2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu.pdf

Eylül 2016 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00 Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2015 YILI KALKINMA AJANSLARI GENEL DENETİM RAPORU

T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI İnönü Bulvarı (Eskişehir Yolu) No:45 06520 Balgat / ANKARA Telefon : (0 312 ) 295 30 00 Fax : (0 312) 295 40 94 e– posta: sayistay@sayistay.gov.tr Elektronik Ağ : www.sayistay.gov.tr Sayı: Bşk.2016/15-619826/37797 08.09.2016 Konu: 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca hazırlanan 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporunu saygılarımla arz ederim.
Seyit Ahmet BAŞ
Sayıştay Başkanı

2015 YILI KALKINMA AJANSLARI GENEL DENETĠM RAPORU Eylül 2016

ĠÇĠNDEKĠLER

1. GENEL ÇERÇEVE ______________________________________________________________ 1 1.1 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIġTAY DENETĠMĠNĠN HUKUKĠ DAYANAĞI ________ 1 1.2 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIġTAY DENETĠMĠNĠN YÖNTEMĠ VE KAPSAMI __________ 3
2. KALKINMA AJANSLARI HAKKINDA BĠLGĠ ______________________________________ 5 2.1 GENEL BĠLGĠ __________________________________________________________________ 5 2.2 KALKINMA AJANSLARININ TEġKĠLAT YAPISI ___________________________________ 9 2.3 KALKINMA AJANSLARININ MALĠ YAPISI _______________________________________ 13
3. DENETĠMLER SONUCU TESPĠT EDĠLEN HUSUSLAR _________________________________ 19 3.1 Kalkınma Ajansları Arasında Koordine Edilmesi Gereken Bir Çok Uygulama Alanı Olmasına Rağmen Yeterli Koordinasyonun Sağlanamaması ve Bazı Yönetsel Konularda Hukuki Düzenleme BoĢluklarının Bulunması _________________________________________________________ 19 3.2 Kalkınma Ajanslarının Önemli Bir Kısmının Stratejik Plana Sahip Olmaması________________ 21 3.3 Ġç Denetçi Ġstihdam Edilememesi___________________________________________________ 22 3.4 Ajans Personeline Yapılan Ödemelerin Mevzuatta Belirtilen Üst Limiti AĢması ______________ 24 3.5 Ajans Gelirleri Arasında Yer Alan Genel Yönetim Bütçe Paylarının Zamanında Aktarılmaması _ 27 3.6 Yerel Yönetim Katkı Paylarının Kaydedildiği Hesapların Fiili Durumu Yansıtmaması _________ 27

KISALTMALAR AHĠKA: Ahiler Kalkınma Ajansı ANKARAKA: Ankara Kalkınma Ajansı BAKA: Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı BAKKA: Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı BEBKA: Bursa EskiĢehir Bilecik Kalkınma Ajansı ÇKA: Çukurova Kalkınma Ajansı ÇPBMY: ÇalıĢma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi DAKA: Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı DĠKA: Dicle Kalkınma Ajansı DOĞAKA: Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı DOKA: Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı FKA: Ferhat Kalkınma Ajansı GEKA: Güney Ege Kalkınma Ajansı GMKA: Güney Marmara Kalkınma Ajansı IPA: Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (Instrument for Pre-Accession Assistance) ĠKA: Ġpekyolu Kalkınma Ajansı ĠSTKA: Ġstanbul Kalkınma Ajansı ĠZKA: Ġzmir Kalkınma Ajansı KARACADAĞ: Karacadağ Kalkınma Ajansı KAYS: Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi KBS: Maliye Bakanlığı Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi KUDAKA: Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı KUZKA: Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı

MARKA: Doğu Marmara Kalkınma Ajansı MEVKA: Mevlana Kalkınma Ajansı OKA: Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı ORANKA: Orta Anadolu Kalkınma Ajansı PFDY: Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi Modülü SERKA: Serhat Kalkınma Ajansı TRAKYAKA: Trakya Kalkınma Ajansı YPK: Yüksek Planlama Kurulu ZAFER: Zafer Kalkınma Ajansı

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 1

1. GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında SayıĢtay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ile mahalli idarelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek, sorumluların hesap ve iĢlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama iĢlerini yapmakla görevli olan kurum olarak tanımlanmıĢtır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, vatandaĢ adına kamu gelirlerini toplama ve bu gelirleri harcama konusunda, yürütme organına verdiği yetkinin sonuçlarını denetleme anlamına gelen bütçe hakkını, kendi adına denetim yapan SayıĢtay aracılığıyla kullanmaktadır. SayıĢtay bu yetkisini kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi ile kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi, kamu kaynaklarının korunması, kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleĢtirilmesi ve yaygınlaĢtırılması amacına yönelik olarak kullanmaktadır. 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu’nun 35’inci maddesinde, denetimin genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartlarına uygun olarak ve güncel denetim metodolojilerinin öngördüğü usullerle gerçekleĢtirileceği öngörülmüĢtür. SayıĢtay tarafından yapılacak denetimlerde; uluslararası standartlar dikkate alınarak kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına iliĢkin mali iĢlemlerinin mevzuata uygunluğu, mali rapor ve tablolarının doğruluğu ve güvenirliği ile bu mali iĢlem ve hesapları üreten sistemlerin verimli ve etkili çalıĢıp çalıĢmadıklarının değerlendirilmesi gerekmektedir. SayıĢtay, bu amaçlar doğrultusunda kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve iĢlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetleyerek, sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, açık ve güvenilir raporlar sunmakla görevlidir. 1.1 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIġTAY DENETĠMĠNĠN HUKUKĠ DAYANAĞI SayıĢtaylar, halkın ödediği verginin halk yararına kullanımını sağlamak için parlamentolar adına denetim yapmak üzere kurulmuĢlardır. ÇağdaĢ dünyada son dönemde yaĢanan geliĢmeler, SayıĢtay denetiminin nesnel tabanının geniĢletilmesi yönündedir. Bu geliĢmeler Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları (SayıĢtaylar) Örgütünün (INTOSAI) ve T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 1

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 2 benzeri diğer uluslararası kurumlarının dokümanlarına da yansımıĢtır. Yine son dönemlerde, gerek ülkeler bazında, gerekse uluslararası kuruluĢlar platformunda, SayıĢtay denetimi ile Parlamentoların denetim fonksiyonunun etkinliği arasında iliĢki kurulmakta ve SayıĢtay denetimi saydamlığın, hesap verme sorumluluğunun güvencesi sayılmaktadır. Bu geliĢmelere bağlı olarak SayıĢtayların yaptığı denetimin kapsamı kamu kaynağının kullanıldığı tüm alanlara yayılmıĢtır. Kamu hizmetlerinin çeĢitliliğinin her geçen gün artması ve sunumunda yaĢanan değiĢimler, kamu hizmetlerinin farklı idari yapılar tarafından sunulmasına ve kamu parasının kullanımında da farklılaĢmaya neden olmuĢtur. Bu durum, kamu parası kavramını yeniden tanımlama gereğini ortaya çıkarmıĢtır. Günümüzde hangi kaynaktan alınırsa alınsın, kamunun elde ettiği bütün paralar, kamu kurumlarından alınan paralar, özel kurumların belli statü ve yetki kullanarak elde ettiği paralar kamu parası olarak kabul edilmektedir. 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’a göre ajansların gelirleri büyük ölçüde kamu gücüne dayanarak toplanan gelirlerden oluĢmaktadır. Kanun’un 25’inci maddesinde ajansların her türlü hesap ve iĢlemlerinin bağımsız denetim kuruluĢlarınca incelenmesine iliĢkin hükümler yer almıĢtır. Bu koĢullarda, tüzel kiĢiliğe sahip bir kamu kurumu olarak kamu parası kullanan kalkınma ajansları, saydamlık ve hesap verme sorumluluğu ilkeleri uyarınca parlamento adına denetim yapan SayıĢtayın denetim kapsamı içerisindedir. 6085 sayılı Kanun’un “Tanımlar” baĢlıklı 2’nci maddesinde kamu idaresi, “kamu veya özel hukuk hükümlerine tabi olup olmadığına bakılmaksızın tüm idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme, bağlı ortaklık ve şirketler” olarak tanımlanmıĢtır. 6085 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin (a) fıkrasında; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, sermayesindeki kamu payı doğrudan veya dolaylı olarak % 50’den fazla olan özel kanunlar ile kurulmuĢ anonim ortaklıkları ve diğer kamu idarelerini (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluĢları hariç) SayıĢtayın denetleyeceği belirtilmiĢtir. 6085 sayılı Kanun’un “SayıĢtayın Görevleri” baĢlıklı 5’inci maddesinin (a) fıkrasında; “Sayıştay Kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetler ve sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, yeterli, zamanlı bilgi ve raporlar sunar.” hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer verilen hükümlerden anlaĢılacağı üzere, kamu kaynağı kullanan ve kamu tüzel kiĢisi niteliğine sahip kalkınma ajanslarının SayıĢtay Denetimine tabi olduğu açıktır. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu2

