluslararası kurumlarının dokümanlarına da yansımıştır. Yine son dönemlerde, gerek ülkeler bazında, gerekse uluslararası kuruluşlar platformunda, Sayıştay denetimi ile Parlamentoların denetim fonksiyonunun etkinliği arasında ilişki kurulmakta ve Sayıştay denetimi saydamlığın, hesap verme sorumluluğunun güvencesi sayılmaktadır. Bu gelişmelere bağlı olarak Sayıştayların yaptığı denetimin kapsamı kamu kaynağının kullanıldığı tüm alanlara yayılmıştır. Kamu hizmetlerinin çeşitliliğinin her geçen gün artması ve sunumunda yaşanan değişimler, kamu hizmetlerinin farklı idari yapılar tarafından sunulmasına ve kamu parasının kullanımında da farklılaşmaya neden olmuştur. Bu durum, kamu parası kavramını yeniden tanımlama gereğini ortaya çıkarmıştır. Günümüzde hangi kaynaktan alınırsa alınsın, kamunun elde ettiği bütün paralar, kamu kurumlarından alınan paralar, özel kurumların belli statü ve yetki kullanarak elde ettiği paralar kamu parası olarak kabul edilmektedir. 6085 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde kamu idaresi, “kamu veya özel hukuk hükümlerine tabi olup olmadığına bakılmaksızın tüm idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme, bağlı ortaklık ve şirketler” olarak tanımlanmıştır. 6085 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin (a) fıkrasında; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı olan özel kanunlar ile kurulmuş anonim ortaklıkları ve diğer kamu idarelerini (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hariç) Sayıştay’ın denetleyeceği belirtilmiştir. 1.2 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIŞTAY DENETİMİNİN YÖNTEMİ VE KAPSAMI Bu rapor, 2016 yılı denetim programı kapsamında yer alan 26 adet Kalkınma Ajansında Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulmasında fayda görülen ve genellik arz eden konular ile güdümlü proje destekleri esas olmak üzere diğer destek süreçlerine ilişkin genel bulguları ve mali konularda belirtilmesi uygun görülen diğer hususları kapsamaktadır. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu; ajanslarca verilen güdümlü proje destekleri ve diğer destek süreçlerinin mevzuatına uygunluğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu2 T.C. Sayıştay Başkanlığı

3 Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, mevzuata uygunluğu konusunda denetim kanıtı elde etmek üzere tüm kalkınma ajansları için Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi (KAYS) verileri üzerinden; güdümlü proje destekleri ile diğer destek süreçleri ise yerinde denetim ve anket yöntemiyle uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Sayıştay, bu rapor ile Türkiye Büyük Millet Meclisine kalkınma ajanslarının mali durum ve faaliyetleri hakkında bilgi ve öneriler sunmayı ve kalkınma ajanslarında başta güdümlü proje desteği olmak üzere diğer desteklerdeki süreçlerin gelişmesine ve etkin bir biçimde uygulanmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Kalkınma ajansları 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine ve Genel Yönetim kapsamına tabi olmadığından Sayıştay’ın yargısal denetimi dışında kalmaktadır. Dolayısıyla bu kurumlarla ilgili Sayıştay tarafından yargılamaya esas rapor düzenlenememektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 3 T.C. Sayıştay Başkanlığı

5 2. KALKINMA AJANSLARI HAKKINDA BİLGİ 2.1 GENEL BİLGİ Kalkınma ajansları 08.02.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun ile ülkemizde yerel potansiyel ve kaynakları harekete geçirmek, bölgesel ve bölge içi eşitsizlikleri gidermek, rekabet gücü, yenilikçilik ve girişimcilik kapasitesinin artırılarak katılımcı bir anlayışla sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanması amacıyla geleneksel örgütlenme modellerine benzemeyen bir yapıda dizayn edilmiş yeni bir örgütlenme modelidir. 5449 sayılı Kanun’un genel gerekçesinin sonunda; “Bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının, yerel ve küresel rekabetteki değişimlerin, AB’ye uyum sürecindeki yükümlülüklerin, finansal ve beşeri kaynakların rasyonel dağılımı zorunluluğunun, çevresel duyarlılıktaki artışın ve yerel kalkınma ve örgütlenme taleplerinin artışı ile bu taleplerin etkin yönlendirilmesi gibi nedenlerin; katılımcı, esnek bir yapıya sahip ve teknik kapasitesi güçlü olan, yerel ve bölgesel gelişmeyi hızlandırmaya odaklı kalkınma birimleri konumundaki kalkınma ajanslarının oluşumunda ihtiyaçtan öte bir zorunluluk yarattığı” belirtilerek, kalkınma ajanslarının kuruluşundaki gereksinim açık bir şekilde ifade edilmiştir. Bu Kanun’un 3’üncü maddesinde; kalkınma ajanslarının bölgeler esas alınarak Kalkınma Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulacağı, kalkınma ajanslarının kuruluşunda esas alınacak olan bölgelerin, 2002/4720 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen NUTS 2 düzey Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri (Nomenclature D'unités Territoriales Statistiques) olduğu ve söz konusu bölgelerin yeniden düzenlenmesinde ve kurulmuş olan ajansların kaldırılmasında Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu belirtilmiştir. Bu yetki kapsamında, Avrupa Birliği müktesebatı çerçevesinde şekillenen süreç sonunda Türkiye İstatistik Kurumunun belirlemiş olduğu düzey bölgeler esas alınarak Bakanlar Kurulunun; 2006, 2008 ve 2009 yıllarında çıkardığı üç ayrı karar ile Düzey 2 Bölgesinin tamamında yirmi altı adet kalkınma ajansı kurulmuş ve ajans merkezlerinin bulunacağı iller belirlenmiştir. Tablo 1’de ajansların merkezleri ve kapsadığı iller yer alırken; Şekil 1’de ise coğrafi görünümleri verilmiştir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 5 T.C. Sayıştay Başkanlığı

6 Tablo 1: Kalkınma Ajanslarının Kuruluş Yılları ve Kapsadığı İller Düzey -2 Bölgesi Kalkınma Ajansı Kuruluş Yılı Kapsadığı İller TR31 İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) 2006 İzmir* TR62 Çukurova Kalkınma Ajansı (ÇKA) Adana*, Mersin TR10 İstanbul Kalkınma Ajansı(İSTKA) İstanbul* TR52 Mevlana Kalkınma Ajansı (MEVKA) Karaman, Konya* TR83 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) Amasya, Çorum, Samsun*, Tokat TRA1 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı (KUDAKA) 2008 Bayburt, Erzincan, Erzurum* TRB2 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) Bitlis, Hakkari, Muş, Van* TRC1 İpekyolu Kalkınma Ajansı (İKA) Adıyaman, Gaziantep*, Kilis TRC2 Karacadağ Kalkınma Ajansı (KARACADAĞ) Diyarbakır*, Şanlıurfa TRC3 Dicle Kalkınma Ajansı (DİKA) Batman, Mardin*, Siirt, Şırnak TR21 Trakya Kalkınma Ajansı (TRAKYAKA) Edirne, Kırklareli, Tekirdağ* TR22 Güney Marmara Kalkınma Ajansı (GMKA) Balıkesir*, Çanakkale TR32 Güney Ege Kalkınma Ajansı (GEKA) Aydın, Denizli*, Muğla TR33 Zafer Kalkınma Ajansı (ZAFER) Afyonkarahisar, Kütahya*, Manisa, Uşak TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı (BEBKA) Bilecik, Bursa*, Eskişehir TR42 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) Bolu, Düzce, Kocaeli*, Sakarya, Yalova TR51 Ankara Kalkınma Ajansı (ANKARAKA) Ankara* TR61 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) 2009 Antalya, Burdur, İsparta* TR63 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı (DOĞAKA) Hatay*, Kahramanmaraş, Osmaniye TR71 Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) Aksaray, Kırıkkale, Kırşehir, Nevşehir*, Niğde TR72 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı (ORANKA) Kayseri*, Sivas, Yozgat TR81 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı (BAKKA) Bartın, Karabük, Zonguldak* TR82 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) Çankırı, Kastamonu*, Sinop TR90 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Trabzon* TRA2 Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA) Ağrı, Ardahan, Iğdır, Kars* TRB1 Fırat Kalkınma Ajansı (FKA) Bingöl, Elazığ, Malatya*, Tunceli (*) Ajans Merkezinin Bulunduğu İller 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu6 T.C. Sayıştay Başkanlığı

7 Şekil 1: Kalkınma Ajanslarının Coğrafi Görünümleri Kalkınma ajansları, ulusal düzeyde Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda, kendine özgü teknik ve finansman mekanizmasına sahip, kâr amacı gütmeyen, çabuk karar alıp uygulayabilen, merkezi ve yerel idarelerin dışında, kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getiren, tüzel kişiliği haiz, 5449 sayılı Kanun’la düzenlenmemiş işlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi, teknik kapasitesi yüksek, uygulamacı olmayan, fakat destekleyici faaliyet gösteren kalkınma birimleridir. Kalkınma ajansları, ulusal planlarla uyumlu kendi bölge planlarını hazırlarlar. Kalkınma ajanslarının faaliyet gösterebileceği alan geniş olmakla birlikte, bölge planları ile öne çıkan stratejik sektörler ve alanlar doğrultusunda kamu kurumlarına, kâr amacı güden ve gütmeyen kuruluşlara veya bunların oluşturduğu ortaklıklara destek sağlar. Kalkınma ajansları 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 08.09.1983 tarih ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 04.01.2002 tarih ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Ancak 5449 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi hükümlerine dayanılarak Kalkınma Bakanlığı tarafından aşağıdaki mevzuat düzenlemeleri yapılmıştır.  Kalkınma Ajanslarının Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik  Kalkınma Ajansları Personel Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliği 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 7 T.C. Sayıştay Başkanlığı

8  Kalkınma Ajansları Mal, Hizmet, Yapım İşi Satın alma İhale Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik  Kalkınma Ajansları Yatırım Destek Ofisleri Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu ve Ekleri  Kalkınma Ajansları Satın Alma Rehberi  Kalkınma Ajansları Proje Uygulama Rehberi  Kalkınma Ajansları Mali Desteklerinden Yararlanan Kamu İdarelerine Tahsis Edilen Kaynakların Aktarımı, Kullanımı, Muhasebeleştirilmesi ile Diğer Hususlara İlişkin Usul ve Esaslar Kalkınma ajanslarının tüm iş ve işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesini, ajansların kurumsal işleyişlerinin güçlendirilmesi ve ana hizmet süreçlerine ilişkin etkinliğin ve verimliliğin arttırılmasını sağlamak üzere; modüler, bütünleşik ve merkezi bir bilgi sistemi olarak Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi (KAYS) kullanılmaktadır. 2015 yılı sonu itibarıyla KAYS kapsamındaki tüm yazılım geliştirme işlemleri tamamlanmış olup sistem, tüm modülleri ile birlikte ajanslar tarafından aktif olarak kullanılmaya başlanmıştır. Mevcut durumda KAYS içerisinde;  Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi (PFDY),  Çalışma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi (ÇPBMY),  İnsan Kaynakları Yönetimi (İK),  Yurt Dışı Ziyaret (YDZ),  Yatırım Destek Ofisi (YDO),  Dinamik Raporlama, olmak üzere 6 ana modül bulunmaktadır. Mali destek programlarına yapılan başvuruların alınması, değerlendirilmesi, başarılı bulunarak sözleşme imzalanan projelerin izlenmesi KAYS Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi (PFDY) Modülü üzerinden, Çalışma Programı, Bütçe ve Muhasebe İşlemleri ise KAYS Çalışma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi (ÇPBMY) modülü üzerinden gerçekleştirilmektedir. Ayrıca, ajanslar tarafından gerçekleştirilen giderler, dönemler itibarıyla Maliye Bakanlığı Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi'ne (KBS) girilmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu8 T.C. Sayıştay Başkanlığı

9 2.2 KALKINMA AJANSLARININ TEŞKİLAT YAPISI 5449 sayılı Kanun’un “Ajansın Teşkilatı” başlıklı 3’üncü bölümünde ajansların teşkilat yapısı, kalkınma kurulu, yönetim kurulu, genel sekreterlik, birimler ve yatırım destek ofisleri şeklinde düzenlenmiştir. Ajansın karar organı yönetim kurulu, icra organı ise genel sekreterliktir. Genel sekreterlikler genel itibari ile Planlama, Programlama ve Koordinasyon, Program Yönetim İzleme ve Değerlendirme, Tanıtım ve Dış İlişkiler ve Kurumsal Yönetim gibi birimlerden oluşmuştur. Bu birimlerde görev yapan personeller uzman personel ve destek personel gibi adlarla görev yapmaktadır. Hukuk ve iç denetim ile ilgili iş ve işlemleri ayrı bir hizmet birimi olarak değil Yüksek Planlama Kurulu kararı uyarınca istihdam edilen hukuk müşaviri ve iç denetçi eliyle yürütülmektedir. Ajansların organizasyon şeması bazı farklılıklar göstermekle birlikte temelde Şekil 2’de gösterildiği gibidir: Şekil 2: Ajansların Organizasyon Şeması Kalkınma Kurulu, ajansın danışma organı olup, Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenmiş 100 üyeden oluşmakta; başkanını kendi içerisinden seçimle tespit etmektedir. Kalkınma kurulu, bölgesel gelişme hedefine yönelik olarak; bölgedeki kamu kurum ve kuruluşları, özel kesim, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve yerel yönetimler arasında işbirliğini geliştirmek ve ajansı yönlendirmek üzere oluşturulmuştur. Yönetim Kurulu, ajansın karar organıdır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 9 T.C. Sayıştay Başkanlığı

10 5449 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde belirtildiği üzere Yönetim Kurulu, birden fazla ilden oluşan bölgelerde; il valileri, büyükşehir belediye başkanları veya büyükşehir olmayan illerde il merkez belediye başkanları, il genel meclisi başkanları, her ilden birer kişi olmak kaydıyla ticaret ve sanayi odası başkanlarından; tek ilden oluşan bölgelerde ise vali, büyükşehir belediye başkanı, il genel meclisi başkanı, sanayi odası başkanı, ticaret odası başkanı ile kalkınma kurulu tarafından özel kesim ve/veya sivil toplum kuruluşlarından seçilecek üç temsilciden oluşmaktadır. Bu kurulların görev ve yetkileri 5449 sayılı Kanun’un 8, 9, 10 ve 11’inci maddelerinde; çalışma usulleri ise 2009/15433 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve ile yürürlüğe konulan Kalkınma Ajansları Çalışma Usul ve Esasları ile düzenlenmiştir. Genel Sekreterlik, ajansın icra organıdır. Genel sekreterliğin ve yatırım destek ofislerinin en üst amiri genel sekreterdir. Genel sekreter yönetim kuruluna karşı sorumludur. Genel sekreterlik; genel sekreter yönetiminde isimleri ajanslar arasında farklılık göstermekle birlikte planlama programlama ve koordinasyon birimi, program yönetim birimi, izleme ve değerlendirme birimi, destek hizmetleri birimi ile yatırım destek ofislerinden oluşmaktadır. 24.04.2009 tarih ve 2009/8 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararında ajanslarda çalışan birim başkanı sayısının beşi geçemeyeceği ifade edilerek zımnen ve dolaylı olarak kurulabilecek birim sayısı da sınırlandırılmıştır. Yatırım Destek Ofisleri, bölge illerinde yönetim kurulu kararı ile biri koordinatör olmak üzere en çok beş uzmandan oluşacak şekilde teşkil edilmektedir. Çalışan uzman personel sayısı, bölge ve ilin ihtiyaçlarına cevap veremez hale geldiği takdirde bu sayı yönetim kurulu kararı ve Kalkınma Bakanlığının onayı ile artırılabilmektedir. İnsan Kaynakları Kalkınma ajanslarında istihdam edilecek personelin nitelikleri ve özlük haklarına ilişkin temel düzenleme 5449 sayılı Kanun’da yapılmıştır. Ayrıca personel politikası ve uygulaması ile personel istihdam süreci, kuruluş kanununa istinaden çıkarılan Kalkınma Ajansları Personel Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. İlgili Kanun’un 18’inci maddesine göre; Ajans hizmetleri, iş mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen uzman personel ve destek personeli eliyle yürütülmektedir. Aynı maddede, iç denetim yapmak üzere bir iç denetçi 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu10 T.C. Sayıştay Başkanlığı

11 istihdam edileceği, sekreterlik, halkla ilişkiler, arşiv, idarî, malî ve personelle ilgili işlemler gibi işleri yürütecek olan destek personeli sayısının da ajans toplam personel sayısının yüzde yirmisini geçemeyeceği belirtilmiştir (Tablo 2). Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlardan, bu Kanun’da belirtilen nitelikleri taşıyanlar, kendilerinin isteği ve kurumlarının muvafakati ile ajansta genel sekreter, iç denetçi veya uzman personel olarak istihdam edilebilmekte, ancak bu şekilde görevlendirilecek personel sayısı toplam personel sayısının yüzde otuzunu aşamamaktadır. Ajans personeli iş mevzuatı hükümlerine tabi ve belirsiz süreli iş akdi ile çalıştırılmaktadır. Emeklilik ve sosyal güvenlik yönünden Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabidir. Tablo 2: Kalkınma Ajansları Personelinin Unvanlarına Göre Dağılımı (2013-2016) Ajans Uzman (YDO dâhil) Destek İç Denetçi Toplam (GS hariç)* 2013 2014 2015 2016 2013 2014 2015 2016 2013 2014 2015 2016 2013 2014 2015 2016 AHİKA 32 26 20 26 7 7 7 6 0 0 0 0 39 33 27 32 ANKARA 29 35 41 30 6 9 8 8 1 1 1 1 36 45 50 39 BAKA 32 40 39 25 6 6 6 4 1 1 1 0 39 47 46 29 BAKKA 23 20 13 12 5 5 5 6 0 0 0 0 28 25 18 18 BEBKA 33 29 37 25 5 5 5 4 0 0 0 0 38 34 42 29 ÇKA 27 23 21 22 7 7 7 8 0 0 0 0 34 30 28 30 DAKA 30 30 39 14 4 4 6 4 0 0 0 0 34 34 45 18 DİKA 37 30 21 20 6 6 5 6 0 0 0 0 43 36 26 26 DOĞAKA 28 31 26 25 6 6 6 5 0 0 0 0 34 37 32 30 DOKA 45 25 34 17 10 10 10 9 1 1 0 0 56 36 44 26 FKA 31 15 30 16 5 5 5 4 1 1 1 1 37 21 36 21 GEKA 33 29 30 20 5 6 8 7 0 0 0 0 38 35 38 27 GMKA 28 25 24 19 7 7 7 6 1 0 0 0 36 32 31 25 İKA 28 31 29 16 6 7 6 5 0 0 0 0 34 38 35 21 İSTKA 42 40 37 29 9 7 6 5 0 0 0 0 51 47 43 34 İZKA 33 27 28 17 6 5 6 5 0 0 0 0 39 32 34 22 KARACADAĞ 33 31 33 15 5 5 5 6 0 0 0 0 38 36 38 21 KUDAKA 26 33 28 11 6 9 9 6 0 0 0 0 32 42 37 17 KUZKA 25 21 18 9 6 6 6 4 1 1 1 1 32 28 25 14 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 11 T.C. Sayıştay Başkanlığı

12 MARKA 34 33 32 14 9 8 7 7 1 1 1 1 44 42 40 22 MEVKA 34 30 29 17 7 7 6 5 1 1 0 0 42 38 35 22 OKA 31 21 29 14 4 4 4 4 1 1 1 1 36 26 34 19 ORAN 33 31 30 18 6 5 7 7 1 1 1 1 40 37 38 26 SERKA 27 22 23 12 7 7 8 7 0 0 0 0 34 29 31 19 TRAKYA 28 35 35 17 6 7 7 7 0 0 0 0 34 42 42 24 ZEKA 29 26 36 25 6 5 7 6 0 0 0 0 35 31 43 31 TOPLAM 811 739 762 485 162 165 169 151 10 9 7 6 983 913 938 642

• Genel sekreterler (GS) toplama dahil olmayıp; genel sekreterlik görevini vekaleten yürüten uzmanlar toplama dahil edilmiştir. 2.3 KALKINMA AJANSLARININ MALİ YAPISI 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 19 ila 24’üncü maddelerinde kalkınma ajanslarının gelirleri ve yönetecekleri fonlar ve giderleri ile bütçe süreçlerine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Kalkınma ajanslarının bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması, malî kaynaklarının yönetilmesi ve kontrolü, hesap ve kayıtların tutulması ve raporlanmasında kullanılacak muhasebe standartları ile malî tabloların zamanında, doğru ve uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ve ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanması ve raporlanması ve bu iş ve işlemlerin yürütülmesinde görevli olan ajans personelinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar 28.09.2006 tarihli ve 26303 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Bu Yönetmeliğin 95’inci maddesinde Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hallerde 10.03.2006 tarihli ve 26104 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin kıyasen uygulanacağı belirtilmiştir. Gelirleri: Ajansların mali kaynakları ve bütçe gelirleri 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre gelir kalemleri; a) Bir önceki yıl gerçekleşen genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından, vergi iadeleri ile mahallî idarelere ve fonlara aktarılan paylar düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden, binde beş oranında her yıl ayrılacak transfer ödeneğinden, Yüksek Planlama Kurulunca her bir ajans için nüfus, gelişmişlik düzeyi ve performans ölçütlerine göre belirlenecek pay, b) Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanacak kaynaklar, 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu12 T.C. Sayıştay Başkanlığı

13 c) Faaliyet gelirleri, d) Bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirleri üzerinden, bölgedeki il özel idareleri için; borçlanma, tahsisi mahiyetteki gelirler ile genel, katma ve özel bütçeli kuruluşlardan alınan yardım kalemleri hariç tutulmak üzere %1, belediyeler için; borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere %1 oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay, e) Bölgedeki sanayi ve ticaret odalarının, bir önceki yıl kesinleşmiş bütçe gelirlerinin %1’i oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay, f) Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarca yapılan bağış ve yardımlar, g) Bir önceki yıldan devreden gelirler, şeklinde sayılmıştır. Bakanlar Kurulu, il özel idareleri için belirlenen oranı yüzde beşe kadar yükseltmeye ya da bu Kanun’da belirlenen oranına kadar indirmeye, belediyeler için belirlenen oranı ise; yarısına kadar indirmeye ya da Kanun’da belirlenen oranına kadar yükseltmeye yetkilidir. Bu hükme dayanılarak, Bakanlar Kurulunun 08.08.2011 tarihli ve 2011/2168 sayılı Kararı’yla belediyelerin bütçe gelirleri üzerinden kalkınma ajanslarına aktaracakları payların oranı %1’den % 0,5’e indirilmiştir. 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde yer alan gelir kalemlerinin 2008-2016 yılları arasında gerçekleşme tutarları Tablo 3’te gösterilmektedir. Tablo 3: Kalkınma Ajansları 2008 –2016 Yılları Gerçekleşen Gelirlerinin Dağılımı (Milyon TL) Ajans Gelirleri 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Genel Bütçe Vergi Geliri (%0,5) 39,6 171,0 442,6 100,0 417,8 142,1 450,0 368 426,2 Belediyeler Bütçe Geliri (%0,5) 0,9 18,4 85,5 169,7 150,1 126,6 135,2 176,5 190,0 İl Özel İdareleri Bütçe Geliri (%1) 0,9 9,1 20,1 28,5 28,2 35,1 19,5 15,7 21,5 Sanayi ve Tic. Odaları (%1) 0,4 1,6 5,1 4,8 6,7 5,6 6,7 8,3 8,3 Toplam 44,2 200,1 553,3 303,0 602,8 309,4 611,4 568,5 646 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Avrupa Birliği (AB) Fonları: Kalkınma ajansları, faaliyet gösterdikleri bölgelerde AB fonlarıyla finanse edilmek üzere projeler hazırlamış ve hazırladıkları projeleri ülkemizde AB fonlarının yönetiminden sorumlu kurumlara sunmuştur. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 13 T.C. Sayıştay Başkanlığı

14 Kalkınma Bakanlığından 15.03.2017 tarihinde alınan bilgiye göre: IPA’nın 2007-2013 dönemi uygulamaları kapsamında yerel düzeyde proje üretme kapasitesinin geliştirilmesi ve AB kaynaklarının kullanımını artırmak amacıyla, kalkınma ajansları proje faydalanıcısı olarak kendi bölgelerinde projeler geliştirilmesine öncülük etmişlerdir. Bu kapsamda, kalkınma ajanslarının faydalanıcısı olduğu toplamda yaklaşık 96 milyon Avro bütçeli 10 adet proje desteklenmektedir. Bu projelerden, toplam bütçesi yaklaşık 14 milyon Avro olan 4 tanesinin, İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı altında, istihdam, eğitim, hayat boyu öğrenme ve sosyal içerme öncelik alanları kapsamında uygulaması devam etmektedir. Söz konusu projelerin isimleri aşağıda yer almaktadır:  Ankara Kalkınma Ajansının Genç İstihdamının Artırılması için Ankara’daki Girişimcilik Ekosisteminin Geliştirilmesi ve Zenginleştirilmesi Projesi  Zafer Kalkınma Ajansının TR33 Bölgesindeki İşveren ve İşçilerin Uyum Yeteneğinin Artırılması Projesi  Trakya Kalkınma Ajansının Kariyer Hizmetlerinin Sunulmasında Çok Paydaşlı Ortaklık Modeli Projesi  Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının Tekstil Sektöründe Eğitim ve Girişimcilik Hareketi Projesi Bunun yanı sıra, Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı kapsamında iş ortamının iyileştirilmesi ve KOBİ’lere danışmanlık desteği sağlanması öncelikleri altında yaklaşık 82 milyon Avro bütçeli 6 projenin uygulaması devam etmektedir. Söz konusu projelerin isimleri aşağıda yer almaktadır:  Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının Samsun Lojistik Merkezi Projesi  Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının Orta Karadeniz Bölgesinin (TR83) Rekabet Edebilirliğinin Artırılması Projesi  Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının Gümüşhane İŞGEM Projesi  Fırat Kalkınma Ajansının Bingöl İŞGEM Projesi  Orta Anadolu Kalkınma Ajansının Sivas İŞGEM Projesi  Karacadağ Kalkınma Ajansının Şanlıurfa'da Turizm Çeşitliliğinin ve Kapasitesinin Artırılması Projesi Cazibe Merkezleri Destekleme Programı (CMDP) : Dokuzuncu Kalkınma Planı ile bölgesel politika öncelikleri arasına girmiştir. Bu program, az gelişmiş bölgelerde, büyüme 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu14 T.C. Sayıştay Başkanlığı

15 merkezi işlevi görecek kentsel merkezlerin desteklenmesi amacıyla uygulamaya konulmuştur. Diyarbakır, Erzurum, Şanlıurfa ve Van illerinde Cazibe Merkezleri Destekleme Programı fiilen uygulanmaya başlamıştır. 2013 yılında Gaziantep, 2015 yılında da Elazığ, Malatya ve Sivas illeri program kapsamına alınmıştır. Kalkınma ajansı bazında uygulanan (tamamlanmış ve devam eden) Cazibe Merkezleri Destekleme Programları ile bunların bütçe büyüklükleri Tablo 4’te yer almaktadır. Tablo 4: 2016 Yılı Sonu İtibariyle Kalkınma Ajansları CMDP ve Bütçe Büyüklükleri (Bin TL) Proje Adı Proje Sorumlusu Kuruluş Proje Bütçesi CMDP Katkısı VAN Tekstilkent Projesi Van Yatırım İzleme ve Koordinasyon Mer. 50.521 50.521 Tuşba Kongre ve Fuar Merkezi Van Organize Sanayi Bölgesi Müd. 19.474 19.474 Urartu Müzesi Van Yatırım İzleme ve Koordinasyon Mer. 21.840 21.840 Van Gölü İnci Tur Gemi Alımı (Tamamlanmıştır Van İl Özel İdaresi 2.672 2.672 Abalı Kayak Tesisi (Tamamlanmıştır) Van İl Özel İdaresi 4.874 4.874 Toplam 99.381 99.381 ERZURUM Yüksek İrtifa Sporcu Kampı Projesi Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü 6.988 6.988 Üç Kümbetler Çevresinin Yenilenmesi ve İyileştirilmesi Projesi Yakutiye İlçe Belediyesi 55.839 17.049 Kültür Yolu Projesi Büyükşehir Belediyesi 95.689 60.043 Turizm Sektöründe Faaliyet Gösteren KOBİ’lere Yönelik Kredi Destek Programı (Tamamlanmıştır) KOSGEB 3.400 999 Toplam 161.916 85.079 Ş.URFA Sokak Cephe İyileştirme ve Kültür Adası Valilik 21.021 21.021 Kale Eteğinin Turizme Kazandırılması Büyükşehir Belediyesi 25.923 25.923 Şanlıurfa Kültürel Mirasının Tanıtımı Valilik 2.730 2.730 Geleneksel El Sanatları Tasarım ve Paz. Projesi Valilik 1.422 1.322 GAP Vadisi Ulaşım Köprüleri Projesi Büyükşehir Belediyesi 14.278 12.000 Gap Vadisi Projesi Proje Çizimi (Tamamlanmıştır) Büyükşehir Belediyesi 500 500 Toplam 65.874 63.496 DİYARBAKIR Şeyh Mattar Cami Minaresi Restorasyon Projesi (Tamamlanmıştır) Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 567 567 Diyarbakır Kültürel Mirasının Projelendirilmesi Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 3.413 3.413 Ulu Cami ve Hanlar Çevresi Renovasyon Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 694 694 Diyarbakır Surlarının Turizme Kazandırılması (Tamamlanmıştır) Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 7.118 7.118 Diyarbakır Evlerinin Turizme Kazandırılması Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 2.118 2.118 Diyarbakır Kültürel Mirasının Tanıtımı Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 3.093 3.093 Kulp İpek İplik Üretim Merkezi (Tamamlanmıştır) Kulp Ziraat Odası 1.846 1.846 Diyarbakır İç kale Surlarının Restorasyonu Projesi Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 7.196 7.196 Diyarbakır Şehzadeler Konağının Projelendirilmesi (Tamamlanmıştır) Diyarbakır Kü.Tur.İl Mü. 302 302 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 15 T.C. Sayıştay Başkanlığı

