2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu.pdf
2023 YILI KAMU İŞLETMELERİ GENEL RAPORU Aralık 2024 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2023 YILI KAMU İŞLETMELERİ GENEL RAPORU Aralık 2024
Kamu İşletmeleri 2023 yılı Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği hazırlanarak, Rapor Değerlendirme Kurulunun 25.12.2024 tarihli ve 674/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.
Kamu İşletmeleri 2023 yılı Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği hazırlanarak, Rapor Değerlendirme Kurulunun 25.12.2024 tarihli ve 674/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. İÇİNDEKİLER
GENEL ÇERÇEVE ............................................................................................................. 1 1.1 Raporun Amacı ................................................................................................................ 1 1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı .................................................................... 2
KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ ................................................... 3 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi ........................................................................... 3 2.2. Rapor Kapsamındaki Kamu İşletmeleriyle İlgili Gelişmeler .......................................... 7 2.3. Kamu İşletmelerinin Tasnifi ............................................................................................ 8
KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ ............................................................. 11 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Genel Bilgiler ................................................. 11 3.2. İstihdam ......................................................................................................................... 12 3.3. Alımlar .......................................................................................................................... 13 3.4. Yatırımlar ...................................................................................................................... 15 3.5. Bağlı Şirket/Ortaklık ve İştirakler ................................................................................. 16 EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BİLGİLER ...... 19
KISALTMALAR BOTAŞ : Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi DMO : Devlet Malzeme Ofisi EÜAŞ : Elektrik Üretim Anonim Şirketi İDT : İktisadi Devlet Teşekkülü KHK : Kanun Hükmünde Kararname KİK : Kamu İktisadi Kuruluşu KİT : Kamu İktisadi Teşebbüsü MKE : Makine ve Kimya Endüstrisi OVP : Orta Vadeli Program PTT : Posta ve Telgraf Teşkilatı SADES : Sağlık ve Sağlık Turizmi Destek Hizmetleri Anonim Şirketi SEKA : Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları İşletmesi TBMM : Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD : Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları TÜNAŞ : Türkiye Nükleer Enerji Anonim Şirketi TTK : Türkiye Taşkömürü Kurumu USHAŞ : Uluslararası Sağlık Hizmetleri Anonim Şirketi
GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 165’inci maddesi uyarınca, sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu idareleri ve bağlı ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından denetlenmesine ilişkin esaslar 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile düzenlenmekte olup bu kapsamda TBMM tarafından yapılan denetimlerde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesinde yürütülen denetimler sonucu hazırlanan raporlar esas alınmaktadır. Bu doğrultuda Sayıştay tarafından yürütülen kamu işletmeleri denetimlerinde;
✓ Kamu işletmesinin hesap ve işlemleri ile mali rapor ve tablolarının, mali raporlama standartları doğrultusunda denetlenen kamu idaresinin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği hakkında denetim görüşü oluşturulması, ✓ Kamu işletmesinin gelir, gider, mal hesapları ile diğer hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespit edilmesi, ✓ Kamu işletmesinin kuruluş amaçlarına ulaşması için faaliyetlerinin mevzuata, kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğunun tespit edilmesi, ✓ Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. 1.1 Raporun Amacı Kamu İşletmeleri Raporları ve Genel Raporu ile kamu işletmelerinin faaliyet sonuçları hakkında kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu işletmelerinin mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Kamu İşletmeleri Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereğince denetlenen kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla her yıl hazırlanmaktadır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 1
1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı
Kamu İşletmeleri Genel Raporu, denetim grup başkanlıkları tarafından hazırlanan kamu
işletmeleri yıllık raporlarında yer alan veriler ile Raporda yer verilmesi uygun görülen diğer
hususlar çerçevesinde hazırlanmaktadır.
Rapor Değerlendirme Kurulu tarafından izleyen yılın sonuna kadar son şekli verilen
Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Başkanlık tarafından yayımlanmaktadır.
Rapor kapsamında kamu işletmeleri; hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate
alınarak “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”,
“Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmekte ve yıllık faaliyetlerine
ilişkin değerlendirmeler bu doğrultuda yapılmaktadır.
Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 2023 yılında 102 adet rapor
hazırlanmıştır.
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
2
1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı
Kamu İşletmeleri Genel Raporu, denetim grup başkanlıkları tarafından hazırlanan kamu
işletmeleri yıllık raporlarında yer alan veriler ile Raporda yer verilmesi uygun görülen diğer
hususlar çerçevesinde hazırlanmaktadır.
Rapor Değerlendirme Kurulu tarafından izleyen yılın sonuna kadar son şekli verilen
Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Başkanlık tarafından yayımlanmaktadır.
Rapor kapsamında kamu işletmeleri; hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate
alınarak “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”,
“Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmekte ve yıllık faaliyetlerine
ilişkin değerlendirmeler bu doğrultuda yapılmaktadır.
Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 2023 yılında 102 adet rapor
hazırlanmıştır.
2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ
2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi
“Kamu işletmesi” kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel olarak kamusal
kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren kamu kuruluşlarını ifade
etmektir.