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 3 1.2 KALKINMA AJANSLARINDA SAYIġTAY DENETĠMĠNĠN YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Bu rapor, 2015 yılı denetim programı kapsamında tüm kalkınma Ajanslarında yürütülen SayıĢtay denetimleri sonucunda düzenlenen raporlarda (yirmi altı adet) yer alan bulgulardan Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulmasında fayda görülen ve genellik arz eden konuları, yürütülen denetimlere iliĢkin genel bilgileri ve mali konularda belirtilmesi uygun görülen diğer hususları kapsamaktadır. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüĢtür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiĢtir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluĢturmaktadır. SayıĢtay, düzenlediği 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu ile Türkiye Büyük Millet Meclisine kalkınma ajanslarının mali durum ve faaliyetleri hakkında bilgi ve öneriler sunmayı ve kalkınma ajanslarında sistemin geliĢmesine ve etkin bir biçimde uygulanmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Kalkınma ajansları 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine ve Genel Yönetim kapsamına tabi olmadığından SayıĢtayın yargısal denetimi dıĢında kalmaktadır. Dolayısıyla bu kurumlarla ilgili SayıĢtay tarafından yargılamaya esas rapor düzenlenememektedir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 3

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 5 2. KALKINMA AJANSLARI HAKKINDA BĠLGĠ 2.1 GENEL BĠLGĠ Kalkınma ajansları 08.02.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun ile ülkemizde yerel potansiyel ve kaynakları harekete geçirmek, bölgesel ve bölge içi eĢitsizlikleri gidermek, rekabet gücü, yenilikçilik ve giriĢimcilik kapasitesinin artırılarak katılımcı bir anlayıĢla sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanması amacıyla geleneksel örgütlenme modellerine benzemeyen bir yapıda dizayn edilmiĢ yeni bir örgütlenme modelidir. 5449 sayılı Kanun’un genel gerekçesinin sonunda; “Bölgeler arası geliĢmiĢlik farklılıklarının, yerel ve küresel rekabetteki değiĢimlerin, AB’ye uyum sürecindeki yükümlülüklerin, finansal ve beĢeri kaynakların rasyonel dağılımı zorunluluğunun, çevresel duyarlılıktaki artıĢın ve yerel kalkınma ve örgütlenme taleplerinin artıĢı ile bu taleplerin etkin yönlendirilmesi gibi nedenlerin; katılımcı, esnek bir yapıya sahip ve teknik kapasitesi güçlü olan, yerel ve bölgesel geliĢmeyi hızlandırmaya odaklı kalkınma birimleri konumundaki kalkınma ajanslarının oluĢumunda ihtiyaçtan öte bir zorunluluk yarattığı” belirtilerek, kalkınma ajanslarının kuruluĢundaki gereksinim açık bir Ģekilde ifade edilmiĢtir. Bu Kanun’un 3’üncü maddesinde; kalkınma ajanslarının bölgeler esas alınarak Kalkınma Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulacağı, kalkınma ajanslarının kuruluĢunda esas alınacak olan bölgelerin, 2002/4720 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Düzey 2 Ġstatistiki Bölge Birimleri olduğu ve söz konusu bölgelerin yeniden düzenlenmesinde ve kurulmuĢ olan ajansların kaldırılmasında Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu belirtilmiĢtir. Bu yetki kapsamında, Avrupa Birliği müktesebatı çerçevesinde Ģekillenen süreç sonunda Türkiye Ġstatistik Kurumunun belirlemiĢ olduğu düzey bölgeler esas alınarak Bakanlar Kurulunun; 2006, 2008 ve 2009 yıllarında çıkardığı üç ayrı karar ile Düzey 2 Bölgesinin tamamında yirmi altı adet kalkınma ajansı kurulmuĢ ve ajans merkezlerinin bulunacağı iller belirlenmiĢtir. Tablo 1’de ajansların merkezleri ve kapsadığı iller yer alırken; Tablo 2’de ise coğrafi görünümleri verilmiĢtir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 5

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 6 Tablo 1: Kalkınma Ajanslarının KuruluĢ Yılları ve Kapsadığı Ġller Düzey -2 Bölgesi Kalkınma Ajansı KuruluĢ Yılı Kapsadığı Ġller TR31 Ġzmir Kalkınma Ajansı (ĠZKA) 2006 Ġzmir* TR62 Çukurova Kalkınma Ajansı (ÇKA) Adana*, Mersin TR10 Ġstanbul Kalkınma Ajansı(ĠSTKA) Ġstanbul* TR52 Mevlana Kalkınma Ajansı (MEVKA) Karaman, Konya* TR83 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) Amasya, Çorum, Samsun*, Tokat TRA1 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı (KUDAKA) 2008 Bayburt, Erzincan, Erzurum* TRB2 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) Bitlis, Hakkari, MuĢ, Van* TRC1 Ġpekyolu Kalkınma Ajansı (ĠKA) Adıyaman, Gaziantep*, Kilis TRC2 Karacadağ Kalkınma Ajansı (KARACADAĞ) Diyarbakır*, ġanlıurfa TRC3 Dicle Kalkınma Ajansı (DĠKA) Batman, Mardin*, Siirt, ġırnak TR21 Trakya Kalkınma Ajansı (TRAKYAKA) Edirne, Kırklareli, Tekirdağ* TR22 Güney Marmara Kalkınma Ajansı (GMKA) Balıkesir*, Çanakkale TR32 Güney Ege Kalkınma Ajansı (GEKA) Aydın, Denizli*, Muğla TR33 Zafer Kalkınma Ajansı (ZAFER) Afyonkarahisar, Kütahya*, Manisa, UĢak TR41 Bursa EskiĢehir Bilecik Kalkınma Ajansı (BEBKA) Bilecik, Bursa*, EskiĢehir TR42 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) Bolu, Düzce, Kocaeli*, Sakarya, Yalova TR51 Ankara Kalkınma Ajansı (ANKARAKA) Ankara* TR61 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) 2009 Antalya, Burdur, Ġsparta* TR63 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı (DOĞAKA) Hatay*, KahramanmaraĢ, Osmaniye TR71 Ahiler Kalkınma Ajansı (AHĠKA) Aksaray, Kırıkkale, KırĢehir, NevĢehir*, Niğde TR72 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı (ORANKA) Kayseri*, Sivas, Yozgat TR81 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı (BAKKA) Bartın, Karabük, Zonguldak* TR82 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) Çankırı, Kastamonu*, Sinop TR90 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) Artvin, Giresun, GümüĢhane, Ordu, Rize, Trabzon* TRA2 Serhat Kalkınma Ajansı (SERKA) Ağrı, Ardahan, Iğdır, Kars* TRB1 Fırat Kalkınma Ajansı (FKA) Bingöl, Elazığ, Malatya*, Tunceli T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu6

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 7 Tablo 2: Kalkınma Ajanslarının Coğrafi Görünümleri Kalkınma ajansları, ulusal düzeyde Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda, kendine özgü teknik ve finansman mekanizmasına sahip, kâr amacı gütmeyen, çabuk karar alıp uygulayabilen, merkezi ve yerel idarelerin dıĢında, kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluĢlarını bir araya getiren, tüzel kiĢiliği haiz, 5449 sayılı Kanun’la düzenlenmemiĢ iĢlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi, teknik kapasitesi yüksek, uygulamacı olmayan, fakat destekleyici faaliyet gösteren kalkınma birimleridir. Kalkınma ajansları, ulusal planlarla uyumlu kendi bölge planlarını hazırlarlar. Kalkınma ajanslarının faaliyet gösterebileceği alan geniĢ olmakla birlikte, bölge planları ile öne çıkan stratejik sektörler ve alanlar doğrultusunda kamu kurumlarına, kar amacı güden ve gütmeyen kuruluĢlara veya bunların oluĢturduğu ortaklıklara destek sağlar. Kalkınma ajansları 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 08.09.1983 tarih ve 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunu ve 04.01.2002 tarih ve 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Ancak 5449 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi hükümlerine dayanılarak Kalkınma Bakanlığı tarafından aĢağıdaki mevzuat düzenlemeleri yapılmıĢtır.  Kalkınma Ajanslarının ÇalıĢma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik  Kalkınma Ajansları Personel Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 7

