2024 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu.pdf

2024 YILI KAMU İŞLETMELERİ
GENEL RAPORU Aralık 2025

T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2024 YILI KAMU İŞLETMELERİ GENEL RAPORU Aralık 2025

Kamu İşletmeleri 2024 yılı Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği hazırlanarak, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 25.12.2025 tarihli ve 725/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.

İÇİNDEKİLER

1. GENEL ÇERÇEVE ..........................................................................................................1 1.1 Raporun Amacı .............................................................................................................1 1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı ..................................................................2
2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ ..................................................2 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi .........................................................................2 2.2. Rapor Kapsamındaki Kamu İşletmeleriyle İlgili Gelişmeler .........................................6 2.3. Kamu İşletmelerinin Tasnifi .........................................................................................7
3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ ..............................................................9 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Genel Bilgiler ..................................................9 3.2. İstihdam ..................................................................................................................... 11 3.3. Alımlar ...................................................................................................................... 12 3.4. Yatırımlar .................................................................................................................. 14 3.5. Bağlı Şirket/Ortaklık ve İştirakler .............................................................................. 15 EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BİLGİLER ...... 18

KISALTMALAR AŞ : Anonim Şirketi BOTAŞ : Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi DMO : Devlet Malzeme Ofisi İDT : İktisadi Devlet Teşekkülü KHK : Kanun Hükmünde Kararname KİK : Kamu İktisadi Kuruluşu KİT : Kamu İktisadi Teşebbüsü OVP : Orta Vadeli Program PTT : Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi TBMM : Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD : Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 1

1. GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 165’inci maddesi uyarınca, sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu idareleri ve bağlı ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından denetlenmesine ilişkin esaslar 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile düzenlenmekte olup bu kapsamda TBMM tarafından yapılan denetimlerde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesinde yürütülen denetimler sonucu hazırlanan raporlar esas alınmaktadır. Bu doğrultuda Sayıştay tarafından yürütülen kamu işletmeleri denetimlerinde;
   ✓ Kamu işletmesinin hesap ve işlemleri ile mali rapor ve tablolarının, mali raporlama standartları doğrultusunda denetlenen kamu idaresinin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği hakkında denetim görüşü oluşturulması, ✓ Kamu işletmesinin gelir, gider, mal hesapları ile diğer hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespit edilmesi, ✓ Kamu işletmesinin kuruluş amaçlarına ulaşmasını teminen faaliyetlerinin mevzuata, kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğunun tespit edilmesi, ✓ Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. 1.1 Raporun Amacı Kamu İşletmeleri Genel Raporu ile kamu işletmelerinin faaliyet sonuçları hakkında kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu işletmelerinin mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Kamu İşletmeleri Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereğince denetlenen kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla her yıl hazırlanmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 2 1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı Kamu İşletmeleri Genel Raporu, denetim grup başkanlıkları tarafından hazırlanan kamu işletmeleri yıllık raporlarında yer alan veriler ile Raporda yer verilmesi uygun görülen diğer hususlar çerçevesinde hazırlanmaktadır. Rapor Değerlendirme Kurulu tarafından izleyen yılın sonuna kadar son şekli verilen Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Başkanlık tarafından yayımlanmaktadır. Rapor kapsamında kamu işletmeleri; hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak sınıflandırılmakta ve yıllık faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler bu doğrultuda yapılmaktadır. Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 2024 yılında 102 adet rapor hazırlanmıştır. 2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi “Kamu işletmesi” kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel olarak kamusal kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren kamu kuruluşlarını ifade etmektir. Ülkemizde kamu işletmeleri ile ilgili olarak ilk genel tanım, 17.06.1938 tarihli ve 3460 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkındaki Kanun’da yer almıştır. İlgili Kanun’da, sermayesinin tamamı devlete ait olan ve kendi kanunlarında bu Kanun’a tabi oldukları belirtilen, tüzel kişiliği haiz, idarî ve malî yönden özerk ve sorumluluğu sermayeleri ile sınırlı kuruluşlar “İktisadi Devlet Teşekkülü” (İDT) olarak tanımlanmıştır. 1961 Anayasası’nın 127’nci maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi kanunla düzenlenir.” denilmek suretiyle ilk kez “Kamu İktisadi Teşebbüsleri” (KİT) kavramı yer almasına karşılık, kavramın tanımı yapılmamıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 3 1982 Anayasası’nda, 1961 Anayasası’ndan farklı olarak KİT’lerin tanımı da yer almıştır. 1982 Anayasası’nın “Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi” başlığını taşıyan 165’inci maddesinde KİT’ler, “sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıkları …” şeklinde tanımlanmıştır. Kamu işletmelerinin birden fazla kuruluş amacı olduğu söylenebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki kamu işletmelerinin kuruluş amaçları; ekonomik kalkınmayı sağlamak, tekelleri devlet eliyle işletmek, özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri yapmak, ekonomiye yön vermek, özel sektöre öncülük etmek, gelir dağılımını düzenlemek vb. olarak sayılabilir. Ülkemizde 1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması benimsenmiş ve izleyen süreçte 1933 yılında 2262 sayılı Sümerbank Kanunu ile Sümerbank kurulmuştur. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nda yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi 2580 sayılı Atatürk Orman Çiftliğinin Sermayesinin Arttırılması Kanunu ile Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 14.06.1935 tarihinde yürürlüğe giren 2805 sayılı Etibank Kanunu ile işletmeye elverişli bulunan madenlerin işlenmesini sağlamak için Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü ve Elektrik İşleri Etüt İdaresince geliştirilecek enerji üretim ve dağıtım projelerini tesis etmek ve işletmek üzere Etibank kurulmuştur. Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında, modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde, iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde önemli görevler üstlenmiş olup, bunlar tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle Sümerbank ve Etibank dışında yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. Kamu işletmelerinin gerek sayılarındaki artış gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğinin ortaya çıkması üzerine; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 4 Murakabeleri Hakkında Kanun çıkarılarak, Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanun kapsamına alınmıştır. 3460 sayılı Kanun ile KİT’leri idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonucunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere “Umumi Heyet” kurulmuştur. 1960 yılında Umumi Murakabe Heyeti, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almış, 2010 yılında ise 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun tüzel kişiliği sona erdirilerek Sayıştaya devredilmiştir. 1951-1960 döneminde; devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmakla birlikte bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilmediği gibi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları (TCDD), Posta Telgraf Telefon İdaresi (PTT), Denizcilik Bankası Türk Anonim Şirketi ve Devlet Malzeme Ofisi (DMO) İDT haline dönüştürülmüş; Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, Et Balık Kurumu, Türkiye Demir Çelik İşletmeleri, Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları İşletmesi (SEKA) ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. Bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş ve disiplin içinde bir kalkınma modeli izlenmiştir. KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanmasına yönelik olarak “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş; 1964 yılında 3460 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılarak 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. 1980 sonrasındaki dönemde; ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler yapılmıştır. 1983 yılında, 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılarak 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmış, bu Kanun Hükmünde Kararname (KHK) aynı yıl 2929 sayı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 5 adı altında kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten kaldırılarak KİT’leri bugünkü hukuki statüsüne kavuşturan temel yasal düzenleme olan 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK yürürlüğe konulmuştur. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik ilk hukuki düzenleme 1984 yılında çıkarılan 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ve 1986 yılında çıkarılan 3291 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun ile yapılmıştır. Anayasa gereği KİT’lerin TBMM tarafından denetlenmesine dair usul ve esaslar ise 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile belirlenmiştir. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; KİT’lerin kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. Özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Kanun bu dönemde çıkarılmıştır. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda ekonomide verimliliğin ve maliyet yapısının rekabet edebilir seviyelere getirilmesi ve serbest piyasa koşullarının sağlanması amacıyla KİT’lerin süratle özelleştirilmesi hedeflenmiştir. Öte yandan özelleştirilmesi uygun görülmeyen veya kısa sürede özelleştirilmeleri mümkün olmayan KİT'lerin, kendilerine yeterli bir şekilde ve kaynak yaratarak faaliyet göstermelerini sağlayıcı tedbirler alınacağı da belirtilmiştir. 2001-2005 yıllarını kapsayan Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılacağı, kamu hizmeti niteliğinde görevlerin yürütülmesinde etkinlik ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 6 verimlilik esaslarına uyulacağı, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmelerini teminen yeniden yapılandırılmalarının sağlanacağı belirtilmiştir. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Kalkınma Planı’nda; özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azalması hedeflenmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde kamu; petro–kimya, tuz ve tütün sektörleri ile araç muayene istasyonları işletmeciliğinden tamamen çekilmiştir. Elektrik dağıtımı ve üretimi, doğal gaz dağıtımı, imalat sanayii, liman işletmeciliği, telekomünikasyon, bankacılık, denizyolu ve havayolu taşımacılığı alanlarında bir kısım özelleştirmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda; kamu sermayeli işletmelerin kamuya yük getirmeden, verimlilik ilkesi çerçevesinde faaliyet göstermeleri amaçlanmıştır. 2019-2023 yıllarına ait On Birinci Kalkınma Planı’nda; özelleştirmeler yoluyla devletin kamusal fayda taşımayan üretimdeki payının azaltılmasına devam edilmesi, mevcut KİT’lerin faaliyetlerinin piyasada rekabeti bozucu etkiye neden olmayacak etkin ve verimlilik temelli şekilde yürütülmesi amaçlanmıştır. On Birinci Kalkınma Planı’nın uygulanması amacıyla orta vadeli programlar (OVP), Cumhurbaşkanlığı yıllık programları, yıllık programlar, kurumsal stratejik planlar hazırlanmıştır. 2024-2028 yıllarına ilişkin On İkinci Kalkınma Planı’nda; KİT’lerin ekonominin rekabet gücünü artıracak ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğini destekleyecek şekilde faaliyetlerini sürdürmesi amaçlanmıştır. On İkinci Kalkınma Planı’nda; Plan’ın uygulanması amacıyla OVP, Cumhurbaşkanlığı yıllık programları, bölgesel ve sektörel stratejiler ile kurumsal stratejik planların Kalkınma Planı esas alınarak hazırlanacağı ifade edilmiştir. 2.2. Rapor Kapsamındaki Kamu İşletmeleriyle İlgili Gelişmeler 2024 yılına ilişkin Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili 102 adet rapor hazırlanmıştır. 2024 yılında 1 adet kamu işletmesi Sayıştay denetimi kapsamına girmiş, 1 adet kamu işletmesi Sayıştay denetimi kapsamından çıkmış, toplam 2 adet kamu işletmesinin ise ticaret ünvanı değişmiştir. 2024 yılında denetim kapsamına giren kamu işletmelerine ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 7