16 41 nolu (Yedi Kardeş Burcu) ve 42 nolu (Nur Burcu) Burçlar ve Burçlar arası Sur Duvarının Restorasyonu Projesi Diyarbakır Valiliği 2.848 2.848 Diyarbakır Surlarının Projelendirilmesi Projesi Diyarbakır Valiliği 3.854 3.854 Diyarbakır Turizm Alt Yapısının Geliştirilmesi Projesi Diyarbakır Valiliği 2.100 2.100 Diyarbakır Mesleki Eğitim ve Yerel Kalkınma Projesi Diyarbakır Valiliği 2.000 2.000 Diyarbakır’ın Turizm Marka Değerinin Artırılması Projesi Diyarbakır Valiliği 3.185 3.185 Dezavantajlı Grupların Sosyal Entegrasyonu ve Rehabilitasyonu Projesi Diyarbakır Valiliği 6.000 6.000 Fuar ve Kongre Merkezi Altyapı Güçlendirme Projesi Diyarbakır Tic. ve San. Odası 3.350 3.000 Çiftehan Restorasyon Projesi Büyükşehir Beld 6.000 6.000 Abdi Paşa Sokak Sağlıklılaştırma Projesi Büyükşehir Beld 4.000 3.000 Toplam 59.684 58.334 Genel Toplam 321.784 247.348 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Giderleri: Kalkınma Ajansları elde etmiş olduğu bu gelirleri 5449 Sayılı Kanun’un 20’nci maddesinde belirtilen; plan, program ve proje giderleri, proje ve faaliyet destekleme giderleri, araştırma ve geliştirme giderleri, tanıtım ve eğitim giderleri, taşınır ve taşınmaz mal ile hizmet alım giderleri, yönetim ve personel giderleri ve görevlerle ilgili diğer giderler için kullanmaktadır. Ayrıca ajansların yıllık personel giderleri ile ilgili olarak Kanun’da bir kısıtlamaya gidilmiştir ve yıllık personel giderleri toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde on beşini aşamayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu doğrultuda Ajansların 2008-2016 yılları arasındaki giderlerinin yıllık bazdaki dağılımları Tablo 5’te gösterilmektedir. Tablo 5: Kalkınma Ajansları 2008 – 2016 Yılları Giderlerin Dağılımı (Milyon TL) Ekonomik Bazda Dağılım 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Personel 3,0 7,8 42,5 66,8 85,8 89,1 107,6 116,4 133,9 Mal ve Hizmet 1,3 3,8 50,3 75,4 78,8 82,4 84,9 130,1 140,1 Transfer 0 2,2 48,5 173,4 383,9 330,4 475,4 466,3 417,9 Toplam 4,3 13,8 141,3 315,6 548,5 501,9 667,9 712,8 691,9 Fonksiyonel Bazda Dağılım 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Genel Hizmetler 4,3 11,6 92,8 142,3 164,6 171,5 192,5 246,5 274,0 Proje ve Faaliyet Destekleme 0 2,2 48,5 173,4 383,9 330,4 475,4 466,3 417,9 Toplam 4,3 13.8 141,3 315,7 548,5 501,9 667,9 712,8 691,9 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu16 T.C. Sayıştay Başkanlığı

17 3. DENETİMLER SONUCU TESPİT EDİLEN HUSUSLAR 3.1 Kalkınma Ajansları Arasında Yeterli Koordinasyonun Sağlanamaması ve Bazı Yönetsel Konularda Hukuki Boşluklar Bulunması Kalkınma Ajansları kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek, kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle, ulusal kalkınma plânı ve programlarda öngörülen ilke ve politikalarla uyumlu olarak bölgesel gelişmeyi hızlandırmak, sürdürülebilirliğini sağlamak, bölgeler arası ve bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak üzere oluşturulmuş kuruluşlardır. Bu kuruluşların görev ve yetkileri ile koordinasyonuna ilişkin esas ve usuller ise temel olarak 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Halen bölgesel düzeyde bu amaçları gerçekleştirmekle görevli 26 adet kalkınma ajansı bulunmaktadır. 5449 sayılı Kanun’un “Genel koordinasyon” başlıklı 4’üncü maddesine göre ajansların ulusal düzeyde koordinasyonundan Kalkınma Bakanlığı sorumludur. Aynı şekilde, ajansların işlevlerini etkili ve verimli olarak yerine getirebilmesi için merkezî düzeyde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlama görevi de aynı Bakanlığa verilmiştir. Kalkınma Bakanlığı bünyesinde kalkınma ajanslarıyla görevlendirilmiş birim Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğüdür. Bu Genel Müdürlüğe bağlı 5 adet daire başkanlığında görevli 24 uzmana 26 adet kalkınma ajansının sorumluluğu dağıtılmıştır. Bilindiği gibi, kalkınma ajansları Kalkınma Bakanlığının bağlı ve ilgili kuruluşu statüsünde olmayan ayrı tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır. Her ne kadar Devlet Teşkilatı Merkezi Kayıt Sisteminde ve Kalkınma Bakanlığı web sayfasında kalkınma ajansları Bakanlığın ilgili kuruluşu olarak gösterilmişse de hukuken kalkınma ajansları Bakanlığın bağlı ya da ilgili kuruluşu statüsünde değildir. Bağlılık ve ilgililik kavramı idare hukuku ve kamu yönetimi açısından karşılıklı yetki, görev ve ilişkileri belirlemede referans bir kavramdır. Kalkınma Bakanlığı ile kalkınma ajansları arasındaki ilişki açısından giderilmesi gereken hukuki bir düzenleme boşluğu bulunmaktadır.
Bu kuruluşların sorumluluk alanındaki bölgesel ihtiyaçlara uygun politikalar belirleme, bu doğrultuda ilgili sektörleri destekleme gibi temel görevlerde farklı uygulamalar içerisinde bulunmaları son derece doğaldır. Ancak bazı alanlarda ajansların tümünün koordine 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 17 T.C. Sayıştay Başkanlığı

18 edilmiş şekilde uygulama birliği içinde olmaları gerekmektedir. Dolayısıyla, öncelikle ajansların tekil düzeyde özerk olduğu düzenleme ve uygulama alanları ile tüm ajanslarda uygulanması gereken alanların ayrımı ve tespiti önem kazanmaktadır. Örneğin, ajansların destek politikası tekil düzeyde özerk olunan düzenleme ve uygulama alanı iken, ajansların taşınır mal yönetimi, iç kontrol sistemi, muhasebe sistemi gibi alanlar koordine edilmesi ve tüm ajanslarda benzer uygulanması gereken alanlardır. Personel ücret rejimi gibi bazı alanlar ise sınırlı koordinasyon alanı içerisine girmektedir. 2016 yılı denetimleri sonucunda, birçok alanda koordine ihtiyacının (2015 yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu’nda ifade edildiği halde) hala giderilemediği, dolayısıyla ajansların bu alanlarda farklı uygulamalar içerisinde oldukları görülmüştür.  Ajansların bir kısmı Taşınır Mal Yönetmeliği’ni kıyasen, bir kısmı ise kendi taşınır mal yönergesini uygulamaktadır.  Kalkınma ajansları arasında farklılığın görüldüğü bir diğer alan ise sendikal haklar ile ilave tediye ve ikramiye uygulamasıdır. Bu konuda da gerekli koordinasyon ve uygulama birliğinin sağlanması ihtiyacı bulunmaktadır.  Destek izleme ve etki analizi konusunda da ajanslar arası farklı uygulamalar olduğu görülmüştür. Bazı ajanslar etki analizi yapmamakta, bazı ajanslar hizmet alımı yolu ile yapmakta, bir kısmı ise kendi imkânları ile etki analizi çalışmalarını yerine getirmektedir. Etki analizinin nasıl yapılacağına ilişkin bir rehber de bulunmadığından bunların uygulaması da ajanstan ajansa değişebilmektedir. Kalkınma ajanslarının koordinasyon ihtiyacı olan alanlar ile diğer yönetsel ihtiyaç alanlarının tespit edilmesi ve bu ihtiyacı giderecek hukuki ve idari düzenlemelerin Kalkınma Bakanlığı tarafından uygulamaya geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. 3.2 Bölge Planlarının Uygulamaya Geçirilememesi ve Dolayısıyla Kalkınmaya Katkı Düzeylerinin Bilinmemesi Ülkemizde planlı kalkınma döneminin uygulandığı tarihten bu yana merkezi, ulusal ve zaman zaman bölgesel düzeyde planlar yapılmıştır. Bölgesel gelişme politikası başlangıçta, gelişmişlik farklarının azaltılması hedefi temelinde yürütülmüş iken, zaman içerisinde bölgelerin rekabet gücünün artırılması ve ekonomik ve sosyal bütünleşmenin güçlendirilmesi hedeflerini de içerecek şekilde daha kapsamlı bir yapıya dönüştürülmüştür. Söz konusu dönüşüm, bölgesel perspektifin ulusal kalkınmadaki rolünü ön plana çıkarmış, bu yapıya 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu18 T.C. Sayıştay Başkanlığı

18 edilmiş şekilde uygulama birliği içinde olmaları gerekmektedir. Dolayısıyla, öncelikle ajansların tekil düzeyde özerk olduğu düzenleme ve uygulama alanları ile tüm ajanslarda uygulanması gereken alanların ayrımı ve tespiti önem kazanmaktadır. Örneğin, ajansların destek politikası tekil düzeyde özerk olunan düzenleme ve uygulama alanı iken, ajansların taşınır mal yönetimi, iç kontrol sistemi, muhasebe sistemi gibi alanlar koordine edilmesi ve tüm ajanslarda benzer uygulanması gereken alanlardır. Personel ücret rejimi gibi bazı alanlar ise sınırlı koordinasyon alanı içerisine girmektedir. 2016 yılı denetimleri sonucunda, birçok alanda koordine ihtiyacının (2015 yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu’nda ifade edildiği halde) hala giderilemediği, dolayısıyla ajansların bu alanlarda farklı uygulamalar içerisinde oldukları görülmüştür.  Ajansların bir kısmı Taşınır Mal Yönetmeliği’ni kıyasen, bir kısmı ise kendi taşınır mal yönergesini uygulamaktadır.  Kalkınma ajansları arasında farklılığın görüldüğü bir diğer alan ise sendikal haklar ile ilave tediye ve ikramiye uygulamasıdır. Bu konuda da gerekli koordinasyon ve uygulama birliğinin sağlanması ihtiyacı bulunmaktadır.  Destek izleme ve etki analizi konusunda da ajanslar arası farklı uygulamalar olduğu görülmüştür. Bazı ajanslar etki analizi yapmamakta, bazı ajanslar hizmet alımı yolu ile yapmakta, bir kısmı ise kendi imkânları ile etki analizi çalışmalarını yerine getirmektedir. Etki analizinin nasıl yapılacağına ilişkin bir rehber de bulunmadığından bunların uygulaması da ajanstan ajansa değişebilmektedir. Kalkınma ajanslarının koordinasyon ihtiyacı olan alanlar ile diğer yönetsel ihtiyaç alanlarının tespit edilmesi ve bu ihtiyacı giderecek hukuki ve idari düzenlemelerin Kalkınma Bakanlığı tarafından uygulamaya geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. 3.2 Bölge Planlarının Uygulamaya Geçirilememesi ve Dolayısıyla Kalkınmaya Katkı Düzeylerinin Bilinmemesi Ülkemizde planlı kalkınma döneminin uygulandığı tarihten bu yana merkezi, ulusal ve zaman zaman bölgesel düzeyde planlar yapılmıştır. Bölgesel gelişme politikası başlangıçta, gelişmişlik farklarının azaltılması hedefi temelinde yürütülmüş iken, zaman içerisinde bölgelerin rekabet gücünün artırılması ve ekonomik ve sosyal bütünleşmenin güçlendirilmesi hedeflerini de içerecek şekilde daha kapsamlı bir yapıya dönüştürülmüştür. Söz konusu dönüşüm, bölgesel perspektifin ulusal kalkınmadaki rolünü ön plana çıkarmış, bu yapıya 19 paralel olarak AB’ye üyelik sürecinde AB istatistiki bölge sınıflandırması esas alınmış, yerel düzeyde 26 NUTS II bölgesi ile yeni politika alanları öngörülmüştür. NUTS II sistemine geçiş ile birlikte her bir NUTS alanı içerisinde 08.02.2006 tarih ve 26074 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu Ve Görevleri Hakkında Kanun ile 26 adet Kalkınma Ajansı kurulmuştur. Böylece, bölgesel gelişme politikalarını yerel ve bölgesel bazda uygulayacak kurumsal bir mekanizma geliştirilmiş ve bu alandaki program ve projelerin yönetimine ilişkin koordinasyon, gözetim ve denetim görevleri Kalkınma Ajanslarına verilmiştir. Kalkınma Ajansları; bölgesel kalkınmanın koordinasyonu sağlanmak üzere tasarlanmış yapılardır. Ajanslar, bölgesel kalkınma uygulamalarına ilişkin kararların ve politikaların katılımcı bir yapı içerisinde bölgede yaşayan aktör ve paydaşlar tarafından alındığı ve uygulandığı yerinden yönetişim ve bölgesel strateji tasarım kurumlarıdır. Bir başka ifade ile ajanslar, yerel potansiyelin ortaya çıkarılması yoluyla kalkınma misyonunun toplumun farklı kesimleri tarafından paylaşılmasını sağlayarak bölgenin ekonomik ve sosyal yönden kalkınmasına katkıda bulunmaktadırlar. Ajanslar kendilerine yüklenen misyonları yerine getirebilmek için, bölgedeki diğer aktörlerin de katılımı ile bölgesel kalkınmanın önündeki engellerin tespit edilip tanımlanması ve bu problemlerin çözümüne yönelik strateji, amaç ve hedeflerin geliştirilmesi ve böylece bölge için yol haritası niteliğindeki bölgesel gelişme planları hazırlamaktadırlar. Bölge planlarının ajanslarca hazırlanmasına ait yetki, 3194 sayılı İmar Kanunun 8'inci maddesinde yer alan “bölgelerin sosyoekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere gerekli gördüğü hallerde hazırlanacak bölge planlarını Kalkınma Bakanlığı yapar veya yaptırır” hükmünden kaynaklanmakta olup, Kasım 2012 tarihinde Kalkınma Bakanlığı tarafından tüm Ajanslara gönderilen yazı ile 2014-2023 dönemine ait bölge planlarının Ajanslarca hazırlanması gerektiği bildirilmiştir. Böylece bölge planları yerel düzeyde katılımcı bir anlayışla Kalkınma Ajanslarınca hazırlanmış, Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulu’nun onayı ile yürürlüğe girmiştir. Bölge planları, bölgesel politikanın dolayısıyla bölgesel gelişme araçlarının içerik ve ana yaklaşımlarını belirleyen temel dokümanlardır. Bölge planları; potansiyel kaynakların harekete geçirilmesi ve bunların optimum/rasyonel kullanımı yoluyla bölgeler arası 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 19 T.C. Sayıştay Başkanlığı

20 gelişmişlik farklarını azaltmak ve sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla yapılmaktadırlar. Bölge planı ve stratejileri; ulusal önceliklerin ve politikaların yerel ölçekteki ihtiyaçlara cevap verecek biçimde yereldeki fiziksel ifadesini somutlaştıran önemli bir araç olup, ulusal düzeydeki planların bölgesel gerçeklere dayanması gerekliliği ilkesinden hareketle yerel düzeydeki politikalarla köprü vazifesi görmektedirler. Bölge planlarının başarılı olabilmesi için bölgesel aktörlerin planı sahiplenmesi son derece önemlidir. Çünkü kalkınmaya katkıda bulunabilecek projelerinin asıl uygulayıcıları; belediyeler, il özel idareleri, odalar, üniversiteler ve diğer STK’lar olup, bunların tüm faaliyetlerinin hazırlanan bölge plana uygun olması gerektiği gibi plana uygun hareket etmelerinin sağlanması, bu kapsamdaki faaliyetlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi görevleri ise 5449 sayılı Kanunun 5’inci maddesine göre ajanslarının en temel fonksiyonları arasındadır. Diğer taraftan, bölge planlarının merkezi ve yerel düzeydeki tüm kurum ve kuruluşlar için bağlayıcı olmasını güvence altına almak bakımından çeşitli yasal düzenlenmeler yapılmıştır. Bunların en önemlilerinden biri kamu mali yönetimine yön veren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’dur. Söz konusu Kanunda yer alan mali saydamlık ilkesi gereği kalkınma planlarının hazırlanması gerekmekte ve bu plan içerisindeki temel ilkelere göre kurumsal düzeydeki stratejik planların hazırlanma zorunluluğu bulunmaktadır. 5018 sayılı Kanuna dayanarak hazırlanan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 12’nci maddesinde de “Plan ve programlarla ilişki” başlığı altında konu ele alınmış ve “Kamu idarelerinin stratejik planları, kalkınma planı, orta vadeli program ve faaliyet alanı ile ilgili diğer ulusal, bölgesel ve sektörel plan ve programlara uygun olarak hazırlanır” hükmüne yer verilmiştir. Benzer şekilde 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Stratejik plân ve performans programı” başlıklı 41’inci maddesi ile 5302 sayılı İl Özel İdareleri Kanunu’nun “Stratejik plân ve performans plânı” başlıklı 31’inci maddesinde, stratejik planların bölge plânına uygun olarak hazırlanması gerektiğine vurgu yapılmaktadır. Gerek özel ve gerekse temel kanunlar içerisinde yapılan düzenlemeler doğrultusunda mevzuatın öngördüğü süreç içerisinde ajanslar tarafından hazırlanan bölge planları, uygulama aşamasında istenildiği şekilde hayata geçirilememiştir. Bunun en önemli sebeplerinden biri; bölge planlarının nasıl uygulanacağının, takip edileceğinin ve değerlendirileceğinin belli 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu20 T.C. Sayıştay Başkanlığı

20 gelişmişlik farklarını azaltmak ve sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla yapılmaktadırlar. Bölge planı ve stratejileri; ulusal önceliklerin ve politikaların yerel ölçekteki ihtiyaçlara cevap verecek biçimde yereldeki fiziksel ifadesini somutlaştıran önemli bir araç olup, ulusal düzeydeki planların bölgesel gerçeklere dayanması gerekliliği ilkesinden hareketle yerel düzeydeki politikalarla köprü vazifesi görmektedirler. Bölge planlarının başarılı olabilmesi için bölgesel aktörlerin planı sahiplenmesi son derece önemlidir. Çünkü kalkınmaya katkıda bulunabilecek projelerinin asıl uygulayıcıları; belediyeler, il özel idareleri, odalar, üniversiteler ve diğer STK’lar olup, bunların tüm faaliyetlerinin hazırlanan bölge plana uygun olması gerektiği gibi plana uygun hareket etmelerinin sağlanması, bu kapsamdaki faaliyetlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi görevleri ise 5449 sayılı Kanunun 5’inci maddesine göre ajanslarının en temel fonksiyonları arasındadır. Diğer taraftan, bölge planlarının merkezi ve yerel düzeydeki tüm kurum ve kuruluşlar için bağlayıcı olmasını güvence altına almak bakımından çeşitli yasal düzenlenmeler yapılmıştır. Bunların en önemlilerinden biri kamu mali yönetimine yön veren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’dur. Söz konusu Kanunda yer alan mali saydamlık ilkesi gereği kalkınma planlarının hazırlanması gerekmekte ve bu plan içerisindeki temel ilkelere göre kurumsal düzeydeki stratejik planların hazırlanma zorunluluğu bulunmaktadır. 5018 sayılı Kanuna dayanarak hazırlanan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 12’nci maddesinde de “Plan ve programlarla ilişki” başlığı altında konu ele alınmış ve “Kamu idarelerinin stratejik planları, kalkınma planı, orta vadeli program ve faaliyet alanı ile ilgili diğer ulusal, bölgesel ve sektörel plan ve programlara uygun olarak hazırlanır” hükmüne yer verilmiştir. Benzer şekilde 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Stratejik plân ve performans programı” başlıklı 41’inci maddesi ile 5302 sayılı İl Özel İdareleri Kanunu’nun “Stratejik plân ve performans plânı” başlıklı 31’inci maddesinde, stratejik planların bölge plânına uygun olarak hazırlanması gerektiğine vurgu yapılmaktadır. Gerek özel ve gerekse temel kanunlar içerisinde yapılan düzenlemeler doğrultusunda mevzuatın öngördüğü süreç içerisinde ajanslar tarafından hazırlanan bölge planları, uygulama aşamasında istenildiği şekilde hayata geçirilememiştir. Bunun en önemli sebeplerinden biri; bölge planlarının nasıl uygulanacağının, takip edileceğinin ve değerlendirileceğinin belli 21 olmamasıdır. Ayrıca planlara ait üst ölçekli amaç ve hedeflerle ilgili operasyonel nitelikli eylem planları da bulunmamaktadır. Hal böyle olunca, bölge planı ile kurumsal planlar arasındaki bağlantı kurulamamaktadır. Diğer bir ifade ile, bölge planı içerisindeki hedeflerin kurumsal düzeydeki stratejik planlara aktarılıp aktarılmaması kişilerin inisiyatifine kalmakta bu durum yerel aktörler tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerin plan dahilinde mi yoksa ve plandan bağımsız mı yapıldığının bilinememesine ve dolayısıyla kalkınma sürecine bir katkı yada katkısızlık durumunun tespit edilememesine sebep olmaktadır. Kaldı ki planların uygulamasını sağlayacak bir yaptırım mekanizması da bulunmamaktadır. Böyle bir ortamda ajanslar tarafından bölge planının izleme ve değerlendirmesi yapılamamakta, planlar üst ölçekli birer doküman olarak kalmaktadırlar. Diğer taraftan, bölge planlarının bazılarında on yıllık dönem sonunda ulaşılmak istenen sonuçlarla ilgili performans hedefi tanımlamaları yapılmış, bazılarında ise tanımdan sonra hedeflere dair sayısal göstergelere yer verilmiştir. Ancak plan kapsamındaki kurum ve kuruluşların gerek merkezi düzeyde on yıllık hedeflerinin bulunmaması ve gerekse daha kısa süreli hedefleri bulunsa bile bunların bölge düzeyine indirgenmemesi neticesinde ajans inisiyatifi ile yapılan hedef tespitleri de anlamını yitirmektedir. Sonuç olarak, kapsadıkları alan itibariyle içerisinde çok sayıda aktörü (kamu, özel, yerel yönetimler, STK’lar v.b.) ve dolayısıyla faaliyeti barındıran bölge planlarının hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerini tüm yönleriyle ele alan düzenlemeler yapılmalıdır. 3.3 Bazı Kalkınma Ajanslarının Stratejik Planının Olmaması Stratejik plan, kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı ifade etmektedir. Bu tanıma uygun olarak kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlamaktadırlar. Stratejik planlama; bir yandan kamu mali yönetimine etkinlik kazandırırken, diğer yandan kurumsal kültür ve kimliğin gelişimine ve güçlendirilmesine destek olmaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 21 T.C. Sayıştay Başkanlığı

22 Ulusal düzeydeki kalkınma planları ve stratejiler çerçevesinde kamu idarelerince hazırlanan stratejik planlar; programlar, sektörel ana planlar, bölgesel planlar ve il gelişim planları ile birlikte genel olarak planlama ve uygulama sürecinin etkinliğini artıracak ve kaynakların rasyonel kullanımına katkıda bulunacak belgelerdir. Kamu idareleri 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde stratejik planlarını hazırlamak ve uygulamaktan sorumlu olmalarına rağmen, 5018 sayılı Kanuna tabi olmayan kalkınma ajanslarının hukuken stratejik plan hazırlama sorumluluğu bulunmamaktadır. Ancak 5449 sayılı Kanun gereğince ajanslar, yerel yönetimlerin plânlama çalışmalarına teknik destek sağlamak, bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmak, bölge plân ve programlarına uygun olarak bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunmak ve bu kapsamdaki projelere destek sağlamak, bölgede kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen ve bölge plân ve programları açısından önemli görülen diğer projeleri izlemek, bölgesel gelişme hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek gibi stratejik görevleri olan kurumlardır.
Tablo 6: Ajansların Stratejik Plan Durumu Kalkınma Ajansı Stratejik Plan Var Yok AHİLER 
BAKA X ANKARAKA 
BAKKA 
BEBKA X ÇUKUROVA X DAKA X DİKA X DOĞAKA X DOKA X FIRAT X GEKA 
GMKA 
İPEKYOLU 
İSTKA 
İZKA X KARACADAĞ 
KUDAKA X KUZKA 
MARKA 
MEVKA 
OKA 
ORAN 
SERHAT X TRAKYAKA 
ZAFER 
2016 yılında uygulanan planlara göre işaretleme yapılmıştır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu22 T.C. Sayıştay Başkanlığı

22 Ulusal düzeydeki kalkınma planları ve stratejiler çerçevesinde kamu idarelerince hazırlanan stratejik planlar; programlar, sektörel ana planlar, bölgesel planlar ve il gelişim planları ile birlikte genel olarak planlama ve uygulama sürecinin etkinliğini artıracak ve kaynakların rasyonel kullanımına katkıda bulunacak belgelerdir. Kamu idareleri 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde stratejik planlarını hazırlamak ve uygulamaktan sorumlu olmalarına rağmen, 5018 sayılı Kanuna tabi olmayan kalkınma ajanslarının hukuken stratejik plan hazırlama sorumluluğu bulunmamaktadır. Ancak 5449 sayılı Kanun gereğince ajanslar, yerel yönetimlerin plânlama çalışmalarına teknik destek sağlamak, bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmak, bölge plân ve programlarına uygun olarak bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunmak ve bu kapsamdaki projelere destek sağlamak, bölgede kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen ve bölge plân ve programları açısından önemli görülen diğer projeleri izlemek, bölgesel gelişme hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek gibi stratejik görevleri olan kurumlardır.
Tablo 6: Ajansların Stratejik Plan Durumu Kalkınma Ajansı Stratejik Plan Var Yok AHİLER 
BAKA X ANKARAKA 
BAKKA 
BEBKA X ÇUKUROVA X DAKA X DİKA X DOĞAKA X DOKA X FIRAT X GEKA 
GMKA 
İPEKYOLU 
İSTKA 
İZKA X KARACADAĞ 
KUDAKA X KUZKA 
MARKA 
MEVKA 
OKA 
ORAN 
SERHAT X TRAKYAKA 
ZAFER 
2016 yılında uygulanan planlara göre işaretleme yapılmıştır. 23 Bu kapsamda 2015 yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporunda, 26 adet Kalkınma Ajansının 13’ünde stratejik plan bulunmadığı bulgusuna yer verilmişti. 2015 yılı denetim raporunda yer alan bulgu konusu, ajanslardan elde edilen veriler ışığında 2016 yılı denetiminde de kontrol edilmiş, stratejik planlamaya dair durumları Tablo 6’da gösterilmiştir. Buna göre, 15 (% 58) Ajansın stratejik planı bulunmakta olup, 11’inin (% 42) bulunmamakta ya da çalışmaları devam etmektedir. Kalkınma ajanslarının Stratejik Plan hazırlama zorunluluğu hukuken bulunmasa da bu kurumlar kalkınma planı ve bölge planı doğrultusunda stratejik hedefler oluşturması gereken kurumlardır. Dolayısıyla uzun vadeli hedeflere ulaşmada izlenecek yol haritasının Kalkınma Planı’na uygun stratejik plan anlayışı ile yerine getirilmesi gerekmektedir. 3.4 Yönetim Kurullarının Mevzuatta Öngörülen Sürede Toplanmaması 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 7’nci maddesi ile ajansların teşkilat yapısı içinde sayılan yönetim kurulları, Kanun’un 10’uncu maddesi ile ajansın karar organı olarak belirlenmiştir. Yönetim kurulları, ajansın yıllık çalışma programının kabul edilmesi, bütçenin onaylanması, desteklenecek projelerin onaylanması, personelin işe alınması ve işine son verilmesi gibi önemli görev ve yetkilerle donatılmıştır.
Kurulun kimlerden oluşacağı, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin nasıl belirleneceği, görev süreleri, toplantı ve karar yeter sayısı, toplantı tarihleri 5449 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde ayrıntılı olarak belirlenmiştir.
Yönetim kurulunun Kanun’da verilen görevleri yerine getirmek üzere, Kanun’un 10’uncu maddesinin 8’inci fıkrasındaki “Yönetim kurulu,…her ay en az bir kere toplanır.” hükmüne istinaden her ay en az bir kere toplanması öngörülmüştür. Kalkınma ajansları yönetim kurullarının, Tablo 7’de görüleceği üzere, 2012-2016 yıllarını kapsayan dönemde, Kanun’da öngörülen sürede toplanamadığı görülmüştür. Yönetim kurullarının her ay toplanmaması Kanun’un emredici hükmüne aykırılık teşkil etmektedir. Denetimler sırasında yönetim kurullarının güvenlik, mevsim koşulları, yönetim kurulu üyelerinin iş yoğunluğu gibi gerekçelerle toplanamadığı şeklindeki tespit göz önünde bulundurulduğunda, 5449 sayılı Kanun’un yukarıda anılan hükmünün bu çerçevede yeniden gözden geçirilmesi uygun olacaktır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 23 T.C. Sayıştay Başkanlığı

24 Tablo 7: Ajans Yönetim Kurullarının 2012 – 2016 Yılları Toplantı Tarihleri Yıllar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık AHİKA 2012 13 3 28 26 29 - 31 - 7 18 22 13 / 21 2013 22 22 27 25 31 25 19 21 30 25 - 10 2014 16 20 - 24 - 3 17 21 24 31 - 22 2015 16 18 25 28 26 26 - 25 17 22 11 25 2016 18 / 25 26 28 28 - - 14 05 / 16 06 07 04 06 ANKARA 2012 31 29 27 25 2 26 27 27 25 31 29 6 2013 23 28 27 30 30 27 19 6 24 31 29 30 2014 14 28 28 30 28 12 24 21 25 27 27 24 2015 28 26 31 30 - 26 27 31 30 27 30 30 2016 26 29 28 28 30 30 26 26 26 26 24 29 BAKA 2012 24 23 30 26 17 27 26 29 27 31 30 13 2013 30 28 29 24 17 / 27 14 31 21 18 23 27 20 2014 20 11 13 28 26 17 2 21 15 21 18 17 2015 20 16 31 30 27 10 / 22 29 19 30 27 27 29 2016 25 29 30 19 13 04 / 23 - 2 / 24 30 31 30 28 BAKKA 2012 24 29 07 11 21 07 26 - 04 11 22 27 2013 11 21 28 30 30 27 18 13 17 24 28 26 2014 - 13 13 15 22 26 18 28 19 30 21 23 2015 29 23 27 28 27 25 06 / 28 28 - 13 09 11 / 28 2016 14 25 - - 17 09 21 09 / 15 01 25 28 22 BEBKA 2012 13 / 25 - 08 26 - 14 18 20 18 21 27 2013 10 22 20 11 31 - 08 21 26 23 20 26 2014 09 27 26 24 28 26 - 05 17 30 - 02 2015 05 24 26 30 15 09 30 25 - 01 19 23 2016 12 09 23 13 30 - 29 10, 12, 15 23 / 28 26 25 06 ÇUKUROVA 2012 10 / 17 14 29 30 - 29 - - 06 / 24 12 09, 16, 27 - 2013 28 - 11 - 20 19 - 23 - - 05 26 2014 22 18 - - 08 26 - 28 - 30 - 08 2015 09 06 27 22 22 - - 07 11 - - 02 2016 21 09 03 07 03 03 - 02 23 - 04 14 DAKA 2012 31 - 29 - 11 09 - 2 / 31 - 11 - 10 / 27 2013 17 - 07 / 14 - 13 27 - - - 1 - 30 2014 27 27 20 - 29 - 3 12 30 - - - 2015 31 - 26 24 - - - - - - - 7 2016 - 25 31 28 26 - - 1 5 - 1 16 DİKA 2012 31 14 30 20 15 15 26 31 27 31 23 19 2013 16 26 26 25 01 04 17 20 - 23 - 10 2014 22 - 05 25 - 19 - 29 30 - 18 - 2015 20 - - 01 - 17 - - - - 13 09 2016 - 25 - - 04 20 28 - - - 16 - DOĞAKA 2012 - 14 / 20 13 - 15 04 / 21 10 28 11 16 13 18 2013 15 - 14 16 - 11 4 13 26 8 19 /26 17 2014 14 18 25 - 14 24 - 26 - - 13 25 2015 15 - 18 28 - 23 - 6 29 - - 1 2016 19 23 - 26 - - 12 4 / 17 - - 22 - 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu24 T.C. Sayıştay Başkanlığı