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 8  Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Mal, Hizmet, Yapım ĠĢi Satın alma Ġhale Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik  Kalkınma Ajansları Yatırım Destek Ofisleri Yönetmeliği  Kalkınma Ajansları Destek Yönetim Kılavuzu ve Ekleri  Kalkınma Ajansları Satın Alma Rehberi  Kalkınma Ajansları Proje Uygulama Rehberi  Kalkınma Ajansları Mali Desteklerinden Yararlanan Kamu Ġdarelerine Tahsis Edilen Kaynakların Aktarımı, Kullanımı, MuhasebeleĢtirilmesi ile Diğer Hususlara ĠliĢkin Usul ve Esaslar Kalkınma ajanslarının tüm iĢ ve iĢlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesini, ajansların kurumsal iĢleyiĢlerinin güçlendirilmesi ve ana hizmet süreçlerine iliĢkin etkinliğin ve verimliliğin arttırılmasını sağlamak üzere; modüler, bütünleĢik ve merkezi bir bilgi sistemi olarak Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi (KAYS) kullanılmaktadır. 2015 yılı sonu itibarıyla KAYS kapsamındaki tüm yazılım geliĢtirme iĢlemleri tamamlanmıĢ olup sistem, tüm modülleri ile birlikte ajanslar tarafından aktif olarak kullanılmaya baĢlanmıĢtır. Mevcut durumda KAYS içerisinde;  Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi (PFDY),  ÇalıĢma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi (ÇPBMY),  Ġnsan Kaynakları Yönetimi (ĠK),  Yurt DıĢı Ziyaret (YDZ),  Yatırım Destek Ofisi (YDO),  Dinamik Raporlama, T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu8

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 9 olmak üzere 6 ana modül bulunmaktadır. Mali destek programlarına yapılan baĢvuruların alınması, değerlendirilmesi, baĢarılı bulunarak sözleĢme imzalanan projelerin izlenmesi KAYS Proje ve Faaliyet Destek Yönetimi (PFDY) Modülü üzerinden, ÇalıĢma Programı, Bütçe ve Muhasebe ĠĢlemleri ise KAYS ÇalıĢma Programı Bütçe ve Muhasebe Yönetimi (ÇPBMY) modülü üzerinden gerçekleĢtirilmektedir. Ayrıca, ajanslar tarafından gerçekleĢtirilen giderler, dönemler itibarıyla Maliye Bakanlığı Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi'ne (KBS) girilmektedir. 2.2 KALKINMA AJANSLARININ TEġKĠLAT YAPISI 5449 sayılı Kanun’un “Ajansın TeĢkilatı” baĢlıklı 3’üncü bölümünde ajansların teĢkilat yapısı, kalkınma kurulu, yönetim kurulu, genel sekreterlik, birimler ve yatırım destek ofisleri Ģeklinde düzenlenmiĢtir. Ajansın karar organı yönetim kurulu, icra organı ise genel sekreterliktir. Genel sekreterlikler genel itibari ile Planlama, Programlama ve Koordinasyon, Program Yönetim Ġzleme ve Değerlendirme, Tanıtım ve DıĢ ĠliĢkiler ve Kurumsal Yönetim gibi birimlerden oluĢmuĢtur. Bu birimlerde görev yapan personeller uzman personel ve destek personel gibi adlarla görev yapmaktadır. Hukuk ve iç denetim ile ilgili iĢ ve iĢlemleri ayrı bir hizmet birimi olarak değil Yüksek Planlama Kurulu kararı uyarınca istihdam edilen hukuk müĢaviri ve iç denetçi eliyle yürütülmektedir. Ajansların organizasyon Ģeması bazı farklılıklar göstermekle birlikte temelde aĢağıdaki gibidir: T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 9

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 10 Tablo 3: Organizasyon ġeması Kalkınma Kurulu, ajansın danıĢma organı olup, Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenmiĢ 100 üyeden oluĢmakta; baĢkanını kendi içerisinden seçimle tespit etmektedir. Kalkınma kurulu, bölgesel geliĢme hedefine yönelik olarak; bölgedeki kamu kurum ve kuruluĢları, özel kesim, sivil toplum kuruluĢları, üniversiteler ve yerel yönetimler arasında iĢbirliğini geliĢtirmek ve ajansı yönlendirmek üzere oluĢturulmuĢtur. Yönetim Kurulu, ajansın karar organıdır. 5449 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde belirtildiği üzere Yönetim Kurulu, birden fazla ilden oluĢan bölgelerde; il valileri, büyükĢehir belediye baĢkanları veya büyükĢehir olmayan illerde il merkez belediye baĢkanları, il genel meclisi baĢkanları, her ilden birer kiĢi olmak kaydıyla ticaret ve sanayi odası baĢkanlarından; tek ilden oluĢan bölgelerde ise vali, büyükĢehir belediye baĢkanı, il genel meclisi baĢkanı, sanayi odası baĢkanı, ticaret odası baĢkanı ile kalkınma kurulu tarafından özel kesim ve/veya sivil toplum kuruluĢlarından seçilecek üç temsilciden oluĢmaktadır. Bu kurulların görev ve yetkileri 5449 sayılı Kanun’un 8, 9, 10 ve 11’inci maddelerinde; çalıĢma usulleri ise 2009/15433 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve ile yürürlüğe konulan Kalkınma Ajansları ÇalıĢma Usul ve Esasları ile düzenlenmiĢtir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu10

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 11 Genel Sekreterlik, ajansın icra organıdır. Genel sekreterliğin ve yatırım destek ofislerinin en üst amiri genel sekreterdir. Genel sekreter yönetim kuruluna karĢı sorumludur. Genel sekreterlik; genel sekreter yönetiminde isimleri ajanslar arasında farklılık göstermekle birlikte planlama programlama ve koordinasyon birimi, program yönetim birimi, izleme ve değerlendirme birimi, destek hizmetleri birimi ile yatırım destek ofislerinden oluĢmaktadır. 24.04.2009 tarih ve 2009/8 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararında ajanslarda çalıĢan birim baĢkanı sayısının beĢi geçemeyeceği ifade edilerek zımnen ve dolaylı olarak kurulabilecek birim sayısı da sınırlandırılmıĢtır. Yatırım Destek Ofisleri, bölge illerinde yönetim kurulu kararı ile biri koordinatör olmak üzere en çok beĢ uzmandan oluĢacak Ģekilde teĢkil edilmektedir. ÇalıĢan uzman personel sayısı, bölge ve ilin ihtiyaçlarına cevap veremez hale geldiği takdirde bu sayı yönetim kurulu kararı ve Kalkınma Bakanlığının onayı ile artırılabilmektedir. Ġnsan Kaynakları Kalkınma ajanslarında istihdam edilecek personelin nitelikleri ve özlük haklarına iliĢkin temel düzenleme 5449 sayılı Kanun’da yapılmıĢtır. Ayrıca personel politikası ve uygulaması ile personel istihdam süreci, kuruluĢ kanununa istinaden çıkarılan Kalkınma Ajansları Personel Yönetmeliği ile düzenlenmiĢtir. Ġlgili Kanun’un 18’inci maddesine göre; Ajans hizmetleri, iĢ mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen uzman personel ve destek personeli eliyle yürütülmektedir. Aynı maddede, iç denetim yapmak üzere bir iç denetçi istihdam edileceği, sekreterlik, halkla iliĢkiler, arĢiv, idarî, malî ve personelle ilgili iĢlemler gibi iĢleri yürütecek olan destek personeli sayısının da ajans toplam personel sayısının yüzde yirmisini geçemeyeceği belirtilmiĢtir. Kamu kurum ve kuruluĢlarında çalıĢanlardan, bu Kanun’da belirtilen nitelikleri taĢıyanlar, kendilerinin isteği ve kurumlarının muvafakati ile ajansta genel sekreter, iç denetçi veya uzman personel olarak istihdam edilebilmekte, ancak bu Ģekilde görevlendirilecek personel sayısı toplam personel sayısının yüzde otuzunu aĢamamaktadır. Ajans personeli iĢ mevzuatı hükümlerine tabi ve belirsiz süreli iĢ akdi ile çalıĢtırılmaktadır. Emeklilik ve sosyal güvenlik yönünden Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabidir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 11