Ülkemizde kamu işletmeleri ile ilgili olarak ilk genel tanım, 17.06.1938 tarihli ve 3460
sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi
Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkındaki Kanun’da yer almıştır. İlgili
Kanun’da, sermayesinin tamamı devlete ait olan ve kendi kanunlarında bu Kanun’a tabi
oldukları belirtilen, tüzel kişiliği haiz, idarî ve malî yönden özerk ve sorumluluğu sermayeleri
ile sınırlı kuruluşlar “İktisadi Devlet Teşekkülü” (İDT) olarak tanımlanmıştır.
1961 Anayasası’nın 127’nci maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye
Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi kanunla düzenlenir.” denilmek suretiyle ilk kez “Kamu
İktisadi Teşebbüsleri” kavramı yer almasına karşılık, kavramın tanımı yapılmamıştır.
1982 Anayasası’nda, 1961 Anayasası’ndan farklı olarak Kamu İktisadi Teşebbüslerinin
(KİT’lerin) tanımı da yer almıştır. 1982 Anayasası’nın “Kamu iktisadi teşebbüslerinin
denetimi” başlığını taşıyan 165’inci maddesinde KİT’ler, “sermayesinin yarısından fazlası
doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıkları …”
şeklinde tanımlanmıştır.
Kamu işletmelerinin birden fazla kuruluş amacı olduğu söylenebilir. Özellikle
gelişmekte olan ülkelerdeki kamu işletmelerinin kuruluş amaçları; ekonomik kalkınmayı
sağlamak, tekelleri devlet eliyle işletmek, özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri
yapmak, ekonomiye yön vermek, özel sektöre öncülük etmek, gelir dağılımını düzenlemek vb.
olarak sayılabilir.
Ülkemizde 1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar
doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların
uygulanması benimsenmiş ve izleyen süreçte 1933 yılında 2262 sayılı Sümerbank Kanunu ile
Sümerbank kurulmuştur. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık
Sanayi Planı’nda yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi 2580 sayılı
Sümerbank Sermayesine 42.000.000 Lira İlave Hakkında Kanun ile Sümerbank’a verilmiştir.
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
3
Sümerbank’ın kuruluşunun ardından 1935 yılında 2805 sayılı Etibank Kanunu ile işletmeye elverişli bulunan madenlerin işlenmesini sağlamak için Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü ve Elektrik İşleri Etüt İdaresince geliştirilecek enerji üretim ve dağıtım projelerini tesis etmek ve işletmek üzere Etibank kurulmuştur. Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında, modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde, iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde önemli görevler üstlenmiş olup bunlar tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle Sümerbank ve Etibank dışında yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. Kamu işletmelerinin gerek sayılarındaki artış gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğinin ortaya çıkması üzerine; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun” çıkarılarak, Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanun kapsamına alınmıştır. 3460 sayılı Kanun ile KİT’leri idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere “Umumi Heyet” kurulmuştur. 1960 yılında Umumi Murakabe Heyeti Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almış, 2010 yılında ise 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun tüzel kişiliği sona erdirilerek Sayıştay’a devredilmiştir. 1951-1960 döneminde; devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmakla birlikte bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilmediği gibi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları (TCDD), Posta Telgraf Telefon İdaresi (PTT), Denizcilik Bankası TAŞ ve Devlet Malzeme Ofisi (DMO) iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş; Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Et Balık Kurumu (EBK), Türkiye Demir Çelik İşletmeleri (TDÇİ), Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları İşletmesi (SEKA) ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 4
Sümerbank’ın kuruluşunun ardından 1935 yılında 2805 sayılı Etibank Kanunu ile işletmeye elverişli bulunan madenlerin işlenmesini sağlamak için Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü ve Elektrik İşleri Etüt İdaresince geliştirilecek enerji üretim ve dağıtım projelerini tesis etmek ve işletmek üzere Etibank kurulmuştur. Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında, modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde, iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde önemli görevler üstlenmiş olup bunlar tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle Sümerbank ve Etibank dışında yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. Kamu işletmelerinin gerek sayılarındaki artış gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğinin ortaya çıkması üzerine; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun” çıkarılarak, Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanun kapsamına alınmıştır. 3460 sayılı Kanun ile KİT’leri idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere “Umumi Heyet” kurulmuştur. 1960 yılında Umumi Murakabe Heyeti Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almış, 2010 yılında ise 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun tüzel kişiliği sona erdirilerek Sayıştay’a devredilmiştir. 1951-1960 döneminde; devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmakla birlikte bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilmediği gibi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları (TCDD), Posta Telgraf Telefon İdaresi (PTT), Denizcilik Bankası TAŞ ve Devlet Malzeme Ofisi (DMO) iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş; Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Et Balık Kurumu (EBK), Türkiye Demir Çelik İşletmeleri (TDÇİ), Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları İşletmesi (SEKA) ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. Bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş ve disiplin içinde bir kalkınma modeli izlenmiştir. KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanmasına yönelik olarak “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş; 1964 yılında 3460 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılarak 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. 