24 Tablo 7: Ajans Yönetim Kurullarının 2012 – 2016 Yılları Toplantı Tarihleri Yıllar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık AHİKA 2012 13 3 28 26 29 - 31 - 7 18 22 13 / 21 2013 22 22 27 25 31 25 19 21 30 25 - 10 2014 16 20 - 24 - 3 17 21 24 31 - 22 2015 16 18 25 28 26 26 - 25 17 22 11 25 2016 18 / 25 26 28 28 - - 14 05 / 16 06 07 04 06 ANKARA 2012 31 29 27 25 2 26 27 27 25 31 29 6 2013 23 28 27 30 30 27 19 6 24 31 29 30 2014 14 28 28 30 28 12 24 21 25 27 27 24 2015 28 26 31 30 - 26 27 31 30 27 30 30 2016 26 29 28 28 30 30 26 26 26 26 24 29 BAKA 2012 24 23 30 26 17 27 26 29 27 31 30 13 2013 30 28 29 24 17 / 27 14 31 21 18 23 27 20 2014 20 11 13 28 26 17 2 21 15 21 18 17 2015 20 16 31 30 27 10 / 22 29 19 30 27 27 29 2016 25 29 30 19 13 04 / 23 - 2 / 24 30 31 30 28 BAKKA 2012 24 29 07 11 21 07 26 - 04 11 22 27 2013 11 21 28 30 30 27 18 13 17 24 28 26 2014 - 13 13 15 22 26 18 28 19 30 21 23 2015 29 23 27 28 27 25 06 / 28 28 - 13 09 11 / 28 2016 14 25 - - 17 09 21 09 / 15 01 25 28 22 BEBKA 2012 13 / 25 - 08 26 - 14 18 20 18 21 27 2013 10 22 20 11 31 - 08 21 26 23 20 26 2014 09 27 26 24 28 26 - 05 17 30 - 02 2015 05 24 26 30 15 09 30 25 - 01 19 23 2016 12 09 23 13 30 - 29 10, 12, 15 23 / 28 26 25 06 ÇUKUROVA 2012 10 / 17 14 29 30 - 29 - - 06 / 24 12 09, 16, 27 - 2013 28 - 11 - 20 19 - 23 - - 05 26 2014 22 18 - - 08 26 - 28 - 30 - 08 2015 09 06 27 22 22 - - 07 11 - - 02 2016 21 09 03 07 03 03 - 02 23 - 04 14 DAKA 2012 31 - 29 - 11 09 - 2 / 31 - 11 - 10 / 27 2013 17 - 07 / 14 - 13 27 - - - 1 - 30 2014 27 27 20 - 29 - 3 12 30 - - - 2015 31 - 26 24 - - - - - - - 7 2016 - 25 31 28 26 - - 1 5 - 1 16 DİKA 2012 31 14 30 20 15 15 26 31 27 31 23 19 2013 16 26 26 25 01 04 17 20 - 23 - 10 2014 22 - 05 25 - 19 - 29 30 - 18 - 2015 20 - - 01 - 17 - - - - 13 09 2016 - 25 - - 04 20 28 - - - 16 - DOĞAKA 2012 - 14 / 20 13 - 15 04 / 21 10 28 11 16 13 18 2013 15 - 14 16 - 11 4 13 26 8 19 /26 17 2014 14 18 25 - 14 24 - 26 - - 13 25 2015 15 - 18 28 - 23 - 6 29 - - 1 2016 19 23 - 26 - - 12 4 / 17 - - 22 - 25 DOKA 2012 6 10 5 18 29 15 18 29 28 8 30 14 2013 4 6 04 / 27 19 29 20 29 19 02 / 17 22 13 17 2014 20 13 / 24 27 11 21 5 9 22 19 31 11 5 2015 15 19 24 2 6 12 3 11 8 5 17 17 2016 18 29 10 20 16 10 21 10 05 / 27 31 21 6 FIRAT 2012 11 - 23 16 23 - 12 - 18 - 20 26 2013 03 26 - 04 14 18 - 14 - 11 - 17 2014 24 - 19 25 08 19 - 06 - 16 - 04 2015 - 24 24 21 29 - 29 - - 13 - 09 2016 - - 15 20 09 - 25 08 - - 02 28 GEKA 2012 23 29 30 30 30 - 26 28 28 - - 04,24,27 2013 29 26 29 30 28 27 - 29 30 - 14 - 2014 16 - - 28 - - 22 - 11 - 06 18 2015 - 17 27 - 07 3 14 18 29 - 17 17 2016 21 - 24 26 24 - - 04-16-24 - 03,13,18 30 27 GMKA 2012 26 24 12 12 / 25 24 22 23 31 - 01 / 31 27 14 2013 25 26 07 / 28 30 22 27 24 - 05 / 30 31 26 16 2014 13 - - 22 27 30 - 26 - 27 28 11 2015 20 27 30 15 / 20 26 24 01 - - - - - 2016 - - - 05 - - 29 23 - - 01 22 İPEKYOLU 2012 28 27 26 24 17 19 05 06 11 / 18 11 27 26 2013 14 28 15 / 25 15 06 04 08 / 29 06 04 22 01 / 21 27 2014 14 26 25 21 06 18 14 12 19 27 21 16 2015 09 / 30 10 31 29 27 03 10 07 17 06 / 26 18 / 24 03 / 29 2016 19 15 22 26 04 29 26 29 - 10 08 08 İSTKA 2012 11 15 14 18 22 20 20 - 5 - 7 13 2013 9 - 21 - 22 27 30 - 3 8 5 12 2014 7 4 12 8 07 / 27 23 22 19 16 14 / 20 4 2 2015 13 3 3 7 5 9 7 4 1 7 3 2 2016 5 10 / 25 - 12 3 9 - 5 28 - 30 - İZKA 2012 03 06 05 03 02 05 10 07 11 22 13 04 / 14 2013 08 05 04 02 16 04 02 06 03 01 08 03 2014 14 04 24 16 06 / 16 03 01 05 02 / 12 14 11 02 2015 06 03 03 07 06 09 08 04 01 06 03 01 2016 05 02 1, 22 / 28 05 03 07 12 / 21 4 / 12 - - 09 - KARACADAĞ 2012 26 01 29 26 31 13 09 04 08 02 27 03 2013 07 28 04 30 13 04 01 05 01 30 28 26 2014 23 06 28 25 29 26 - 11 - 13 28 06 2015 12 10 07 06 17 - - 06 29 27 01 12 2016 11 10 19 12 16 14 02 / 24 - 06 01 29 28 KUDAKA 2012 26 29 22 30 17 11 31 31 12 02 - 04 / 31 2013 14 12 / 27 25 17 23 - 02 05 24 24 27 24 2014 21 26 19 28 27 24 25 11 - 22 19 - 2015 27 24 23 - 13 26 22 25 17 27 24 22 2016 25 18 29 28 - 21 27 15 - 10 15 29 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 25 T.C. Sayıştay Başkanlığı

26 KUZKA 2012 16 28 22 30 15 26 19 28 12 09 20 27 2013 12 21 20 27 23 26 28 27 25 10 18 20 2014 21 26 19 30 23 27 25 19 30 27 29 26 2015 29 24 27 20 27 26 25 21 18 22 25 29 2016 21 23 28 13 20 21 08 31 07 18 07 14 MARKA 2012 25 22 23 24 24 21 17 29 6 18 2 14 2013 14 19 29 30 29 26 30 28 27 24 19 17 2014 8 18 13 29 27 24 22 13 11 - 5 16 2015 - - 11 9 - 17 29 - 15 - 26 15 2016 18 29 15 29 31 16 26 15 / 18 21 05 / 31 23 28 MEVKA 2012 12 16 22 12 / 26 31 15 18 24 20 04 08 / 22 13 2013 10 14 14 18 28 27 25 15 25 24 20 / 27 24 2014 14 13 20 24 28 26 23 29 24 27 20 25 2015 14 18 / 26 25 22 20 09 30 31 17 / 30 27 19 04 / 24 2016 14 23 24 28 18 30 28 11 28 01 30 29 OKA 2012 31 29 27 20 31 27 17 13 4 18 28 17 2013 14 26 26 30 22 26 - 22 26 21 7 24 2014 21 21 13 14 22 19 3 21 29 22 27 25 2015 9 25 25 24 15 26 31 31 30 - 6 7 2016 22 22 25 29 10 20 29 26 7 25 25 23 ORAN 2012 12 01 03 / 30 24 24 28 27 03 05 22 28 18 2013 04 26 27 - 03 04 / 28 - 05 04 01 05 02 / 26 2014 14 26 26 30 13 10 22 20 24 30 28 29 2015 13 16 27 29 15 16 29 12 10 08 13 17 2016 22 - 15 - - - - 09 07 / 27 25 17 - SERHAT 2012 - 15 14 8 30 - 13 - 27 - - 7 2013 23 13 - 12 30 24 25 - 26 - 26 - 2014 2 - 5 29 - 26 - - 17 - - 2 2015 9 - 26 - 8 23 - - - - 16 - 2016 - 12 - 5 26 - 20 03 / 23 - - 3 - TRAKYA 2012 06 16 27 26 24 26 27 14 24 18 08 / 22 27 2013 17 26 25 30 28 28 18 29 26 - 14 23 2014 22 21 21 28 - 02 04 / 22 20 19 16 27 30 2015 20 13 24 27 21 15 06 / 29 25 01 15 26 22 2016 22 18 01 15 20 20 27 18 22 31 23 30 ZAFER 2012 - 16 29 - 03 / 25 - - 8 20 - 12 27 2013 21 20 - 7 21 25 - 13 26 31 28 30 2014 17 7 10 30 29 19 19 21 27 30 21 18 2015 15 19 16 28 26 24 29 18 1 4 25 22 2016 22 19 01 / 30 29 17 10 15 / 29 31 28 27 30 28 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu26 T.C. Sayıştay Başkanlığı

26 KUZKA 2012 16 28 22 30 15 26 19 28 12 09 20 27 2013 12 21 20 27 23 26 28 27 25 10 18 20 2014 21 26 19 30 23 27 25 19 30 27 29 26 2015 29 24 27 20 27 26 25 21 18 22 25 29 2016 21 23 28 13 20 21 08 31 07 18 07 14 MARKA 2012 25 22 23 24 24 21 17 29 6 18 2 14 2013 14 19 29 30 29 26 30 28 27 24 19 17 2014 8 18 13 29 27 24 22 13 11 - 5 16 2015 - - 11 9 - 17 29 - 15 - 26 15 2016 18 29 15 29 31 16 26 15 / 18 21 05 / 31 23 28 MEVKA 2012 12 16 22 12 / 26 31 15 18 24 20 04 08 / 22 13 2013 10 14 14 18 28 27 25 15 25 24 20 / 27 24 2014 14 13 20 24 28 26 23 29 24 27 20 25 2015 14 18 / 26 25 22 20 09 30 31 17 / 30 27 19 04 / 24 2016 14 23 24 28 18 30 28 11 28 01 30 29 OKA 2012 31 29 27 20 31 27 17 13 4 18 28 17 2013 14 26 26 30 22 26 - 22 26 21 7 24 2014 21 21 13 14 22 19 3 21 29 22 27 25 2015 9 25 25 24 15 26 31 31 30 - 6 7 2016 22 22 25 29 10 20 29 26 7 25 25 23 ORAN 2012 12 01 03 / 30 24 24 28 27 03 05 22 28 18 2013 04 26 27 - 03 04 / 28 - 05 04 01 05 02 / 26 2014 14 26 26 30 13 10 22 20 24 30 28 29 2015 13 16 27 29 15 16 29 12 10 08 13 17 2016 22 - 15 - - - - 09 07 / 27 25 17 - SERHAT 2012 - 15 14 8 30 - 13 - 27 - - 7 2013 23 13 - 12 30 24 25 - 26 - 26 - 2014 2 - 5 29 - 26 - - 17 - - 2 2015 9 - 26 - 8 23 - - - - 16 - 2016 - 12 - 5 26 - 20 03 / 23 - - 3 - TRAKYA 2012 06 16 27 26 24 26 27 14 24 18 08 / 22 27 2013 17 26 25 30 28 28 18 29 26 - 14 23 2014 22 21 21 28 - 02 04 / 22 20 19 16 27 30 2015 20 13 24 27 21 15 06 / 29 25 01 15 26 22 2016 22 18 01 15 20 20 27 18 22 31 23 30 ZAFER 2012 - 16 29 - 03 / 25 - - 8 20 - 12 27 2013 21 20 - 7 21 25 - 13 26 31 28 30 2014 17 7 10 30 29 19 19 21 27 30 21 18 2015 15 19 16 28 26 24 29 18 1 4 25 22 2016 22 19 01 / 30 29 17 10 15 / 29 31 28 27 30 28 27 3.5 Kalkınma Ajansları Mevzuatında İç Denetçi İstihdamına Yönelik Belirlenen Koşulların Uygulamada İç Denetçi Alımını Zorlaştırması Kalkınma ajanslarının kendi iç kontrol mekanizmalarının temelini oluşturan risk odaklı denetim plan ve programı ile iç denetim rehberi gibi yasal düzenlemeler oluşturulmasına rağmen, iç denetçi istihdam şartlarının ağır olmasından dolayı kalkınma ajanslarının birçoğunda iç denetçi istihdam edilemediği ve bu nedenle de iç kontrol sisteminin fiilen etkin çalıştırılamadığı tespit edilmiştir. 5449 sayılı Kanun’un 18’nci maddesinde; “Uzman personel ve iç denetçi, hukuk, iktisat, maliye, işletme, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler, istatistik, çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri, matematik, sosyoloji, mimarlık, şehir ve bölge plânlama ile mühendislik dallarından veya bunlara denkliği Yüksek Öğretim Kurulunca kabul edilen yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından lisans düzeyinde mezun olmuş, Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavında İngilizce dilinden en az 70 puan almış veya buna denk kabul edilen uluslararası geçerliliği bulunan belgeye sahip adaylar arasından istihdam edilir. Ayrıca, iç denetçide kamuda denetim elemanı olarak en az on yıl çalışmış olma şartı aranır.” hükümleri yer almaktadır. Kalkınma ajanslarının kendi kuruluş kanunlarında iç denetçi istihdam koşullarının ağır olmasından dolayı iç denetçi istihdamında sıkıntılar yaşanmakta ve bu durum ajansın hesap ve işlemlerinin her türlü riske açık olmasına yol açmaktadır. Nitekim, Tablo 8’de de görüleceği üzere, 2016 yılı sonu itibariyle 26 adet kalkınma ajansının sadece 6 tanesinde iç denetçi istihdam edilmiştir. Tablo 8: Ajansların 2013 -2016 Yılları İç Denetçi Sayısı Ajans Adı İç Denetçi Sayısı 2013 2014 2015 2016 Ahiler Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Ankara Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 1 1 1 0 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Çukurova Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Dicle Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 27 T.C. Sayıştay Başkanlığı

28 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 0 0 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Fırat Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Güney Ege Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Güney Marmara Kalkınma Ajansı 1 0 0 0 İpekyolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 İstanbul Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 İzmir Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Karacadağ Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Mevlana Kalkınma Ajansı 1 1 0 0 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Serhat Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Trakya Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Zafer Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 GENEL TOPLAM 10 9 7 6 2012 yılından itibaren Sayıştay tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda düzenlenen raporlarda gündeme getirilen bu konuyla ilgili olarak bugüne kadar herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Kalkınma ajanslarında etkin bir iç kontrol sisteminin hayata geçirilmesi için iç denetçi istihdam koşullarını düzenleyen mevzuatta değişiklik yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.6 Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği ile Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu Hükümleri Arasında Çelişki Bulunması Hukukun temel esaslarından biri olan “normlar hiyerarşisi”; hiyerarşik sırada altta bulunan kuralın kendi üstündeki kurala aykırı olmamasıdır. Hukuk sistemimizde, Anayasa, Kanun (Kanun Hükmünde Kararname dahil), Tüzük, Yönetmelik şekliyle hiyerarşik olarak sıralanmış normlara ek olarak doktrinde adsız düzenleyici işlemler olarak değerlendirilen genelge, tebliğ, yönerge, kılavuz gibi normlar da bulunmaktadır. Bu adsız düzenleyici işlemlerin normlar hiyerarşisindeki yeri ise; yine doktrine göre, Anayasada düzenlenmemiş olmasından ötürü, Anayasada düzenlenmiş olan düzenleyici işlemlerin altında yer aldığı şeklindedir. Dolayısıyla kalkınma ajanslarının proje desteği verme konusundaki 5449 sayılı 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu28 T.C. Sayıştay Başkanlığı

28 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 0 0 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Fırat Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Güney Ege Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Güney Marmara Kalkınma Ajansı 1 0 0 0 İpekyolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 İstanbul Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 İzmir Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Karacadağ Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Mevlana Kalkınma Ajansı 1 1 0 0 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 1 1 Serhat Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Trakya Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 Zafer Kalkınma Ajansı 0 0 0 0 GENEL TOPLAM 10 9 7 6 2012 yılından itibaren Sayıştay tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda düzenlenen raporlarda gündeme getirilen bu konuyla ilgili olarak bugüne kadar herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Kalkınma ajanslarında etkin bir iç kontrol sisteminin hayata geçirilmesi için iç denetçi istihdam koşullarını düzenleyen mevzuatta değişiklik yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.6 Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği ile Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu Hükümleri Arasında Çelişki Bulunması Hukukun temel esaslarından biri olan “normlar hiyerarşisi”; hiyerarşik sırada altta bulunan kuralın kendi üstündeki kurala aykırı olmamasıdır. Hukuk sistemimizde, Anayasa, Kanun (Kanun Hükmünde Kararname dahil), Tüzük, Yönetmelik şekliyle hiyerarşik olarak sıralanmış normlara ek olarak doktrinde adsız düzenleyici işlemler olarak değerlendirilen genelge, tebliğ, yönerge, kılavuz gibi normlar da bulunmaktadır. Bu adsız düzenleyici işlemlerin normlar hiyerarşisindeki yeri ise; yine doktrine göre, Anayasada düzenlenmemiş olmasından ötürü, Anayasada düzenlenmiş olan düzenleyici işlemlerin altında yer aldığı şeklindedir. Dolayısıyla kalkınma ajanslarının proje desteği verme konusundaki 5449 sayılı 29 Kalkınma Ajansları Kuruluşu Koordinasyonu ve Görevleri Hakkındaki Kanuna dayanılarak çıkarılan Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği, Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu’na göre üst norm niteliğindedir. Zira, söz konusu kılavuzun “Yasal dayanak” başlıklı 1.2’nci maddesinde kılavuzun bahsi geçen Yönetmelik esas alınarak çıkarıldığı ve uyuşmazlık olması durumunda, Yönetmelik’in esas alınacağı açıkça belirtilmiştir. Denetimlerimizde özellikle güdümlü proje desteklerinde sözleşme imzalama süresi ile süre uzatımında verilebilecek azami süre konularında Yönetmelik ile Kılavuzda yer alan çelişkili hükümlerden ötürü farklı uygulamaların olduğu görülmüştür. Şöyle ki; Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Sözleşmeye Davet ve Sözleşmelerin İmzalanması” başlıklı 24’ üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “… Sözleşme imzalanmadan önce ajans, gerektiğinde başvuru sahibinden ek bilgi ve belge isteyebilir. Sözleşmeler, başvuru sahiplerine yapılacak yazılı bildirimi müteakip en geç (Değişik ibare:RG-16/11/2011-28114) on iş günü içinde imzalanır...” hükmü yer almaktadır. Destek Yönetim Kılavuzunun “2.1.1.3.5. Sözleşmelerin İmzalanması ve Uygulama Dönemi” başlıklı maddesinde ise, proje uygulayıcısı ve ortaklarına sözleşme imzalamaya davet yazısının tebliğ edildiği tarihten itibaren 20 iş günü içinde sözleşme imzalanacağı belirtilmiştir. Bazı Ajansların bu çelişkili hüküm karşısında Kılavuz hükmünü esas alarak sözleşme imzalamaya davet yazılarında azami süreyi 20 iş günü olarak belirttiği görülmüştür. Diğer taraftan; yine Yönetmelik’in “Sözleşme değişiklikleri” başlıklı 38’inci maddesinin (d) fıkrasında; “… Proje veya faaliyetin yürütülmesini büyük ölçüde zorlaştıran veya geçici olarak imkânsız hale getiren, yargı süreci sebebiyle veya bu Yönetmelikte belirtilen mücbir sebeplerin varlığı halinde, sözleşme süresi altı ayı geçmemek üzere uzatılabilir.” hükmü yer 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 29 T.C. Sayıştay Başkanlığı

30 alıyorken, Kılavuz’un “Güdümlü proje desteği” başlıklı 2.1.1.3. maddesinde, yönetim kurulu kararı ile sürenin bir yıla kadar uzatılabileceğine ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Bu durumda da bazı Ajansların Kılavuz hükmünü esas alarak güdümlü projelerde 12 ay süre uzatımı verdikleri görülmüştür. Sonuç olarak; her ne kadar gerek normlar hiyerarşisine göre gerekse de ilgili kılavuzda belirtilen çelişkili hususlarda Yönetmelik hükmü esas alınması gerektiğine ilişkin hükme karşın, uygulayıcıları tereddüde düşürmeme adına, mevzuat çelişkilerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. 3.7 Ajanslardan, Mali Yönetim Yeterlik Süresi Bitenlerin Yeterliklerinin Yenilenmemesi Kalkınma ajanslarının iç ve dış denetimi ile mali yönetim yeterliğine ilişkin standartlar ile usul ve esaslar 03.08.2009 tarih ve 27308 sayıl Resmi Gazete ’de yayımlanan Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Yönetmelik’te mali yönetim yeterliği, ajansların, proje ve faaliyet destekleri için kaynak kullanımı ve bu amaçla Bakanlık bütçesinden transfer yapılabilmesi için gerek şart olarak öngörülmüştür. Yeterlik Komisyonunca yapılan incelemelerde yeterliğinin zafiyete uğradığı tespit edilen Ajansın kaynak kullanımının yeterlilik sorunları giderilene kadar Bakanlıkça askıya alınabileceği düzenlenmiştir. Yönetmelik’in “Mali yönetim yeterliği” başlıklı 4’üncü maddesinin 4’üncü fıkrasında “Mali yönetim yeterliğinin yenilenmesi en geç beş yılda bir veya denetim ve faaliyet raporları doğrultusunda Müsteşarlıkça gerekli görülen durumlarda re’sen yapılır.” denilerek ajansların mali yönetim yeterliğinin en geç 5 yılda bir ya da bu beş yıllık süre beklenilmeden Kalkınma Bakanlığınca gerekli durumlarda her an yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Yapılan denetimlerde, 5 yıllık mali yönetim yeterlik süresi biten (2017 yılı Mart itibariyle) ajansların, Bakanlıkça yeterliklerinin yenilenmesi ile ilgili bir çalışma yapılmadığı görülmüştür. (Tablo 9) 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu30 T.C. Sayıştay Başkanlığı

30 alıyorken, Kılavuz’un “Güdümlü proje desteği” başlıklı 2.1.1.3. maddesinde, yönetim kurulu kararı ile sürenin bir yıla kadar uzatılabileceğine ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Bu durumda da bazı Ajansların Kılavuz hükmünü esas alarak güdümlü projelerde 12 ay süre uzatımı verdikleri görülmüştür. Sonuç olarak; her ne kadar gerek normlar hiyerarşisine göre gerekse de ilgili kılavuzda belirtilen çelişkili hususlarda Yönetmelik hükmü esas alınması gerektiğine ilişkin hükme karşın, uygulayıcıları tereddüde düşürmeme adına, mevzuat çelişkilerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. 3.7 Ajanslardan, Mali Yönetim Yeterlik Süresi Bitenlerin Yeterliklerinin Yenilenmemesi Kalkınma ajanslarının iç ve dış denetimi ile mali yönetim yeterliğine ilişkin standartlar ile usul ve esaslar 03.08.2009 tarih ve 27308 sayıl Resmi Gazete ’de yayımlanan Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Yönetmelik’te mali yönetim yeterliği, ajansların, proje ve faaliyet destekleri için kaynak kullanımı ve bu amaçla Bakanlık bütçesinden transfer yapılabilmesi için gerek şart olarak öngörülmüştür. Yeterlik Komisyonunca yapılan incelemelerde yeterliğinin zafiyete uğradığı tespit edilen Ajansın kaynak kullanımının yeterlilik sorunları giderilene kadar Bakanlıkça askıya alınabileceği düzenlenmiştir. Yönetmelik’in “Mali yönetim yeterliği” başlıklı 4’üncü maddesinin 4’üncü fıkrasında “Mali yönetim yeterliğinin yenilenmesi en geç beş yılda bir veya denetim ve faaliyet raporları doğrultusunda Müsteşarlıkça gerekli görülen durumlarda re’sen yapılır.” denilerek ajansların mali yönetim yeterliğinin en geç 5 yılda bir ya da bu beş yıllık süre beklenilmeden Kalkınma Bakanlığınca gerekli durumlarda her an yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Yapılan denetimlerde, 5 yıllık mali yönetim yeterlik süresi biten (2017 yılı Mart itibariyle) ajansların, Bakanlıkça yeterliklerinin yenilenmesi ile ilgili bir çalışma yapılmadığı görülmüştür. (Tablo 9) 31 Tablo 9: Mali Yönetim Yeterlik Süresi Biten Ajanslar Bölge Ajans Denetim Tarihi Mali Yeterlilik Tarihi TR31 İzmir İZMİR 29 Kasım - 3 Aralık 2010 24 Ocak 2011 TR41 Bilecik, Eskişehir, Bursa BEBKA 19-23 Aralık 2011 8 Mart 2012 TR61 Antalya, Burdur, Isparta BAKA 11-17 Temmuz 2011 23 Şubat 2012 TR83 Amasya, Çorum, Samsun, Tokat OKA 1-5 Ağustos 2011 5 Aralık 2011 TRC3 Batman, Mardin, Şırnak, Siirt DİCLE 24 - 28 Ekim 2011 16 Ocak 2012 Anılan Yönetmelik hükümleriyle, mali yeterliğin yenilenmesi, proje ve faaliyetlere ajanslar tarafından destek verilebilmesinin temel unsuru haline gelmiştir. Ajansların, kurumsal kapasite ve organizasyonel yapısının, veri akış ve raporlama sisteminin, iç kontrol ve risk değerlendirmesi yapabilme kapasitesinin, sözleşme yapabilme ve ödeme süreçlerinin, bilgi teknolojileri kullanımının, muhasebe ve izleme-değerlendirme sistemi kullanımlarının değerlendirildiği bir süreç olan mali yönetim yeterlik tespitinin yapılmamasının, ajanslara yapılacak kaynak tahsislerinde, Bakanlığın doğru karar almasında zafiyet yaratacağı açıktır. Sonuç olarak, Bakanlığın, Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ajansların mali yönetim yeterliklerini, süresi içinde yenilemek üzere tedbir alması gerektiği düşünülmektedir. 3.8 Ajanslar Tarafından Desteklenen Proje ve Faaliyetlerin Etki Analizlerinin Mevzuatta Öngörülen Sürede Yapılmaması Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler ve etik kurallar” başlıklı 5’inci maddesinin 2’inci fıkrasının (ı) bendinde, uygulanan proje ve faaliyetlerin performans göstergeleri kullanılarak başarısının ölçülmesi, uygulanan programların kısa, orta ve uzun vadedeki sonuçlarının ve etkilerinin analiz edilerek, bunlardan gelecekte yapılacak planlama ve programlama çalışmaları ile destek uygulamalarında yararlanılması gerektiği ifade edilmektedir. Yine aynı Yönetmelik’in “Etki analizi” başlıklı 47’nci maddesinde ajansın etki analizi ile ilgili yükümlülüğü aşağıdaki şekilde açıklanmıştır: “Ajans bir yıl içerisinde desteklediği proje ve faaliyetlerin istihdam, yatırım, ihracat, ithalat, turizm ve diğer yönlerden bölge kalkınması bakımından doğurduğu etki ve sonuçlarını en geç iki yılda bir analiz eder ve hazırlamakla mükellef olduğu yıllık faaliyet raporlarında bu etki ve sonuçlara yer verir.” Destek Yönetimi Kılavuzu’nun 1.3.2.2.3. maddesinde İzleme ve Değerlendirme Biriminin görevleri sayılmış olup, bu görevlerden biri (t) bendinde “Tamamlanan projelerin 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 31 T.C. Sayıştay Başkanlığı