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 12 Tablo 4: Kalkınma Ajansları Personelinin Unvanlarına Göre Dağılımı (2013-2015) Ajans Uzman (YDO dâhil) Destek Ġç Denetçi Toplam(*) 2013 2014 2015 2013 2014 2015 2013 2014 2015 2013 2014 2015 AHĠKA 32 26 20 7 7 7 0 0 0 39 33 27 ANKARA 29 35 41 6 9 8 1 1 1 36 45 50 BAKA 32 40 39 6 6 6 1 1 1 39 47 46 BAKKA 23 20 13 5 5 5 0 0 0 28 25 18 BEBKA 33 29 37 5 5 5 0 0 0 38 34 42 ÇKA 27 23 21 7 7 7 0 0 0 34 30 28 DAKA 30 30 39 4 4 6 0 0 0 34 34 45 DĠKA 37 30 21 6 6 5 0 0 0 43 36 26 DOĞAKA 28 31 26 6 6 6 0 0 0 34 37 32 DOKA 45 25 34 10 10 10 1 1 0 56 36 44 FKA 31 15 30 5 5 5 1 1 1 37 21 36 GEKA 33 29 30 5 6 8 0 0 0 38 35 38 GMKA 28 25 24 7 7 7 1 0 0 36 32 31 ĠKA 28 31 29 6 7 6 0 0 0 34 38 35 ĠSTKA 42 40 37 9 7 6 0 0 0 51 47 43 ĠZKA 33 27 28 6 5 6 0 0 0 39 32 34 KARACA DAĞ 33 31 33 5 5 5 0 0 0 38 36 38 KUDAKA 26 33 28 6 9 9 0 0 0 32 42 37 KUZKA 25 21 18 6 6 6 1 1 1 32 28 25 MARKA 34 33 32 9 8 7 1 1 1 44 42 40 MEVKA 34 30 29 7 7 6 1 1 0 42 38 35 OKA 31 21 29 4 4 4 1 1 1 36 26 34 ORAN 33 31 30 6 5 7 1 1 1 40 37 38 SERKA 27 22 23 7 7 8 0 0 0 34 29 31 TRAKYA 28 35 35 6 7 7 0 0 0 34 42 42 ZEKA 29 26 36 6 5 7 0 0 0 35 31 43 Toplam 811 739 762 162 165 169 10 9 7 983 913 938

• Genel sekreterler toplama dahil olmayıp; genel sekreterlik görevini vekaleten götüren uzmanlar toplama dahil edilmiĢtir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu12

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 13 2.3 KALKINMA AJANSLARININ MALĠ YAPISI 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 19 ila 24’üncü maddelerinde kalkınma ajanslarının gelirleri ve yönetecekleri fonlar ve giderleri ile bütçe süreçlerine iliĢkin düzenlemeler yapılmıĢtır. Kalkınma ajanslarının bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması, malî kaynaklarının yönetilmesi ve kontrolü, hesap ve kayıtların tutulması ve raporlanmasında kullanılacak muhasebe standartları ile malî tabloların zamanında, doğru ve uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kiĢilerin bilgi ve ihtiyaçlarını karĢılayacak Ģekilde hazırlanması ve raporlanması ve bu iĢ ve iĢlemlerin yürütülmesinde görevli olan ajans personelinin görev, yetki ve sorumluluklarına iliĢkin usul ve esaslar 28.09.2006 tarihli ve 26303 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kalkınma Ajansları Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiĢtir. Bu Yönetmeliğin 95’inci maddesinde Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 10.03.2006 tarihli ve 26104 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mahalli Ġdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerinin kıyasen uygulanacağı belirtilmiĢtir. Gelirleri Ajansların mali kaynakları ve bütçe gelirleri 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde düzenlenmiĢtir. Buna göre gelir kalemleri; a) Bir önceki yıl gerçekleĢen genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından, vergi iadeleri ile mahallî idarelere ve fonlara aktarılan paylar düĢüldükten sonra kalan tutar üzerinden, binde beĢ oranında her yıl ayrılacak transfer ödeneğinden, Yüksek Planlama Kurulunca her bir ajans için nüfus, geliĢmiĢlik düzeyi ve performans ölçütlerine göre belirlenecek pay, b) Avrupa Birliği ve diğer uluslararası fonlardan sağlanacak kaynaklar, c) Faaliyet gelirleri, d) Bir önceki yıl gerçekleĢen bütçe gelirleri üzerinden, bölgedeki il özel idareleri için; borçlanma, tahsisi mahiyetteki gelirler ile genel, katma ve özel bütçeli kuruluĢlardan alınan yardım kalemleri hariç tutulmak üzere %1, belediyeler için; borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere %1 oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay, e) Bölgedeki sanayi ve ticaret odalarının, bir önceki yıl kesinleĢmiĢ bütçe gelirlerinin %1’i oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay, f) Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluĢlarca yapılan bağıĢ ve yardımlar, T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 13

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 14 g) Bir önceki yıldan devreden gelirler, Ģeklinde sayılmıĢtır. Bakanlar Kurulu, il özel idareleri için belirlenen oranı yüzde beĢe kadar yükseltmeye ya da bu Kanun’da belirlenen oranına kadar indirmeye, belediyeler için belirlenen oranı ise; yarısına kadar indirmeye ya da Kanun’da belirlenen oranına kadar yükseltmeye yetkilidir. Bu hükme dayanılarak, Bakanlar Kurulunun 08.08.2011 tarihli ve 2011/2168 sayılı Kararı’yla belediyelerin bütçe gelirleri üzerinden kalkınma ajanslarına aktaracakları payların oranı %1’den %0,5’e indirilmiĢtir. Tablo 5: Kalkınma Ajansları 2008 – 2015 Dönemi GerçekleĢen Gelirlerinin Dağılımı
(Milyon TL) Ajans Gelirleri 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Genel Bütçe Vergi Geliri (%0,5) 39,6 171,0 442,6 100,0 417,8 142,1 450,0 368 Belediyeler Bütçe Geliri (%0,5) 0,9 18,4 85,5 169,7 150,1 126,6 135,2 176,5 Ġl Özel Ġdareleri Bütçe Geliri (%1) 0,9 9,1 20,1 28,5 28,2 35,1 19,5 15,7 Sanayi ve Tic. Odaları (%1) 0,4 1,6 5,1 4,8 6,7 5,6 6,7 8,3 Toplam 44,2 200,1 553,3 303,0 602,8 309,4 611,4 568,5 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Avrupa Birliği (AB) Fonları: Kalkınma ajansları, faaliyet gösterdikleri bölgelerde AB fonlarıyla finanse edilmek üzere projeler hazırlamıĢ ve hazırladıkları projeleri ülkemizde AB fonlarının yönetiminden sorumlu kurumlara sunmuĢtur. Kalkınma Bakanlığından 01.09.2016 tarihinde alınan bilgiye göre: IPA’nın 2007-2013 dönemi uygulamaları kapsamında yerel düzeyde proje üretme kapasitesinin geliĢtirilmesi ve AB kaynaklarının kullanımını artırmak amacıyla, kalkınma ajansları proje faydalanıcısı olarak kendi bölgelerinde projeler geliĢtirilmesine öncülük etmiĢlerdir. Bu kapsamda, kalkınma ajanslarının faydalanıcısı olduğu toplamda yaklaĢık 95 milyon Avro bütçeli 10 adet proje desteklenmektedir. Bu projelerden, toplam bütçesi yaklaĢık 13 milyon Avro olan 4 tanesinin, Ġnsan Kaynaklarının GeliĢtirilmesi Operasyonel Programı altında, istihdam, eğitim, hayat boyu T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu14