1980 sonrasındaki dönemde; ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler yapılmıştır. 1983 yılında 440 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılarak 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmış, bu Kanun Hükmünde Kararname aynı yıl 2929 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun ile kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten kaldırılarak KİT’leri bugünkü hukuki statüsüne kavuşturan temel yasal düzenleme olan 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK yürürlüğe konulmuştur. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik ilk hukuki düzenleme 1984 yılında çıkarılan 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ve 1986 yılında çıkarılan 3291 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu ile diğer kanunlarda değişiklik öngören Kanun ile yapılmıştır. Anayasa gereği KİT’lerin TBMM tarafından denetlenmesine dair usul ve esaslar ise 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile belirlenmiştir. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; kamu iktisadi teşebbüslerinin kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 5
verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. Özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Kanun bu dönemde çıkarılmıştır. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda ekonomide verimliliğin ve maliyet yapısının rekabet edebilir seviyelere getirilmesi ve serbest piyasa koşullarının sağlanması amacıyla KİT’lerin süratle özelleştirilmesi hedeflenmiştir. Öte yandan özelleştirilmesi uygun görülmeyen veya kısa sürede özelleştirilmeleri mümkün olmayan KİT'lerin, kendilerine yeterli bir şekilde ve kaynak yaratarak faaliyet göstermelerini sağlayıcı tedbirler alınacağı da belirtilmiştir. 2001-2005 yıllarını kapsayan Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılacağı, kamu hizmeti niteliğinde görevlerin yürütülmesinde etkinlik ve verimlilik esaslarına uyulacağı, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmeleri amacıyla yeniden yapılandırılmalarının sağlanacağı belirtilmiştir. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azaltılması hedeflenmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde kamu; petro–kimya, tuz ve tütün sektörleri ile araç muayene istasyonları işletmeciliğinden tamamen çekilmiştir. Elektrik dağıtımı ve üretimi, doğal gaz dağıtımı, imalat sanayii, liman işletmeciliği, telekomünikasyon, bankacılık, denizyolu ve havayolu taşımacılığı alanlarında bir kısım özelleştirmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda; kamu sermayeli işletmelerin kamuya yük getirmeden, verimlilik ilkesi çerçevesinde faaliyet göstermeleri amaçlanmıştır. 2019-2023 yıllarına ait On Birinci Kalkınma Planı’nda; özelleştirmeler yoluyla devletin kamusal fayda taşımayan üretimdeki payının azaltılmasına devam edilmesi, mevcut kamu iktisadi teşebbüslerinin faaliyetlerinin piyasada rekabeti bozucu etkiye neden olmayacak etkin ve verimlilik temelli olarak yürütülmesi amaçlanmıştır. On Birinci Kalkınma Planı’nın uygulanması amacıyla orta vadeli programlar (OVP), yıllık programlar, kurumsal stratejik planlar hazırlanmıştır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 6
verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. Özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Kanun bu dönemde çıkarılmıştır. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda ekonomide verimliliğin ve maliyet yapısının rekabet edebilir seviyelere getirilmesi ve serbest piyasa koşullarının sağlanması amacıyla KİT’lerin süratle özelleştirilmesi hedeflenmiştir. Öte yandan özelleştirilmesi uygun görülmeyen veya kısa sürede özelleştirilmeleri mümkün olmayan KİT'lerin, kendilerine yeterli bir şekilde ve kaynak yaratarak faaliyet göstermelerini sağlayıcı tedbirler alınacağı da belirtilmiştir. 2001-2005 yıllarını kapsayan Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılacağı, kamu hizmeti niteliğinde görevlerin yürütülmesinde etkinlik ve verimlilik esaslarına uyulacağı, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmeleri amacıyla yeniden yapılandırılmalarının sağlanacağı belirtilmiştir. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azaltılması hedeflenmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde kamu; petro–kimya, tuz ve tütün sektörleri ile araç muayene istasyonları işletmeciliğinden tamamen çekilmiştir. Elektrik dağıtımı ve üretimi, doğal gaz dağıtımı, imalat sanayii, liman işletmeciliği, telekomünikasyon, bankacılık, denizyolu ve havayolu taşımacılığı alanlarında bir kısım özelleştirmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda; kamu sermayeli işletmelerin kamuya yük getirmeden, verimlilik ilkesi çerçevesinde faaliyet göstermeleri amaçlanmıştır. 2019-2023 yıllarına ait On Birinci Kalkınma Planı’nda; özelleştirmeler yoluyla devletin kamusal fayda taşımayan üretimdeki payının azaltılmasına devam edilmesi, mevcut kamu iktisadi teşebbüslerinin faaliyetlerinin piyasada rekabeti bozucu etkiye neden olmayacak etkin ve verimlilik temelli olarak yürütülmesi amaçlanmıştır. On Birinci Kalkınma Planı’nın uygulanması amacıyla orta vadeli programlar (OVP), yıllık programlar, kurumsal stratejik planlar hazırlanmıştır. 2.2. Rapor Kapsamındaki Kamu İşletmeleriyle İlgili Gelişmeler 2023 yılına ilişkin Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili 102 adet rapor hazırlanmıştır. 2023 yılında toplam 3 adet kamu işletmesi Sayıştay denetimi kapsamına girmiş, 10 adet kamu işletmesi ise Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır. 2023 yılında denetim kapsamına giren kamu işletmelerine ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:
Uluslararası Sağlık Hizmetleri AŞ (USHAŞ), 663 sayılı KHK’nın 03.08.2018 tarihli ve 30498 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ek 2’nci maddesi ile “anonim şirket” olarak kurulmuştur. Ödenmiş sermayesi 1.392.101.008,00 TL olan şirketin, sermayesinin tamamı T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına aittir. Şirket, sermayesinin tamamı kamuya ait olduğundan Sayıştay denetimi kapsamına girmiştir.