32 sonuçlarını ve etkilerini değerlendirmek” şeklinde ifade edilirken, (y) bendinde ise “Çeşitli kaynaklardan elde edilecek verileri ve değerlendirme anketleri sonuçlarını kullanarak, programların ara dönem, nihai ve etki değerlendirmelerini yapmak, bu değerlendirme sonuçlarını Yönetim Kuruluna ve DPT’ye sunulmak üzere Genel Sekretere raporlamak.” olarak yer almıştır. Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca; desteklenen projeler için, mali destek programının kapanış tarihinden itibaren en geç 2 yıl içinde etki analizi yapılması şarttır. Ancak yapılan denetimlerde, etki analizi konusunda ajanslar arası farklı uygulamalar olduğu görülmüştür. Tablo 10’da görüleceği üzere; 26 kalkınma ajansının 2014 yılı sonunda biten 189 destek programına yönelik olarak, mevzuatta etki analizi için öngörülen 2 yıllık süre (2016 yılı) geçtiği halde, 116’sında etki analizi ya hiç yapılmamış ya da çalışmaları tamamlanmamıştır. Etki analizi yapılan ajanslarda ise, bir kısmı hizmet alımı yolu ile diğer kısmı ise kendi imkânları ile etki analizi çalışmalarını yerine getirmiştir. Etki analizinin nasıl yapılacağına ilişkin bir rehber de bulunmadığından bunların uygulaması da ajanstan ajansa değişebilmektedir. Tablo 10: Ajansların Etki Analizi Çalışmaları Ajans Adı MDP Yılı Mali Destek Programı (MDP) Adı Projelerin Başlangıç Tarihi* Projelerin Bitiş Tarihi* ETKİ ANALİZİ ÇALIŞMASI Durumu Ajans Hizmet Alımı Yoluyla AHİKA 2010 Kırsal Kalkınma 23.03.2011 29.03.2012 Yapılmadı
AHİKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı 28.03.2011 29.09.2012 Yapılmadı
AHİKA 2010 Tarıma Dayalı Sanayi 20.03.2011 29.03.2012 Yapılmadı
AHİKA 2011 İmalat Sanayiinde Yenilikçiliğin Geliştirilmesi 13.04.2012 16.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2011 Tarım Ve Kırsal Kalkınma 16.04.2012 09.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2011 Turizm 26.04.2012 08.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2012 Sektörel Rekabet Edebilirlik 24.05.2013 14.07.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2011 Turizm Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi 16.12.2011 02.01.2013 Yapıldı X ANKARAKA 2011 Yenilikçi Uygulamalar Mali Destek Programı 16.12.2011 29.12.2012 Yapıldı X ANKARAKA 2012 Çevreye Duyarlı Yenilikçi Uygulamalar 28.06.2013 28.09.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Kırsal Kalkınma (Kâr Amacı Gütmeyenler) 26.06.2013 08.04.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Kırsal Kalkınma (Kâr Amacı Güdenler) 29.06.2013 08.04.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Sosyal Kalkınma 29.06.2013 03.10.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Turizm (Kâr Amacı Gütmeyenler) 27.06.2013 12.04.2014 Yapılmadı
BAKA 2010 Sanayi Ve Turizm Sektörlerinde Rekabetçiliğin Artırılması 12.08.2011 20.09.2012 Yapıldı X
BAKA 2011 Ar-Ge Ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi 19.06.2012 19.06.2013 Yapılmadı
BAKA 2011 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi 19.06.2012 19.04.2013 Yapılmadı
BAKA 2011 Turizm Potansiyelinin Değerlendirilmesi 19.06.2012 19.06.2013 Yapılmadı
BAKA 2012 Alternatif Turizmin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 19.06.2013 03.07.2014 Yapılmadı
BAKA 2012 Alternatif Turizmin Geliştirilmesi (Kâr 19.06.2013 01.07.2014 Yapılmadı
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu32 T.C. Sayıştay Başkanlığı

32 sonuçlarını ve etkilerini değerlendirmek” şeklinde ifade edilirken, (y) bendinde ise “Çeşitli kaynaklardan elde edilecek verileri ve değerlendirme anketleri sonuçlarını kullanarak, programların ara dönem, nihai ve etki değerlendirmelerini yapmak, bu değerlendirme sonuçlarını Yönetim Kuruluna ve DPT’ye sunulmak üzere Genel Sekretere raporlamak.” olarak yer almıştır. Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca; desteklenen projeler için, mali destek programının kapanış tarihinden itibaren en geç 2 yıl içinde etki analizi yapılması şarttır. Ancak yapılan denetimlerde, etki analizi konusunda ajanslar arası farklı uygulamalar olduğu görülmüştür. Tablo 10’da görüleceği üzere; 26 kalkınma ajansının 2014 yılı sonunda biten 189 destek programına yönelik olarak, mevzuatta etki analizi için öngörülen 2 yıllık süre (2016 yılı) geçtiği halde, 116’sında etki analizi ya hiç yapılmamış ya da çalışmaları tamamlanmamıştır. Etki analizi yapılan ajanslarda ise, bir kısmı hizmet alımı yolu ile diğer kısmı ise kendi imkânları ile etki analizi çalışmalarını yerine getirmiştir. Etki analizinin nasıl yapılacağına ilişkin bir rehber de bulunmadığından bunların uygulaması da ajanstan ajansa değişebilmektedir. Tablo 10: Ajansların Etki Analizi Çalışmaları Ajans Adı MDP Yılı Mali Destek Programı (MDP) Adı Projelerin Başlangıç Tarihi* Projelerin Bitiş Tarihi* ETKİ ANALİZİ ÇALIŞMASI Durumu Ajans Hizmet Alımı Yoluyla AHİKA 2010 Kırsal Kalkınma 23.03.2011 29.03.2012 Yapılmadı
AHİKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı 28.03.2011 29.09.2012 Yapılmadı
AHİKA 2010 Tarıma Dayalı Sanayi 20.03.2011 29.03.2012 Yapılmadı
AHİKA 2011 İmalat Sanayiinde Yenilikçiliğin Geliştirilmesi 13.04.2012 16.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2011 Tarım Ve Kırsal Kalkınma 16.04.2012 09.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2011 Turizm 26.04.2012 08.05.2013 Yapılmadı
AHİKA 2012 Sektörel Rekabet Edebilirlik 24.05.2013 14.07.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2011 Turizm Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi 16.12.2011 02.01.2013 Yapıldı X ANKARAKA 2011 Yenilikçi Uygulamalar Mali Destek Programı 16.12.2011 29.12.2012 Yapıldı X ANKARAKA 2012 Çevreye Duyarlı Yenilikçi Uygulamalar 28.06.2013 28.09.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Kırsal Kalkınma (Kâr Amacı Gütmeyenler) 26.06.2013 08.04.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Kırsal Kalkınma (Kâr Amacı Güdenler) 29.06.2013 08.04.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Sosyal Kalkınma 29.06.2013 03.10.2014 Yapılmadı
ANKARAKA 2012 Turizm (Kâr Amacı Gütmeyenler) 27.06.2013 12.04.2014 Yapılmadı
BAKA 2010 Sanayi Ve Turizm Sektörlerinde Rekabetçiliğin Artırılması 12.08.2011 20.09.2012 Yapıldı X
BAKA 2011 Ar-Ge Ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi 19.06.2012 19.06.2013 Yapılmadı
BAKA 2011 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi 19.06.2012 19.04.2013 Yapılmadı
BAKA 2011 Turizm Potansiyelinin Değerlendirilmesi 19.06.2012 19.06.2013 Yapılmadı
BAKA 2012 Alternatif Turizmin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 19.06.2013 03.07.2014 Yapılmadı
BAKA 2012 Alternatif Turizmin Geliştirilmesi (Kâr 19.06.2013 01.07.2014 Yapılmadı
33 Amacı Gütmeyenler) BAKA 2012 Ar-Ge Ve Yenilikçilik Odaklı Sanayinin Desteklenmesi (Kar Amacı Güdenler) 15.06.2013 25.06.2014 Yapılmadı
BAKA 2012 Ar-Ge Ve Yenilikçilik Odaklı Sanayinin Desteklenmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 15.06.2013 15.05.2014 Yapılmadı
BAKA 2012 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 15.06.2013 21.06.2014 Yapılmadı
BAKA 2012 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 15.06.2013 25.06.2014 Yapılmadı
BAKKA 2010 KOBİ 11.05.2011 29.06.2012 Yapıldı X
BAKKA 2011 KOBİ 25.04.2012 10.02.2013 Yapıldı X
BAKKA 2011 Sosyal Kalkınma 26.04.2012 08.02.2013 Yapılmadı
BAKKA 2013 KOBİ 17.05.2013 16.04.2014 Yapılmadı
BAKKA 2013 Küçül Ölçekli Alyyapı 17.05.2013 01.12.2014 Yapılmadı
BEBKA 2010 Sanayi Ve Turizmde Rekabet Gücünün Artırılması 19.04.2011 10.05.2012 Yapıldı X BEBKA 2011 Ar-Ge Ve Yenilikçilik 27.03.2012 15.04.2013 Yapıldı X BEBKA 2011 Çevre Ve Enerji 30.03.2012 04.10.2013 Yapıldı X BEBKA 2011 Sosyal Kalkınma 30.03.2012 03.04.2013 Yapıldı X BEBKA 2012 Sürdürülebilir Sanayii 26.06.2013 28.06.2014 Yapıldı X BEBKA 2012 Turizm Tanıtım 25.06.2013 27.06.2014 Yapıldı X ÇKA 2008 İktisadi Kalkınma 01.07.2009 27.05.2014 Yapıldı X ÇKA 2008 Kırsal Kalkınma 27.06.2009 13.10.2010 Yapıldı X ÇKA 2008 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 01.07.2009 08.06.2011 Yapıldı X ÇKA 2008 Sosyal Kalkınma 01.07.2009 24.01.2012 Yapıldı X ÇKA 2009 İktisadi Kalkınma 26.06.2010 26.05.2014 Yapıldı X ÇKA 2009 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 30.06.2010 27.05.2014 Yapıldı X ÇKA 2009 Sosyal Kalkınma 02.07.2009 21.03.2012 Yapıldı X ÇKA 2010 İktisadi Kalkınma 28.07.2011 26.05.2014 Yapılmadı
ÇKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 05.08.2011 04.11.2013 Yapılmadı
ÇKA 2010 Sosyal Kalkınma 02.08.2011 28.05.2014 Yapılmadı
ÇKA 2011 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması (Kâr Amacı Güdenler) 08.06.2012 21.06.2013 Yapılmadı
ÇKA 2011 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması (Kâr Amacı Gütmeyenler) 05.06.2012 21.10.2013 Yapılmadı
ÇKA 2011 Göçle Gelen Nüfusun Sosyal Ve Ekonomik Uyumunun Sağlanması 05.06.2012 19.11.2013 Yapılmadı
ÇKA 2011 Rekabet Gücünün Artırılması 30.05.2012 19.08.2013 Yapılmadı
ÇKA 2012 Kadın İstihdamının Artırılması ve Mesleki Eğitimi 15.06.2013 25.03.2014 Yapılmadı
ÇKA 2012 Rekabetçilik Ve Yenilik 18.06.2013 25.06.2014 Yapılmadı
DİKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 24.09.2010 24.12.2011 Yapıldı X
DİKA 2010 Küçük Ve Orta Büyüklükteki İşletmeler 24.09.2010 15.10.2011 Yapıldı X
DİKA 2011 Kentsel Yaşam Kalitesinin İyileştirilmesi 30.11.2011 28.12.2012 Yapıldı X
DİKA 2011 Müşterek Sanayi Veticaret Alanlarının İyileştirilmesi 22.12.2011 09.01.2013 Yapıldı X
DİKA 2011 Sektörel Gelişme 15.12.2011 27.05.2014 Yapıldı X
DİKA 2013 Rekabetçi Sektörlerin Geliştirilmesi 20.08.2013 29.08.2014 Yapılmadı
DİKA 2013 Tarımsal Üretimde Su Kaynaklarının Etkili Kullanımı 22.08.2013 24.11.2014 Yapılmadı
DİKA 2013 Turizm, Kent Ve Sanayi Altyapısı 22.08.2013 24.12.2014 Yapılmadı
DOĞAKA 2010 2010 İktisadi Kalkınma (Kâr Amacı Güdenler) 14.03.2011 31.07.2012 Yapılmadı
DOĞAKA 2010 2010 İktisadi Kalkınma(Kâr Amacı Gütmeyenler) 14.03.2011 25.06.2012 Yapılmadı
DOĞAKA 2010 2010 Sosyal Kalkınma 14.03.2011 14.10.2012 Yapılmadı
DOĞAKA 2011 2011 Tarıma Dayalı Sanayini Geliştirilmesi 28.06.2012 03.10.2013 Yapılmadı
DOĞAKA 2011 2011 Turizm Altyapısının İyileştirimesi Küçük Ölçekli Altyapı 27.06.2012 12.05.2014 Yapılmadı
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 33 T.C. Sayıştay Başkanlığı

34 DOĞAKA 2012 Sürdürülebilir Üretimin Geliştirilmesi Ve Yenilikçilik 16.05.2013 16.02.2014 Yapılmadı
DAKA 2009 2009 Kobi 29.07.2010 10.08.2012 Yapıldı X
DAKA 2010 2010 Model Büyükbaş Hayvancılık İşletmelerinin Yaygınlaştırılması 10.06.2010 18.09.2014 Yapıldı X
DAKA 2012 Hakkari İlinde Meyve Ve Sebzeciliğin Geliştirilmesi 29.05.2013 04.12.2014 Yapılmadı
DAKA 2012 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımının Özendirilmesi 15.04.2013 15.10.2014 Yapılmadı
DAKA 2013 İktisadi Kalkınma 26.07.2013 13.09.2014 Yapıldı X
DOKA 2010 Turizme Yönelik Küçük Ölçekli Altyapı 28.06.2011 01.11.2013 Yapıldı X DOKA 2010 Turizmde Bölge Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 28.06.2011 28.09.2012 Yapıldı X DOKA 2010 Turizmde Bölge Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 29.06.2011 08.08.2012 Yapıldı X DOKA 2011 Turizme Yönelik Küçük Ölçekli Altyapı 17.01.2012 28.07.2013 Yapıldı X DOKA 2011 Tarıma Dayalı Sanayi 15.05.2012 26.01.2013 Yapıldı X DOKA 2013 İmalat Sanayi 03.08.2013 26.05.2014 Yapılmadı
MARKA 2010 Kobilerin Rekabet Gücünün Artırılması 01.05.2011 30.11.2014 Yapıldı X
MARKA 2011 Ar-Ge Kar Amacı Güden 01.11.2011 31.10.2012 Yapılmadı
MARKA 2011 Ar-Ge Kar Amacı Gütmeyen 01.11.2011 28.02.2013 Yapılmadı
MARKA 2011 Kobilerin Rekabet Gücünün Artırılması 01.11.2011 31.07.2014 Yapılmadı
MARKA 2013 Sosyal Kalkınma Küçük Ölçekli Altyapı 15.06.2013 15.12.2014 Yapılmadı
MARKA 2013 Temiz Üretim 15.06.2013 15.03.2014 Yapılmadı
FKA 2010 Ekonomik Gelişme 04.04.2011 05.10.2012 Yapılmadı
FKA 2011 Ekonomik Gelişme 02.05.2012 08.08.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Tarımda Model İşletmeler 07.05.2012 15.08.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Turizm Sektörünün Geliştirilmesi 07.10.2011 17.04.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Turizm Ve Sanayi Altyapısının Geliştirilmesi 13.10.2011 14.10.2013 Yapılmadı
FKA 2013 İhracat Ve Yenilikçilik 10.05.2013 02.06.2014 Yapılmadı
FKA 2013 Yerelde Ekonomik Gelişme 01.06.2013 01.06.2014 Yapılmadı
GEKA 2012 Mirasımız Dericilik 01.03.2013 01.03.2014 Yapıldı X GEKA 2012 Tarıma Dayalı Sanayide Katma Değerin Artırılması 01.03.2013 04.03.2014 Yapıldı X GEKA 2013 Alternatif Turizm 27.12.2013 27.09.2014 Yapılmadı
GMKA 2010 İktisadi Kalkınma 09.05.2011 17.05.2012 Yapıldı X
GMKA 2011 İhracat Ve Yenilikçilik 28.03.2012 09.02.2013 Yapıldı X
GMKA 2011 Sosyal Kalkınma 13.02.2012 20.09.2012 Yapıldı X
GMKA 2013 Sosyal Kalkınma 21.05.2013 08.12.2013 Yapıldı X
GMKA 2013 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 21.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmes (Kâr Amacı Gütmeyenler) 21.05.2013 21.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Turizmde Rekabetçiliğin Artırılması (Kâr Amacı Güdenler) 21.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Turizmde Rekabetçiliğin Artırılması(Kâr Amacı Gütmeyenler) 16.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
İKA 2010 İktisadi Gelişme 01.04.2011 04.05.2012 Devam ediyor X
İKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı 21.03.2011 05.07.2012 Devam ediyor X
İKA 2010 Türkiye-Suriye Bölgelerarası İşbirliği Programı - Ts-Bıp_4.Çağrı 24.05.2011 26.06.2012 Devam ediyor X
İKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı 16.02.2012 16.11.2013 Yapıldı X
İKA 2011 Turizm - Tmdp 14.12.2011 18.10.2013 Yapıldı X
İKA 2011 Üniversite -Sanayi- Toplum - Ustp 13.12.2011 07.02.2013 Yapıldı X
İKA 2013 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması(Kâr Amacı Gütmeyenler) 22.05.2013 24.04.2014 Devam ediyor X
İKA 2013 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması (KOBİ) 15.05.2013 09.04.2014 Devam ediyor X
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu34 T.C. Sayıştay Başkanlığı

34 DOĞAKA 2012 Sürdürülebilir Üretimin Geliştirilmesi Ve Yenilikçilik 16.05.2013 16.02.2014 Yapılmadı
DAKA 2009 2009 Kobi 29.07.2010 10.08.2012 Yapıldı X
DAKA 2010 2010 Model Büyükbaş Hayvancılık İşletmelerinin Yaygınlaştırılması 10.06.2010 18.09.2014 Yapıldı X
DAKA 2012 Hakkari İlinde Meyve Ve Sebzeciliğin Geliştirilmesi 29.05.2013 04.12.2014 Yapılmadı
DAKA 2012 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımının Özendirilmesi 15.04.2013 15.10.2014 Yapılmadı
DAKA 2013 İktisadi Kalkınma 26.07.2013 13.09.2014 Yapıldı X
DOKA 2010 Turizme Yönelik Küçük Ölçekli Altyapı 28.06.2011 01.11.2013 Yapıldı X DOKA 2010 Turizmde Bölge Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 28.06.2011 28.09.2012 Yapıldı X DOKA 2010 Turizmde Bölge Potansiyelinin Harekete Geçirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 29.06.2011 08.08.2012 Yapıldı X DOKA 2011 Turizme Yönelik Küçük Ölçekli Altyapı 17.01.2012 28.07.2013 Yapıldı X DOKA 2011 Tarıma Dayalı Sanayi 15.05.2012 26.01.2013 Yapıldı X DOKA 2013 İmalat Sanayi 03.08.2013 26.05.2014 Yapılmadı
MARKA 2010 Kobilerin Rekabet Gücünün Artırılması 01.05.2011 30.11.2014 Yapıldı X
MARKA 2011 Ar-Ge Kar Amacı Güden 01.11.2011 31.10.2012 Yapılmadı
MARKA 2011 Ar-Ge Kar Amacı Gütmeyen 01.11.2011 28.02.2013 Yapılmadı
MARKA 2011 Kobilerin Rekabet Gücünün Artırılması 01.11.2011 31.07.2014 Yapılmadı
MARKA 2013 Sosyal Kalkınma Küçük Ölçekli Altyapı 15.06.2013 15.12.2014 Yapılmadı
MARKA 2013 Temiz Üretim 15.06.2013 15.03.2014 Yapılmadı
FKA 2010 Ekonomik Gelişme 04.04.2011 05.10.2012 Yapılmadı
FKA 2011 Ekonomik Gelişme 02.05.2012 08.08.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Tarımda Model İşletmeler 07.05.2012 15.08.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Turizm Sektörünün Geliştirilmesi 07.10.2011 17.04.2013 Yapılmadı
FKA 2011 Turizm Ve Sanayi Altyapısının Geliştirilmesi 13.10.2011 14.10.2013 Yapılmadı
FKA 2013 İhracat Ve Yenilikçilik 10.05.2013 02.06.2014 Yapılmadı
FKA 2013 Yerelde Ekonomik Gelişme 01.06.2013 01.06.2014 Yapılmadı
GEKA 2012 Mirasımız Dericilik 01.03.2013 01.03.2014 Yapıldı X GEKA 2012 Tarıma Dayalı Sanayide Katma Değerin Artırılması 01.03.2013 04.03.2014 Yapıldı X GEKA 2013 Alternatif Turizm 27.12.2013 27.09.2014 Yapılmadı
GMKA 2010 İktisadi Kalkınma 09.05.2011 17.05.2012 Yapıldı X
GMKA 2011 İhracat Ve Yenilikçilik 28.03.2012 09.02.2013 Yapıldı X
GMKA 2011 Sosyal Kalkınma 13.02.2012 20.09.2012 Yapıldı X
GMKA 2013 Sosyal Kalkınma 21.05.2013 08.12.2013 Yapıldı X
GMKA 2013 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 21.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmes (Kâr Amacı Gütmeyenler) 21.05.2013 21.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Turizmde Rekabetçiliğin Artırılması (Kâr Amacı Güdenler) 21.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
GMKA 2013 Turizmde Rekabetçiliğin Artırılması(Kâr Amacı Gütmeyenler) 16.05.2013 25.05.2014 Yapıldı X
İKA 2010 İktisadi Gelişme 01.04.2011 04.05.2012 Devam ediyor X
İKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı 21.03.2011 05.07.2012 Devam ediyor X
İKA 2010 Türkiye-Suriye Bölgelerarası İşbirliği Programı - Ts-Bıp_4.Çağrı 24.05.2011 26.06.2012 Devam ediyor X
İKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı 16.02.2012 16.11.2013 Yapıldı X
İKA 2011 Turizm - Tmdp 14.12.2011 18.10.2013 Yapıldı X
İKA 2011 Üniversite -Sanayi- Toplum - Ustp 13.12.2011 07.02.2013 Yapıldı X
İKA 2013 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması(Kâr Amacı Gütmeyenler) 22.05.2013 24.04.2014 Devam ediyor X
İKA 2013 Bölge İçi Gelişmişlik Farklarının Azaltılması (KOBİ) 15.05.2013 09.04.2014 Devam ediyor X
35 İKA 2013 Ekonomik Kalkınma 07.05.2013 26.06.2014 Devam ediyor X
İKA 2013 Sosyal Kalkınma 17.05.2013 01.10.2014 Devam ediyor X
İSTKA 2010 İşletmelere Yönelik Bilgi Odaklı Ekonomik Kalkınma 20.07.2011 20.11.2012 Yapıldı X
İSTKA 2010 İşletmelere Yönelik Yaratıcı Endüstrilerin Geliştirilmesi 21.07.2011 20.07.2012 Yapıldı X
İSTKA 2010 Bilgi Odaklı Ekonomik Kalkınma (Kâr Amacı Gütmeyenler) 01.07.2011 21.07.2012 Yapıldı X
İSTKA 2010 Yaratıcı Endüstrilerin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 01.07.2011 20.07.2012 Yapıldı X
İSTKA 2010 Sosyal İçerme Ve Toplumsal Bütünleşme Küçük Ölçekli Altyapı 01.07.2011 20.04.2013 Yapıldı X
İSTKA 2011 Engelsiz İstanbul 01.01.2012 31.12.2012 Yapıldı X
İSTKA 2011 İşletmelereyönelik Çevre Ve Enerji Dostu İstanbul 01.01.2012 31.12.2012 Yapılmadı
İSTKA 2011 Kar Amacı Gütmeyen Kurumlara Yönelik Çevre Ve Enerji Dostu İstanbul 01.01.2012 31.12.2012 Yapılmadı
İSTKA 2012 Afetlere Hazırlık 28.06.2013 01.07.2014 Yapılmadı
İSTKA 2012 Çocukların Ve Gençlerin Girişimcilik, Beceri Ve Geleceklerini Destekleme 15.11.2012 31.12.2013 Yapılmadı
İSTKA 2012 İşletmelere Yönelik Bilgi Ve İletişim Teknolojileri Odaklı Ekonomik Kalkınma 01.08.2013 31.05.2014 Yapıldı X
İSTKA 2012 İşletmelere Yönelik Yaratıcı Endüstrilerin Geliştirilmesi 15.07.2013 31.05.2014 Yapıldı X
İSTKA 2012 Bilgi Ve İletişim Teknolojileri Odaklı Ekonomik Kalkınma (Kâr Amacı Gütmeyenler) 28.06.2013 30.06.2014 Yapılmadı
İSTKA 2012 Bilgi Odaklı Ekonomik Kalkınma (Kâr Amacı Gütmeyenler) 15.12.2012 14.01.2014 Yapıldı X
İSTKA 2012 Yaratıcı Endüstrilerin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Gütmeyenler) 15.08.2013 30.06.2014 Yapılmadı
İSTKA 2012 Küresel Turizm Merkezi İstanbul 15.09.2012 31.12.2013 Yapılmadı
İZKA 2008 KOBİ 01.07.2009 08.07.2010 Yapıldı X İZKA 2008 Sosyal Kalkınma 30.06.2009 09.07.2010 Yapıldı X İZKA 2009 Tarım Ve Kırsal Kalkınma 05.07.2010 21.07.2011 Yapıldı X İZKA 2009 Turizm Çevre 06.07.2010 09.02.2012 Yapıldı X İZKA 2010 Kırsalda Ekonomik Çeşitlilik 29.06.2011 12.07.2012 Yapılmadı
İZKA 2010 Turizmde Rekabet Edebilirlik 05.07.2011 12.07.2012 Yapıldı X İZKA 2011 Teknolojik Üretim Ve Yenilik 21.03.2012 18.05.2013 Yapılmadı
İZKA 2012 Yenilenebilir Enerji Ve Çevre Teknolojileri (Kâr Amacı Güdenler) 13.06.2013 14.12.2014 Yapılmadı
İZKA 2012 Yenilenebilir Enerji Ve Çevre Teknolojileri(Kâr Amacı Gütmeyenler) 11.06.2013 18.09.2014 Yapılmadı
KARACADAĞ 2010 Ekonomik Gelişme 20.09.2010 24.12.2011 Yapıldı X KARACADAĞ 2011 Ekonomik Gelişme 21.11.2011 08.12.2012 Yapıldı X KARACADAĞ 2011 Turizm Altyapısı 14.10.2010 24.10.2013 Yapıldı
KARACADAĞ 2013 Ekonomik Gelişme 20.03.2013 13.04.2014 Yapılmadı
KARACADAĞ 2013 Sanayi Altyapısı 23.03.2013 23.12.2014 Yapılmadı
KARACADAĞ 2013 Turizm Altyapısı 26.03.2013 02.08.2014 Yapılmadı
KUZKA 2011 Çevre Ve Turizm Altyapısı 06.01.2012 07.07.2013 Yapıldı X
KUZKA 2011 KOBİ 03.01.2012 18.06.2013 Yapıldı X
KUZKA 2012 Sanayi Üretiminin Artırılması 21.06.2013 21.11.2014 Yapılmadı
KUZKA 2012 Turizmin Çeşitlendirilmesi Ve Geliştirilmesi 26.06.2013 10.12.2014 Yapılmadı
KUDAKA 2010 KOBİ 18.01.2010 31.12.2012 Yapıldı X
KUDAKA 2010 Tarım Turizm Sanayi 13.01.2011 03.10.2012 Yapıldı X
KUDAKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı 27.02.2012 06.11.2013 Yapılmadı
KUDAKA 2013 Bayburt İlinde Et Ve Süt Sektörünün Geliştirilmesi 18.04.2013 18.01.2014 Yapılmadı
KUDAKA 2013 Turizmin Geliştirilmesi (Kâr Amacı Güdenler) 19.04.2013 16.02.2014 Yapılmadı
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 35 T.C. Sayıştay Başkanlığı

36 KUDAKA 2013 Turizmin Geliştirilmesi(Kâr Amacı Gütmeyenler) 16.04.2013 17.07.2014 Yapılmadı
MEVKA 2009 Küçük Ölçekli Alt Yapı 20.07.2010 20.02.2012 Yapılmadı
MEVKA 2009 Kırsal Kalkınma 20.07.2010 19.10.2011 Yapılmadı
MEVKA 2010 İktisadi Kalkınma 28.03.2011 06.05.2012 Yapılmadı
MEVKA 2010 Sosyal Kalkınma 20.03.2011 31.03.2014 Yapılmadı
MEVKA 2011 İktisadi İşletmelerin Rekabetçiliğinin Geliştirlmesi 20.03.2012 31.03.2013 Yapılmadı
MEVKA 2011 Kırsal Kalkınma Mdp 01.02.2012 30.11.2014 Yapılmadı
MEVKA 2012 Bölgenin Rekabet Gücünün Artırılması 20.07.2013 19.10.2014 Yapıldı X
ORANKA 2010 İktisadi Kalkınma 26.04.2011 30.05.2012 Devam ediyor X
ORANKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 28.04.2011 28.12.2012 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Jeotermal Ve Madencilik 28.02.2012 27.03.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Turizm Altyapısının Geliştirilmesi 01.03.2012 31.08.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Yeni Ürün, Yenilikçilik Ve Ar-Ge 28.02.2012 27.03.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2012 Gelişen Sektörlerde Rekabetçi Kobi'ler 25.06.2013 25.03.2014 Devam ediyor X
ORANKA 2012 Tarımla Gelen Kalkınma 25.06.2013 25.12.2014 Devam ediyor X
OKA 2009 İşletmelerin Rekabet Gücünün Artırılması Ve Dışa Açılmaları 22.07.2010 30.07.2011 Yapıldı X
OKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Geliştirme, Kültürel, Turistik Değerleri Ve Ekolojik Dengeleri Koruma Ve İyileştirme 16.02.2011 25.02.2013 Yapıldı X
OKA 2011 İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi 15.03.2012 22.03.2013 Yapıldı X
OKA 2011 Kobi’lerin Rekabet Gücünün Artırılması Ve Dış Ticaretin Geliştirilmesi 18.03.2012 22.10.2013 Yapılmadı
OKA 2013 Dezavantajlı Gruplara Yönelik Sosyal İçerme 19.05.2013 25.05.2014 Yapılmadı
SERKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı MDP 1 12.12.2011 13.12.2014 Yapılmadı
SERKA 2011 İktisadi Gelişme MDP 2 27.04.2011 07.02.2013 Yapılmadı
SERKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı MDP 2 24.11.2011 24.05.2013 Yapılmadı
SERKA 2013 İktisadi Gelişme MDP 3 21.05.2013 21.08.2014 Yapılmadı
SERKA 2013 İktisadi Gelişme MDP 3 (Girişimcilik Önceliği) 21.05.2013 21.09.2013 Yapılmadı
SERKA 2013 Kurumsal Kapasitenin Ve Beşeri Sermayenin Geliştirilmesi 21.05.2013 21.08.2014 Yapılmadı
SERKA 2013 Örnek Büyükbaş Hayvancılık İşletmelerinin Geliştirilmesi 21.05.2013 21.02.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2010 Küçük Ölçekli Altyap 20.05.2011 20.01.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2010 Rekabet Gücünün Arttırılması (Kâr Amacı Güdenler) 20.05.2011 20.11.2012 Devam ediyor X
TRAKYAKA 2010 Rekabet Gücünün Arttırılması (Kâr Amacı Gütmeyenler) 20.05.2011 20.05.2012 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 İktisadi Kalkınma 20.05.2011 20.09.2013 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı 20.05.2012 20.01.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 Sosyal Ekonomik Kalkınma 20.06.2012 20.07.2013 Yapılmadı
TRAKYAKA 2013 2012/2013 Yılı İktisadi Kalkınma 16.07.2013 15.10.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2013 2012/2013 Yılı Sosyo Ekonomik Kalkınma 16.07.2013 15.12.2014 Yapılmadı
ZAFER 2010 Bölgesel Potansiyelin Harekete Geçirilmesi 05.08.2011 14.09.2012 Yapıldı X ZAFER 2011 Odak Sektörler 27.06.2012 02.05.2013 Yapıldı X ZAFER 2011 Sürdürülebilir Kırsal Ve Kentsel Altyapı 03.07.2012 02.01.2014 Yapıldı X ZAFER 2012 Sosyal Kalkınma 16.05.2013 15.08.2014 Yapılmadı
NOT (*) Proje Başlangıç ve Bitiş Tarihleri Bilgisi Kalkınma Bakanlığından Alınmıştır.
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu36 T.C. Sayıştay Başkanlığı