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 15 öğrenme ve sosyal içerme öncelik alanları kapsamında operasyon tanımlama belgeleri onaylanmıĢtır. Söz konusu projelerin isimleri aĢağıda yer almaktadır:  Ankara Kalkınma Ajansının Genç Ġstihdamının Artırılması için Ankara’daki GiriĢimcilik Ekosisteminin GeliĢtirilmesi ve ZenginleĢtirilmesi Projesi  Zafer Kalkınma Ajansının TR33 Bölgesindeki ĠĢveren ve ĠĢçilerin Uyum Yeteneğinin Artırılması Projesi  Trakya Kalkınma Ajansının Kariyer Hizmetlerinin Sunulmasında Çok PaydaĢlı Ortaklık Modeli Projesi  Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının Tekstil Sektöründe Eğitim ve GiriĢimcilik Hareketi Projesi Bunun yanı sıra, Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı kapsamında iĢ ortamının iyileĢtirilmesi ve KOBĠ’lere danıĢmanlık desteği sağlanması öncelikleri altında yaklaĢık 82 milyon Avro bütçeli 6 projenin ise operasyon tanımlama belgeleri onaylanmıĢtır. Söz konusu projelerin isimleri aĢağıda yer almaktadır:  Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının Samsun Lojistik Merkezi Projesi  Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının Orta Karadeniz Bölgesinin (TR83) Rekabet Edebilirliğinin Artırılması Projesi  Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının GümüĢhane ĠġGEM Projesi  Fırat Kalkınma Ajansının Bingöl ĠġGEM Projesi  Orta Anadolu Kalkınma Ajansının Sivas ĠġGEM Projesi  Karacadağ Kalkınma Ajansının ġanlıurfa'da Turizm ÇeĢitliliğinin ve Kapasitesinin Artırılması Projesi Cazibe Merkezleri Destekleme Programı (CMDP) : Dokuzuncu Kalkınma Planı ile bölgesel politika öncelikleri arasına girmiĢtir. Bu program, az geliĢmiĢ bölgelerde, büyüme merkezi iĢlevi görecek kentsel merkezlerin desteklenmesi amacıyla uygulamaya konulmuĢtur. Diyarbakır, Erzurum, ġanlıurfa ve Van illerinde Cazibe Merkezleri Destekleme Programı fiilen uygulanmaya baĢlamıĢtır. 2013 yılında Gaziantep, 2015 yılında da Elazığ, Malatya ve Sivas illeri program kapsamına alınmıĢtır. Kalkınma ajansı bazında uygulanan (tamamlanmıĢ ve devam eden) Cazibe Merkezleri Destekleme Programları ile bunların bütçe büyüklükleri aĢağıdaki tablolarda yer almaktadır. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 15

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 16 Tablo 6: Kalkınma Ajansları CMDP ve Bütçe Büyüklükleri (Bin TL) Proje Adı Proje Sorumlusu KuruluĢ Proje Bütçesi CMDP Katkısı VAN Tekstilkent Projesi Van Yatırım Ġzleme ve Koordinasyon Mer. 50.521 50.521 TuĢba Kongre ve Fuar Merkezi Van Organize Sanayi Bölgesi Müd. 19.474 19.474 Urartu Müzesi Van Yatırım Ġzleme ve Koordinasyon Mer. 21.840 21.840 Van Gölü Ġnci Tur Gemi Alımı (TamamlanmıĢtır Van Ġl Özel Ġdaresi 2.672 2.672 Abalı Kayak Tesisi (TamamlanmıĢtır) Van Ġl Özel Ġdaresi 4.874 4.874 Toplam 99.381 99.381 ERZURUM Yüksek Ġrtifa Sporcu Kampı Projesi Gençlik ve Spor Ġl Müdürlüğü 6.988 6.988 Üç Kümbetler Çevresinin Yenilenmesi ve ĠyileĢtirilmesi Projesi Yakutiye Ġlçe Belediyesi 55.839 17.049 Kültür Yolu Projesi BüyükĢehir Belediyesi 95.689 60.043 Turizm Sektöründe Faaliyet Gösteren KOBĠ’lere Yönelik Kredi Destek Programı (TamamlanmıĢtır) KOSGEB 3.400 999 Toplam 161.916 85.079 ġ.URFA Sokak Cephe ĠyileĢtirme ve Kültür Adası Valilik 21.021 21.021 Kale Eteğinin Turizme Kazandırılması BüyükĢehir Belediyesi 25.923 25.923 ġanlıurfa Kültürel Mirasının Tanıtımı Valilik 2.730 2.730 Geleneksel El Sanatları Tasarım ve Paz. Projesi Valilik 1.422 1.322 GAP Vadisi UlaĢım Köprüleri Projesi BüyükĢehir Belediyesi 14.278 12.000 Gap Vadisi Projesi Proje Çizimi (TamamlanmıĢtır) BüyükĢehir Belediyesi 500 500 Toplam 65.874 63.496 DĠYARBAKIR ġeyh Mattar Cami Minaresi Restorasyon Projesi (TamamlanmıĢtır) Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 567 567 Diyarbakır Kültürel Mirasının Projelendirilmesi Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 3.413 3.413 Ulu Cami ve Hanlar Çevresi Renovasyon Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 694 694 Diyarbakır Surlarının Turizme Kazandırılması (TamamlanmıĢtır) Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 7.118 7.118 Diyarbakır Evlerinin Turizme Kazandırılması Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 2.118 2.118 Diyarbakır Kültürel Mirasının Tanıtımı Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 3.093 3.093 Kulp Ġpek Ġplik Üretim Merkezi (TamamlanmıĢtır) Kulp Ziraat Odası 1.846 1.846 Diyarbakır Ġç kale Surlarının Restorasyonu Projesi Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 7.196 7.196 Diyarbakır ġehzadeler Konağının Projelendirilmesi (TamamlanmıĢtır) Diyarbakır Kü.Tur.Ġl Mü. 302 302 41 nolu (Yedi KardeĢ Burcu) ve 42 nolu (Nur Burcu) Burçlar ve Burçlar arası Sur Duvarının Restorasyonu Projesi Diyarbakır Valiliği 2.848 2.848 Diyarbakır Surlarının Projelendirilmesi Projesi Diyarbakır Valiliği 3.854 3.854 Diyarbakır Turizm Alt Yapısının GeliĢtirilmesi Projesi Diyarbakır Valiliği 2.100 2.100 T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu16

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 17 Diyarbakır Mesleki Eğitim ve Yerel Kalkınma Projesi Diyarbakır Valiliği 2.000 2.000 Diyarbakır’ın Turizm Marka Değerinin Artırılması Projesi Diyarbakır Valiliği 3.185 3.185 Dezavantajlı Grupların Sosyal Entegrasyonu ve Rehabilitasyonu Projesi Diyarbakır Valiliği 6.000 6.000 Fuar ve Kongre Merkezi Altyapı Güçlendirme Projesi Diyarbakır Tic. ve San. Odası 3.350 3.000 Çiftehan Restorasyon Projesi BüyükĢehir Beld 6.000 6.000 Abdi PaĢa Sokak SağlıklılaĢtırma Projesi BüyükĢehir Beld 4.000 3.000 Toplam 59.684 58.334 Genel Toplam 321.784 247.348 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Giderleri: Kalkınma Ajansları elde etmiĢ olduğu bu gelirleri Kanun’un 20’nci maddesinde belirtilen; plan, program ve proje giderleri, proje ve faaliyet destekleme giderleri, araĢtırma ve geliĢtirme giderleri, tanıtım ve eğitim giderleri, taĢınır ve taĢınmaz mal ile hizmet alım giderleri, yönetim ve personel giderleri ve görevlerle ilgili diğer giderler için kullanmaktadır. Ayrıca ajansların yıllık personel giderleri ile ilgili olarak Kanun’da bir kısıtlamaya gidilmiĢtir ve yıllık personel giderleri toplamının gerçekleĢen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde on beĢini aĢamayacağı hüküm altına alınmıĢtır. Tablo: 7 Kalkınma Ajansları 2008 – 2015 Dönemi Giderlerin Dağılımı (Milyon TL) Ekonomik Bazda Dağılım 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Personel 3,0 7,8 42,5 66,8 85,8 89,1 107,6 116,4 Mal ve Hizmet 1,3 3,8 50,3 75,4 78,8 82,4 84,9 130,1 Transfer 0 2,2 48,5 173,4 383,9 330,4 475,4 466,3 Toplam 4,3 13,8 141,3 315,6 548,5 501,9 667,9 712,8 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı Fonksiyonel Bazda Dağılım 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Genel Hizmetler 4,3 11,6 92,8 142,3 164,6 171,5 192,5 246,5 Proje ve Faaliyet Destekleme 0 2,2 48,5 173,4 383,9 330,4 475,4 466,3 Toplam 4,3 13.8 141,3 315,7 548,5 501,9 667,9 712,8 T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 17