• FZK Mühendislik ve Sınai Yatırımlar AŞ, 03.11.2017 tarihinde özel bir şirket tarafından kurulmuş, 28.10.2020 tarihinde Ziraat Katılım Bankası AŞ’nin Şirketteki pay oranı yüzde 50’yi geçmiş ve söz konusu pay değişiklikleri 03.11.2020 tarihli ve 10194 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi’nde tescil ve ilan edilmiştir. Güncel haliyle şirket sermayesinin %99,75’i kamuya ait olduğundan Sayıştay denetimi kapsamına girmiştir. 2024 yılında denetim kapsamından çıkan kamu işletmelerine ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:
• Sermayesinin tamamı Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ’ye ait olan Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ’ye ilişkin yasal tasfiye sürecinin tamamlandığı ve ticaret sicilinden silindiği 05.04.2024 tarihli ve 11059 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmiştir. Tasfiye edilen Şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır. 2024 yılında ünvan değişikliği bulunan kamu işletmelerine ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:
• Central Oto Kiralama AŞ’nin ünvanı 15.02.2024 tarihli Olağanüstü Genel Kurul Kararı ile Ziraat Filo Yönetimi ve Mobilite Çözümler AŞ olarak değiştirilmiş ve söz konusu değişiklik 19.02.2024 tarihli ve 11025 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmıştır.
• 29.11.2024 tarih ve 27862 sayılı Genel Kurul Kararı ile Platform Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ ünvanı, Halk Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ olarak değiştirilmiş ve söz konusu değişiklik 10.12.2024 tarih ve 11225 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanmıştır. 2.3. Kamu İşletmelerinin Tasnifi Rapor kapsamında kamu işletmeleri tabi oldukları mevzuat, hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak; “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak sınıflandırılmıştır. Raporun konusunu oluşturan ve belirtilen sınıflandırma doğrultusunda hazırlanan kamu işletmeleri listesi Ek’te yer almaktadır. Raporda, kamu işletmeleri aşağıdaki gibi tasnif edilmiştir:

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 8 ✓ Kamu İktisadi Teşebbüsleri: 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK’ye tabi olan İDT’ler ile kamu iktisadi kuruluşları (KİK) ve bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri KİT olarak tasnif edilmiştir. Anılan KHK’ya göre, 17 adet İDT ile bunlara bağlı 5 adet müessese ve 1 adet bağlı ortaklık ve 2 adet KİK olmak üzere toplam 25 adet KİT bulunmaktadır. ✓ Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında, özelleştirme çalışmalarına konu olan kamu işletmeleri, özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar olarak sınıflandırılmıştır. Özelleştirme programına alınan kuruluşlar, sermayelerindeki kamu payı %50'nin altına düşünceye kadar 4046 sayılı Kanun’a göre, Sayıştay tarafından denetlenirken 09.07.2018 tarihli ve 30473 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı KHK ile 4046 sayılı Kanun’un “Denetim” başlıklı 11’inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Geçici Madde 1’inde“703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşları münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına” devam olunacağı belirtildiğinden 4046 sayılı Kanun’un 11’inci maddesi uygulanmaya devam edilmektedir. Diğer taraftan ilgili maddenin uygulaması sona erse dahi söz konusu kuruluşlar 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabidir. Ayrıca, bu Kanun’a tabi kamu işletmelerinin özel hukuk hükümlerine tabi olacağı ancak özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 233 sayılı KHK’ya tabi olmayacakları düzenlenmiştir. Özelleştirme kapsam ve programında olan 5 adet kuruluş Sayıştay tarafından denetlenmektedir. ✓ Finansal Kuruluşlar: Bankacılık ve sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar ile diğer finansal kuruluşlardan oluşmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 9 Sayıştay denetimine tabi finansal kuruluşlardan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası AŞ, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında; Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı, Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (Eximbank), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ ve İller Bankası AŞ ise kendi kuruluş kanunlarına göre faaliyet göstermektedirler. Finansal kuruluşlar yukarıda belirtilen bankalar ve bunların finansal nitelikteki bağlı ortaklıkları olmak üzere toplam 30 adet kuruluşu kapsamaktadır. ✓ Diğer kuruluşlar: Kendi kuruluş kanunları kapsamında düzenlemelere tabi olan veya yukarıdaki gruplandırmalara girmeyen Sayıştay denetimine tabi diğer kamu işletmelerini ifade etmektedir. Bu kapsamda 42 adet kuruluş bulunmaktadır. PTT, 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 22’nci maddesinin 2’nci fıkrasına göre Sayıştay tarafından denetlenirken 703 sayılı KHK ile söz konusu fıkra yürürlükten kaldırılmıştır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Geçici Madde 1’inde “703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşları münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına” devam olunacağı belirtildiğinden, 6475 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin 2’nci fıkrası uygulanmaya devam edilmektedir. Öte yandan ilgili fıkranın uygulaması sona erse dahi söz konusu kuruluş, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabidir. 3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Genel Bilgiler Kamu işletmeleri ile ilgili hedef ve politikalara kalkınma planları, OVP ve yıllık programlarda yer verilmektedir. Ayrıca kamu işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararı ile çıkarılan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkların Genel Yatırım ve Finansman Programı ile çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 10 2024-2028 yıllarını kapsayan On İkinci Kalkınma Planı’nda; kamu işletmelerinin faaliyetlerini makroekonomik, sektörel, sosyal politikalarla uyum içerisinde ve kamu maliyesinde sürdürülebilirliği destekleyen bir anlayışla etkin ve verimli bir şekilde sürdürmesinin temel amaç olduğundan bahisle bu amaca ulaşmak için uygulanacak politika ve tedbirler de ayrıntısıyla maddeler halinde sıralanmıştır. Bu politikalar içerisinde güçlü kurumsal yönetim anlayışı, kârlılık, etkinlik ve verimlilik esasları da bulunmaktadır. Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren 2024 yılına ait Genel Yatırım ve Finansman Programı incelendiğinde; KİT’ler ve bağlı ortaklıklarının 2024 yılı faaliyetlerini, uygulanan ekonomik politikalar ile program çerçevesinde aşağıda belirtilen ilkelere ve tabi oldukları mevzuata uygun olarak yürütecekleri ifade edilmiştir. ✓ Kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde faaliyet gösterileceği, ✓ Tüm işletmecilik faaliyetlerinde verimliliği ve kârlılığı artıracak tedbirler alınacağı, ✓ Etkin bir insan kaynakları politikası izleneceği, ✓ İşletme politikaları çerçevesinde etkin stok yönetimi yapılacağı, ✓ Atıl durumda olan gayrimenkullerin, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla satış, kiralama veya bedelli devir gibi usullerle, rayiç bedel esas alınarak değerlendirileceği, ✓ Üretilecek mal ve hizmetlere yönelik tedarik edilecek hammadde miktarı ve fiyatı ile üretilen mal ve hizmetlerin miktar ve fiyatlarının, Program’da yer alan hedefleri sağlayacak şekilde tespit edileceği, ✓ Faaliyet alanlarını ilgilendiren konularda Ar-Ge ve inovasyon çalışmalarına gereken önemin verileceği, ✓ Piyasa koşullarında daha kaliteli ve düşük maliyetli mal ve hizmetin üretilmesi amacıyla, üretim teknolojisindeki gelişmelerin takip edileceği, bilgi ve iletişim alt yapısı ile organizasyon yapılarının gözden geçirileceği, ✓ Kamu teşebbüslerinin, ticari kredi kullanımlarını ve mali yükümlülüklerini, Program’da belirlenen hedefler çerçevesinde asgari düzeyde tutmak ve yönetmekle yükümlü olacağı, ✓ Cari açığın azaltılmasını teminen yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanan üretimin azami düzeye çıkarılacağı,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 11 ✓ İşletme faaliyetlerinde etkin risk yönetimi yapılacağı ve finansal risklere karşı tedbir alınacağı temel hedef ve politikalar olarak belirlenmiştir. 233 sayılı KHK’ya tabi olmayan KİT’ler ve bağlı ortaklıklarının genel yatırım ve finansman programına tabi olmayan özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar, finansal kuruluşlar ve diğer kuruluşların hedef ve politikaları kendi mevzuatı kapsamında ilgili organları tarafından belirlenmekte ve takip edilmektedir. 3.2. İstihdam 233 sayılı KHK kapsamındaki kamu işletmelerinde çalışan personelin istihdam şekilleri 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin 3’üncü maddesinin (a) bendinde; “memur”, “sözleşmeli personel” ve “işçi” olarak belirtilmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ile memur kadro unvanları belirlenmiştir. Üçüncü maddenin (e) bendinde de ise, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı ifade edilmiştir. KİT’lerde işçi personelin istihdamı, 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu kapsamdaki personelin ücret ve diğer haklarının ödenmesinde 07.11.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. 4046 sayılı Kanun kapsamında özelleştirme programına alınan kuruluşların personeli, programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 12 4603 sayılı Kanun’a tabi kamu bankaları 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmış olmakla birlikte, Kanun’un 2’nci maddesinin dördüncü fıkrasında “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmü bulunmaktadır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun’a göre bu bankalarda özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali haklarının tespitinde genel kurullar yetkilidir. Genel kurullar bu yetkilerini yönetim kurullarına devretmektedirler. Diğer kamu bankalarında da personel, özel hukuk hükümlerine tabi olarak istihdam edilmektedir. Diğer kuruluşlar kapsamındaki kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı hususu ilgili kanunlarında belirlenmiştir. Bu kuruluşlardan; Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu’nda 2022 yılında kadro karşılığı sözleşmeli personel, sözleşmeli personel ve özel hukuk hükümlerine tabi personel olmak üzere 3 tür personel istihdamı gerçekleştirilmiştir. Milli Piyango İdaresinde çalışanlar memur ve işçi statüsünde iken, Toplu Konut İdaresi’nde çalışanlar, memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir. Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçi statüsünde personel istihdam edilmektedir. 3.3. Alımlar KİT’ler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2/b maddesi uyarınca Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanun’a tabi bankaların sadece yapım işleri Kanun kapsamında bulunmaktadır. 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile söz konusu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 13 Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4’üncü maddesinde söz konusu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendi hükmüne, bu bent kapsamında yer almayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde ise Kanun’un diğer hükümlerine tâbi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları da Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışındadır. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 01.02.2024 – 31.01.2025 dönemi için 95.508.971 Türk Lirası’nı aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, Kanun’un geçici 4’üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kamu İhale Kanunu’nda yer alan Kamu işletmeleri ile ilgili diğer istisnalar aşağıda sayılmıştır: ✓ Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları, ✓ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) tarafından ithalat yoluyla yapılacak her türlü doğal gaz alımları, ✓ Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk AŞ’den yapacağı mal ve hizmet alımları, ✓ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bağlı, ilgili veya ilişkili kurum veya kuruluşlarının, faaliyetleri ile ilgili olarak birbirlerinden veya diğer kamu kurum ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 14 kuruluşlarından karşılanan enerji, yakıt, mal, hizmet, danışmanlık alımları ve büyük onarım işleri, ✓ Fakir ailelere kömür yardımı yapılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında; işleticisi kim olursa olsun, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğünün kendisine veya bağlı ortaklık veya iştiraklerine ait olan kömür sahalarından yapacağı mal ve hizmet alımları, ✓ TCDD ile TCDD Taşımacılık AŞ’nin, Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii AŞ, Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii AŞ ve Türkiye Vagon Sanayii AŞ’den yapacağı mal veya hizmet alımları, ✓ Faaliyet ve görev alanı kapsamında yer alan tarımsal ürünlerle ilgili olmak üzere, üretimin yetersiz olması nedeniyle ürün fiyatlarında meydana gelebilecek olağanüstü dalgalanmaların önlenmesi veya ürünlerde fiyat istikrarının sağlanması amacıyla ilgili bakanın onayı ve Toprak Mahsulleri Ofisi Yönetim Kurulunun görevlendirmesi ile Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğünün ithalat yoluyla yapacağı tarımsal ürün alımları ve buna ilişkin hizmet alımları. Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu’nun 47’nci maddesinde; Kurumun her türlü alım, satım, hizmet, danışmanlık, yapım ve taşıma işleri ile bu hususlara ilişkin ihale işlemleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine tabi olmadığı ve bu iş ve işlemlerin yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir. 3.4. Yatırımlar Kalkınma planlarının hayata geçirilmesinde en önemli uygulama araçlarından birisi olan ve planın yapı taşları niteliğindeki kamu yatırım projelerini kapsayan Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı’nın eki olarak, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 19’uncu maddesi ve 13 sayılı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2’nci maddesi gereğince her yıl Ocak ayının on beşine kadar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Kamu Yatırım Programları; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu kuruluşlarının, döner sermayeli kuruluşların ve sosyal güvenlik kuruluşlarının, KİT’lerin ve özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar ile İller Bankası’nın yürüteceği projeler ile mahalli