36 KUDAKA 2013 Turizmin Geliştirilmesi(Kâr Amacı Gütmeyenler) 16.04.2013 17.07.2014 Yapılmadı
MEVKA 2009 Küçük Ölçekli Alt Yapı 20.07.2010 20.02.2012 Yapılmadı
MEVKA 2009 Kırsal Kalkınma 20.07.2010 19.10.2011 Yapılmadı
MEVKA 2010 İktisadi Kalkınma 28.03.2011 06.05.2012 Yapılmadı
MEVKA 2010 Sosyal Kalkınma 20.03.2011 31.03.2014 Yapılmadı
MEVKA 2011 İktisadi İşletmelerin Rekabetçiliğinin Geliştirlmesi 20.03.2012 31.03.2013 Yapılmadı
MEVKA 2011 Kırsal Kalkınma Mdp 01.02.2012 30.11.2014 Yapılmadı
MEVKA 2012 Bölgenin Rekabet Gücünün Artırılması 20.07.2013 19.10.2014 Yapıldı X
ORANKA 2010 İktisadi Kalkınma 26.04.2011 30.05.2012 Devam ediyor X
ORANKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Projeleri 28.04.2011 28.12.2012 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Jeotermal Ve Madencilik 28.02.2012 27.03.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Turizm Altyapısının Geliştirilmesi 01.03.2012 31.08.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2011 Yeni Ürün, Yenilikçilik Ve Ar-Ge 28.02.2012 27.03.2013 Devam ediyor X
ORANKA 2012 Gelişen Sektörlerde Rekabetçi Kobi'ler 25.06.2013 25.03.2014 Devam ediyor X
ORANKA 2012 Tarımla Gelen Kalkınma 25.06.2013 25.12.2014 Devam ediyor X
OKA 2009 İşletmelerin Rekabet Gücünün Artırılması Ve Dışa Açılmaları 22.07.2010 30.07.2011 Yapıldı X
OKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı Geliştirme, Kültürel, Turistik Değerleri Ve Ekolojik Dengeleri Koruma Ve İyileştirme 16.02.2011 25.02.2013 Yapıldı X
OKA 2011 İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi 15.03.2012 22.03.2013 Yapıldı X
OKA 2011 Kobi’lerin Rekabet Gücünün Artırılması Ve Dış Ticaretin Geliştirilmesi 18.03.2012 22.10.2013 Yapılmadı
OKA 2013 Dezavantajlı Gruplara Yönelik Sosyal İçerme 19.05.2013 25.05.2014 Yapılmadı
SERKA 2010 Küçük Ölçekli Altyapı MDP 1 12.12.2011 13.12.2014 Yapılmadı
SERKA 2011 İktisadi Gelişme MDP 2 27.04.2011 07.02.2013 Yapılmadı
SERKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı MDP 2 24.11.2011 24.05.2013 Yapılmadı
SERKA 2013 İktisadi Gelişme MDP 3 21.05.2013 21.08.2014 Yapılmadı
SERKA 2013 İktisadi Gelişme MDP 3 (Girişimcilik Önceliği) 21.05.2013 21.09.2013 Yapılmadı
SERKA 2013 Kurumsal Kapasitenin Ve Beşeri Sermayenin Geliştirilmesi 21.05.2013 21.08.2014 Yapılmadı
SERKA 2013 Örnek Büyükbaş Hayvancılık İşletmelerinin Geliştirilmesi 21.05.2013 21.02.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2010 Küçük Ölçekli Altyap 20.05.2011 20.01.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2010 Rekabet Gücünün Arttırılması (Kâr Amacı Güdenler) 20.05.2011 20.11.2012 Devam ediyor X
TRAKYAKA 2010 Rekabet Gücünün Arttırılması (Kâr Amacı Gütmeyenler) 20.05.2011 20.05.2012 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 İktisadi Kalkınma 20.05.2011 20.09.2013 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 Küçük Ölçekli Altyapı 20.05.2012 20.01.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2011 Sosyal Ekonomik Kalkınma 20.06.2012 20.07.2013 Yapılmadı
TRAKYAKA 2013 2012/2013 Yılı İktisadi Kalkınma 16.07.2013 15.10.2014 Yapılmadı
TRAKYAKA 2013 2012/2013 Yılı Sosyo Ekonomik Kalkınma 16.07.2013 15.12.2014 Yapılmadı
ZAFER 2010 Bölgesel Potansiyelin Harekete Geçirilmesi 05.08.2011 14.09.2012 Yapıldı X ZAFER 2011 Odak Sektörler 27.06.2012 02.05.2013 Yapıldı X ZAFER 2011 Sürdürülebilir Kırsal Ve Kentsel Altyapı 03.07.2012 02.01.2014 Yapıldı X ZAFER 2012 Sosyal Kalkınma 16.05.2013 15.08.2014 Yapılmadı
NOT (*) Proje Başlangıç ve Bitiş Tarihleri Bilgisi Kalkınma Bakanlığından Alınmıştır.
37 Kalkınma Bakanlığının, ajanslar tarafından uygulanan destek programlarında hedeflenen amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığını ve kamu tarafından tahsis edilen fonların herhangi bir suistimalin oluşmasına imkan vermeyecek şekilde kullandırılıp kullandırılmadığını değerlendirilmesine imkan veren bir araç olan etki analizleri konusunda birlikteliği sağlayamamış olmasının, bütçe kaynaklarının etkili, verimli ve ekonomik kullanıldığının kamuoyuna sunulması açısından zafiyet yaratacağı düşünülmektedir. 3.9 Ajans Bütçe ve Çalışma Programlarının Mevzuatın Öngördüğü Sürede Hazırlanamaması 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun hükümlerine göre kurulmuş olan Kalkınma Ajansları, bu kanun hükümleri uyarınca 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu tabii değillerdir. Buna göre Kalkınma Ajansları, bütçe hazırlama usulleri açısından kendi mevzuatlarına göre hareket etmek zorundadırlar. Kalkınma Ajanslarının bütçe hazırlama usul ve esasları açısından ilgili oldukları düzenlemeler 5449 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatında yapılmıştır. 5449 sayılı Kanun’un “Bütçe” başlıklı 22’nci maddesinde; “Ulusal ve bölgesel düzeyde plân ve programlara, Yüksek Planlama Kurulunca belirlenen ödenek tavanına ve yıllık çalışma programına göre hazırlanan bütçe, ajansın bütçe yılı içindeki gelir ve gider tahminlerini gösterir. Bütçe yılı takvim yılıdır. Bütçe dışı harcama yapılamaz.” denilerek ajans bütçelerinin yıllık çalışma programlarına göre hazırlanması gerektiği vurgulanmıştır. Aynı Kanun’un “Bütçenin hazırlanması ve kabulü” başlıklı 23’üncü maddesinde ise; “Ajans, Yüksek Planlama Kurulunca, 19 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ölçütlere göre her yıl haziran ayında genel bütçeden ajanslara yapılacak transferlere ilişkin gösterge niteliğinde belirlenen payların tavanları ile diğer gelir kalemlerine ilişkin tahminleri dikkate alarak bir sonraki yılın bütçesini hazırlar. Ulusal ve bölgesel düzeydeki plân ve programlar dikkate alınarak genel sekreterlikçe hazırlanacak bütçe taslağı ve çalışma programı, ağustos ayı başında yönetim kuruluna sunulur. Bütçe taslağı yönetim kurulunca kabul edildikten sonra çalışma programı ile birlikte en geç eylül ayı başına kadar görüş alınmak üzere Kalkınma Bakanlığına gönderilir. Bütçe, 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 37 T.C. Sayıştay Başkanlığı

38 Genel Bütçe Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde kesinleştirilerek Kalkınma Bakanlığına sunulur. 19 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre yapılacak transfer ödeneği, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde gösterilir. Bu ödenek aylık harcama programına göre Kalkınma Bakanlığınca ajanslara kullandırılır. Bütçenin kesinleşme tarihine kadar devam eden işler için yapılacak harcamalar yılı bütçesi ile ilişkilendirilir.” denilmektedir. Kalkınma ajanslarının bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması ile ilgili konular 28.09.2006 tarih ve 26303 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde ayrıntılı düzenlenmiş olup, 22’nci maddesinde; “… (2) Bütçe, Yüksek Planlama Kurulunca her yıl haziran ayında merkezi yönetim bütçesinden Ajansa yapılacak transferlere ilişkin payların tavanları ile Ajansın diğer gelir kalemleri dikkate alınarak, ulusal ve bölgesel düzeyde plan ve programlara ve yıllık çalışma programına uygun olarak, Genel Sekreter tarafından hazırlanır ve hazırlanan bütçe taslağı çalışma programı ile birlikte en geç ağustos ayının ilk haftası içinde Yönetim Kuruluna sunulur” denilmiştir. Yönetmelik’in 21’nci maddesinin 2’nci fıkrasında ise; “Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak hazırlanacak Ajans çalışma programı; bütçe yılına ilişkin öncelik alanlarını, tedbirleri, proje ve faaliyetleri ve bunlara ayrılacak tahmini malî kaynakları ve bunların Ajans bütçesi içindeki tahmini oranı ile belirtilen faaliyetlerin gerekçelerini gösterir. Ajans çalışma programında bütçe yılını izleyen iki yıla ilişkin olarak gösterge niteliğinde çalışma programı tahminleri de sunulur” denilmektedir. Bu hükümlere göre ajans bütçesi, bütçe yılına ait çalışma programı ile birlikte hazırlanacaktır. Ajans çalışma programı ise bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak hazırlanacak olup, buna göre ajans bütçesi ile çalışma programı Bakanlıkça, Çalışma Programı ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esaslarının ajanslara bildirimi sonrasında bütçe hazırlık süreçleri başlatılabilecektir. Her ne kadar Yönetmelikte, Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslarda bir süre belirtilmemiş olsa da, bütçe hazırlanmasına ilişkin tarihlerin net olarak belirlenmesi, Bakanlığın Çalışma Programı ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esaslarını ajanslara bu süreden önce göndermesini şart kılmaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu38 T.C. Sayıştay Başkanlığı

38 Genel Bütçe Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren onbeş gün içinde kesinleştirilerek Kalkınma Bakanlığına sunulur. 19 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre yapılacak transfer ödeneği, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde gösterilir. Bu ödenek aylık harcama programına göre Kalkınma Bakanlığınca ajanslara kullandırılır. Bütçenin kesinleşme tarihine kadar devam eden işler için yapılacak harcamalar yılı bütçesi ile ilişkilendirilir.” denilmektedir. Kalkınma ajanslarının bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması ile ilgili konular 28.09.2006 tarih ve 26303 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde ayrıntılı düzenlenmiş olup, 22’nci maddesinde; “… (2) Bütçe, Yüksek Planlama Kurulunca her yıl haziran ayında merkezi yönetim bütçesinden Ajansa yapılacak transferlere ilişkin payların tavanları ile Ajansın diğer gelir kalemleri dikkate alınarak, ulusal ve bölgesel düzeyde plan ve programlara ve yıllık çalışma programına uygun olarak, Genel Sekreter tarafından hazırlanır ve hazırlanan bütçe taslağı çalışma programı ile birlikte en geç ağustos ayının ilk haftası içinde Yönetim Kuruluna sunulur” denilmiştir. Yönetmelik’in 21’nci maddesinin 2’nci fıkrasında ise; “Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak hazırlanacak Ajans çalışma programı; bütçe yılına ilişkin öncelik alanlarını, tedbirleri, proje ve faaliyetleri ve bunlara ayrılacak tahmini malî kaynakları ve bunların Ajans bütçesi içindeki tahmini oranı ile belirtilen faaliyetlerin gerekçelerini gösterir. Ajans çalışma programında bütçe yılını izleyen iki yıla ilişkin olarak gösterge niteliğinde çalışma programı tahminleri de sunulur” denilmektedir. Bu hükümlere göre ajans bütçesi, bütçe yılına ait çalışma programı ile birlikte hazırlanacaktır. Ajans çalışma programı ise bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak hazırlanacak olup, buna göre ajans bütçesi ile çalışma programı Bakanlıkça, Çalışma Programı ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esaslarının ajanslara bildirimi sonrasında bütçe hazırlık süreçleri başlatılabilecektir. Her ne kadar Yönetmelikte, Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslarda bir süre belirtilmemiş olsa da, bütçe hazırlanmasına ilişkin tarihlerin net olarak belirlenmesi, Bakanlığın Çalışma Programı ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esaslarını ajanslara bu süreden önce göndermesini şart kılmaktadır. 39 Denetim yılına ilişkin olarak yapılan incelemeler sonucunda, Bakanlık tarafından Çalışma Programı ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esasları’nın zamanında gönderilmediği ve bu nedenle ajansların bütçe hazırlama süreçlerinde gecikmeler olduğu görülmüştür. Bakanlığın, Usul ve Esasları, ajanslara 2014 bütçesi için 29.08.2013’te, 2015 bütçesi için 02.09.2014’te ve 2016 bütçesi için 07.09.2015’de gönderdiği görülmüştür. Bütçe çalışmalarına her yılın Haziran ayı içerisinde başlayıp, Ağustos ayı içerisinde yönetim kurullarına sunması gereken ajanslara, çalışma programı ve bütçe hazırlama ile ilgili olarak uymaları gereken kuralların bildirimi, görüldüğü üzere Bakanlık tarafından çok daha geç tarihlerde yapılmaktadır. Bu durumun sonucunda doğal olarak bütçe ve çalışma programı hazırlama süreçleri sarkmakta, bütçenin ve çalışma programının onay ve kesinleşme tarihleri mevzuatta öngörülen tarihlerde yapılamamaktadır. Sonuç olarak, ajansların bütçeleri ve çalışma programının onay ve kesinleşme tarihlerinin mevzuatta öngörülen tarihlerde yapılamamasının bir nedeni olarak görülen Usul ve Esasların zamanında ajanslara iletilmemesi, bütçe ve çalışma programı hazırlama süreçlerini olumsuz etkileyeceğinden (sarkıtacağı), Bakanlığın konuya ilişkin riskleri değerlendirmesi ve tedbirleri alması gerekmektedir. 3.10 Bütçelerin Gerçekçi Hazırlanamaması Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Bütçe” başlıklı 15’ inci maddesinde; “(1) Bütçe, Ajansın bütçe yılı içindeki gelir ve gider tahminlerini gösteren ve bunlara ait uygulamanın yürütülmesine yetki veren bir karardır. (2) Bütçe, bir metin ile eki cetvellerden oluşur. Bütçe metninde; gelir tahminleri ve bunların hukuki dayanakları, gider tahminleri, harcama yetkisinin devrine ilişkin esaslar ve parasal limitler, yedek ödenek ve kullanımına ilişkin esaslar ile bütçeye ilişkin diğer hususlara yer verilir.…” hükmü yer almaktadır. Bütçelerin hazırlanmasında uyulması gereken ilkeler ise, yine aynı Yönetmelik’in “Bütçe ilkeleri” başlıklı 16’ ncı maddesinde sayılmaktadır. Söz konusu maddede aynen; “(1) Ajans bütçesinin hazırlanmasında ve uygulanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur: a) (Değişik:RG-4/6/2015-29376)1 Gider, gelir ve nakit imkânları toplamını aşamaz. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 39 T.C. Sayıştay Başkanlığı

40 … c) Gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır. … d) Bütçe, yıllık çalışma programlarında yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir. … g) Ödenekler, belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir. Tahsis edilen ödenekten fazla harcama yapılamayacağı gibi ödeneği bulunmayan bir harcama da yapılamaz.…” Denilmektedir. Yukarıdaki Yönetmelik hükümleri; ajansların bütçelerini çalışma programları ile uyumlu ve kamuoyu ile karar vericileri doğru bilgilendirmek gayesi doğrultusunda, doğru ve gerçekçi hazırlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, bütçeler her ne kadar tahmini rakamlar üzerinden hazırlanıyor ise de bir önceki yıl bütçe gerçekleşmeleri ile çalışma programlarında yer alan faaliyetlerin de bütçe hazırlama aşamasında göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Tablo 11'de 2016 yılı bütçe tahminleri ve bütçe gerçekleşmeleri verilen kalkınma ajanslarının bütçelerindeki gerçekleşme oranlarının aşırı düşük olduğu görülmektedir. Tablo 11: 2016 Yılı Bütçe Gider Gerçekleşmeleri Ajans Adı Gerçekleşen Gider* (TL) Bütçe Gider Tahmini (TL) Gerçekleşme Oranı (%) Ahiler Kalkınma Ajansı 25.759.250,03 39.982.104,80 64 Ankara Kalkınma Ajansı 41.361.180,64 59.082.930,84 70 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 31.669.355,96 81.795.000,00 39 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı 20.344.220,16 29.754.621,99 68 Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı 38.055.911,71 64.290.324,30 59 Çukurova Kalkınma Ajansı 40.269.883,67 56.350.000,00 71 Dicle Kalkınma Ajansı 33.575.357,00 57.757.238,47 58 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı 22.698.837,15 82.397.474,94 28 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı 37.856.303,79 62.812.320,97 60 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 25.067.133,65 51.985.342,74 48 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 39.868.835,85 40.422.800,00 99 Fırat Kalkınma Ajansı 24.527.736,57 50.549.030,00 49 Güney Ege Kalkınma Ajansı 24.469.705,22 47.528.814,00 51 Güney Marmara Kalkınma Ajansı 16.943.779,26 36.511.136,78 46 İpekyolu Kalkınma Ajansı 25.460.285,26 87.587.105,26 29 İstanbul Kalkınma Ajansı 128.004.908,19 447.004.100,00 29 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu40 T.C. Sayıştay Başkanlığı

40 … c) Gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır. … d) Bütçe, yıllık çalışma programlarında yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir. … g) Ödenekler, belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir. Tahsis edilen ödenekten fazla harcama yapılamayacağı gibi ödeneği bulunmayan bir harcama da yapılamaz.…” Denilmektedir. Yukarıdaki Yönetmelik hükümleri; ajansların bütçelerini çalışma programları ile uyumlu ve kamuoyu ile karar vericileri doğru bilgilendirmek gayesi doğrultusunda, doğru ve gerçekçi hazırlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, bütçeler her ne kadar tahmini rakamlar üzerinden hazırlanıyor ise de bir önceki yıl bütçe gerçekleşmeleri ile çalışma programlarında yer alan faaliyetlerin de bütçe hazırlama aşamasında göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Tablo 11'de 2016 yılı bütçe tahminleri ve bütçe gerçekleşmeleri verilen kalkınma ajanslarının bütçelerindeki gerçekleşme oranlarının aşırı düşük olduğu görülmektedir. Tablo 11: 2016 Yılı Bütçe Gider Gerçekleşmeleri Ajans Adı Gerçekleşen Gider* (TL) Bütçe Gider Tahmini (TL) Gerçekleşme Oranı (%) Ahiler Kalkınma Ajansı 25.759.250,03 39.982.104,80 64 Ankara Kalkınma Ajansı 41.361.180,64 59.082.930,84 70 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 31.669.355,96 81.795.000,00 39 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı 20.344.220,16 29.754.621,99 68 Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı 38.055.911,71 64.290.324,30 59 Çukurova Kalkınma Ajansı 40.269.883,67 56.350.000,00 71 Dicle Kalkınma Ajansı 33.575.357,00 57.757.238,47 58 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı 22.698.837,15 82.397.474,94 28 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı 37.856.303,79 62.812.320,97 60 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 25.067.133,65 51.985.342,74 48 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 39.868.835,85 40.422.800,00 99 Fırat Kalkınma Ajansı 24.527.736,57 50.549.030,00 49 Güney Ege Kalkınma Ajansı 24.469.705,22 47.528.814,00 51 Güney Marmara Kalkınma Ajansı 16.943.779,26 36.511.136,78 46 İpekyolu Kalkınma Ajansı 25.460.285,26 87.587.105,26 29 İstanbul Kalkınma Ajansı 128.004.908,19 447.004.100,00 29 41 İzmir Kalkınma Ajansı 42.704.650,99 69.298.998,22 62 Karacadağ Kalkınma Ajansı 49.027.828,94 156.842.374,12 31 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı 21.870.427,17 28.197.539,70 78 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı 44.051.015,68 105.361.864,42 42 Mevlana Kalkınma Ajansı 23.692.519,10 46.320.000,00 51 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı 30.114.027,92 40.474.266,00 74 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı 16.032.703,60 43.184.866,15 37 Serhat Kalkınma Ajansı 33.053.072,89 56.885.777,60 58 Trakya Kalkınma Ajansı 22.347.190,91 33.517.448,59 67 Zafer Kalkınma Ajansı 28.523.861,23 44.559.987,24 64 *Gerçekleşen bütçe giderine verilen proje avansları da eklenmiştir. Denetimimizde tespit edilen bu hususun ajansların gelir kalemlerinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Şöyle ki; merkezi bütçeden ajanslara aktarılacak payların yıl içerisinde tamamının gönderilmediği ve özellikle mahalli idarelerden alınacak payların hesabında (3.12 no’lu bulgumuzda da ayrıntılı açıklandığı üzere) ilgili idarelerin bildirimde bulunmadığı veya bu paylarını göndermedikleri görülmüştür. Gelir bütçesinden kaynaklanan bu öngörülemezlik nedeniyle ajansların bütçe gelir-gider dengesini sağlamak açısından gider bütçesinin değişik kalemlerine gerçekleşmeyeceğini bildiği/tahmin ettiği halde tahmini gider rakamları yazmak zorunda kaldıkları, yılsonunda ise tahmin edilen gelirin çok altında bir gelir ve gider rakamıyla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Sonuç olarak; bütçelerin kamuoyu ve karar vericileri doğru bilgilendirmesi amacıyla gerçekçi hazırlanmasını sağlamak için, gerek merkezi bütçe paylarının zamanında ve tam olarak ajanslara gönderilmesi gerekse mahalli idarelerin ödeyecekleri pay hesabında bildirim ve tahsilat sorunlarının çözüme kavuşturulması gerektiği düşünülmektedir. 3.11 Merkezi Yönetim Bütçe Payının Hesaplanması, Ödenekleştirilmesi ve Ajanslara Aktarılması Aşamalarının Sağlıklı İşlememesi 5449 Sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 19’uncu maddesinde ajansların gelirleri ve yöneteceği fonlara yer verilmiştir. Bu kapsamda ajans gelir kalemlerinden biri, “Bir önceki yıl gerçekleşen genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından, vergi iadeleri ile mahallî idarelere ve fonlara aktarılan paylar düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden, binde beş oranında her yıl ayrılacak transfer ödeneğinden, Yüksek Planlama Kurulunca her bir ajans için nüfus, gelişmişlik düzeyi ve performans ölçütlerine göre belirlenecek pay.” şeklinde hüküm altına alınmıştır. Bu 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 41 T.C. Sayıştay Başkanlığı

42 doğrultuda öncelikle Kalkınma Bakanlığı tarafından transfer ödeneği hesabı yapılmakta ve ortaya çıkan rakam bütçe teklifi içerisinde Maliye Bakanlığı’na sunulmaktadır. Bütçenin kanunlaşması ile birlikte genel bütçeden aktarılmak üzere ayrılan pay, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde ödenekleştirilmektedir. Bakanlık tarafından nüfus, gelişmişlik endeksi ve performans ölçütlerine göre hesaplama yapılmakta ve ajanslara gönderilmesi gereken pay harcama programlarına göre aktarılmaktadır. Bu süreçlerin sağlıklı bir şekilde işleyip işlemediği ile ilgili yapılan inceleme neticesinde tespit edilen konular aşağıda belirtilmiştir.  Kalkınma Bakanlığı tarafından transfer ödeneği hesaplaması yapılırken, kesin hesap rakamları yerine geçici bütçe gerçekleşmeleri dikkate alınmaktadır. Bu bağlamda, 2016 yılı için geçici bütçe vergi gelirleri tahsilatı rakamı üzerinden yapılan hesaplamaya göre Ajanslara aktarılan 1.357.061.145 TL iken, kesin hesap rakamı üzerinden aktarılması gereken rakam 1.357.447.635 TL’dir. Bu durumda hesaplanan ve hesaplanması gereken rakamlar arasında 386.490 TL fark ortaya çıkmaktadır. Benzer durum 2017 yılı için de geçerli olup, hesaplanan rakam 1.563.162.055 TL, hesaplanması gereken rakam ise 1.564.889.045 TL’dir. Dolayısıyla Kalkınma Bakanlığı tarafından yapılan ajanslar transfer ödeneği hesabı olması gerekenden daha aşağıda kalmaktadır.  Bakanlık, transfer ödeneğinin bütçe teklifi içerisine konulması aşamasında ödenek tavanlarını dikkate almaktadır. Genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı üzerinden yapılan binde beşlik hesaplama sonucu ortaya çıkan transfer ödeneği rakamları, ödenek tavanlarını aştığından aradaki fark, “tavanı aşan ilave ödenek formu” ile e-bütçe sistemine girilmektedir. Bütçe görüşmelerinden sonra transfer ödeneği rakamı kesinleşmektedir. Tablo 12’de görüleceği üzere ajanslara bütçe kanunlarıyla tahsis edilen ödenek, mevzuat gereğince merkezi yönetim bütçesinden tahsis edilmesi gereken transfer ödeneğinin yaklaşık %35’idir. Bir başka ifadeyle tahsis edilmesi gereken tutarın yaklaşık % 65’i kesintiye uğramaktadır. Tablo 12: Ajanslara 2016 -2017 Yıllarında Merkezi Bütçeden Yapılan Tahsis Yıl Merkezi Yönetim Bütçesinden Tahsis Edilmesi Gereken Transfer Ödeneği
(a) Ödenek Tavanı Bütçe Kanunu İle Tahsis Edilen Ödenek (b) (b) / (a) 2016 1.357.447.635 390.663.000 496.227.000 % 36,5 2017 1.564.889.045 409.955.000 531.956.000 % 33,9 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu42 T.C. Sayıştay Başkanlığı

42 doğrultuda öncelikle Kalkınma Bakanlığı tarafından transfer ödeneği hesabı yapılmakta ve ortaya çıkan rakam bütçe teklifi içerisinde Maliye Bakanlığı’na sunulmaktadır. Bütçenin kanunlaşması ile birlikte genel bütçeden aktarılmak üzere ayrılan pay, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde ödenekleştirilmektedir. Bakanlık tarafından nüfus, gelişmişlik endeksi ve performans ölçütlerine göre hesaplama yapılmakta ve ajanslara gönderilmesi gereken pay harcama programlarına göre aktarılmaktadır. Bu süreçlerin sağlıklı bir şekilde işleyip işlemediği ile ilgili yapılan inceleme neticesinde tespit edilen konular aşağıda belirtilmiştir.  Kalkınma Bakanlığı tarafından transfer ödeneği hesaplaması yapılırken, kesin hesap rakamları yerine geçici bütçe gerçekleşmeleri dikkate alınmaktadır. Bu bağlamda, 2016 yılı için geçici bütçe vergi gelirleri tahsilatı rakamı üzerinden yapılan hesaplamaya göre Ajanslara aktarılan 1.357.061.145 TL iken, kesin hesap rakamı üzerinden aktarılması gereken rakam 1.357.447.635 TL’dir. Bu durumda hesaplanan ve hesaplanması gereken rakamlar arasında 386.490 TL fark ortaya çıkmaktadır. Benzer durum 2017 yılı için de geçerli olup, hesaplanan rakam 1.563.162.055 TL, hesaplanması gereken rakam ise 1.564.889.045 TL’dir. Dolayısıyla Kalkınma Bakanlığı tarafından yapılan ajanslar transfer ödeneği hesabı olması gerekenden daha aşağıda kalmaktadır.  Bakanlık, transfer ödeneğinin bütçe teklifi içerisine konulması aşamasında ödenek tavanlarını dikkate almaktadır. Genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı üzerinden yapılan binde beşlik hesaplama sonucu ortaya çıkan transfer ödeneği rakamları, ödenek tavanlarını aştığından aradaki fark, “tavanı aşan ilave ödenek formu” ile e-bütçe sistemine girilmektedir. Bütçe görüşmelerinden sonra transfer ödeneği rakamı kesinleşmektedir. Tablo 12’de görüleceği üzere ajanslara bütçe kanunlarıyla tahsis edilen ödenek, mevzuat gereğince merkezi yönetim bütçesinden tahsis edilmesi gereken transfer ödeneğinin yaklaşık %35’idir. Bir başka ifadeyle tahsis edilmesi gereken tutarın yaklaşık % 65’i kesintiye uğramaktadır. Tablo 12: Ajanslara 2016 -2017 Yıllarında Merkezi Bütçeden Yapılan Tahsis Yıl Merkezi Yönetim Bütçesinden Tahsis Edilmesi Gereken Transfer Ödeneği
(a) Ödenek Tavanı Bütçe Kanunu İle Tahsis Edilen Ödenek (b) (b) / (a) 2016 1.357.447.635 390.663.000 496.227.000 % 36,5 2017 1.564.889.045 409.955.000 531.956.000 % 33,9 43  5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 13’üncü maddesinin (o) fıkrasında “Bütçelerde, ödenekler belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir” denilmektedir. Buna göre, kalkınma ajanslarının en önemli gelir kaynaklarından biri olan genel bütçe vergi tahsilatları üzerinden hesaplanan pay, Kalkınma Bakanlığı bütçesine ajans faaliyetlerinde kullanılmak üzere konulmaktadır. Bu doğrultuda tahsis edilen merkezi yönetim bütçe payının Kalkınma Bakanlığı tarafından ajanslara aktarılma oranları Tablo 13’te gösterilmektedir. Buna göre, genellikle “Ajans tertibinden başka bütçe kalemine aktarım yapılması” gerekçesi ile payın tamamının ajanslara aktarılmadığı görülmektedir. Tablo 13: Tahsis Edilen Ödeneklerin Ajanslara Aktarılma Durumu Yıl Bütçe Kanunu İle Tahsis Edilen Tutar (a) Ajanslara Aktarılan Tutar (b) (b) / (a) 2008 39.643 39.643 % 100 2009 260.000 171.004 % 66 2010 450.000 442.644 % 98 2011 450.000 100.000 % 22 2012 450.000 417.808 % 93 2013 472.950 142.100 % 30 2014 499.000 450.000 % 90 2015 371.000 368.770 % 99 2016 496.227 426.228 % 86 Sonuç olarak, Kalkınma Bakanlığı bütçesine ajanslara aktarılmak üzere konulan ödenekler bu amaç dışında diğer faaliyetlerde kullanılmakta ve böylece 5018 sayılı Kanun’un öngördüğü bütçeleme ilkelerine aykırı hareket edilmiş olmaktadır. Bu durum, ajansların ihtiyaçları doğrultusundaki ödenek taleplerinin bir kısmının karşılanamamasına sebep olmakta ve dolayısıyla hizmet sunumunda gecikmelerin yaşanması riskini gündeme getirmektedir. 3.12 Yerel Yönetimler ile Ticaret ve Sanayi Odası Paylarının Bütçeleştirme, Ajanslara Aktarımı ve Tahsilat Süreçlerinin Etkin İşlememesi 5449 sayılı Kanun’un “Gelirler ve Yönetilecek Fonlar” başlıklı 19’uncu maddesinin (d) ve (e) fıkraları; “… d) Bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirleri üzerinden, bölgedeki il özel idareleri için; borçlanma, tahsisi mahiyetteki gelirler ile genel, katma ve özel bütçeli kuruluşlardan alınan yardım kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir, belediyeler için; borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 43 T.C. Sayıştay Başkanlığı