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 19 3. DENETĠMLER SONUCU TESPĠT EDĠLEN HUSUSLAR 3.1 Kalkınma Ajansları Arasında Koordine Edilmesi Gereken Bir Çok Uygulama Alanı Olmasına Rağmen Yeterli Koordinasyonun Sağlanamaması ve Bazı Yönetsel Konularda Hukuki Düzenleme BoĢluklarının Bulunması. Kalkınma Ajansları kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluĢları arasındaki iĢbirliğini geliĢtirmek, kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle, ulusal kalkınma plânı ve programlarda öngörülen ilke ve politikalarla uyumlu olarak bölgesel geliĢmeyi hızlandırmak, sürdürülebilirliğini sağlamak, bölgeler arası ve bölge içi geliĢmiĢlik farklarını azaltmak üzere oluĢturulmuĢ kuruluĢlardır. Bu kuruluĢların görev ve yetkileri ile koordinasyonuna iliĢkin esas ve usuller ise temel olarak 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’da düzenlenmiĢtir. Halen bölgesel düzeyde bu amaçları gerçekleĢtirmekle görevli 26 adet Kalkınma Ajansı bulunmaktadır. Bu ajansların kendilerine verilen görevi etkin Ģekilde yapabilmeleri için bir üst otorite tarafından koordine edilmesi gerekmektedir. 5449 sayılı Kanun’un “Genel koordinasyon” baĢlıklı 4’üncü maddesine göre ajansların ulusal düzeyde koordinasyonundan Kalkınma Bakanlığı sorumludur. Aynı Ģekilde, ajansların iĢlevlerini etkili ve verimli olarak yerine getirebilmesi için merkezî düzeyde ilgili kurum ve kuruluĢlarla iĢbirliği ve koordinasyonu sağlama görevi de aynı Bakanlığa verilmiĢtir. Kalkınma Bakanlığı bünyesinde kalkınma ajanslarıyla görevlendirilmiĢ birim Bölgesel GeliĢme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğüdür. Bu Genel Müdürlüğe bağlı 6 adet daire baĢkanlığı yer almakta olup 26 adet kalkınma ajansının sorumluluğu daire baĢkanlıklarına dağıtılmıĢtır. Bilindiği gibi, kalkınma ajansları Kalkınma Bakanlığının bağlı ve ilgili kuruluĢu statüsünde olmayan ayrı tüzel kiĢiliğe sahip kuruluĢlardır. Her ne kadar “Devlet TeĢkilatı Merkezi Kayıt Sistemi” nde ve Kalkınma Bakanlığı web sayfasında kalkınma ajansları Bakanlığın ilgili kuruluĢu olarak gösterilmiĢse de hukuken kalkınma ajansları Bakanlığın bağlı ya da ilgili kuruluĢu statüsünde değildir. Bağlılık ve ilgililik kavramı idare hukuku ve kamu yönetimi açısından karĢılıklı yetki, görev ve iliĢkileri belirlemede referans bir kavramdır. Kalkınma Bakanlığı ile kalkınma ajansları arasındaki iliĢki açısından giderilmesi gereken hukuki bir düzenleme boĢluğu bulunmaktadır.
Her ne kadar aynı hedefe ulaĢma amacıyla aynı kanuna tabi olarak kurulmuĢ ajanslar T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 19

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 20 ayrı tüzel kiĢiliğe sahip olsalar da tümü kamu tüzel kiĢiliğine sahip kuruluĢlardır. Bu kuruluĢların sorumluluk alanındaki bölgesel ihtiyaçlara uygun politikalar belirleme, bu doğrultuda ilgili sektörleri destekleme gibi temel görevlerde farklı uygulamalar içerisinde bulunmaları son derece doğaldır. Ancak bazı alanlarda ajansların tümünün koordine edilmiĢ Ģekilde uygulama birliği içinde olmaları gerekmektedir. Dolayısıyla, öncelikle ajansların tekil düzeyde özerk olduğu düzenleme ve uygulama alanları ile tüm ajanslarda uygulanması gereken alanların ayrımı ve tespiti önem kazanmaktadır. Örneğin, ajansların destek politikası tekil düzeyde özerk olunan düzenleme ve uygulama alanı iken, ajansların taĢınır mal yönetimi, iç kontrol sistemi, muhasebe sistemi gibi alanlar koordine edilmesi ve tüm ajanslarda benzer uygulanması gereken alanlardır. Personel ücret rejimi gibi bazı alanlar ise sınırlı koordinasyon alanı içerisine girmektedir. 2015 yılı denetimleri kapsamında tüm ajanslar nezdinde yapılan denetimler sonucunda birçok alanda koordine ihtiyacının giderilmediği, dolayısıyla ajansların bu alanlarda farklı uygulamalar içerisinde oldukları görülmüĢtür.  TaĢınır mal yönetimi konusunda birçok ajans farklı uygulama içerisindedir. Ajanslar TaĢınır Mal Yönetmeliğine tabi olmayan kuruluĢlardır. Kalkınma ajanslarının taĢınırlarla ilgili giriĢ çıkıĢ kayıtları, tutulacak defter ve belgeler ile sorumluluk ve görevlilerin belirlenmesine yönelik herhangi bir çerçeve düzenleme bulunmadığından ajansların bir kısmı TaĢınır Mal Yönetmeliğini kıyasen uygulamakta, bir kısmı ise kendi taĢınır mal yönergesini uygulamaktadır.  Kalkınma ajansları arasında farklığın görüldüğü bir diğer alan ise sendikal haklar ile ilave tediye ve ikramiye uygulamasıdır. Bu konuda da gerekli koordinasyon ve uygulama birliğinin sağlanması ihtiyacı bulunmaktadır.  Ajanslarda cep telefonuna yönelik uygulama ve ödemeler de ajanstan ajansa farklılık göstermekte, bu durum keyfi uygulamalara zemin hazırlamaktadır.  Destek izleme ve etki analizi konusunda da ajanslar arası farklı uygulamalar olduğu görülmüĢtür. Bazı ajanslar etki analizi yapmamakta, bazı ajanslar hizmet alımı yolu ile yapmakta, bir kısmı ise kendi imkânları ile etki analizi çalıĢmalarını yerine getirmektedir. Etki analizinin nasıl yapılacağına iliĢkin bir rehber de bulunmadığından bunların uygulaması da ajanstan ajansa değiĢebilmektedir.  Bunun yanında 5018 sayılı Kanun’a tabi olmayan ajanslar bu kanunun getirdiği “iç kontrol sistemi” gibi kamu yönetiminin etkinliğini sağlamaya yönelik düzenlemelerin de T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu20

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 21 dıĢında kalmıĢlardır. Bu nitelikli boĢlukların tespit edilerek giderilmesinin uygun olacağı düĢünülmektedir. Öneri: Kalkınma ajanslarının koordinasyon ihtiyacı olan alanlar ile diğer yönetsel ihtiyaç alanlarının tespit edilmesi ve bu ihtiyacı giderecek hukuki ve idari düzenlemelerin Kalkınma Bakanlığı tarafından uygulamaya geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. 3.2 Kalkınma Ajanslarının Önemli Bir Kısmının Stratejik Plana Sahip Olmaması. Stratejik plan, kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaĢmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı ifade etmektedir. Bu tanıma uygun olarak kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe iliĢkin misyon ve vizyonlarını oluĢturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiĢ olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlamaktadırlar. Kamu idareleri, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu Ġdarelerinde Stratejik Planlamaya ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve stratejik planlamaya iliĢkin diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak stratejik planlarını hazırlamaktadırlar. Stratejik planlama; bir yandan kamu mali yönetimine etkinlik kazandırırken, diğer yandan kurumsal kültür ve kimliğin geliĢimine ve güçlendirilmesine destek olmaktadır. Ulusal düzeydeki kalkınma planları ve stratejiler çerçevesinde kamu idarelerince hazırlanan stratejik planlar; programlar, sektörel ana planlar, bölgesel planlar ve il geliĢim planları ile birlikte genel olarak planlama ve uygulama sürecinin etkinliğini artıracak ve kaynakların rasyonel kullanımına katkıda bulunacak belgelerdir. Kamu idareleri 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu Ġdarelerinde Stratejik Planlamaya ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde stratejik planlarını hazırlamak ve uygulamaktan sorumlu olmalarına rağmen, 5018 sayılı Kanuna tabi olmayan kalkınma ajanslarının hukuken stratejik plan hazırlama sorumluluğu bulunmamaktadır. Ancak 5449 sayılı Kanun gereğince ajanslar, yerel yönetimlerin plânlama çalıĢmalarına teknik destek sağlamak, bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmak, bölge plân ve programlarına uygun olarak bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliĢtirilmesine katkıda bulunmak ve bu kapsamdaki projelere T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 21