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 15 idarelerin (büyükşehir belediyeleri, belediyeler, su ve kanalizasyon idareleri) dış proje kredisiyle finanse ederek yürütecekleri projeleri kapsamaktadır. Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı’ndaki hükümlere uygun olarak yatırım projelerinin; adı, yeri, karakteristiği, başlama bitiş tarihleri, tutarı ve ödeneği gibi değişkenlerde yıl içinde değişiklikler yapılabilmekte, programa yeni proje alınabilmekte veya programdan proje çıkarılabilmektedir. 2024 Yılı Yatırım Programı’nda kamu işletmelerinden; kamu payı yüzde 50’nin üzerindeki İDT’ler, KİK’ler ile bunların bağlı ortaklıkları, özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşların yatırımları düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de her yıl Programların Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanmaktadır. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Yatırım Programları kapsamında yürütülen kamu yatırımlarının gerçekleşme durumunu ortaya koymak üzere, söz konusu Karar gereğince Kamu Yatırımları Raporu hazırlamaktadır. Rapor’da yer alan değişiklik ve gerçekleşme rakamları, kamu kuruluşlarınca Kamu Yatırım Proje Bilgi Sistemi’ne işlenen / kaydedilen bilgileri yansıtmaktadır. 3.5. Bağlı Şirket/Ortaklık ve İştirakler Türkiye Muhasebe Standartları’nda başka şirketlere ortak olmak üzere edinilen sermaye payları; ortak olunan sermaye payları oranına veya kontrol gücünün işletmede olup olmamasına göre önemli etki taşıyan “iştirakler”, “bağlı ortaklıklar” veya “iş ortaklıkları” olarak tanımlanmaktadır. Standartlar’da “iştirak”, yatırımcı işletmenin üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletme olarak; önemli etkinlik ise, işletmede finansal ve faaliyetle ilgili politikaların belirlenmesine katılma gücünü ve bu politikaları tek başına ya da bir başka taraf ile ortak kontrol etme gücü olarak tanımlanmıştır. Bir işletmenin doğrudan ya da dolaylı olarak yatırım yapılan işletmenin oy hakkının yüzde yirmi ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda, aksi açıkça ortaya konulamadığı sürece, söz konusu işletmenin önemli etkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu işletmeler ise