44 e) Bölgedeki sanayi ve ticaret odalarının, bir önceki yıl kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yüzde biri oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay. ...” şeklinde olup, bölgedeki yerel yönetimler ile sanayi ve ticaret odalarının ajansın bütçesine belirli bir pay aktarması gerektiği hükme bağlanmıştır. 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinin son fıkrasında ise, yerel yönetimler ile sanayi ve ticaret odalarından gelecek ajans paylarının en geç Haziran ayı sonuna kadar ajans hesabına aktarılması gerektiği, yerel yönetimlerden tarafından aktarılmayan paylar için ise Maliye Bakanlığı ve/veya İller Bankasınca kesinti işlemi yapılacağı düzenlenmiştir. Mevzuat hükmü bu şekilde olmakla birlikte, 2016 yılına ait ajanslardan elde edilen veriler ışığında katkı payı aktarımında bulunması gereken kurumlara ait Tablo 14’te yer alan kümülatif verilere göre, katkı paylarının ajanslara bildirilmeme oranının Belediye, Ticaret ve Sanayi Odalarında yüksek olduğu görülmektedir. Ajans bazında yapılan incelemede, bildirimde bulunmama oranının bazılarında % 50’lere kadar çıkabildiği göz önüne alındığında kanunun emredici hükmüne rağmen pay aktarım mekanizmasının sağlıklı işlemediği ortaya çıkmaktadır. Tablo 14: Ajanslara Pay Aktarımı Bildirim Durumu Kurum Pay Göndermesi Gereken Kurum Sayısı (a) Bildirimde Bulunan Kurum Sayısı Bildirmeyen Kurum Sayısı (b) (b) / (a) İl Özel İdareleri 51 48 3 % 0,05 Belediyeler 1388 1185 203 % 14,5 Sanayi ve Ticaret Odaları 247 216 31 % 12,5 Yine 5449 sayılı Kanun’un “Bilgi Toplama” başlıklı 6’ncı maddesinde; ajansların, görevleri kapsamında gerekli gördüğü bilgileri kurum ve kuruluşlardan istemeye yetkili oldukları, kendilerinden bilgi istenilenlerin bu bilgileri zamanında vermekle yükümlü oldukları ifade edilmektedir. Ancak uygulamada yerel yönetim, sanayi ve ticaret odalarına ait katkı paylarının ajans hesabına, genellikle bütçe gelir kesin hesap cetvelleri temin edilmeden ve dolayısıyla 5449 sayılı Kanunun 19’uncu maddesinde yer alan “Bir önceki yıl gerçekleşen kesinleşmiş bütçe gelirleri” somut rakamları üzerinden değil de tahmini bir gelir saptaması yapılmak suretiyle intikal/tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, mali yılın başlangıcında yapılan tahakkuk rakamlarının gerçek durumu yansıtmamasına ve dolayısıyla (Tablo 16’nın 2016 yılı “gerçekleşme/tahakkuk” sütunlarında yer alan) %100 oranını aşan tahsilat örneklerinin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu44 T.C. Sayıştay Başkanlığı

44 e) Bölgedeki sanayi ve ticaret odalarının, bir önceki yıl kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yüzde biri oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay. ...” şeklinde olup, bölgedeki yerel yönetimler ile sanayi ve ticaret odalarının ajansın bütçesine belirli bir pay aktarması gerektiği hükme bağlanmıştır. 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinin son fıkrasında ise, yerel yönetimler ile sanayi ve ticaret odalarından gelecek ajans paylarının en geç Haziran ayı sonuna kadar ajans hesabına aktarılması gerektiği, yerel yönetimlerden tarafından aktarılmayan paylar için ise Maliye Bakanlığı ve/veya İller Bankasınca kesinti işlemi yapılacağı düzenlenmiştir. Mevzuat hükmü bu şekilde olmakla birlikte, 2016 yılına ait ajanslardan elde edilen veriler ışığında katkı payı aktarımında bulunması gereken kurumlara ait Tablo 14’te yer alan kümülatif verilere göre, katkı paylarının ajanslara bildirilmeme oranının Belediye, Ticaret ve Sanayi Odalarında yüksek olduğu görülmektedir. Ajans bazında yapılan incelemede, bildirimde bulunmama oranının bazılarında % 50’lere kadar çıkabildiği göz önüne alındığında kanunun emredici hükmüne rağmen pay aktarım mekanizmasının sağlıklı işlemediği ortaya çıkmaktadır. Tablo 14: Ajanslara Pay Aktarımı Bildirim Durumu Kurum Pay Göndermesi Gereken Kurum Sayısı (a) Bildirimde Bulunan Kurum Sayısı Bildirmeyen Kurum Sayısı (b) (b) / (a) İl Özel İdareleri 51 48 3 % 0,05 Belediyeler 1388 1185 203 % 14,5 Sanayi ve Ticaret Odaları 247 216 31 % 12,5 Yine 5449 sayılı Kanun’un “Bilgi Toplama” başlıklı 6’ncı maddesinde; ajansların, görevleri kapsamında gerekli gördüğü bilgileri kurum ve kuruluşlardan istemeye yetkili oldukları, kendilerinden bilgi istenilenlerin bu bilgileri zamanında vermekle yükümlü oldukları ifade edilmektedir. Ancak uygulamada yerel yönetim, sanayi ve ticaret odalarına ait katkı paylarının ajans hesabına, genellikle bütçe gelir kesin hesap cetvelleri temin edilmeden ve dolayısıyla 5449 sayılı Kanunun 19’uncu maddesinde yer alan “Bir önceki yıl gerçekleşen kesinleşmiş bütçe gelirleri” somut rakamları üzerinden değil de tahmini bir gelir saptaması yapılmak suretiyle intikal/tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, mali yılın başlangıcında yapılan tahakkuk rakamlarının gerçek durumu yansıtmamasına ve dolayısıyla (Tablo 16’nın 2016 yılı “gerçekleşme/tahakkuk” sütunlarında yer alan) %100 oranını aşan tahsilat örneklerinin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. 45 Diğer taraftan, Kalkınma Bakanlığı’ndan alınan verilere göre 2016 yılında ajanslara aktarılan payların toplam gelir rakamı içerisindeki oransal dağılımları Tablo 15’te gösterilmektedir. Tablo 15: Yerel Yönetimler ile Ticaret ve Sanayi Odası Paylarının Toplam Gelirler İçindeki Oranı İÖİ’den Aktarılan Toplam Paylar (a) Belediyelerden Aktarılan Toplam Paylar (b) STO’dan Aktarılan Toplam Paylar ( c) Toplam Gelir* (d) (a)/(d) (b)/(d) (c)/(d) 21.529.557 190.055.629 8.376.668 770.851.560,42 % 2,8 % 24,6 % 1 *Toplam gelir rakamı, ilk üç sütundaki gelir kalemlerinin yanında merkezi yönetim bütçe payı gibi diğer tüm gelir kalemlerinin toplamını ifade etmektedir. İÖİ=İl Özel İdaresi STO= Sanayi ve Ticaret Odası Görüleceği üzere, üç gelir kalemi açısından ajansların toplam gelirleri içerisindeki en önemli pay Belediyelerden aktarılan tutarlardır. Ancak, kalkınma ajanslarının görev ve faaliyetlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmesi açısından niteliksel olarak düşünüldüğünde, payların zamanında ve doğru bir şekilde ajanslara aktarılmasının önemi yanında bunların tahsilatının da sağlıklı bir biçimde yapılması son derece önemlidir. Konu ile ilgili Kalkınma Bakanlığından temin edilen Yerel Yönetimler ile Ticaret Ve Sanayi Odaları 2016 cari yılı payları ve önceki yıllarda tahakkuk edip de tahsil edilemeyen tutarların 2016 yılı içerisinde tahsil edilme oranları Tablo 16’da gösterilmektedir. Buna göre; İl Özel İdareleri ile Ticaret ve Sanayi Odası paylarının tahsilatında, bazı ajansların düşük seviyelerdeki tahsilat oranları hariç, genel olarak sorun bulunmamakla birlikte, Belediyeler açısından aynı durum geçerli değildir. Bir başka deyişle, belediye paylarının yarıdan fazlasının tahsil edilemediği, bazı ajanslarda (SERKA, AHİKA) tahsil edilememe oranının %93-96’lara kadar çıkabildiği görülmektedir. Sonuç olarak, tahsil edilemeyen gelir kalemleri açısından sürekli bir şekilde takip süreçleri işletilmekte ve kurum iş gücünün önemli bir kısmının bu konuya ayrılma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Diğer taraftan gelir kalemlerinin zamanında tahsil edilememesi ajansların hizmetlerinde aksama riskini gündeme getirmekte ayrıca, faiz ödenmesi sebebiyle kaynak aktarımında bulunması gereken kurumlar açısından da ilave maliyet ortaya çıkmaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 45 T.C. Sayıştay Başkanlığı

46 İÖ İ Belediye STO İÖ İ (a) Belediye (b) STO ( c) İÖ İ (d) Belediye ( e) STO (f) İÖ İ (g) Belediye (h) STO (ı) İÖ İ (i) Belediye (j) STO (k) (g)+(İ)/(a)+(d) (h)+(j)/(b)+(e ) (ı)+(k)/( c)+(f) İSTKA 76.764.407 2.067.693 85.500.000 53.898.274 2.478.848 6.916.056 37 120 TRAKYAKA 462.464 6.209.367 185.917 4.524.283 9.253 552.967 4.186.495 195.493 1.247.073 120 51 100 GM KA 603.170 5.456.231 141.480 1.500.000 593.049 2.887.961 127.555 725.249 98 52 90 İZKA 19.719.964 621.935 2.050.000 4.562.379 605.191 2.167.644 31 97 GEKA 5.245.000 277.200 8.278.879 32.491 6.013.822 318.432 734.856 50 103 ZAFER 2.136.492 8.029.292 220.041 3.587 4.317.279 28.242 2.135.814 6.350.266 222.217 3.587 1.042.585 8.484 100 60 93 BEBKA 237.078 12.947.045 537.776 1.500.000 237.078 10.404.371 710.521 530.611 100 76 132 M ARKA 902.379 15.160.772 405.594 5.881.600 902.379 9.199.358 405.594 3.374.069 100 60 100 ANKARAKA 19.843.500 949.000 7.585.762 978.989 38 103 M EVKA 208.178 6.953.948 234.569 4.022.129 329.376 5.871.523 235.034 352.137 158 57 100 BAKA 816.347 8.420.147 345.375 3.706.591 21.745 816.347 6.214.855 337.253 313.769 13.294 100 54 95 ÇURUROVA 12.029.332 350.573 7.944.000 6.000 1.201.588 311.881 9.118.625 27.086 52 95 DOĞAKA 425.622 5.784.320 140.334 9.700.000 200.000 419.238 3.361.076 71.760 214.942 17 99 23 21 AHİKA 1.009.416 3.089.239 90.520 13.420.225 1.863.748 1.205.543 100.920 3.388 185 7 111 ORAN 1.428.313 4.611.379 173.295 4.527.480 43.838 1.672.095 3.497.495 172.692 470.108 1.449 117 43 80 BAKKA 1.049.452 2.513.918 82.149 1.502.637 7.300 1.049.453 1.255.219 67.893 100 31 76 KUZKA 1.240.913 1.288.244 40.153 1.500.000 1.240.913 795.026 40.153 337.493 100 41 100 OKA 1.607.517 5.815.441 163.546 215 977.384 22.401 1.607.517 3.734.172 148.129 216 3.083.937 984 100 100 80 DOKA 1.256.489 5.238.935 165.393 15.569.517 839.716 4.736.429 167.472 1.191.090 67 28 101 KUDAKA 388.339 2.136.176 58.135 561.458 2.296.512 58.809 12.249 145 108 101 SERKA 1.551.948 1.365.449 32.376 3.593.313 4.687 1.551.948 71.607 4.026 125.232 21.814 100 4 70 FKA 1.024.936 3.180.038 79.863 91.919 2.862.637 5.444 1.177.491 1.077.081 88.546 50.203 844.692 7.134 110 32 112 DAKA 1.433.332 3.432.805 68.456 4.641.652 151.048 1.433.332 1.667.364 19.190 687.785 72.098 100 29 42 İKA 680.733 7.696.735 212.187 827.368 6.545.003 218.121 122 85 103 KARACADAĞ 6.663.778 117.276 3.222.717 113.746 1.214.896 67 97 DİKA 1.664.265 3.948.139 64.403 2.500.000 100.000 1.664.265 2.241.236 25.823 1.264.007 20 100 54 16 TOPLAM 20.127.383 253.543.601 7.825.238 95.721 190.019.604 632.452 21.475.551 154.083.134 8.224.287 54.006 35.972.492 152.381 106 43 99 İÖ İ=İl Özel İdaresi STO =Sanayi ve Ticaret Odası
Tablo 16: Yerel Yönetimler ile Ticaret ve Sanayi Odası Paylarının Tahsilat Oranları AJANS BÜTÇE TAHM İNLERİ-TAHAKKUKLARI TAHSİLAT RAKAM LARI Gerçekleşme/Tahakkuk (% ) 2016 Yılı Ö nceki Yıllardan Devreden 2016 Yılı Ö nceki Yıllardan Devreden 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu46 T.C. Sayıştay Başkanlığı

47 3.13 Kalkınma Ajanslarında Personel Ücretlerinin Mevzuatta Belirtilen Üst Limiti Aşması 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 18’inci maddesi ile ajans personelinin statü ve hakları ayrıntılı olarak belirlenmiştir. İlgili Kanun’un “Ajans personelinin nitelik, statü ve hakları” başlıklı 18’inci maddesinde: “Ajans hizmetleri, iş mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen uzman personel ve destek personeli eliyle yürütülür. … Genel sekreter ile diğer personelin ücret ve gündelikleri ile diğer malî ve sosyal hakları Yüksek Planlama Kurulu kararıyla tespit edilen alt ve üst limitleri geçmemek üzere yönetim kurulunca belirlenir. …” denilmektedir. 28.05.2014 tarih ve 2014/8 no’lu “2014 Yılı İçin Kalkınma Ajanslarına Kullandırılacak Transfer Ödeneklerinin Belirlenmesine ve Bazı Yüksek Planlama Kurulu Kararlarında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Karar” başlıklı Yüksek Planlama Kurulu Kararının 3’üncü maddesinde; “… 15.01.2012 tarihinden önce kalkınma ajanslarında istihdam edilen personelin aylık net ücretlerinin alt ve üst limitleri 01.01.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aşağıda belirtildiği şekliyle yeniden tespit edilmiştir. Söz konusu tespitte, kamu görevlilerinin mali haklarında yapılan artışlar dikkate alınmıştır. Bu Kararın yürürlüğe girdiği tarihten sonra kamu görevlilerinin mali haklarında yapılacak artışlar, söz konusu alt ve üst limitler hakkında da aynı şekilde ve herhangi bir işleme gerek kalmaksızın uygulanacaktır.” Personelin Unvanı En Düşük (TL) En Yüksek (TL) Genel Sekreter 6.825 8.400 Çalışma Birimi Başkanı 4.725 6.300 İç Denetçi 4.725 6.300 Hukuk Müşavirliği Hizmetinden Sorumlu Personel 4.725 6.300 Uzman Personel 3.850 4.950 Destek Personeli 2.100 2.700 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 47 T.C. Sayıştay Başkanlığı

48 denilmekte olup 4’üncü maddesinde de; “15.01.2012 tarihinden itibaren kalkınma ajanslarında istihdam edilen personelin mali ve sosyal hakları bakımından; alt limit olarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 10.09.2012 tarihli ve 2012/3739 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ilgili hükümlerinde belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar (emsal kadrolara tanınan doğum, ölüm, giyecek ve yiyecek yardımları ile aile yardımı ödeneği ve yabancı dil tazminatı gibi) toplamının yüzde doksanı, üst limit olarak ise anılan mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar toplamı esas alınır. Söz konusu hak ve yardımlardan yararlanma koşulları ve yararlanmaya ilişkin usuller konusunda, emsal kadrolar için uygulanan esaslar geçerlidir. Bu hüküm 15.01.2012 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Buna göre YPK’ nın 3’üncü maddesi ile 15.01.2012 tarihinden önce Ajansta istihdam edilen personel ve 4’üncü maddesi ile de 15.01.2012 tarihinden sonra istihdam edilen (mali haklar ile sosyal hak ve yardımları 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle değişiklik yapılan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen) personelin ücretlerine ilişkin olarak alt ve üst limitler belirlenmiştir. Aynı Kararın 7’nci maddesinde ise aynen: “28.08.2006 tarihli ve 2006/59 sayılı Yüksek Planlama Kurulu kararının 5’inci maddesi, “Kalkınma ajansları personeline her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamı, Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımların üst limitini aşamaz.” şeklinde değiştirilmiştir.” denilerek, her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamının Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen üst limiti aşamayacağı vurgulanmıştır. Kaldı ki, Kalkınma Bakanlığının hazırlayarak tüm ajanslara gönderdiği 2016 Çalışma Programı ve Bütçe Usul ve Esaslarının, ücret, mali, sosyal haklar ve gündeliklerin düzenlendiği “2016 Yılı Faaliyetleri” başlıklı 3’üncü bölümünde; 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu48 T.C. Sayıştay Başkanlığı

48 denilmekte olup 4’üncü maddesinde de; “15.01.2012 tarihinden itibaren kalkınma ajanslarında istihdam edilen personelin mali ve sosyal hakları bakımından; alt limit olarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 10.09.2012 tarihli ve 2012/3739 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ilgili hükümlerinde belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar (emsal kadrolara tanınan doğum, ölüm, giyecek ve yiyecek yardımları ile aile yardımı ödeneği ve yabancı dil tazminatı gibi) toplamının yüzde doksanı, üst limit olarak ise anılan mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar toplamı esas alınır. Söz konusu hak ve yardımlardan yararlanma koşulları ve yararlanmaya ilişkin usuller konusunda, emsal kadrolar için uygulanan esaslar geçerlidir. Bu hüküm 15.01.2012 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Buna göre YPK’ nın 3’üncü maddesi ile 15.01.2012 tarihinden önce Ajansta istihdam edilen personel ve 4’üncü maddesi ile de 15.01.2012 tarihinden sonra istihdam edilen (mali haklar ile sosyal hak ve yardımları 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle değişiklik yapılan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen) personelin ücretlerine ilişkin olarak alt ve üst limitler belirlenmiştir. Aynı Kararın 7’nci maddesinde ise aynen: “28.08.2006 tarihli ve 2006/59 sayılı Yüksek Planlama Kurulu kararının 5’inci maddesi, “Kalkınma ajansları personeline her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamı, Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımların üst limitini aşamaz.” şeklinde değiştirilmiştir.” denilerek, her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamının Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen üst limiti aşamayacağı vurgulanmıştır. Kaldı ki, Kalkınma Bakanlığının hazırlayarak tüm ajanslara gönderdiği 2016 Çalışma Programı ve Bütçe Usul ve Esaslarının, ücret, mali, sosyal haklar ve gündeliklerin düzenlendiği “2016 Yılı Faaliyetleri” başlıklı 3’üncü bölümünde; 49 “28/05/2014 YPK Kararının 7. maddesi uyarınca, kalkınma ajanslarında 15/01/2012 tarihinden önce istihdam edilmiş personele Yönetim Kurullarınca ajans personeline her ne ad altında olursa olsun yapılacak ödemelerin (ücret, performans ödemesi, ikramiye vb.) yıllık toplamları YPK kararında belirtilen aylık tavan ücretin 12 katını geçmeyecektir.” denilerek üst limite uyulması hususu teyit edilmiştir. Kalkınma ajanslarının 2016 yılı hesap ve işlemlerinin incelenmesi sırasında; bir önceki yıl Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporumuzda da yer aldığı şekliyle ajans çalışanlarına ödenmekte olan ücretlere ilaveten, 26 adet kalkınma ajansının tamamında ilave tediye ödemesi, bununla birlikte toplu iş sözleşmesi imzalayan 17 kalkınma ajansında ise aile ve çocuk yardımı, yakıt yardımı, yemek yardımı, bayram harçlığı ve eğitim yardım vb. adlar altında toplu sözleşme kaynaklı ödemelerin yapıldığı görülmüştür. Bu ödemeler ile personel ücretlerinin 12 aylık toplamının, ilgili Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen üst limiti aştığı tespit edilmiştir. Limit aşımına esas ödemeler yargı kararlarında belirtildiği üzere hukuki dayanağı olan sendikal haklar ve yasal ilave tediye ödemesi gibi unsurları içerdiğinden, Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile belirlenen üst limitler fiilen aşılmakta ve dolayısıyla YPK kararının uygulanabilirliği kalmamaktadır. Sonuç olarak, kamu idaresi tarafından (Ajans personelinin ücret farklılığın giderilmesi ve uygulaması daha belirgin bir ücret rejimi için) gerekli düzenlemelerin yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. 3.14 İşine Son Verilen Ajans Personeli İçin Kıdem Tazminatı Karşılığı Ayrılmaya Devam Edilmesi Kalkınma ajanslarının muhasebe açısından uygulayacakları usul ve esaslar Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Bu Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hallerde ise Mahalli İdareler Muhasebe Yönetmeliği’nin kıyasen uygulanacağına hükmedilmiştir. Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 61’nci maddesinde Kıdem Tazminatları ile ilgili olarak; 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 49 T.C. Sayıştay Başkanlığı

50 “472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı; Bu hesap, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılır” denilmiştir. Öte yandan Mahalli İdareler Muhasebe Yönetmeliği’nin kıdem tazminatı hesabı ile ilgili olan bölümünde; “472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı Hesabın niteliği MADDE 330 – (1) Bu hesap, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılır. Hesabın işleyişi MADDE 331 – (1) Hesaba ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir. a) Alacak

1. Hesaplanan kıdem tazminatı karşılık tutarları bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir. b) Borç
2. Vadeleri bir yılın altına düşen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.” denilerek, hesabın işleyişi hakkında bilgi verilmiştir. Söz konusu hükümlere göre 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı, uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacaktır. Buna göre her ne kadar ilgili muhasebe yönetmeliklerinde konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıklarının muhasebe kayıtlarından çıkarılması ile ilgili bir hüküm bulunmasa da, hesabın amacından konusu kalmayan karşılıkların hesap kayıtlarından çıkarılması gerektiği anlaşılmaktadır. Buna göre işine son verilen personel için ayrılmış olan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına ise alacak kaydedilerek muhasebe kayıtlarından çıkarılmalıdır. 2016 yılı içerisinde kalkınma ajanslarında yapılan denetimler sonucunda, 1475 ve 4857 sayılı İş Kanunları hükümleri uyarınca kıdem tazminatı ödenmesine gerek olmayacak 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu50 T.C. Sayıştay Başkanlığı

50 “472 Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı; Bu hesap, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılır” denilmiştir. Öte yandan Mahalli İdareler Muhasebe Yönetmeliği’nin kıdem tazminatı hesabı ile ilgili olan bölümünde; “472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı Hesabın niteliği MADDE 330 – (1) Bu hesap, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılır. Hesabın işleyişi MADDE 331 – (1) Hesaba ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir. a) Alacak

1. Hesaplanan kıdem tazminatı karşılık tutarları bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir. b) Borç
2. Vadeleri bir yılın altına düşen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.” denilerek, hesabın işleyişi hakkında bilgi verilmiştir. Söz konusu hükümlere göre 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı, uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacaktır. Buna göre her ne kadar ilgili muhasebe yönetmeliklerinde konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıklarının muhasebe kayıtlarından çıkarılması ile ilgili bir hüküm bulunmasa da, hesabın amacından konusu kalmayan karşılıkların hesap kayıtlarından çıkarılması gerektiği anlaşılmaktadır. Buna göre işine son verilen personel için ayrılmış olan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına ise alacak kaydedilerek muhasebe kayıtlarından çıkarılmalıdır. 2016 yılı içerisinde kalkınma ajanslarında yapılan denetimler sonucunda, 1475 ve 4857 sayılı İş Kanunları hükümleri uyarınca kıdem tazminatı ödenmesine gerek olmayacak 51 şekilde iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilen personel için ayrılan ve 472-Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabında izlenmekte olan kıdem tazminatı karşılıklarının aşağıda yer alan Tablo 17’de gösterildiği üzere bazı ajanslarda muhasebe kayıtlarından çıkarılmadığı görülmüştür. Söz konusu muhasebe kayıtlarının yapılmaması sonucu, ilgili ajansların mali tabloları ilgili hesaplar açısından hatalı bilgi içermektedir.
   Tablo 17: Ajanslar İtibariyle 472- Kıdem Tazminatları Karşılıkları Hesabının Durumu Kalkınma Ajansı Muhasebe Kayıtlarında 472- Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı Düzeltme Yapanlar Düzeltme Yapmayanlar AHİLER X ANKARAKA X BAKA 
   BAKKA X BEBKA X ÇUKUROVA X DAKA X DİKA X DOĞAKA X DOKA X FIRAT X GEKA 
   GMKA 
   İPEKYOLU X İSTKA X İZKA 
   KARACADAĞ X KUDAKA 
   KUZKA 
   MARKA X MEVKA 
   OKA 
   ORAN 
   SERHAT X TRAKYAKA X ZAFER X Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 472-Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabı ileride ödenmesi öngörülen kurum personeli için ayrılmış kıdem tazminatları karşılıklarını içermeli, artık kurumla ilişkisi kalmamış ve kurum personeli sayılmayacak olan kişiler için ayrılmış olan karşılıkların muhasebe kayıtlarından çıkarılması gerekmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 51 T.C. Sayıştay Başkanlığı

52 3.15 Kalkınma Ajanslarında Taşınır Mal Yönetimi ile İlgili Ortak Bir Uygulama Olmaması Kalkınma ajanslarının taşınırlarla ilgili giriş çıkış kayıtları, tutulacak defter ve belgeler ile sorumluluk ve görevlilerin belirlenmesine yönelik herhangi bir çerçeve düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir. Yapılan incelemelerde, kalkınma ajanslarının büyük çoğunluğunun taşınır mal yönetimi konusunda idari nitelikli düzenleme yaptıkları, ancak kalkınma ajansları arasında bu düzenlemelerin içeriği bakımından bir yeknesaklığın bulunmadığı görülmüştür. Tüm ajansların taşınır mal yönetimi ile ilgili uygulamaları incelendiğinde 17 ajansta taşınır mal yönetimine ilişkin olarak bir yönerge oluşturulduğu ve bu yönerge kapsamında idare edildiği; 4 ajansın 18.1.2007 tarih ve 26407 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’ni kıyasen uygulamakta olduğu ve 5 ajansta ise Taşınır Mal Yönetimine ilişkin hiç bir düzenleme olmadığı görülmüştür. Kalkınma ajanslarında taşınır mallarla ilgili ortak bir düzenleme olmaması uygulamada da ciddi farklılıklara sebep olmaktadır. Örneğin 150-Stoklar Hesabının kullanımı birçok ajansta farklı şekilde uygulanmakta, hatta bazı ajanslarda hiç kullanılmamakta ve buna binaen 150 Stoklar Hesabında izlenmesi gereken değerler doğrudan gider yazılmaktadır. Sonuç olarak, ilgili ajansların mizanlarında bu hesapların sürekli olarak sıfır bakiyeli görülmesine neden olmaktadır. 5449 sayılı Kanunun gerekçesinde kalkınma ajanslarının, var oluş amaçları gereği normal kamu kurumu gibi bir kurum olarak değerlendirilmemeleri gerektiği ifade edilmiş olsa da, taşınır mal yönetiminde bütün ajansların uygulayacağı ortak bir düzenlemeye gidilmesi idari konularda ortaya çıkabilecek olası karışıklık ve sorunları da bertaraf etmiş olacaktır. Sonuç olarak Bakanlık tarafından, koordinasyon görevini düzenleyen 5449 sayılı Kanunun 4’üncü maddesine istinaden, ajanslar arasında taşınır mal yönetimi konusunda yeknesaklığı sağlayacak çerçeve bir düzenleme yapılması, ortaya çıkabilecek riskleri azaltacaktır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu52 T.C. Sayıştay Başkanlığı