Sağlık ve Sağlık Turizmi Destek Hizmetleri AŞ (SADES), 663 sayılı KHK’nın Ek 2’nci maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılarak 07.01.2020 tarihli ve 2041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile “anonim şirket” olarak kurulmuştur. Ödenmiş sermayesi 150.205.913,50 TL olan şirketin, sermayesinin tamamı USHAŞ Uluslararası Sağlık Hizmetleri AŞ’ye aittir. Şirket, sermayesinin tamamı kamuya ait olduğundan Sayıştay denetimi kapsamına girmiştir.
T Rupt Teknoloji AŞ, Türk Reasürans AŞ tarafından ödenmiş 50.000.000 TL sermaye ile kurulmuş, İstanbul Ticaret İl Müdürlüğünün 21.12.2022 tarihli ve 430440-5 ticaret sicil numarası ile ilan edilerek tüzel kişilik kazanmıştır. Şirket, sermayesinin tamamı kamuya ait olduğundan Sayıştay denetimi kapsamına girmiştir. 2023 yılında denetim kapsamından çıkan kamu işletmelerine ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir:
T.C. Ziraat Bankası AŞ’nin Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri San. Tic. AŞ’deki %99,4 oranındaki hissesi 15.02.2023 tarihli ve 5/15 sayılı Yönetim Kurulu Kararı’na istinaden; 04.04.2023 tarihinde devredilmiştir. Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri San. Tic. AŞ paylarının devri ile birlikte anılan şirketin ve şirketin iştiraki olan; Akhisar Gıda Tarım Hayvancılık ve Tekstil Ürünleri San. Tic. AŞ, Fem Kimya Nakliye Turizm Hayvan ve Hayvan Ürünleri İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti., Keskinoğlu İç ve Dış Tic. Ltd. Şti., Keskinoğlu Kafes San. ve Tic. Ltd. Şti. ve KVZ Yumurtacılık Tavukçuluk Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 7
sermayelerinde kamu payı kalmamıştır, bu sebeple söz konusu şirketler Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sermayesinin 99,57’si Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna ait olan Marmara Teknokent AŞ’nin Sayıştay tarafından denetleneceğine ilişkin 278 sayılı “Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun”un 10’uncu maddesi; 09.07.2018 tarihli ve 30473 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı “Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin 98’inci maddesinin f bendi ile yürürlükten kaldırılmıştır. Söz konusu mevzuat değişikliği kapsamında şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sermayesinin tamamı Türkiye Halk Bankası AŞ’ye ait olan Safir Çarşı Yönetim Hizmetleri AŞ hisselerinin tamamı 11.01.2023 tarihli hisse devir sözleşmesiyle devredilmiş ve 25.01.2023 tarihli ve 10755 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanmıştır. Sermayesinde kamu payı kalmadığından şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sofra Kurumsal ve Ödüllendirme Hizmetleri AŞ payları ile ilgili 03.08.2023 tarihinde pay devir sözleşmesi yapılmıştır. Söz konusu devir ile şirket ortaklarından BELBİM Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ’ye ait olan paylar devredilmiştir. Yeni ortaklık yapısının 08.11.2023 tarihli ve 10953 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanmasıyla sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşen şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün bağlı ortaklığı olan Türk Sudan Uluslararası Tarım ve Hayvancılık AŞ’nin 30.11.2023 tarihli ve 7899 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile tasfiyesi uygun bulunmuş ve söz konusu Karar 01.12.2023 tarihli ve 32386 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Tasfiye edilen şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır. 2.3. Kamu İşletmelerinin Tasnifi Rapor kapsamında kamu işletmeleri tabi oldukları mevzuat, hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak; “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmiştir. Raporun konusunu teşkil eden ve belirtilen tasnif doğrultusunda hazırlanan kamu işletmeleri listesi Ek’te yer almaktadır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 8
sermayelerinde kamu payı kalmamıştır, bu sebeple söz konusu şirketler Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sermayesinin 99,57’si Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna ait olan Marmara Teknokent AŞ’nin Sayıştay tarafından denetleneceğine ilişkin 278 sayılı “Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun”un 10’uncu maddesi; 09.07.2018 tarihli ve 30473 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı “Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin 98’inci maddesinin f bendi ile yürürlükten kaldırılmıştır. Söz konusu mevzuat değişikliği kapsamında şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sermayesinin tamamı Türkiye Halk Bankası AŞ’ye ait olan Safir Çarşı Yönetim Hizmetleri AŞ hisselerinin tamamı 11.01.2023 tarihli hisse devir sözleşmesiyle devredilmiş ve 25.01.2023 tarihli ve 10755 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanmıştır. Sermayesinde kamu payı kalmadığından şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Sofra Kurumsal ve Ödüllendirme Hizmetleri AŞ payları ile ilgili 03.08.2023 tarihinde pay devir sözleşmesi yapılmıştır. Söz konusu devir ile şirket ortaklarından BELBİM Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ’ye ait olan paylar devredilmiştir. Yeni ortaklık yapısının 08.11.2023 tarihli ve 10953 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanmasıyla sermayesindeki kamu payı %50’nin altına düşen şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır.
Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün bağlı ortaklığı olan Türk Sudan Uluslararası Tarım ve Hayvancılık AŞ’nin 30.11.2023 tarihli ve 7899 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile tasfiyesi uygun bulunmuş ve söz konusu Karar 01.12.2023 tarihli ve 32386 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Tasfiye edilen şirket, Sayıştay denetimi kapsamından çıkmıştır. 2.3. Kamu İşletmelerinin Tasnifi Rapor kapsamında kamu işletmeleri tabi oldukları mevzuat, hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak; “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Finansal Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmiştir. Raporun konusunu teşkil eden ve belirtilen tasnif doğrultusunda hazırlanan kamu işletmeleri listesi Ek’te yer almaktadır. Raporda, kamu işletmeleri aşağıdaki gibi tasnif edilmiştir: Kamu İktisadi Teşebbüsleri: 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olan iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşları ve bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri kamu iktisadi teşebbüsü olarak tasnif edilmiştir. Anılan KHK’ya göre, 17 adet İDT ile bunlara bağlı 5 adet müessese ve 1 adet bağlı ortaklık ve 2 adet KİK olmak üzere toplam 25 adet KİT bulunmaktadır. Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında, özelleştirme çalışmalarına konu olan kamu işletmeleri, özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar olarak tasnif edilmiştir. Özelleştirme programına alınan kuruluşlar, sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadar 4046 sayılı Kanun’a göre, Sayıştay tarafından denetlenmekte idi. Ancak 09.07.2018 tarihli ve 30473 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 703 sayılı KHK ile 4046 sayılı Kanun’un “Denetim” başlıklı 11’inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Geçici 1’inci maddesinde; “703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşları münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına” devam olunacağı belirtildiğinden 4046 sayılı Kanun’un 11’inci maddesi uygulanmaya devam edilmektedir. Diğer taraftan ilgili maddenin uygulaması sona erse dahi söz konusu kuruluşlar 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabidir. Ayrıca, bu Kanun’a tabi kamu işletmelerinin özel hukuk hükümlerine tabi olacağı ancak özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 233 sayılı KHK’ya tabi olmayacakları düzenlenmiştir. Özelleştirme kapsam ve programında olan 5 adet kuruluş Sayıştay tarafından denetlenmektedir. Finansal Kuruluşlar: Bankacılık ve sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar ile diğer finansal kuruluşlardan oluşmaktadır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 9
Sayıştay denetimine tabi finansal kuruluşlardan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası AŞ, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında; Türkiye Vakıflar Bankası TAO, Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (Eximbank), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ ve İller Bankası AŞ ise kendi kuruluş kanunlarına göre faaliyet göstermektedirler. Finansal kuruluşlar yukarıda belirtilen bankalar ve bunların finansal nitelikteki bağlı ortaklıkları olmak üzere toplam 31 adet kuruluşu kapsamaktadır. Diğer kuruluşlar: Kendi kuruluş kanunları kapsamında düzenlemelere tabi olan veya yukarıdaki gruplandırmalara girmeyen Sayıştay denetimine tabi diğer kamu işletmelerini ifade etmektedir. Bu kapsamda 41 adet kuruluş bulunmaktadır. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ, 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 22’nci maddesinin 2’nci fıkrasına göre Sayıştay tarafından denetlenmekte idi. Ancak 703 sayılı KHK ile söz konusu fıkra yürürlükten kaldırılmıştır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Geçici 1’inci maddesinde; “703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşları münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına” devam olunacağı belirtildiğinden, 6475 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin 2’nci fıkrası uygulanmaya devam edilmektedir. Öte yandan ilgili fıkranın uygulaması sona erse dahi söz konusu Kuruluş, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabidir.