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 16 “bağlı ortaklık” olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca yüzde yirminin altındaki iştirak payları da “gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıklar” olarak veya gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülememesi durumunda “maliyet değeriyle değerlenen finansal varlıklar” olarak değerlendirilmektedir. Kamu işletmelerinden 233 sayılı KHK kapsamında olanların sermayesinde yüzde onbeş ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler; bu KHK’nın 2’inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkrasında tanımlanan özelliklere göre “bağlı ortaklık” ve “iştirak” olarak adlandırılmakta ve KHK’nın üçüncü ve dördüncü bölümündeki hükümlere göre faaliyet göstermektedir. 233 sayılı KHK’da; sermayesinin tamamı bir İDT’ye veya KİK’e ait bağlı işletme veya işletmeler topluluğu “müessese”; sermayesinin yüzde ellisinden fazlası İDT’ye veya KİK’e ait olan AŞ’ler “bağlı ortaklık”; sermayelerinin en az yüzde on beşine, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları AŞ’ler ise “iştirak” olarak tanımlanmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda “bağlı ortaklık”; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklıklar olarak tanımlanmakta ve kontrol gücü açısından da tüzel kişinin, sermayesinin asgarî yüzde elli birine sahip olma şartı aranmaksızın, çoğunluğuna doğrudan veya dolaylı olarak sahip olunması veya bu çoğunluğa sahip olunmamakla birlikte imtiyazlı hisselerin elde bulundurulması veya diğer hissedarlarla yapılan anlaşmalara istinaden oy hakkının çoğunluğu üzerinde tasarrufta bulunulması suretiyle veya herhangi bir suretle yönetim kurulu üyelerinin karara esas çoğunluğunu atayabilme ya da görevden alma gücünün elde bulundurulması olarak ifade edilmektedir. Bankacılık sektörü için “bağlı ortaklık”, “iştirak”, “birlikte kontrol edilen ortaklıklar” ve “satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıklar” ayrı ayrı tanımlanmaktadır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğ’de; ✓ Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, ✓ İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 17 ✓ Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dâhil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, şeklinde tanımlanmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 18 EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BİLGİLER Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli I KİT’LER
I-1 BOTAŞ 664.948.360 342.894.905 442.007.658 459.791.055 106.044.551 200.000.000 310.416.450 I-2 Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) 22.846.496 6.730.610 17.250.031 12.323.652 3.422 14.800.000 12.199.413 I-3 Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) 119.830.194 133.505.196 153.090.386 23.850.125 76.394.880 10.650.000 130.443.557 I-4 DMO 35.467.502 1.042.347 3.629.085 32.861.510 19.254 130.582 111.440 I-5 Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) 98.071.177 536.074.015 252.619.054 32.228.246 349.297.893 42.634.000 158.954.217 I-6 Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 21.701.080 4.132.925 17.391.317 8.432.914 9.774 4.450.949 2.850.949 I-7 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 34.960.900 35.030.619 63.020.505 4.200.553 2.770.461 5.000.000 17.361.745

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 19 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli I-8 Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 12.290.930 5.878.838 15.601.194 2.511.073 57.501 51.094 1.573.757 I-9 TCDD 44.123.931 858.721.679 882.498.092 15.791.402 4.556.116 526.100.000 968.049.230 I-10 Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 8.001.760 17.137.081 22.856.983 2.281.859 -,- 9.356.000 7.855.747 I-11 TCDD Taşımacılık AŞ 8.848.113 75.693.322 78.666.465 5.681.674 193.297 70.000.000 117.832.811 I-12 Toprak Mahsülleri Ofisi (TMO) 212.727.835 20.420.484 165.692.992 57.775.871 9.679.455 124.550.000 124.460.188 I-13 TTK Amasra Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 554.726 145.082 207.262 492.225 321 5.400.000 3.146.050 I-14 TTK Armutçuk Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 502.961 440.635 676.805 266.522 269 6.900.000 4.242.950 I-15 TTK Karadon Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 1.027.028 1.347.058 1.749.547 623.552 986 18.200.000 11.727.300 I-16 TTK Kozlu Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 337.101 367.470 41.448 662.437 686 12.900.000 7.872.800 I-17 TTK Üzülmez Taşkömürü İşletmesi Müessesi 594.272 531.388 785.564 339.514 582 11.700.000 7.337.450

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 20 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli I-18 Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ) 10.344.970 33.462.363 35.763.897 4.924.788 3.118.647 22.000.000 51.451.329 I-19 Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) 36.481.505 362.899.819 365.547.751 18.543.787 15.289.786 17.731.798 160.204.640 I-20 Türkiye Elektromekanik Sanayi AŞ (TEMSAN) 1.871.680 289.704 650.268 1.331.996 179.120 685.000 647.708 I-21 Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) 25.563.556 11.840.136 13.658.256 22.142.815 1.602.621 2.195.020 2.589.350 I-22 Türkiye Petrolleri AO (TPAO) 58.272.111 323.909.078 235.938.363 71.338.575 74.854.251 29.000.000 118.243.706 I-23 Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞ (TÜRASAŞ) 22.063.451 4.237.348 13.583.797 12.451.139 265.863 23.450.000 14.056.467 I-24 Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TÜRK ŞEKER) 49.669.145 7.006.261 19.355.880 37.001.855 317.671 50.233.000 31.787.984 I-25 Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü (TTK) 1.445.883 34.591.626 34.769.177 1.267.755 577 35.000.000 34.985.633 II ÖZELLEŞTİRME KAPSAM VE PROGRAMINDAKİ KURULUŞLAR
II-1 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ 62.274 1.062.970 1.103.665 13.118 8.462 1.000 26.888