52 3.15 Kalkınma Ajanslarında Taşınır Mal Yönetimi ile İlgili Ortak Bir Uygulama Olmaması Kalkınma ajanslarının taşınırlarla ilgili giriş çıkış kayıtları, tutulacak defter ve belgeler ile sorumluluk ve görevlilerin belirlenmesine yönelik herhangi bir çerçeve düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir. Yapılan incelemelerde, kalkınma ajanslarının büyük çoğunluğunun taşınır mal yönetimi konusunda idari nitelikli düzenleme yaptıkları, ancak kalkınma ajansları arasında bu düzenlemelerin içeriği bakımından bir yeknesaklığın bulunmadığı görülmüştür. Tüm ajansların taşınır mal yönetimi ile ilgili uygulamaları incelendiğinde 17 ajansta taşınır mal yönetimine ilişkin olarak bir yönerge oluşturulduğu ve bu yönerge kapsamında idare edildiği; 4 ajansın 18.1.2007 tarih ve 26407 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’ni kıyasen uygulamakta olduğu ve 5 ajansta ise Taşınır Mal Yönetimine ilişkin hiç bir düzenleme olmadığı görülmüştür. Kalkınma ajanslarında taşınır mallarla ilgili ortak bir düzenleme olmaması uygulamada da ciddi farklılıklara sebep olmaktadır. Örneğin 150-Stoklar Hesabının kullanımı birçok ajansta farklı şekilde uygulanmakta, hatta bazı ajanslarda hiç kullanılmamakta ve buna binaen 150 Stoklar Hesabında izlenmesi gereken değerler doğrudan gider yazılmaktadır. Sonuç olarak, ilgili ajansların mizanlarında bu hesapların sürekli olarak sıfır bakiyeli görülmesine neden olmaktadır. 5449 sayılı Kanunun gerekçesinde kalkınma ajanslarının, var oluş amaçları gereği normal kamu kurumu gibi bir kurum olarak değerlendirilmemeleri gerektiği ifade edilmiş olsa da, taşınır mal yönetiminde bütün ajansların uygulayacağı ortak bir düzenlemeye gidilmesi idari konularda ortaya çıkabilecek olası karışıklık ve sorunları da bertaraf etmiş olacaktır. Sonuç olarak Bakanlık tarafından, koordinasyon görevini düzenleyen 5449 sayılı Kanunun 4’üncü maddesine istinaden, ajanslar arasında taşınır mal yönetimi konusunda yeknesaklığı sağlayacak çerçeve bir düzenleme yapılması, ortaya çıkabilecek riskleri azaltacaktır. 53 3.16 Güdümlü Proje Desteklerinin Belirli Konularla Sınırlı Kalması 08.11.2008 tarih ve 27048 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin güdümlü proje destekleri ile ilgili 28’inci maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Ajans, çalışma programında açıkça belirtmek kaydıyla, bölgesel gelişmeyi hızlandırmak amacıyla, bölge planlarında ya da saha çalışmaları sonucunda belirlenen alanlar için bölgedeki girişimcilik ve yenilikçilik kapasitesini geliştirecek nitelikteki iş geliştirme merkezleri, teknoparklar, teknoloji geliştirme merkezleri ve işletmelerin ortak kullanımına açık fuar, ticaret merkezi, sergi salonu, laboratuvar ve atölye gibi büyük bütçeli altyapı ve/veya işletme desteklerini içeren projelere, proje teklif çağrısı yöntemi uygulamadan doğrudan mali ve teknik destek sağlayabilir. Bu projelerde bölge plan ve stratejilerine uygun sektörel ihtisaslaşmalar özendirilir…..” hükmü yer almakta iken; 16.11.2011 tarih ve 28114 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklik ile söz konusu Yönetmelik’in 28’inci maddesinde değişikliğe gidilmiş olup, değişen madde de; “(1) Ajans, bölge planlarında veya saha çalışmaları sonucunda belirlenen öncelikli alanlarda, işletme modeli, ortaklık yapısı, mülkiyet durumu ve proje bedeli gibi hususları çalışma programında açıkça belirtmek ve Bakanlık tarafından belirlenecek proje bilgi formunu çalışma programına eklemek kaydıyla güdümlü projelere destek sağlayabilir. (2) Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik olarak; bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Bu projelerde genel olarak özel sektör işletmeciliğini güçlendirecek şekilde, üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin oluşturulması, sektörel çeşitlenmenin ve ihtisaslaşmanın desteklenmesi, özel bilgi, beceri ve teknolojilerin geliştirilmesi, transferi veya yaygınlaştırılması, yeni finansman modellerinin geliştirilmesi, üniversite sanayi işbirliğinin desteklenmesi, yeni hizmet ve üretim organizasyonlarının geliştirilmesi, işbirliği ağları ve değer zinciri oluşturulması, kümelenmelerin desteklenmesi, yeni sanayi altyapısı ve organizasyon modellerinin geliştirilmesi ve bölgedeki sektörlerin ihtiyaç duyacağı alanlarda insan kaynaklarının geliştirilmesi esastır…”denilmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 53 T.C. Sayıştay Başkanlığı

54 Yönetmelik maddesinin ilk ve değiştirilmiş hali kıyaslandığında, önceleri güdümlü proje desteği verilecek alanlar daha belirgin iken, yapılan değişiklikten sonra “konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projeler” olarak tanımlama yapılmış ve ardından projelerden beklenen amaçlara yer verilmiştir. Dolayısıyla yapılan değişiklikten sonra ajanslara güdümlü proje konularında daha geniş bir hareket alanı tesis edilmiş, projelerden elde edilebilecek amaçlara odaklanılmıştır. 28’inci maddenin 6 ve 7’nci fıkralarında, “Güdümlü projenin geliştirilmesi sürecinde ajansın koordinasyonunda …Bakanlık tarafından belirlenen esaslara uygun olarak kesin projeye dayanan fizibilite raporu hazırlanır. Projenin fizibilite etüdüyle yapılabilirliği ortaya konduğu takdirde projeye ait iş planı, bütçe ve taahhütnameler gibi fizibiliteye esas teşkil eden diğer belgeler de fizibilite raporuyla birlikte Yönetim Kurulu onayına sunulur... … Ajans tarafından sağlanacak mali destek miktarı Bakanlık tarafından gerektiğinde bölgeler bazında belirlenen limitin üzerinde olan projelere ait fizibilite raporu ve rapora esas teşkil eden diğer belgeler Yönetim Kurulu onayının ardından Kalkınma Bakanlığı onayına sunulur. Söz konusu belgeler Kalkınma Bakanlığı tarafından uygun görüldüğü takdirde projeye kaynak tahsis edilir.” denilmektedir. Buna göre, güdümlü projelerin her biri için başvuru aşamasında fizibilite raporu hazırlanma zorunluluğu bulunmakta olup, destek miktarı Bakanlık tarafından belirlenen limitlerin altında kalan projeler ajans Yönetim Kurulu, üzerindekiler ise Yönetim Kurulu onayı yanında Kalkınma Bakanlığı onayı ile yürürlüğe girmektedirler. Konu ile ilgili olarak yapılan denetimlerde, güdümlü proje destek miktarlarının, genel olarak Bakanlık tarafından tespit edilen limitlerin altında kaldığı ve dolayısıyla fizibilite raporlarının Bakanlığa gönderilmeyerek, projelerin sadece Yönetim Kurulları tarafından onaylandığı görülmüştür.
Ajansların kurulduğu tarihten bu yana gerek Yönetim Kurulları ve gerekse Bakanlık tarafından onaylanıp sözleşmesi imzalanan güdümlü proje desteklerinin hangi alanlar üzerinde odaklandığı konusunda yapılan incelemede, toplam 66 projeden (sözleşmesi imzalanıp; tamamlanmış, devam eden, fesh edilen, durdurulan)’den 28’inin laboratuvar, test merkezi ya da bunlarla uzantılı olduğu tespit edilmiştir. Bir başka ifade ile Yönetmeliğin 28’inci maddesindeki değişiklik öncesi ve sonrası hüküm fark etmeksizin bugüne kadar 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu54 T.C. Sayıştay Başkanlığı

54 Yönetmelik maddesinin ilk ve değiştirilmiş hali kıyaslandığında, önceleri güdümlü proje desteği verilecek alanlar daha belirgin iken, yapılan değişiklikten sonra “konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projeler” olarak tanımlama yapılmış ve ardından projelerden beklenen amaçlara yer verilmiştir. Dolayısıyla yapılan değişiklikten sonra ajanslara güdümlü proje konularında daha geniş bir hareket alanı tesis edilmiş, projelerden elde edilebilecek amaçlara odaklanılmıştır. 28’inci maddenin 6 ve 7’nci fıkralarında, “Güdümlü projenin geliştirilmesi sürecinde ajansın koordinasyonunda …Bakanlık tarafından belirlenen esaslara uygun olarak kesin projeye dayanan fizibilite raporu hazırlanır. Projenin fizibilite etüdüyle yapılabilirliği ortaya konduğu takdirde projeye ait iş planı, bütçe ve taahhütnameler gibi fizibiliteye esas teşkil eden diğer belgeler de fizibilite raporuyla birlikte Yönetim Kurulu onayına sunulur... … Ajans tarafından sağlanacak mali destek miktarı Bakanlık tarafından gerektiğinde bölgeler bazında belirlenen limitin üzerinde olan projelere ait fizibilite raporu ve rapora esas teşkil eden diğer belgeler Yönetim Kurulu onayının ardından Kalkınma Bakanlığı onayına sunulur. Söz konusu belgeler Kalkınma Bakanlığı tarafından uygun görüldüğü takdirde projeye kaynak tahsis edilir.” denilmektedir. Buna göre, güdümlü projelerin her biri için başvuru aşamasında fizibilite raporu hazırlanma zorunluluğu bulunmakta olup, destek miktarı Bakanlık tarafından belirlenen limitlerin altında kalan projeler ajans Yönetim Kurulu, üzerindekiler ise Yönetim Kurulu onayı yanında Kalkınma Bakanlığı onayı ile yürürlüğe girmektedirler. Konu ile ilgili olarak yapılan denetimlerde, güdümlü proje destek miktarlarının, genel olarak Bakanlık tarafından tespit edilen limitlerin altında kaldığı ve dolayısıyla fizibilite raporlarının Bakanlığa gönderilmeyerek, projelerin sadece Yönetim Kurulları tarafından onaylandığı görülmüştür.
Ajansların kurulduğu tarihten bu yana gerek Yönetim Kurulları ve gerekse Bakanlık tarafından onaylanıp sözleşmesi imzalanan güdümlü proje desteklerinin hangi alanlar üzerinde odaklandığı konusunda yapılan incelemede, toplam 66 projeden (sözleşmesi imzalanıp; tamamlanmış, devam eden, fesh edilen, durdurulan)’den 28’inin laboratuvar, test merkezi ya da bunlarla uzantılı olduğu tespit edilmiştir. Bir başka ifade ile Yönetmeliğin 28’inci maddesindeki değişiklik öncesi ve sonrası hüküm fark etmeksizin bugüne kadar 55 destek verilen GPD (Güdümlü Proje Desteği)’lerin neredeyse yarısı laboratuvar ve/veya test merkezi kapsamında olmuştur. Mevcut durumda sözleşmesi imzalanmamış olmakla birlikte, hazırlık ve onay aşamaları devam eden proje konularının büyük çoğunluğu da bu şekilde olup, bu projeler de yürürlüğe girdiğinde bahsi geçen oran daha da yükselecektir. Diğer taraftan 66 projeden 7’si yani toplam projelerin yaklaşık % 11’i de fuar ve kongre merkezidir. GPD’lerin; laboratuvar, test merkezi ile fuar ve kongre merkezi konularında kümelendiği göz önüne alındığında, güdümlü projelerin belirli alanlarla sınırlı kaldığı ortaya çıkmaktadır. Bu durum, birbirine yakın mesafelerde benzer faaliyetlerde bulunan laboratuvar ve test merkezlerinin kurulmasına ve bunlar için niteliği aynı olabilecek cihaz ve ekipmanların yüksek maliyetlerle ithal edilmesine neden olabilecek, fuar kongre merkezi potansiyeli olup olmadığı tam olarak bilinmeyen şehirlere yapılan merkezlerin ise atıl kalma riskini gündeme getirebilecektir. 3.17 Güdümlü Proje Desteği Hazırlık Süreç ve Sürelerine Riayet Edilmemesi Güdümlü projeler, Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nde vurgulandığı gibi, bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Bahsi geçen Yönetmelik’in “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’ inci maddesinin altıncı fıkrasında aynen; “… (6) Güdümlü projenin geliştirilmesi sürecinde ajansın koordinasyonunda muhtemel proje sahibi ve ortaklarınca Bakanlık tarafından belirlenen esaslara uygun olarak kesin projeye dayanan fizibilite raporu hazırlanır. Projenin fizibilite etüdüyle yapılabilirliği ortaya konduğu takdirde projeye ait iş planı, bütçe ve taahhütnameler gibi fizibiliteye esas teşkil eden diğer belgeler de fizibilite raporuyla birlikte Yönetim Kurulu onayına sunulur. Projenin Yönetim Kurulu tarafından onaylanması halinde projenin gerçekleştirilmesi için Ajans tarafından taahhüt edilen kaynak ajans bütçesinden tahsis edilir. …” denilmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 55 T.C. Sayıştay Başkanlığı

56 Genel olarak güdümlü proje desteği sürecini özetleyen yukarıdaki Yönetmelik hükmünün yanında Destek Yönetim Kılavuzu’nun “2.1.1.3.4. Güdümlü Proje Geliştirme ve Değerlendirme Süreci” başlıklı maddesinde güdümlü proje desteği hazırlık süreci ve süreleri daha ayrıntılı belirlenmiştir. Söz konusu düzenlemede; proje fikirleri için ajans ile ilgili kurum ve kuruluşlarınca başlangıç toplantısı ile başlayan süreç ardından, en geç bir ay sonra belirlenen tüm aktörlerin katılımıyla, bir mutabakat toplantısı ve ön mutabakat metninin düzenleneceği, aynı zamanda bir ön çalışma raporu hazırlanacağı, oluşturulan mutabakat metni ve hazırlanan ön çalışma raporunun en geç bir ay içerisinde Yönetim Kurulunun onayına sunulacağı, onaya müteakip en geç on beş gün içerisinde, proje uygulayıcısı ve ortaklarından güdümlü proje başvuru formu ile birlikte projeye ilişkin uygulama projeleri, detaylı iş planları, fizibilite, işletme modeli ve eş finansman temini ile diğer işbirliği esaslarına ilişkin taahhütnameler gibi gerekli bilgi, belge ve çalışmaları talep edileceği ve sonucunda güdümlü proje başvurusunun ajansa teslimi için ilgili taraflara yüz seksen günü geçmemek üzere süre tanıyacağı açıkça düzenlenmiştir. Kılavuzla belirlenmiş olan bu süreç ve sürelerin konuluş amacının, projelerde uygulama aşamasına geçildiğinde karşılaşılması muhtemel risk ve engelleri önceden öngörme mahiyetinde olduğu açıktır. Dolayısıyla söz konusu süreç ve sürelere uyulmaması projenin uygulama aşamasında geçici durdurmaya veya gecikmeye neden olacaktır ki denetimlerimizde güdümlü projelerin büyük bir bölümünde başlangıç ve ön mutabakat toplantılarının süresinde veya hiç yapılmadığı, ön çalışma raporunun süresinde veya hiç düzenlenmediği, proje başvurularının süresi içerisinde yapılmadığı görülmüştür.
O nedenle de süreç ve sürelere riayet edilmeden hazırlık aşamasını geçen projelerin uygulama aşamasında önceden öngörülebilecek nitelikteki sorunlardan kaynaklı gecikmelerin ve süre uzatımlarının olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; kaynakların etkili ve verimli kullanılması açısından desteklenecek güdümlü projelerin ön hazırlıklarının, sıradan prosedür algısıyla değil, projedeki muhtemel riskleri öngörecek, projenin gerçekleşme ve başarısına katkıda bulanacak tarzda yapılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu56 T.C. Sayıştay Başkanlığı

56 Genel olarak güdümlü proje desteği sürecini özetleyen yukarıdaki Yönetmelik hükmünün yanında Destek Yönetim Kılavuzu’nun “2.1.1.3.4. Güdümlü Proje Geliştirme ve Değerlendirme Süreci” başlıklı maddesinde güdümlü proje desteği hazırlık süreci ve süreleri daha ayrıntılı belirlenmiştir. Söz konusu düzenlemede; proje fikirleri için ajans ile ilgili kurum ve kuruluşlarınca başlangıç toplantısı ile başlayan süreç ardından, en geç bir ay sonra belirlenen tüm aktörlerin katılımıyla, bir mutabakat toplantısı ve ön mutabakat metninin düzenleneceği, aynı zamanda bir ön çalışma raporu hazırlanacağı, oluşturulan mutabakat metni ve hazırlanan ön çalışma raporunun en geç bir ay içerisinde Yönetim Kurulunun onayına sunulacağı, onaya müteakip en geç on beş gün içerisinde, proje uygulayıcısı ve ortaklarından güdümlü proje başvuru formu ile birlikte projeye ilişkin uygulama projeleri, detaylı iş planları, fizibilite, işletme modeli ve eş finansman temini ile diğer işbirliği esaslarına ilişkin taahhütnameler gibi gerekli bilgi, belge ve çalışmaları talep edileceği ve sonucunda güdümlü proje başvurusunun ajansa teslimi için ilgili taraflara yüz seksen günü geçmemek üzere süre tanıyacağı açıkça düzenlenmiştir. Kılavuzla belirlenmiş olan bu süreç ve sürelerin konuluş amacının, projelerde uygulama aşamasına geçildiğinde karşılaşılması muhtemel risk ve engelleri önceden öngörme mahiyetinde olduğu açıktır. Dolayısıyla söz konusu süreç ve sürelere uyulmaması projenin uygulama aşamasında geçici durdurmaya veya gecikmeye neden olacaktır ki denetimlerimizde güdümlü projelerin büyük bir bölümünde başlangıç ve ön mutabakat toplantılarının süresinde veya hiç yapılmadığı, ön çalışma raporunun süresinde veya hiç düzenlenmediği, proje başvurularının süresi içerisinde yapılmadığı görülmüştür.
O nedenle de süreç ve sürelere riayet edilmeden hazırlık aşamasını geçen projelerin uygulama aşamasında önceden öngörülebilecek nitelikteki sorunlardan kaynaklı gecikmelerin ve süre uzatımlarının olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; kaynakların etkili ve verimli kullanılması açısından desteklenecek güdümlü projelerin ön hazırlıklarının, sıradan prosedür algısıyla değil, projedeki muhtemel riskleri öngörecek, projenin gerçekleşme ve başarısına katkıda bulanacak tarzda yapılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. 57 3.18 Güdümlü Proje Desteği Sözleşmelerinin Zamanında İmzalanmaması Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’ inci maddesinin dokuzuncu fıkrasında aynen; “… Desteğin yönetilme sürecine ilişkin olarak, 12 ilâ 27 nci maddelerde belirtilen hükümler, mahiyetine uygun düştüğü ölçüde, güdümlü proje desteği uygulamaları için de aynen uygulanır.” denilmektedir. Yine Yönetmelik’in “Sözleşmeye davet ve sözleşmelerin imzalanması” başlıklı 24’ üncü maddesinin üçüncü fıkrasında ise; “… Sözleşme imzalanmadan önce ajans, gerektiğinde başvuru sahibinden ek bilgi ve belge isteyebilir. Sözleşmeler, başvuru sahiplerine yapılacak yazılı bildirimi müteakip en geç (Değişik ibare:RG-16/11/2011-28114) on iş günü içinde imzalanır. Bu süre zarfında sözleşme imzalamak üzere Ajansa başvurmayan başvuru sahipleri söz konusu destekten feragat etmiş sayılır. Bunların yerine, öngörülen toplam destek bütçesiyle sınırlı olmak koşuluyla, yedek listede yer alan başvuru sahipleri en yüksek puanlı projeden başlamak üzere sözleşme imzalamaya davet edilir. ...” hükmü yer almaktadır. Buna göre; (Bulgu 3.6’da belirtildiği üzere normlar hiyerarşisine aykırı şekilde, Destek Yönetim Kılavuzu’nda 20 iş günü içinde sözleşme imzalanacağı belirtilmişse de) başvuru sahibine yapılacak yazılı bildirim tarihinden itibaren on iş günü içerisinde sözleşmenin imzalanması gerekmektedir ki, aksi takdirde ilgili Yönetmelik hükmüne göre başvuru sahibi destekten feragat etmiş sayılacaktır. İncelenen Güdümlü Proje Desteklerinin bir kısmında sözleşme imzalama sürelerinin -DYK esas alınarak- 20 iş günü olarak uygulandığı, bazı destek sözleşmelerinin ise 20 iş günlük süre içerisinde de imzalanmamasına rağmen destek kararının iptal edilmediği, görülmüştür.
2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 57 T.C. Sayıştay Başkanlığı

58 Sonuç olarak; gerek proje uygulayıcısı, gerekse ortaklarının proje ciddiyeti algısında olumsuz kanaatler doğurmaması açısından projede uygulama aşamasına geçişin ilk adımı olan sözleşme imzalama aşamasının mevzuatının öngördüğü süre içerisinde gerçekleştirilmesi hususuna dikkat edilmesi gerekmektedir. 3.19 Güdümlü Proje Desteği Kapsamında Yer Almayan Projelere Destek Sağlanması Kalkınma ajansları, bölgenin kalkınma sürecinin hızlandırılması ve bölge için kritik öneme sahip projelerin hayata geçirilmesi amacıyla faaliyet gösteren kurumlardır. Ajanslar bölge planı ve programları ile yıllık çalışma programı ve ilgili başvuru rehberlerinde belirlenen alanlarda, önceden belirlenmiş uygunluk kriterleri doğrultusunda, bölge aktörlerine mali ve teknik destek sağlar. Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’ inci maddesinde aynen; “(1) Ajans, bölge planlarında veya saha çalışmaları sonucunda belirlenen öncelikli alanlarda, işletme modeli, ortaklık yapısı, mülkiyet durumu ve proje bedeli gibi hususları çalışma programında açıkça belirtmek ve Bakanlık tarafından belirlenecek proje bilgi formunu çalışma programına eklemek kaydıyla güdümlü projelere destek sağlayabilir. (2) Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik olarak; bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Bu projelerde genel olarak özel sektör işletmeciliğini güçlendirecek şekilde, üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin oluşturulması, sektörel çeşitlenmenin ve ihtisaslaşmanın desteklenmesi, özel bilgi, beceri ve teknolojilerin geliştirilmesi, transferi veya yaygınlaştırılması, yeni finansman modellerinin geliştirilmesi, üniversite sanayi işbirliğinin desteklenmesi, yeni hizmet ve üretim organizasyonlarının geliştirilmesi, işbirliği ağları ve değer zinciri oluşturulması, kümelenmelerin desteklenmesi, yeni sanayi altyapısı ve organizasyon modellerinin geliştirilmesi ve bölgedeki sektörlerin ihtiyaç duyacağı alanlarda insan kaynaklarının geliştirilmesi esastır. … (4) Güdümlü proje kapsamında aşağıda belirtilen niteliklere sahip projeler desteklenmez: 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu58 T.C. Sayıştay Başkanlığı

58 Sonuç olarak; gerek proje uygulayıcısı, gerekse ortaklarının proje ciddiyeti algısında olumsuz kanaatler doğurmaması açısından projede uygulama aşamasına geçişin ilk adımı olan sözleşme imzalama aşamasının mevzuatının öngördüğü süre içerisinde gerçekleştirilmesi hususuna dikkat edilmesi gerekmektedir. 3.19 Güdümlü Proje Desteği Kapsamında Yer Almayan Projelere Destek Sağlanması Kalkınma ajansları, bölgenin kalkınma sürecinin hızlandırılması ve bölge için kritik öneme sahip projelerin hayata geçirilmesi amacıyla faaliyet gösteren kurumlardır. Ajanslar bölge planı ve programları ile yıllık çalışma programı ve ilgili başvuru rehberlerinde belirlenen alanlarda, önceden belirlenmiş uygunluk kriterleri doğrultusunda, bölge aktörlerine mali ve teknik destek sağlar. Kalkınma Ajansları Proje Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’ inci maddesinde aynen; “(1) Ajans, bölge planlarında veya saha çalışmaları sonucunda belirlenen öncelikli alanlarda, işletme modeli, ortaklık yapısı, mülkiyet durumu ve proje bedeli gibi hususları çalışma programında açıkça belirtmek ve Bakanlık tarafından belirlenecek proje bilgi formunu çalışma programına eklemek kaydıyla güdümlü projelere destek sağlayabilir. (2) Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik olarak; bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Bu projelerde genel olarak özel sektör işletmeciliğini güçlendirecek şekilde, üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin oluşturulması, sektörel çeşitlenmenin ve ihtisaslaşmanın desteklenmesi, özel bilgi, beceri ve teknolojilerin geliştirilmesi, transferi veya yaygınlaştırılması, yeni finansman modellerinin geliştirilmesi, üniversite sanayi işbirliğinin desteklenmesi, yeni hizmet ve üretim organizasyonlarının geliştirilmesi, işbirliği ağları ve değer zinciri oluşturulması, kümelenmelerin desteklenmesi, yeni sanayi altyapısı ve organizasyon modellerinin geliştirilmesi ve bölgedeki sektörlerin ihtiyaç duyacağı alanlarda insan kaynaklarının geliştirilmesi esastır. … (4) Güdümlü proje kapsamında aşağıda belirtilen niteliklere sahip projeler desteklenmez: 59 a) Mahalli idarelerin kırsal altyapıya yönelik her türlü yatırımları ile münhasıran mahalli idareler tarafından rutin olarak gerçekleştirilen mahalli müşterek nitelikteki yol, içme suyu, kanalizasyon, arıtma, yağmur suyu, sağlık ocağı, kültür merkezi, spor tesisi, sosyal hizmet binaları gibi model veya yenilikçi niteliği haiz olmayan yapım işleri, b) Kamu yatırım programında yer alan projeler, c) Teknoloji Geliştirme Bölgesi Yönetici Şirketi gibi belirli ölçüde kamu yararı gözetenler veya hâkim ortağı kamusal nitelikli kuruluşlar olan şirketler hariç olmak üzere sadece kâr amacı güden kuruluşların bulunduğu projeler, ç) Uygulanmasında mülkiyet, izin, imar, ortaklık ve benzeri hukuki ve teknik engeller bulunan projeler. …” denilmektedir. Yukarıdaki Yönetmelik maddesinin 1 ve 2’nci fıkralarında güdümlü proje desteğinin amacı ve çerçevesi çizilmiş, 4’üncü fıkrada ise ne tür projelerin güdümlü proje desteği kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Kaldı ki 4’üncü fıkrada zikredilen durumların varlığı halinde ilk iki fıkradaki bahsedilen amaca da ulaşmanın mümkün olmayacağı açıktır. İlgili Yönetmelik hükmünden de anlaşılacağı üzere güdümlü projeler; özel sektör işletmeciliğini teşvike yönelik, bölgedeki girişimcilik ve yenilikçilik kapasitesini geliştirecek olan özel nitelikteki projeler olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla kar amacı güden kuruluşların, ortak amaca hizmet etmeyen ve yenilikçi tarafı bulunmayan veya mahalli idarelerin rutin faaliyetlerinin güdümlü proje desteği kapsamında desteklenmesi mümkün görünmemektedir. Konu ile ilgili yapılan denetimlerde Tablo 18’de gösterilen güdümlü projelerde gerek yararlanıcısının gerekse proje faaliyetinin Yönetmelik’te belirtilen güdümlü proje kriterlerine uygun olmadıkları tespit edilmiştir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 59 T.C. Sayıştay Başkanlığı

60 Tablo 18: Güdümlü Proje Kapsamında Değerlendirilmeyen Proje Örnekleri Ajans Proje adı Yararlanıcı Faaliyet Değerlendirme İKA Organik Zeytinle Gelen Sağlık, Sofralarda Salamuralık S.S. Kocabeyli, Karaçavuş, Süngütepe ve Saatli Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Salamuralık zeytin ve zeytinyağı sabun üretim tesisi kurulumu işi Yararlanıcı kâr amacı gütmektedir. DİKA Mardin 1. Cadde Yayalaştırma, Toplu Taşıma Ve İyileştirme Projesi Mardin Büyükşehir Belediyesi Cadde düzenlemesi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet KUDAKA Bayburt Tarım Yerleşkesi Bayburt Belediyesi Kesimhane yapımı işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet MEVKA Karaman Turizm Bilgi Merkezi Karaman Belediyesi Kapalı bir alanda bölgenin turistik yerlerinin teknolojik imkanlarla sunumu kültür merkezi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet OKA Amasya Yeşilırmak Kauçuk Bendi, Rekreasyonel Alanların Oluşturulması, Yenilenebilir Enerji Eksenli Gelişim Projesi Amasya Belediyesi Kauçuk Bendi, Rekreasyonel Alanları yapılması işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet Tokat Tarihi Meydan Çarşısının Turizm Cazibe Alanına Dönüştürülmesi Projesi Tokat Belediyesi Meydan çarşısı mekansal düzenleme işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet SERKA Tarihi Dokunun Korunması Kars Kültür Turizm Altyapı Hizmet Birliği Kars İlindeki Evliya Camii, Ulu Camii, Kümbet Camii ve Beylerbeyi Sarayı Aydınlatma ve Çevre Düzenlemesi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet TRAKYAKA Kırkpınar Alanı Rekreasyon Projesi Edirne Belediyesi Rekreasyon işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet Ayrıca Destek Yönetim Kılavuzunun “2.1.1.3.4. Güdümlü Proje Geliştirme ve Değerlendirme Süreci” başlıklı maddesinin onikinci fıkrasında güdümlü projelerin sözleşme imzalanmadan önce Kalkınma Bakanlığının onayına sunulacağı belirtilmektedir. Ancak Bakanlıkça her yıl Ajanslara gönderilen “Kalkınma Ajansları … Yılı Çalışma Programları ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esasları”nda (2016 yılı için 89’ uncu maddesi) belirlenen eşik değerin (Ajans destek tutarı 5 Milyon TL veya toplam proje tutarı 10 Milyon TL) altındaki güdümlü projelerin sözleşme imzalanmadan önce Bakanlığa gönderilmeyeceğine ilişkin düzenleme de yer almaktadır. İlgili Usul ve Esaslarda belirlenen eşik değerin altında kalan yukarıdaki tabloda yer alan projeler, onay için Bakanlığa gönderilen çalışma programlarında yer almadığı için, ilgili Bakanlığın söz konusu tespitlerimizi önceden fark edemediği anlaşılmaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu60 T.C. Sayıştay Başkanlığı