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 22 destek sağlamak, bölgede kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluĢları tarafından yürütülen ve bölge plân ve programları açısından önemli görülen diğer projeleri izlemek, bölgesel geliĢme hedeflerini gerçekleĢtirmeye yönelik olarak; kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluĢları arasındaki iĢbirliğini geliĢtirmek gibi stratejik görevleri olan kurumlardır. Bu nedenle, kalkınma ajanslarının Stratejik Plan hazırlama zorunluluğu hukuken bulunmasa da bu kurumlar kalkınma planı ve bölge planı doğrultusunda stratejik hedefler oluĢturması gereken kurumlardır. Dolayısıyla uzun vadeli hedeflere ulaĢmada izlenecek yol haritasının Kalkınma Planı’na uygun stratejik plan anlayıĢı ile yerine getirilmesi gerekmektedir. Kalkınma ajanslarında yapılan denetimler neticesinde 26 adet kalkınma ajansından yalnızca 13 adedinin stratejik plan hazırladığı diğerlerinin faaliyetlerine rehber olacak herhangi bir stratejik plana sahip olmadıkları anlaĢılmıĢtır. Öneri: 5018 sayılı Kanun’a tabi olmasalar da, Anayasa Mahkemesinin 30.11.2007 tarih ve 2007/91 sayılı kararı uyarınca hukuki statülerinin kamu tüzel kiĢisi olduğu tespiti yapılan bu kurumların da stratejik plan hazırlamasının zorunlu hale getirilmesi için gerekli hukuki ve idari düzenlemelerin yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.3 Ġç Denetçi Ġstihdam Edilememesi. Kalkınma ajanslarının iç denetçi istihdam Ģartlarının ağır olmasından dolayı kalkınma ajanslarının birçoğunda iç denetçi istihdam edilemediği ve bu nedenle de iç kontrol sisteminin fiilen etkin çalıĢtırılamadığı tespit edilmiĢtir. 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un Ajansın iç denetçi istihdam edeceğine iliĢkin 18’inci maddesinde; “Uzman personel ve iç denetçi, hukuk, iktisat, maliye, işletme, kamu yönetimi, uluslar- arası ilişkiler, istatistik, çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri, matematik, sosyoloji, mimarlık, şehir ve bölge plânlama ile mühendislik dallarından veya bunlara denkliği Yüksek Öğretim Kurulunca kabul edilen yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından lisans düzeyinde mezun olmuş, Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavında İngilizce dilinden en az 70 puan almış veya buna denk kabul edilen uluslararası geçerliliği bulunan belgeye sahip adaylar arasından istihdam edilir. Ayrıca, iç denetçide kamuda denetim elemanı olarak en az on yıl çalışmış olma şartı aranır.” hükümleri yer almaktadır. Aynı Kanun’un denetimi düzenleyen 25’inci maddesinde; “Ajanslarda iç ve dış denetim yapılır. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu22

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 23 İç denetimde; ajansın faaliyetleri, hesapları, işlemleri ve performansı yönetim kurulu başkanı veya genel sekreter ile bir iç denetçi tarafından denetlenir. İç denetim raporları yönetim kuruluna ve kalkınma kuruluna sunulur.” denilmiĢtir. Kalkınma Ajansları Denetim Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasında ise; “İç denetçi, Genel Sekreter aracılığıyla, altı aylık raporu Yönetim Kuruluna, yıllık raporu ise Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kuruluna sunar. Genel Sekreter bu raporlara görüşlerini ekleyerek altı aylık raporu Yönetim Kuruluna ve yıllık raporu ise Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kuruluna sunar.” hükmü yer almaktadır. Bu hükme rağmen, aĢağıda verilen tablodan da anlaĢılacağı üzere, 2015 yılı sonu itibariyle 26 adet ajanstan sadece 7 adedinde iç denetçi istihdam edilmekte, 19 adet ajansta ise iç denetçi istihdam edilememektedir. Tablo 8: Kalkınma Ajansları Ġç Denetçi Ġstihdam Durumu (2013-2015) Ajans Ġç Denetçi 2013 2014 2015 Ahiler Kalkınma Ajansı 0 0 0 Ankara Kalkınma Ajansı 1 1 1 Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 1 1 1 Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı 0 0 0 Bursa EskiĢehir Bilecik Kalkınma Ajansı 0 0 0 Çukurova Kalkınma Ajansı 0 0 0 Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 Dicle Kalkınma Ajansı 0 0 0 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı 0 0 0 Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 0 Fırat Kalkınma Ajansı 1 1 1 Güney Ege Kalkınma Ajansı 0 0 0 Güney Marmara Kalkınma Ajansı 1 0 0 Ġpekyolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 Ġstanbul Kalkınma Ajansı 0 0 0 Ġzmir Kalkınma Ajansı 0 0 0 Karacadağ Kalkınma Ajansı 0 0 0 Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı 0 0 0 T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 23

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 24 Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 1 1 1 Mevlana Kalkınma Ajansı 1 1 0 Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı 1 1 1 Orta Anadolu Kalkınma Ajansı 1 1 1 Serhat Kalkınma Ajansı 0 0 0 Trakya Kalkınma Ajansı 0 0 0 Zafer Kalkınma Ajansı 0 0 0 Toplam 10 9 7 Kalkınma ajanslarının kendi kuruluĢ kanunlarında iç denetçi istihdam koĢullarını düzenleyen maddeye göre personel bulmada yaĢanan zorluk nedeniyle iç denetçi istihdamında sıkıntılar yaĢanmakta ve bu durum ajansın hesap ve iĢlemlerinin her türlü riske açık olmasına yol açmaktadır. Ajansların hesap ve iĢlemlerinin denetlenmesi ve buna iliĢkin iç denetim raporlarının mevzuatın öngördüğü Ģekilde atanmıĢ iç denetçiler tarafından hazırlanması kurum açısından büyük önem taĢımaktadır. Söz konusu raporların Ajansın karar organı olan Yönetim Kuruluna sunulması yine aynı Ģekilde Kalkınma Kurulunda görüĢülmesi sonuçları bakımından önemlidir. Öneri: Kalkınma ajanslarında etkin bir iç kontrol sisteminin hayata geçirilmesi için iç denetçi istihdam koĢullarını düzenleyen mevzuatta bazı değiĢiklikler yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.4 Kalkınma Ajanslarında Personel Ödemelerinin Mevzuatta Belirtilen Üst Limiti AĢması. 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının KuruluĢu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 18’inci maddesi ile ajans personelinin statü ve hakları ayrıntılı olarak belirlenmiĢtir. Ġlgili Kanun’un “Ajans personelinin nitelik, statü ve hakları” baĢlıklı 18’inci maddesinde: “Ajans hizmetleri, iş mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen uzman personel ve destek personeli eliyle yürütülür. … T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu24

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 25 Genel sekreter ile diğer personelin ücret ve gündelikleri ile diğer malî ve sosyal hakları Yüksek Planlama Kurulu kararıyla tespit edilen alt ve üst limitleri geçmemek üzere yönetim kurulunca belirlenir. …” denilmektedir. 28.05.2014 tarih ve 2014/8 no’lu “2014 Yılı Ġçin Kalkınma Ajanslarına Kullandırılacak Transfer Ödeneklerinin Belirlenmesine ve Bazı Yüksek Planlama Kurulu Kararlarında DeğiĢiklik Yapılmasına ĠliĢkin Karar” baĢlıklı Yüksek Planlama Kurulu Kararının 3’üncü maddesinde; “… 15.01.2012 tarihinden önce kalkınma ajanslarında istihdam edilen personelin aylık net ücretlerinin alt ve üst limitleri 01.01.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aşağıda belirtildiği şekliyle yeniden tespit edilmiştir. Söz konusu tespitte, kamu görevlilerinin mali haklarında yapılan artışlar dikkate alınmıştır. Bu Kararın yürürlüğe girdiği tarihten sonra kamu görevlilerinin mali haklarında yapılacak artışlar, söz konusu alt ve üst limitler hakkında da aynı şekilde ve herhangi bir işleme gerek kalmaksızın uygulanacaktır.” Personelin Unvanı En Düşük (TL) En Yüksek (TL) Genel Sekreter 6.825 8.400 Çalışma Birimi Başkanı 4.725 6.300 İç Denetçi 4.725 6.300 Hukuk Müşavirliği Hizmetinden Sorumlu Personel 4.725 6.300 Uzman Personel 3.850 4.950 Destek Personeli 2.100 2.700 denilmekte olup 4’üncü maddesinde de; “15.01.2012 tarihinden itibaren kalkınma ajanslarında istihdam edilen personelin mali ve sosyal hakları bakımından; alt limit olarak 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 10.09.2012 tarihli ve 2012/3739 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ilgili hükümlerinde belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar (emsal kadrolara tanınan doğum, ölüm, giyecek ve yiyecek yardımları ile aile yardımı ödeneği ve yabancı dil tazminatı gibi) toplamının yüzde doksanı, üst limit olarak ise anılan mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar toplamı esas alınır. Söz konusu hak ve yardımlardan yararlanma koşulları ve yararlanmaya ilişkin usuller T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 25