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 21 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli II-2 Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret AŞ 38.912 675.884 668.046 42.945 3.805 39.000 779.232 II-3 Sümer Holding AŞ 44.856 312.901 268.153 23.820 65.784 11.299.080 21.437.806 II-4 TH Karadeniz Bakır İşletmeleri AŞ (KBİ) 275 - -2.832 3.107 - - - II-5 Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ 254.854 54.353.451 54.445.101 114.147 49.057 220.948 4.296.217 III FİNANSAL KURULUŞLAR**
III-1 İller Bankası AŞ 208.591.658 82.278.387 126.313.271 120.000.000 56.683.830 III-2 Emlak Katılım Varlık Kiralama AŞ 14.176.906 1.561.000 100 14.176.806 1.561.000 50 301 III-3 Emlak Varlık Kiralama AŞ 6.843.519 1.161.675 42.283 6.812.911 1.150.000 50 317 III-4 Halk Faktoring AŞ 10.659.109 1.734.169 8.924.940 246.000 246.000 III-5 Halk Finansal Kiralama AŞ 15.559.973 1.724.208 13.835.765 523.000 523.000

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 22 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli III-6 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 3.559.975 40.169.111 32.142.230 5.206.330 6.380.525 3.680.000 3.680.000 III-7 Halk Varlık Kiralama AŞ 7.374.863 84 14.974 7.360.153 - 500 500 III-8 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ 5.071.406 190.410 2.793.921 2.434.797 33.098 250.000 250.000 III-9 Kalkınma Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ 56.081 4.969 52.492 8.296 262 50.000 76.135 III-10 Kalkınma Yatırım Varlık Kiralama AŞ 946 - 873 73 - 50 291 III-11 T.C. Ziraat Bankası AŞ 5.384.859.627 471.708.030 4.913.151.597 84.600.000 84.600.000 III-12 Türk Katılım Reasürans AŞ 1.763.847 6.669 500.413 1.218.517 51.586 375.000 375.000 III-13 Türk Reasürans AŞ 23.051.337 3.624.428 6.024.956 17.486.095 3.164.713 600.000 600.000 III-14 Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ 227.741.777 18.184.862 209.556.915 1.026.915 1.026.915 III-15 Türkiye Halk Bankası AŞ 3.008.249.912 152.564.877 2.855.685.035 7.184.778 7.184.778

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 23 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli III-16 Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (EXİMBANK) 870.570.818 93.006.644 777.564.174 55.270.000 55.270.000 III-17 Türkiye Kalkınma Fonu 920.478 920.478 - - III-18 Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ 153.596.085 19.996.996 133.599.089 5.500.000 5.500.000 III-19 Türkiye Vakıflar Bankası TAO 4.021.485.697 219.194.449 3.802.291.248 9.915.922 9.915.922 III-20 Vakıf Faktoring AŞ 32.888.590 4.391.095 28.497.715 850.000 850.000 III-21 Vakıf Finansal Kiralama AŞ 31.002.739 5.730.644 25.272.095 3.500.000 3.500.000 III-22 Vakıf Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 3.563.677 18.524.768 18.164.905 931.514 2.992.026 3.450.000 3.450.000 III-23 Vakıf Yatırım Menkul Değerler AŞ 8.380.128 252.915 3.119.915 5.499.514 13.614 1.000.000 1.000.000 III-24 Ziraat Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 1.988.218 60.977.196 55.007.499 3.158.041 4.799.874 4.693.620 30.711.672 III-25 Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı AŞ 1.060.362 6.922.013 7.944.506 17.627 20.243 750.000 5.091.060

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 24 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli III-26 Ziraat Katılım Bankası AŞ 515.328.369 22.371.038 492.957.331 10.350.000 10.350.000 III-27 Ziraat Katılım Varlık Kiralama AŞ 37.809.282 1.435 37.807.847 50 439 III-28 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 1.545.391 185.348 1.426.078 252.846 51.816 100.000 332.760 III-29 Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ 7.260.764 646.072 5.950.383 1.888.084 68.370 60.000 464.177 III-30 ZKB Varlık Kiralama AŞ 1.307.713 2.310 1.305.403 50 378 IV DİĞER KURULUŞLAR
IV-1 Askeri Fabrika ve Tersane İşletme AŞ (ASFAT) 58.301.897 928.809 6.414.705 42.485.002 10.330.998 247.829 1.028.582 IV-2 Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü (AOÇ) 421.569 539.883 867.973 86.098 7.381 0,5 14.507 IV-3 Bileşim Finansal Teknolojiler ve Ödeme Sistemleri AŞ 447.844 557.046 767.517 200.167 37.206 340.000 1.802.370 IV-4 Botaş International AŞ 15.143.382 754.465 14.872.173 625.810 399.864 3.575 21.781

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 25 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli IV-5 Etimine AŞ 235.199 1.750.980 1.820.219 165.960 - 900.166 1.824.222 IV-6 FZK Mühendislik ve Sınai Yatırımlar AŞ 500.718 241.208 168.215 312.887 260.824 30.000 174.715 IV-7 Halk Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ 277.984 62.393 279.663 45.999 14.716 250.000 250.000 IV-8 Halk Yapı Projeleri Geliştirme AŞ 5.255.328 1.428.731 238.082 2.841.138 3.604.839 115.000 285.181 IV-9 İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu 1.971.269 380.396 2.332.382 2.000 17.282 - - IV-10 Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri AŞ 26.420 250.498 206.577 64.534 5.806 50.000 637.617 IV-11 Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ (MKE) 43.453.746 22.009.871 29.992.055 28.571.461 6.900.102 5.100.000 23.531.446 IV-12 Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü (MPİ) 1.715.041 60.392 1.277.978 337.282 160.173 - - IV-13 Nükleer Teknik Destek AŞ (NÜTED AŞ) 59.125 22.017 55.742 25.400 - 35.000 44.984 IV-14 PTT Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ 2.788.251 1.638.547 3.339.407 1.541 58.633 200.000 1.297.159