60 Tablo 18: Güdümlü Proje Kapsamında Değerlendirilmeyen Proje Örnekleri Ajans Proje adı Yararlanıcı Faaliyet Değerlendirme İKA Organik Zeytinle Gelen Sağlık, Sofralarda Salamuralık S.S. Kocabeyli, Karaçavuş, Süngütepe ve Saatli Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Salamuralık zeytin ve zeytinyağı sabun üretim tesisi kurulumu işi Yararlanıcı kâr amacı gütmektedir. DİKA Mardin 1. Cadde Yayalaştırma, Toplu Taşıma Ve İyileştirme Projesi Mardin Büyükşehir Belediyesi Cadde düzenlemesi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet KUDAKA Bayburt Tarım Yerleşkesi Bayburt Belediyesi Kesimhane yapımı işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet MEVKA Karaman Turizm Bilgi Merkezi Karaman Belediyesi Kapalı bir alanda bölgenin turistik yerlerinin teknolojik imkanlarla sunumu kültür merkezi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet OKA Amasya Yeşilırmak Kauçuk Bendi, Rekreasyonel Alanların Oluşturulması, Yenilenebilir Enerji Eksenli Gelişim Projesi Amasya Belediyesi Kauçuk Bendi, Rekreasyonel Alanları yapılması işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet Tokat Tarihi Meydan Çarşısının Turizm Cazibe Alanına Dönüştürülmesi Projesi Tokat Belediyesi Meydan çarşısı mekansal düzenleme işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet SERKA Tarihi Dokunun Korunması Kars Kültür Turizm Altyapı Hizmet Birliği Kars İlindeki Evliya Camii, Ulu Camii, Kümbet Camii ve Beylerbeyi Sarayı Aydınlatma ve Çevre Düzenlemesi işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet TRAKYAKA Kırkpınar Alanı Rekreasyon Projesi Edirne Belediyesi Rekreasyon işi Mahalli idarelerin görev alanına giren rutin faaliyet Ayrıca Destek Yönetim Kılavuzunun “2.1.1.3.4. Güdümlü Proje Geliştirme ve Değerlendirme Süreci” başlıklı maddesinin onikinci fıkrasında güdümlü projelerin sözleşme imzalanmadan önce Kalkınma Bakanlığının onayına sunulacağı belirtilmektedir. Ancak Bakanlıkça her yıl Ajanslara gönderilen “Kalkınma Ajansları … Yılı Çalışma Programları ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esasları”nda (2016 yılı için 89’ uncu maddesi) belirlenen eşik değerin (Ajans destek tutarı 5 Milyon TL veya toplam proje tutarı 10 Milyon TL) altındaki güdümlü projelerin sözleşme imzalanmadan önce Bakanlığa gönderilmeyeceğine ilişkin düzenleme de yer almaktadır. İlgili Usul ve Esaslarda belirlenen eşik değerin altında kalan yukarıdaki tabloda yer alan projeler, onay için Bakanlığa gönderilen çalışma programlarında yer almadığı için, ilgili Bakanlığın söz konusu tespitlerimizi önceden fark edemediği anlaşılmaktadır. 61 Sonuç olarak niteliği ve amaçları itibariyle, ajanslar tarafından verilen diğer destek türlerinden farklı olan güdümlü projelerin, “…Yılı Çalışma Programları ve Bütçe Hazırlama Usul ve Esaslarında” Bakanlığın takip ve kontrolünü sağlayacak şekilde düzenleme yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. 3.20 İzin/Ruhsat Süreçleri Tamamlanmayan Bazı Güdümlü Projelere Destek Verilmesi Kalkınma Ajansları tarafından yürütülmekte olan Güdümlü Proje Desteklerinin kapsamı Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Bu Yönetmelik’in 28’inci maddesinde; “Güdümlü projeler, proje teklif çağrısı yöntemi uygulanmadan doğrudan destek sağlamaya yönelik olarak; bölge planında öngörülen öncelikler doğrultusunda, konusu ve koşulları ajans öncülüğünde ve yönlendirmesinde belirlenen özel nitelikli model projelerdir. Bu projelerde genel olarak özel sektör işletmeciliğini güçlendirecek şekilde, üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi, iyi uygulama örneklerinin oluşturulması, sektörel çeşitlenmenin ve ihtisaslaşmanın desteklenmesi, özel bilgi, beceri ve teknolojilerin geliştirilmesi, transferi veya yaygınlaştırılması, yeni finansman modellerinin geliştirilmesi, üniversite sanayi işbirliğinin desteklenmesi, yeni hizmet ve üretim organizasyonlarının geliştirilmesi, işbirliği ağları ve değer zinciri oluşturulması, kümelenmelerin desteklenmesi, yeni sanayi altyapısı ve organizasyon modellerinin geliştirilmesi ve bölgedeki sektörlerin ihtiyaç duyacağı alanlarda insan kaynaklarının geliştirilmesi esastır” denilmektedir. Öte yandan Yönetmelik’in aynı maddesinin 4’üncü fıkrasının (ç) bendinde, uygulanmasında mülkiyet, izin, imar, ortaklık ve benzeri hukuki ve teknik engeller bulunan güdümlü projelerin desteklenemeyeceği hükme bağlanmıştır. Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapılar 3194 sayılı İmar Kanunu’na tabiidir. Bu kanunun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’nci maddesinde; “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 61 T.C. Sayıştay Başkanlığı

62 …” denilmiş olup, buna göre her türlü yapı için gerekli yapı ruhsatiyesinin alınması şart koşulmuştur. Aynı Kanun’un “Ruhsat Müddeti” başlıklı 29’uncu maddesinde ise; “Yapıya başlama müddeti ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır …” denilmiştir, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddede ise “…ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir” denilerek, yapı ruhsatı olmaksızın başlatılan inşaatlar hakkında ilgili kurum tarafından yıkım kararı alınacağı belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, uygulamasında izin engeli bulunan projelerin desteklenmemesi gerekmektedir. Kalkınma Ajansları tarafından desteklenmiş olan güdümlü projeler incelendiğinde, tamamına yakınının inşaat ve yapı faaliyeti içerdiği görülmektedir. Kalkınma Ajansları tarafından güdümlü proje olarak desteklenen projelerden inşaat faaliyeti içerenlerin uygulamasında izin ile ilgili herhangi bir engel bulunmaması gerekmekte olup, buna inşaat ile ilgili yapı ruhsatiyesi de dahildir. Buna göre, güdümlü proje olarak desteklenecek bir projede, desteğe başlamadan önce yapı ruhsatiyesinin aranması, aksi halde hiç destek kapsamına alınmaması gerekmektedir. İnşaat işlerinde yapı ruhsatı dışında, yapılması planlanan yapının bulunduğu alana göre alınması ya da sorgulanması zorunlu başka izinler de bulunmaktadır. Bu izinlerin neler olduğu inşaat yapılacak olan yerin “korunması gereken alan” olup olmadığına göre belirlenmektedir. “Korunması gerekli alanlar” çeşitli mevzuatlar içerisinde belirlenmiş olup, bunlar üzerinde yapılacak olan her türlü inşaat faaliyeti ya yasaktır ya da belirli izinlere tabiidir. Çeşitli kanun ve yönetmeliklerle belirlenmiş korunması gerekli alanlar ve alınması gereken izinlerden bazıları şunlardır;  2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2’nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3’üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" üzerinde yapılacak olan her türlü plan, proje ve yatırımlara izin verilmesi Orman ve Su İşleri Bakanlığının yetkisindedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu62 T.C. Sayıştay Başkanlığı

62 …” denilmiş olup, buna göre her türlü yapı için gerekli yapı ruhsatiyesinin alınması şart koşulmuştur. Aynı Kanun’un “Ruhsat Müddeti” başlıklı 29’uncu maddesinde ise; “Yapıya başlama müddeti ruhsat tarihinden itibaren iki yıldır …” denilmiştir, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddede ise “…ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir” denilerek, yapı ruhsatı olmaksızın başlatılan inşaatlar hakkında ilgili kurum tarafından yıkım kararı alınacağı belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, uygulamasında izin engeli bulunan projelerin desteklenmemesi gerekmektedir. Kalkınma Ajansları tarafından desteklenmiş olan güdümlü projeler incelendiğinde, tamamına yakınının inşaat ve yapı faaliyeti içerdiği görülmektedir. Kalkınma Ajansları tarafından güdümlü proje olarak desteklenen projelerden inşaat faaliyeti içerenlerin uygulamasında izin ile ilgili herhangi bir engel bulunmaması gerekmekte olup, buna inşaat ile ilgili yapı ruhsatiyesi de dahildir. Buna göre, güdümlü proje olarak desteklenecek bir projede, desteğe başlamadan önce yapı ruhsatiyesinin aranması, aksi halde hiç destek kapsamına alınmaması gerekmektedir. İnşaat işlerinde yapı ruhsatı dışında, yapılması planlanan yapının bulunduğu alana göre alınması ya da sorgulanması zorunlu başka izinler de bulunmaktadır. Bu izinlerin neler olduğu inşaat yapılacak olan yerin “korunması gereken alan” olup olmadığına göre belirlenmektedir. “Korunması gerekli alanlar” çeşitli mevzuatlar içerisinde belirlenmiş olup, bunlar üzerinde yapılacak olan her türlü inşaat faaliyeti ya yasaktır ya da belirli izinlere tabiidir. Çeşitli kanun ve yönetmeliklerle belirlenmiş korunması gerekli alanlar ve alınması gereken izinlerden bazıları şunlardır;  2873 sayılı Milli Parklar Kanunu’nun 2’nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3’üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" üzerinde yapılacak olan her türlü plan, proje ve yatırımlara izin verilmesi Orman ve Su İşleri Bakanlığının yetkisindedir. 63  2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 3 üncü maddesinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı Kanun ile 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlarda, aynı kanunun 9’uncu maddesine göre inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz ve her türlü esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır. Tescil edilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tespiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağı konusunda karar alma yetkisi Koruma Kurullarına verilmiştir.  2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9’uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanların kullanılması Çevre ve Şehircilik Bakanlığının iznine tabiidir. Ayrıca aynı kanunun 10’uncu maddesine ve bu maddeye göre çıkarılan “Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne” göre Çevresel Etki Değerlendirme Raporu alınması gereken projelerde, Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyecektir.  6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca Devlet ormanları üzerinde kamu yararına yapılacak her türlü yapı ve tesisler için herhangi bir şekilde irtifak hakkı tesisi Maliye ve Tarım ve Orman Bakanlıklarının iznine bağlıdır. Kamuya ait herhangi bir alanda bir yapı ruhsatiyesi alınmadan önce belirlenen alanın korunması gerekli alan olup olmadığı araştırılmalı ve korunması gerekli alan ise belirlenen izinlerin alınması gerekmektedir. Kalkınma ajansları ise, söz konusu alanda uygulanacak olan proje için gerekli izinlerin alınıp alınmadığını sözleşme öncesinde kontrol etme mecburiyetindedirler. 2016 yılında yapılan denetimler sonucunda, kalkınma ajansları tarafından desteklenen Güdümlü Projelerden bir kısmında yapı ruhsatiyesi olmadan inşaata başlandığı, projenin başvuru aşamasında alınmış ya da başvurusu yapılmış olması gereken izinlerin hiç alınmadığı ya da başvurusunun inşaat faaliyetleri başladıktan sonra yapıldığı tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere söz konusu 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 63 T.C. Sayıştay Başkanlığı

64 izinler alınmadan inşaat faaliyetlerine başlanması 3194 no’lu İmar Kanunu’na göre söz konusu yapının yıkılmasını, ayrıca kalkınma ajansları mevzuatı açısından da söz konusu izinlere sahip olmayan başvuruların hiç değerlendirmeye alınmamasını gerektirmektedir. 3.21 Güdümlü Projelerin Çoğunun Süre Uzatımlarıyla Sonuçlanması
Kalkınma ajansları tarafından desteklenen güdümlü projelerde süreye ilişkin düzenlemeler Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Ayrıca ajanslar arasında farklı uygulamalar olmasını önlemek ve standart bir uygulama çerçevesi sağlayabilmek için Kalkınma Bakanlığı tarafından Destek Yönetim Kılavuzu çıkarılmış olup, bu kılavuz içerisinde de süre ile ilgili düzenlemeler bulunmaktadır. Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’nci maddesinde; “… (8) Güdümlü proje desteğinin niteliği, usulü, esası ve destek miktarı ajansın yıllık çalışma programında belirlenir. Bu kapsamdaki projelere sağlanacak mali destekler ajansın yıllık gider bütçesinin yüzde yirmisini geçemez. Bu tür projelerin uygulama süresi iki yılı geçemez” denilmiştir. Aynı Yönetmelik’in “Sözleşme değişiklikleri” başlıklı 38’inci maddesinde ise; “… d) Proje veya faaliyetin yürütülmesini büyük ölçüde zorlaştıran veya geçici olarak imkânsız hale getiren bu Yönetmelikte belirtilen mücbir sebeplerin varlığı halinde, sözleşme süresi altı ayı geçmemek üzere uzatılabilir” denilerek sözleşme uzatımı sadece bu Yönetmelik’te sayılan mücbir sebep halleri ve altı ay ile kısıtlanmıştır. Mücbir sebep hallerinin neler olduğu yönetmeliğin “Mücbir sebepler” başlıklı 45’inci maddesinde sayılmıştır. Bu maddeye göre; “1) Bu Yönetmelik kapsamındaki uygulamalarda mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller aşağıda belirtilmiştir:
a) Deprem, sel, yangın, çığ, toprak kayması, yıldırım düşmesi gibi genel nitelikli doğal afetler, 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu64 T.C. Sayıştay Başkanlığı

64 izinler alınmadan inşaat faaliyetlerine başlanması 3194 no’lu İmar Kanunu’na göre söz konusu yapının yıkılmasını, ayrıca kalkınma ajansları mevzuatı açısından da söz konusu izinlere sahip olmayan başvuruların hiç değerlendirmeye alınmamasını gerektirmektedir. 3.21 Güdümlü Projelerin Çoğunun Süre Uzatımlarıyla Sonuçlanması
Kalkınma ajansları tarafından desteklenen güdümlü projelerde süreye ilişkin düzenlemeler Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Ayrıca ajanslar arasında farklı uygulamalar olmasını önlemek ve standart bir uygulama çerçevesi sağlayabilmek için Kalkınma Bakanlığı tarafından Destek Yönetim Kılavuzu çıkarılmış olup, bu kılavuz içerisinde de süre ile ilgili düzenlemeler bulunmaktadır. Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin “Güdümlü proje destekleri” başlıklı 28’nci maddesinde; “… (8) Güdümlü proje desteğinin niteliği, usulü, esası ve destek miktarı ajansın yıllık çalışma programında belirlenir. Bu kapsamdaki projelere sağlanacak mali destekler ajansın yıllık gider bütçesinin yüzde yirmisini geçemez. Bu tür projelerin uygulama süresi iki yılı geçemez” denilmiştir. Aynı Yönetmelik’in “Sözleşme değişiklikleri” başlıklı 38’inci maddesinde ise; “… d) Proje veya faaliyetin yürütülmesini büyük ölçüde zorlaştıran veya geçici olarak imkânsız hale getiren bu Yönetmelikte belirtilen mücbir sebeplerin varlığı halinde, sözleşme süresi altı ayı geçmemek üzere uzatılabilir” denilerek sözleşme uzatımı sadece bu Yönetmelik’te sayılan mücbir sebep halleri ve altı ay ile kısıtlanmıştır. Mücbir sebep hallerinin neler olduğu yönetmeliğin “Mücbir sebepler” başlıklı 45’inci maddesinde sayılmıştır. Bu maddeye göre; “1) Bu Yönetmelik kapsamındaki uygulamalarda mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller aşağıda belirtilmiştir:
a) Deprem, sel, yangın, çığ, toprak kayması, yıldırım düşmesi gibi genel nitelikli doğal afetler, 65 b) Proje yararlanıcısının en az üç ay süreli hastalıkları, yaralanma sonucu iş göremez hale gelmeleri,
c) Genel kanuni grev,
ç) Genel salgın hastalık,
d) Kısmî veya genel seferberlik ilânı.
(2) Sözleşme süresinin uzatılması, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil olmak üzere, ajans tarafından birinci fıkrada belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için; önceden öngörülemez ve beklenemez olması, yararlanıcıdan kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, hakkaniyet kuralları çerçevesinde ve objektif olarak bu şartlar altında yararlanıcının sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini aynen ifasının beklenemez olması, yararlanıcının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yararlanıcının ajansa yazılı olarak bildirimde bulunması ve zorunlu haller hariç söz konusu sebebin yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur”. Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu’nda ise sözleşme süre uzatımı ile ilgili şu açıklamalara yer verilmiştir; “2.1.1.1.7.7. Sözleşmelerin Durdurulması ……….. Ajansın verdiği destekler kapsamında, mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller ve koşullar Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliğinde tanımlanmaktadır. Ajans, Yönetmelik hükümleri çerçevesinde mücbir sebep taleplerini değerlendirerek, mücbir sebebi kabul edip, etmemeye karar verir. Mücbir sebebin Ajans tarafından kabulü durumunda, projenin bir kısmı veya tamamı, sebep ortadan kalkana kadar en fazla altı ay olmak üzere geçici olarak durdurulabilir ya da proje süresinin en fazla altı ay uzatılması da dahil olmak üzere gerekli değişikliklerin yapılarak projenin devamına karar verebilir.” Görüldüğü üzere Kalkınma Ajansları destek mevzuatında süre uzatımı 6 ay ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca süre uzatımı verilebilmesi de Yönetmelik’te sayılan mücbir sebep halleri ile sınırlıdır. Buna göre Yönetmelik’te sayılan bu haller dışında ve 6 ayın üzerinde süre uzatımı verilebilmesini mümkün kılan herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 65 T.C. Sayıştay Başkanlığı

66 2016 yılı denetimleri kapsamında yapılan incelemeler sonucunda; kalkınma ajansları tarafından desteklenmiş olan 66 güdümlü proje incelenmiş bunlardan 2’sinin sözleşmesinin feshedildiği, 27’sinin normal süresi içerisinde devam ettiği; kalan 37 projeden 29’unda süre uzatımı ya da sözleşme durdurma yoluna başvurulduğu ve sadece 8 projenin normal süresi içerisinde sonuçlandığı görülmüştür. Öte yandan verilen süre uzatımlarının genellikle mücbir sebep hallerine dayanmadığı, ayrıca bazı projelerde proje süresinin 6 aydan fazla uzatıldığı da tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Bulgu 17’de belirtildiği üzere, proje hazırlık aşamasının mevzuatta öngörülen şekilde yürütülmemiş olmasından kaynaklı olduğu düşünülen projelerdeki gecikmeler, destekle yaratılmak istenilen etkinin de ertelenmesine neden olacaktır. Bu nedenle, projelerin mevzuatta öngörülen sürelerde bitirilmesi için kontrol mekanizmalarının gözden geçirilmesi gerektiği düşünülmektedir. 3.22 Projelerin Performans Ölçüm Sisteminin Sağlıklı İşlememesi Kalkınma ajansları tarafından proje teklif çağrısı yöntemi ile mali destek verildiği gibi bazen çağrıya çıkılmaksızın doğrudan faaliyet desteği ve güdümlü proje desteği şeklinde de doğrudan destek sağlanabilmektedir. Destekten faydalanmak isteyen potansiyel yararlanıcı, hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, proje başvuru formunu doldurmaktadır. Söz konusu form içerisinde projeden beklenen amaçların tespitine yönelik performans göstergelerine yer verilmektedir. 5449 sayılı Kanunun “Genel Koordinasyon” başlıklı 4’üncü maddesinin (b) fıkrasına göre, proje/programlarla ilgili performans göstergelerinin tespit ve ölçümüne dair usul ve esasları belirleme görevi Kalkınma Bakanlığı’na aittir. Bu doğrultuda Bakanlık tarafından işletme, sosyal, turizm, küçük ölçekli altyapı ile tarım ve kırsal kalkınma başlıkları altında göstergeler tespit edilmiş ve bunlar KAYS içerisine konularak kullanıma açılmıştır. Kalkınma Bakanlığı’nca hazırlanan Destek Yönetim Kılavuzu’nda kalkınma ajanslarının teşkilat yapısına yer verilmiştir. Buna göre; proje başvuru, seçim ve değerlendirme süreçlerini planlamak ve yönetmekle görevli olan “Program Yönetim Birimi (PYB)”, KAYS içerisinde tanımlı olan performans göstergeleri arasından projeler için gösterge seti belirlemesi yapmaktadır. Ardından proje başvuru sahibine set içerisinden projesi için uygun olan göstergeleri seçme hakkı verilmektedir. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu66 T.C. Sayıştay Başkanlığı

66 2016 yılı denetimleri kapsamında yapılan incelemeler sonucunda; kalkınma ajansları tarafından desteklenmiş olan 66 güdümlü proje incelenmiş bunlardan 2’sinin sözleşmesinin feshedildiği, 27’sinin normal süresi içerisinde devam ettiği; kalan 37 projeden 29’unda süre uzatımı ya da sözleşme durdurma yoluna başvurulduğu ve sadece 8 projenin normal süresi içerisinde sonuçlandığı görülmüştür. Öte yandan verilen süre uzatımlarının genellikle mücbir sebep hallerine dayanmadığı, ayrıca bazı projelerde proje süresinin 6 aydan fazla uzatıldığı da tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Bulgu 17’de belirtildiği üzere, proje hazırlık aşamasının mevzuatta öngörülen şekilde yürütülmemiş olmasından kaynaklı olduğu düşünülen projelerdeki gecikmeler, destekle yaratılmak istenilen etkinin de ertelenmesine neden olacaktır. Bu nedenle, projelerin mevzuatta öngörülen sürelerde bitirilmesi için kontrol mekanizmalarının gözden geçirilmesi gerektiği düşünülmektedir. 3.22 Projelerin Performans Ölçüm Sisteminin Sağlıklı İşlememesi Kalkınma ajansları tarafından proje teklif çağrısı yöntemi ile mali destek verildiği gibi bazen çağrıya çıkılmaksızın doğrudan faaliyet desteği ve güdümlü proje desteği şeklinde de doğrudan destek sağlanabilmektedir. Destekten faydalanmak isteyen potansiyel yararlanıcı, hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, proje başvuru formunu doldurmaktadır. Söz konusu form içerisinde projeden beklenen amaçların tespitine yönelik performans göstergelerine yer verilmektedir. 5449 sayılı Kanunun “Genel Koordinasyon” başlıklı 4’üncü maddesinin (b) fıkrasına göre, proje/programlarla ilgili performans göstergelerinin tespit ve ölçümüne dair usul ve esasları belirleme görevi Kalkınma Bakanlığı’na aittir. Bu doğrultuda Bakanlık tarafından işletme, sosyal, turizm, küçük ölçekli altyapı ile tarım ve kırsal kalkınma başlıkları altında göstergeler tespit edilmiş ve bunlar KAYS içerisine konularak kullanıma açılmıştır. Kalkınma Bakanlığı’nca hazırlanan Destek Yönetim Kılavuzu’nda kalkınma ajanslarının teşkilat yapısına yer verilmiştir. Buna göre; proje başvuru, seçim ve değerlendirme süreçlerini planlamak ve yönetmekle görevli olan “Program Yönetim Birimi (PYB)”, KAYS içerisinde tanımlı olan performans göstergeleri arasından projeler için gösterge seti belirlemesi yapmaktadır. Ardından proje başvuru sahibine set içerisinden projesi için uygun olan göstergeleri seçme hakkı verilmektedir. 67 Proje teklif çağrısı yöntemi ile yapılan başvurularda bağımsız değerlendiriciler tarafından ele alınan konu başlıklarından biri performans göstergelerinin nitelik ve nicelik yönünden yeterliliği olup, değerlendiricilerin göstergeleri değiştirme yetkisi bulunmamakta sadece revizyon önerileri getirebilmektedirler. GPD ve DFD projelerinin değerlendirme süreçlerinde ise bağımsız değerlendiriciler bulunmamakta, ajans personeli tarafından inceleme yapılmaktadır. Bunların değerlendirilmesi aşamasında da ajans personelinin göstergeleri değiştirme yetkisi bulunmamaktadır. Destek sözleşmelerinin imzalanması ile birlikte, ajansın “İzleme ve Değerlendirme Birimi (İDB)” harekete geçmektedir. Söz konusu Birimin, “Destek programlarının ve projelerin değerlendirilmesine yönelik performans/başarı gösterge setinin belirlenmesine katkı sağlamak” görevi çerçevesinde, sözleşmenin imzalanmasını müteakip iki hafta içerisinde gerçekleştirilen ilk izleme ziyaretinde projenin performans göstergelerinin belirlenmesine ya da güncellenmesine destek sağlanabilmektedir. Bu kapsamda, izleme uzmanınca gösterge seti içerisinden yararlanıcı tarafından seçilmemiş olan göstergeler eklenebilmekte ya da seçilmiş olanların sayısal değerleri aşağı yada yukarı şekilde güncellenebilmektedir. Yapılan güncelleme neticesinde gösterge hedefi “0” olarak revize edilirse, başvuru sahibi tarafından seçilmiş olan gösterge projeden tamamen çıkarılmış olmaktadır. Proje uygulama dönemi içerisinde program ve projelerin performansının izlenmesi ile bunların sonuçlandırılması aşamalarında başarı/başarısızlık tespitine dair ölçüm yapılması görevi de İzleme ve Değerlendirme Birimine aittir. Performans göstergelerinin belirlenmesi, seçimi, uygulanması, ölçümü ve değerlendirilmesine dair yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde uygulamada tespit edilen sorunlar aşağıda belirtilmiştir:  Kalkınma Bakanlığı haricinde hiçbir makam ya da kişinin sisteme gösterge ekleme ya da çıkarma yetkisi bulunmamaktadır. Bu nedenle, KAYS’ta yer alan performans göstergelerinin projelerin sonuçlarını ölçebilir ve iyi tanımlanmış olmaları gerekmektedir. Yapılan incelemede; “Yurt İçi Satış Tutarı”, “Eğitim Harcamaları”, “Fuar Alanı Yüzölçümü” örneklerinde olduğu gibi, bazı göstergelerin projelerin performansını ortaya koymaktan ziyade proje faaliyetleri kapsamında yapılması düşünülen yapım işlerinin tanımından ya da parasal tutarından ibaret olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, projenin devamı süresince yapılan düzenli 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 67 T.C. Sayıştay Başkanlığı

68 izleme ziyaretlerindeki göstergelere ait ilerlemenin değerlendirilmesi anlamsız kıldığı gibi, proje tamamlandıktan sonra beklenen amaç ve hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının ölçülememesine/bilinememesine sebep olmaktadır.  PYB uzmanlarının proje için belirlediği gösterge seti ile bunlar arasından yararlanıcı tarafından seçilen göstergelerin hangi kriterlere göre tespit edildiği/seçildiği belli olmadığı gibi bunların projenin başarısını ölçmek ve değerlendirmek için uygun (ilgili) olup olmadığının kontrolü de yapılmamaktadır. Bu durum, projelerin ve dolayısıyla verilen desteklerin istenilen hedefe ulaşıp ulaşmadığının tespit edilememesi riskini meydana getirmektedir.  İlk izleme aşamasında izleme uzmanlarınca KAYS’ta yer alanlar göstergeler arasından proje için yenilerinin eklenmesi ya da yararlanıcı tarafından seçilenlerden bazılarının çıkarılması işlemi yapılabilmektedir. Ancak bu gibi durumları kontrol eden veya onaylayan bir mekanizma bulunmamaktadır. Kontrol mekanizmalarının oluşturulmaması; proje ile ilgili olmayan göstergelerin seçilebilmesi, göstergelere ait sayısal hedeflerin ulaşılabilir olmaktan çıkarılması veya daha düşük hedeflerle güncellenip projelerin daha başarılı gösterilmesi gibi hususlar dikkate alındığında, projelerin gerçekçi ve objektif değerlendirilmeleri açısından risk oluşturmaktadır.  Projelerin bitimi ile birlikte performans ölçümü yapılmaktadır. Ancak, gelecek yıllarda daha net değerlendirmelerin elde edilebileceği performans göstergelerinin varlığı göz önüne alındığında, bu tür göstergeler için proje bitimiyle ile birlikte yapılan ölçüm işleminin sağlıklı sonuç vermeyeceği açıktır. Kaldı ki ölçüm ve değerlendirme konusunda etkin bir mekanizma kurulmuş olsa dahi hedeflerin tutturulamaması durumunda ne tür bir işlem yapılması gerektiği de belirlenmemiştir. Bu konuda Ajanslar arasında standart bir uygulama bulunmamakta olup, bazıları kendi inisiyatifleri ile cezai işlem yoluna başvurmakta, bazıları ise hiçbir yaptırım uygulamamaktadır.  Kalkınma Ajansları Proje Ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin 41’inci maddesinde, her yıl desteklenen proje ve faaliyetlerin en az yüzde onunun denetlenme zorunluluğundan bahsedilmektedir. Söz konusu Yönetmelik’in 43’üncü maddesinde ise, “yararlanıcının destek sözleşmesi kapsamında sağlanmış tesis, 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu68 T.C. Sayıştay Başkanlığı

68 izleme ziyaretlerindeki göstergelere ait ilerlemenin değerlendirilmesi anlamsız kıldığı gibi, proje tamamlandıktan sonra beklenen amaç ve hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının ölçülememesine/bilinememesine sebep olmaktadır.  PYB uzmanlarının proje için belirlediği gösterge seti ile bunlar arasından yararlanıcı tarafından seçilen göstergelerin hangi kriterlere göre tespit edildiği/seçildiği belli olmadığı gibi bunların projenin başarısını ölçmek ve değerlendirmek için uygun (ilgili) olup olmadığının kontrolü de yapılmamaktadır. Bu durum, projelerin ve dolayısıyla verilen desteklerin istenilen hedefe ulaşıp ulaşmadığının tespit edilememesi riskini meydana getirmektedir.  İlk izleme aşamasında izleme uzmanlarınca KAYS’ta yer alanlar göstergeler arasından proje için yenilerinin eklenmesi ya da yararlanıcı tarafından seçilenlerden bazılarının çıkarılması işlemi yapılabilmektedir. Ancak bu gibi durumları kontrol eden veya onaylayan bir mekanizma bulunmamaktadır. Kontrol mekanizmalarının oluşturulmaması; proje ile ilgili olmayan göstergelerin seçilebilmesi, göstergelere ait sayısal hedeflerin ulaşılabilir olmaktan çıkarılması veya daha düşük hedeflerle güncellenip projelerin daha başarılı gösterilmesi gibi hususlar dikkate alındığında, projelerin gerçekçi ve objektif değerlendirilmeleri açısından risk oluşturmaktadır.  Projelerin bitimi ile birlikte performans ölçümü yapılmaktadır. Ancak, gelecek yıllarda daha net değerlendirmelerin elde edilebileceği performans göstergelerinin varlığı göz önüne alındığında, bu tür göstergeler için proje bitimiyle ile birlikte yapılan ölçüm işleminin sağlıklı sonuç vermeyeceği açıktır. Kaldı ki ölçüm ve değerlendirme konusunda etkin bir mekanizma kurulmuş olsa dahi hedeflerin tutturulamaması durumunda ne tür bir işlem yapılması gerektiği de belirlenmemiştir. Bu konuda Ajanslar arasında standart bir uygulama bulunmamakta olup, bazıları kendi inisiyatifleri ile cezai işlem yoluna başvurmakta, bazıları ise hiçbir yaptırım uygulamamaktadır.  Kalkınma Ajansları Proje Ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği’nin 41’inci maddesinde, her yıl desteklenen proje ve faaliyetlerin en az yüzde onunun denetlenme zorunluluğundan bahsedilmektedir. Söz konusu Yönetmelik’in 43’üncü maddesinde ise, “yararlanıcının destek sözleşmesi kapsamında sağlanmış tesis, 69 makine, ekipman, teçhizat ve diğer malzemelerin, projenin sona ermesinden itibaren üç yıl süreyle mülkiyetini başkasına devredemeyeceği, rehin ve teminat olarak gösteremeyeceği, ve projede tanımlanan iş dışında başka bir iş için kullanamayacağı, aksi halde destek miktarının üç katı tutarında ajansa tazminat ödeyeceği hususu sözleşmede yer alır. Bunun yanı sıra, söz konusu tesis, makine, ekipman ve diğer malzemenin, projenin sona ermesinden itibaren üç yıl süreyle genel sekreterin gerekçeli ve yazılı izni olmaksızın ajansın kurulu olduğu düzey 2 istatistiki bölge birimi dışına çıkarılamayacağı, aksi halde yararlanıcının söz konusu tesis ve taşınırlar için sağladığı destek miktarının üç katı tutarında ajansa tazminat ödeyeceği hükmüne de sözleşmede yer verilir.” denilmektedir. Bu kapsamda, Yönetmelik’in 41 ve 43’üncü maddelerinde yer alan izleme ve denetim faaliyetlerinde, projelerin performans göstergeleri yönünden kontrol edilmesi gerektiğine dair bir düzenleme bulunmadığından bu yöndeki bir inceleme ajans personelinin inisiyatifine kalmakta ve genel olarak yapılmamaktadır. 2016 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 69 T.C. Sayıştay Başkanlığı