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 26 konusunda, emsal kadrolar için uygulanan esaslar geçerlidir. Bu hüküm 15.01.2012 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Buna göre YPK’ nın 3’üncü maddesi ile 15.01.2012 tarihinden önce Ajansta istihdam edilen personele, 4’üncü maddesi ile de 15.01.2012 tarihinden sonra istihdam edilen (mali haklar ile sosyal hak ve yardımları 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle değiĢiklik yapılan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen) personele iliĢkin alt ve üst limitler belirlenmiĢtir. Aynı Kararın 7’nci maddesinde ise aynen: “28.08.2006 tarihli ve 2006/59 sayılı Yüksek Planlama Kurulu kararının 5’inci maddesi, “Kalkınma ajansları personeline her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamı, Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen mali haklar ile sosyal hak ve yardımların üst limitini aşamaz.” şeklinde değiştirilmiştir.” denilerek, her ne ad altında olursa olsun ödenecek mali haklar ile sosyal hak ve yardımların toplamının Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen üst limiti aĢamayacağı vurgulanmıĢtır. Kaldı ki, Kalkınma Bakanlığının Ağustos 2014 yılında hazırlayarak tüm ajanslara gönderdiği 2015 ÇalıĢma Programı ve Bütçe Usul ve Esaslarının, ücret, mali, sosyal haklar ve gündeliklerin düzenlendiği “KurumsallaĢma” baĢlıklı 3üncü bölümünde; “28.05.2014 YPK Kararının 7. maddesi uyarınca, kalkınma ajanslarında 15.01.2012 tarihinden önce istihdam edilmiş personele Yönetim Kurullarınca ajans personeline her ne ad altında olursa olsun yapılacak ödemelerin (ücret, performans ödemesi, ikramiye vb.) yıllık toplamları YPK kararında belirtilen aylık tavan ücretin 12 katını geçemez.” denilerek üst limite uyulması teyit edilmiĢtir. Kalkınma ajanslarının 2015 yılı hesap ve iĢlemlerinin incelenmesi sırasında; ajans çalıĢanlarına ödenmekte olan ücretlere ilaveten ikramiye, ilave tediye, aile ve çocuk yardımı, yakıt yardımı, yemek yardımı, bayram harçlığı ve eğitim yardım vb. adlar altında ödeme yapıldığı, bu ödemeler ile birlikte ücretlerin 12 aylık toplamının, ilgili Yüksek Planlama Kurulu kararlarında belirtilen üst limiti aĢtığı tespit edilmiĢtir. Limit aĢımına esas ödemeler yargı karalarında belirtildiği üzere hukuki dayanağı olan sendikal haklar ve yasal ilave tediye ödemesi gibi unsurları içerdiğinden Yüksek Planlama Kurulu kararı ile belirlenen üst limitler fiilen aĢılabilmekte ve dolayısıyla YPK kararı uygulanamaz durumda kalmaktadır. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu26

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 27 Öneri: Yüksek Planlama Kurulu kararlarının uygulanabilir olması açısından, bulguda bahsi geçen tespitler ıĢığında ve yargı kararlarına uygun olarak konunun YPK tarafından yeniden değerlendirilmesinin uygun olacağı düĢünülmektedir. 3.5 Kalkınma Ajanslarının Gelirleri Arasında Yer Alan Genel Yönetim Bütçe Paylarının Zamanında Aktarılmaması. Kalkınma Ajanslarının çalıĢma programlarında belirtilen iĢlerin tamamını gerçekleĢtirebilmesi için Kalkınma Bakanlığı tarafından bütçeye aktarılması öngörülen ödeneklerin zamanında ve tam olarak aktarılmadığı ve bu nedenle ajansların çalıĢma programında belirtilen iĢlerin aksadığı tespit edilmiĢtir. 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinde, kurum gelirleri arasında bir önceki yıl gerçekleĢen genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtından, vergi iadeleri ile mahallî idarelere ve fonlara aktarılan paylar düĢüldükten sonra kalan tutar üzerinden binde beĢ oranında her yıl ayrılacak transfer ödeneğinden YPK tarafından her bir ajans için nüfus, geliĢmiĢlik düzeyi ve performans ölçütlerine göre belirlenecek payların ajanslara aktarılacağı belirtilmiĢtir. Kalkınma ajansları tarafından üçer aylık dönemler itibariyle hazırlanan harcama programı Kalkınma Bakanlığına gönderilmekte, harcamaların gerçekleĢtirilmesinde ve taahhüde giriĢilmesinde ilgili harcama programları esas alınmakta ve ödenekler ayrıntılı harcama programı kapsamında kullanılmaktadır. Öneri: Kalkınma Ajanslarının çalıĢma programlarında belirtilen iĢlerin tamamını gerçekleĢtirebilmesi için Bakanlık tarafından bütçeye aktarılması öngörülen ödeneklerin zamanında ve tam olarak aktarılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.6 Yerel Yönetim Katkı Paylarının Kaydedildiği Hesapların Fiili Durumu Yansıtmaması. Kalkınma Ajanslarının gelirleri içerisinde sayılan yerel yönetim katkı paylarının, bu yönetimlere ait bütçe gelir kesin hesap cetvelleri temin edilmeden tahmini bir gelir saptaması yapılarak ilgili hesaba kaydedildiği ve bu durumun mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini etkilediği tespit edilmiĢtir. 5449 sayılı Kanun’un “Gelirler ve Yönetilecek Fonlar” baĢlıklı 19’uncu maddesinin (d) bendinde bölgedeki yerel yönetimlerin ajansın bütçesine belirli bir pay aktarması gerektiği hükme bağlanmıĢtır: T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 27

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu 28 “d) Bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirleri üzerinden, bölgedeki il özel idareleri için; borçlanma, tahsisi mahiyetteki gelirler ile genel, katma ve özel bütçeli kuruluşlardan alınan yardım kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir, belediyeler için; borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay.” 5449 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesinin son fıkrasında ise, yerel yönetimlerden gelecek ajans paylarının yerel yönetimler tarafından en geç Haziran ayı sonuna kadar ajans hesabına aktarılması gerektiği, aktarılmayan paylar içinse Maliye Bakanlığı ve/veya Ġller Bankasınca kesinti iĢlemi yapılacağı hükme bağlanmıĢtır. Yine 5449 sayılı Kanun’un “Bilgi Toplama” baĢlıklı 6’ncı maddesinde; ajansların, görevleri kapsamında gerekli gördüğü bilgileri kurum ve kuruluĢlardan istemeye yetkili oldukları, kendilerinden bilgi istenilenlerin bu bilgileri zamanında vermekle yükümlü oldukları ifade edilmektedir. Mevzuat hükümleri bu Ģekilde olmakla birlikte, uygulamada yerel yönetim katkı paylarının ajans hesabına, bütçe gelir kesin hesap cetvelleri temin edilmeden, tahmini bir gelir saptaması yapılmak suretiyle intikal ettirildiği ve dolayısıyla mali tablolarda yer alan rakamların fiili durumu yansıtmadığı tespit edilmiĢtir. Öneri: Konu ile ilgili aksaklıkların ortadan kaldırılmasını teminen, yerel yönetimlerin bütçe gelir kesin hesap cetvellerinin kalkınma ajanslarına gönderilerek ödenecek katkı paylarının mali tablolara doğru olarak yansımasının ve Kanunda yazılı süreler içerisinde kalkınma ajansları hesaplarına aktarılmasının sağlanması gerekmektedir. T.C. Sayıştay Başkanlığı 2015 Yılı Kalkınma Ajansları Genel Denetim Raporu28