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 26 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli IV-15 PTT Bilgi Teknolojileri AŞ 243.523 55.596 176.489 122.109 521 5.370 47.516 IV-16 PTT Para Lojistik ve Özel Güvenlik Hizmetleri AŞ 224.732 70.478 -185.490 480.701 0 50.000 423.315 IV-17 PYS Güvenlik AŞ 75.601 1.548 33.460 43.690 - 2.000 17.038 IV-18 Rinerji Rize Elektrik Üretim AŞ 5.011 726.587 610.498 17.913 103.187 24.343 369.330 IV-19 PTT 13.279.327 41.668.731 30.726.202 23.024.158 1.197.697 5.000.000 43.600.785 IV-20 SADES Sağlık ve Sağlık Turizmi Destek Hizmetleri AŞ (SADES) 107.888 147.508 165.405 89.992 0 125.000 193.051 IV-21 Taksim Otelcilik AŞ 1.336.447 1.975.821 3.256.103 37.978 18.187 350.000 2.969.197 IV-22 İflas Nedeniyle Tasfiye Halinde Arıcak Turizm ve Ticaret AŞ - - - - - - - IV-23 TCDD Teknik Mühendislik ve Müşavirlik AŞ 509.638 89.074 235.567 344.166 18.979 135.000 223.166 IV-24 Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) 926.837.472 215.377.899 193.863.910 767.553.253 180.798.208 - 193.863.910

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 27 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli IV-25 TRBOR Bor Teknolojileri AŞ 570.250 3.583.827 3.278.384 574.420 301.273 1.389.088 2.900.465 IV-26 T Rupt Teknoloji AŞ 140.437 81.943 211.941 10.438 - 50.000 121.100 IV-27 Turkish Energy AŞ 18.700.511 - 11.672.776 7.027.735 - 174 282 IV-28 Turkish Petroleum International AŞ 18.706.314 14.330.940 27.552.887 3.922.156 1.562.210 5.000.000 30.462.902 IV-29 Turkish Petroleum Off-Shore Technology Center AŞ 186.865.789 22.739.071 28.065.109 181.539.752 - 17.288.000 25.044.626 IV-30 Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) 238.011 3.130.106 3.306.882 50.049 11.185 8.100.000 3.113.363 IV-31 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) 18.617.794 13.304.690 26.346.049 1.451.883 4.124.552 182.000 5.938.039 IV-32 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ 7.700.375 25.880.751 18.719.032 5.834.157 9.027.936 8.053.743 55.673.241 IV-33 USHAŞ Uluslararası Sağlık Hizmetleri AŞ (USHAŞ) 608.734 234.965 633.836 130.500 3.403 347.939 591.950 IV-34 Vakıf Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ 319.330 40.029 354.934 4.047 378 300.000 300.000

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 28 Tür - Sıra No Kamu İşletmeleri Varlıklar (Bin TL)* Kaynaklar (Bin TL) Sermaye (Bin TL)* Dönen Duran Öz Yabancı Esas Ödenmiş Kısa Vadeli Uzun Vadeli IV-35 Vakıf Enerji ve Madencilik AŞ 343.706 2.955 346.381 51 228 85.000 85.000 IV-36 Vakıf Gayrimenkul Değerleme AŞ 99.437 3.013 84.025 8.084 10.340 100.000 128.698 IV-37 Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ 1.423.238 244.416 492.978 1.165.723 8.954 68.678 158.833 IV-38 Vakıf Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ 320.355 1.776.861 1.424.011 182.938 490.267 300.000 300.000 IV-39 ZG Tarım Piyasaları AŞ 13.052 118 13.130 40 - 50 413 IV-40 Ziraat Filo Yönetimi ve Mobilite Çözümler AŞ 2.626.271 12.010.245 2.688.306 3.711.120 8.237.090 252.500 2.090.526 IV-41 Ziraat İşletme Yönetimi ve Gayrimenkul Geliştirme AŞ 3.951 3.959 6.553 1.356 - 5.000 32.777 IV-42 Ziraat Teknoloji AŞ 864.658 183.981 355.665 395.214 297.760 175.000 205.354

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2024 Yılı Genel Raporu 29 *Enflasyon düzeltmesine tabi olan şirketlere ilişkin veriler enflasyon düzeltmesi sonucu bulunan tutarlardan oluşmaktadır. **Bankacılık mevzuatı gereği finansal kuruluşların tek düzen hesap planında dönen-duran varlık ayrımı ile kısa vadeli yabancı kaynak-uzun vadeli yabancı kaynak ayrımı olmadığından bu veriler varlık toplamı ve yabancı kaynak toplamı olarak kümülatif hazırlanmıştır. İşletme Türleri İtibarıyla Toplam Sayılar I. KİT’ler: 25 Adet II. Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar: 5 Adet III. Finansal Kuruluşlar: 30 Adet IV. Diğer Kuruluşlar: 42 Adet Toplam Kamu İşletmesi: 102 Adet