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 10Sayıştay denetimine tabi finansal kuruluşlardan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası AŞ, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında; Türkiye Vakıflar Bankası TAO, Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (Eximbank), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ ve İller Bankası AŞ ise kendi kuruluş kanunlarına göre faaliyet göstermektedirler. Finansal kuruluşlar yukarıda belirtilen bankalar ve bunların finansal nitelikteki bağlı ortaklıkları olmak üzere toplam 31 adet kuruluşu kapsamaktadır. Diğer kuruluşlar: Kendi kuruluş kanunları kapsamında düzenlemelere tabi olan veya yukarıdaki gruplandırmalara girmeyen Sayıştay denetimine tabi diğer kamu işletmelerini ifade etmektedir. Bu kapsamda 41 adet kuruluş bulunmaktadır. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ, 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 22’nci maddesinin 2’nci fıkrasına göre Sayıştay tarafından denetlenmekte idi. Ancak 703 sayılı KHK ile söz konusu fıkra yürürlükten kaldırılmıştır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Geçici 1’inci maddesinde; “703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile teşkilatlarına ilişkin kanun veya kanun hükmünde kararnameleri yürürlükten kaldırılan kamu kurum ve kuruluşları münhasıran devir ve geçiş hükümleri düzenlenenler dışında kalanlar hakkında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına” devam olunacağı belirtildiğinden, 6475 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin 2’nci fıkrası uygulanmaya devam edilmektedir. Öte yandan ilgili fıkranın uygulaması sona erse dahi söz konusu Kuruluş, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabidir.
- KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Genel Bilgiler Kamu işletmeleri ile ilgili hedef ve politikalara kalkınma planları, orta vadeli programlar ve yıllık programlarda yer verilmektedir. Ayrıca kamu işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararı ile çıkarılan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkların Genel Yatırım ve Finansman Programı ile çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. 2019-2023 yıllarını kapsayan On Birinci Kalkınma Planı’nda; kamu işletmeleri için “Kamu işletmeleri kârlılık, verimlilik ve kurumsal yönetim ilkelerine uygun bir şekilde faaliyetlerini sürdürecektir. Bu çerçevede, kamu işletmeleri fiyat ve tarifelerini ticari esaslara göre belirleyecek, ürün optimizasyonunu ve verimliliğini artıracak, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini geliştirecektir. Ekonomide verimlilik artışı ve kamu mali dengelerini iyileştirme hedefleri doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir,” hedefi konulmuştur. Cumhurbaşkanı kararı ile yürürlüğe giren 2023 yılına ait Genel Yatırım ve Finansman Programı’nda; Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının 2023 yılı faaliyetlerini, uygulanan ekonomik politikalar ile program çerçevesinde aşağıda belirtilen ilkelere ve tabi oldukları mevzuata uygun olarak yürütecekleri ifade edilmiştir. ✓ Kurumsal yönetim ilkeleri çerçevesinde faaliyet gösterileceği, ✓ Tüm işletmecilik faaliyetlerinde verimliliği ve kârlılığı artıracak tedbirler alınacağı, ✓ Etkin bir insan kaynakları politikası izleneceği, ✓ İşletme politikaları çerçevesinde etkin stok yönetimi yapılacağı, ✓ Atıl durumda olan gayrimenkullerin, ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla satış, kiralama veya bedelli devir gibi usullerle, rayiç bedel esas alınarak değerlendirileceği, ✓ Üretilecek mal ve hizmetlere yönelik tedarik edilecek hammadde miktarı ve fiyatı ile üretilen mal ve hizmetlerin miktar ve fiyatlarının, Program’da yer alan hedefleri sağlayacak şekilde tespit edileceği, ✓ Faaliyet alanlarını ilgilendiren konularda ar-ge ve inovasyon çalışmalarına gereken önemin verileceği, ✓ Piyasa koşullarında daha kaliteli ve düşük maliyetli mal ve hizmetin üretilmesi amacıyla, üretim teknolojisindeki gelişmelerin takip edileceği, bilgi ve iletişim alt yapısı ile organizasyon yapılarının gözden geçirileceği, 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 11
✓ Kamu teşebbüslerinin, ticari kredi kullanımlarını ve mali yükümlülüklerini, Program’da belirlenen hedefler çerçevesinde asgari düzeyde tutmak ve yönetmekle yükümlü olacağı, ✓ Cari açığın azaltılmasını teminen yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanan üretimin azami düzeye çıkarılacağı, ✓ İşletme faaliyetlerinde etkin risk yönetimi yapılacağı ve finansal risklere karşı tedbir alınacağı temel hedef ve politikalar olarak belirlenmiştir. 233 sayılı KHK’ya tabi olmayan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının genel yatırım ve finansman programına tabi olmayan özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar, finansal kuruluşlar ve diğer kuruluşların hedef ve politikaları kendi mevzuatı kapsamında ilgili organları tarafından belirlenmekte ve takip edilmektedir. 3.2. İstihdam 233 sayılı KHK kapsamındaki kamu işletmelerinde çalışan personelin istihdam şekilleri 399 sayılı KHK’nın 3’üncü maddesinin (a) bendinde; “memur”, “sözleşmeli personel” ve “işçi” olarak belirtilmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ile memur kadro unvanları belirlenmiştir. Üçüncü maddenin (e) bendinde ise, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı ifade edilmiştir. KİT’lerde işçi personelin istihdamı, 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu kapsamdaki personelin ücret ve diğer haklarının ödenmesinde 2012 yılında yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 2006 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 12
✓ Kamu teşebbüslerinin, ticari kredi kullanımlarını ve mali yükümlülüklerini, Program’da belirlenen hedefler çerçevesinde asgari düzeyde tutmak ve yönetmekle yükümlü olacağı, ✓ Cari açığın azaltılmasını teminen yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanan üretimin azami düzeye çıkarılacağı, ✓ İşletme faaliyetlerinde etkin risk yönetimi yapılacağı ve finansal risklere karşı tedbir alınacağı temel hedef ve politikalar olarak belirlenmiştir. 233 sayılı KHK’ya tabi olmayan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarının genel yatırım ve finansman programına tabi olmayan özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar, finansal kuruluşlar ve diğer kuruluşların hedef ve politikaları kendi mevzuatı kapsamında ilgili organları tarafından belirlenmekte ve takip edilmektedir. 3.2. İstihdam 233 sayılı KHK kapsamındaki kamu işletmelerinde çalışan personelin istihdam şekilleri 399 sayılı KHK’nın 3’üncü maddesinin (a) bendinde; “memur”, “sözleşmeli personel” ve “işçi” olarak belirtilmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ile memur kadro unvanları belirlenmiştir. Üçüncü maddenin (e) bendinde ise, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı ifade edilmiştir. KİT’lerde işçi personelin istihdamı, 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu kapsamdaki personelin ücret ve diğer haklarının ödenmesinde 2012 yılında yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 2006 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. 4046 sayılı Kanun kapsamında özelleştirme programına alınan kuruluşların personeli, programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler. 4603 sayılı Kanun’a tabi kamu bankaları, 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmış olmakla birlikte, Kanun’un 2’nci maddesinin dördüncü fıkrasında “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmü bulunmaktadır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun’a göre bu bankalarda özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali haklarının tespitinde genel kurullar yetkilidir. Genel kurullar bu yetkilerini yönetim kurullarına devretmektedirler. Diğer kamu bankalarında da personel, özel hukuk hükümlerine tabi olarak istihdam edilmektedir. Diğer kuruluşlar kapsamındaki kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı hususu ilgili kanunlarında belirlenmiştir. Bu kuruluşlardan; Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu kadro karşılığı sözleşmeli personel, sözleşmeli personel ve özel hukuk hükümlerine tabi personel; Milli Piyango İdaresi memur ve işçi; Toplu Konut İdaresi ise, memur ve sözleşmeli personel istihdam etmektedir. Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genel olarak 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçi statüsünde personel çalıştırılmaktadır. 3.3. Alımlar KİT’ler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2/b maddesi uyarınca Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanun’a tabi bankaların sadece “yapım işleri” Kanun kapsamında bulunmaktadır. 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile söz konusu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 13
da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4’üncü maddesinde söz konusu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendi hükmüne, bu bent kapsamında yer almayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde ise Kanun’un diğer hükümlerine tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 2499 sayılı (yeni 6362 sayılı) Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları da Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışındadır. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 01.02.2023 – 31.01.2024 dönemi için 66.224.498 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, Kanun’un geçici 4’üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kamu İhale Kanunu’nda yer alan Kamu işletmeleri ile ilgili diğer istisnalar aşağıda sayılmıştır: ✓ Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları, ✓ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) tarafından ithalat yoluyla yapılacak her türlü doğal gaz alımları, ✓ Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet alımları, ✓ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bağlı, ilgili veya ilişkili kurum veya kuruluşlarının, faaliyetleri ile ilgili olarak birbirlerinden veya diğer kamu kurum ve 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 14
da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4’üncü maddesinde söz konusu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendi hükmüne, bu bent kapsamında yer almayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde ise Kanun’un diğer hükümlerine tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 2499 sayılı (yeni 6362 sayılı) Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları da Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışındadır. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 01.02.2023 – 31.01.2024 dönemi için 66.224.498 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, Kanun’un geçici 4’üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kamu İhale Kanunu’nda yer alan Kamu işletmeleri ile ilgili diğer istisnalar aşağıda sayılmıştır: ✓ Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları, ✓ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) tarafından ithalat yoluyla yapılacak her türlü doğal gaz alımları, ✓ Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet alımları, ✓ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bağlı, ilgili veya ilişkili kurum veya kuruluşlarının, faaliyetleri ile ilgili olarak birbirlerinden veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarından karşılanan enerji, yakıt, mal, hizmet, danışmanlık alımları ve büyük onarım işleri, ✓ Fakir ailelere kömür yardımı yapılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında; işleticisi kim olursa olsun, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğünün kendisine veya bağlı ortaklık veya iştiraklerine ait olan kömür sahalarından yapacağı mal ve hizmet alımları, ✓ Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketinin, Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii Anonim Şirketi, Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi ve Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketinden yapacağı mal veya hizmet alımları, ✓ Faaliyet ve görev alanı kapsamında yer alan tarımsal ürünlerle ilgili olmak üzere, üretimin yetersiz olması nedeniyle ürün fiyatlarında meydana gelebilecek olağanüstü dalgalanmaların önlenmesi veya ürünlerde fiyat istikrarının sağlanması amacıyla ilgili bakanın onayı ve Toprak Mahsulleri Ofisi Yönetim Kurulunun görevlendirmesi ile Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğünün ithalat yoluyla yapacağı tarımsal ürün alımları ve buna ilişkin hizmet alımları. Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu’nun 47’nci maddesinde; Kurumun her türlü alım, satım, hizmet, danışmanlık, yapım ve taşıma işleri ile bu hususlara ilişkin ihale işlemleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine tabi olmadığı ve bu iş ve işlemlerin yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir. 3.4. Yatırımlar Kalkınma planlarının hayata geçirilmesinde en önemli uygulama araçlarından birisi olan ve planın yapı taşları niteliğindeki kamu yatırım projelerini kapsayan Kamu Yatırım Programları, Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanı Kararı’nın eki olarak, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 19’uncu maddesi ve 13 sayılı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2’nci maddesi gereğince her yıl Ocak ayının on beşine kadar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu kuruluşları, döner sermayeli kuruluşlar, sosyal güvenlik kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri, özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, İller Bankası’nın yürüteceği projeler ile mahalli idarelerin (büyükşehir belediyeleri, belediyeler, 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 15
su ve kanalizasyon idareleri) dış proje kredisiyle finanse ederek yürütecekleri projeler Kamu Yatırım Programları kapsamında icra edilmektedir. Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararı’ndaki hükümlere uygun olarak yatırım projelerinin; adı, yeri, karakteristiği, başlama bitiş tarihleri, tutarı ve ödeneği gibi parametrelerinde yıl içinde revizyonlar yapılabilmekte, programa yeni proje alınabilmekte veya programdan proje çıkarılabilmektedir. 2023 Yılı Yatırım Programı’nda kamu işletmelerinden; kamu payı %50’nin üzerindeki iktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşların yatırımları düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de her yıl Programların Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararı yayımlanmaktadır. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Yatırım Programları kapsamında yürütülen kamu yatırımlarının gerçekleşme durumunu ortaya koymak üzere, söz konusu Karar gereğince Kamu Yatırımları Raporu hazırlamaktadır. Rapor’da yer alan revize ve gerçekleşme rakamları, kamu kuruluşlarınca Kamu Yatırım Proje Bilgi Sistemi’ne girilen bilgileri yansıtmaktadır. 3.5. Bağlı Şirket / Ortaklık ve İştirakler Bağlı şirketler ve iştirakler, Türkiye Muhasebe Standartları’nda ortak olunan sermaye payları oranına veya kontrol gücünün işletmede olup olmamasına göre tanımlanmaktadır. Standartlar’da “iştirak”, yatırımcı işletmenin üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletme olarak yer almakta ayrıca, “önemli etki” kavramı açıklanmaktadır. Önemli etki, işletme politikalarının belirlenmesine katılma gücü ve bu politikaları tek başına ya da bir başka taraf ile ortak kontrol etme gücü olarak tarif edilmektedir. Bir işletmenin doğrudan ya da dolaylı olarak yatırım yapılan işletmenin oy hakkının %20 ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda, aksi açıkça ortaya konulamadığı sürece, söz konusu işletmenin önemli etkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak %50 oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu işletmeler ise “bağlı ortaklık” olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca %20’nin altındaki iştirak payları da “gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıklar” olarak veya gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 16
su ve kanalizasyon idareleri) dış proje kredisiyle finanse ederek yürütecekleri projeler Kamu Yatırım Programları kapsamında icra edilmektedir. Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararı’ndaki hükümlere uygun olarak yatırım projelerinin; adı, yeri, karakteristiği, başlama bitiş tarihleri, tutarı ve ödeneği gibi parametrelerinde yıl içinde revizyonlar yapılabilmekte, programa yeni proje alınabilmekte veya programdan proje çıkarılabilmektedir. 2023 Yılı Yatırım Programı’nda kamu işletmelerinden; kamu payı %50’nin üzerindeki iktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşların yatırımları düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de her yıl Programların Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararı yayımlanmaktadır. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Yatırım Programları kapsamında yürütülen kamu yatırımlarının gerçekleşme durumunu ortaya koymak üzere, söz konusu Karar gereğince Kamu Yatırımları Raporu hazırlamaktadır. Rapor’da yer alan revize ve gerçekleşme rakamları, kamu kuruluşlarınca Kamu Yatırım Proje Bilgi Sistemi’ne girilen bilgileri yansıtmaktadır. 3.5. Bağlı Şirket / Ortaklık ve İştirakler Bağlı şirketler ve iştirakler, Türkiye Muhasebe Standartları’nda ortak olunan sermaye payları oranına veya kontrol gücünün işletmede olup olmamasına göre tanımlanmaktadır. Standartlar’da “iştirak”, yatırımcı işletmenin üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletme olarak yer almakta ayrıca, “önemli etki” kavramı açıklanmaktadır. Önemli etki, işletme politikalarının belirlenmesine katılma gücü ve bu politikaları tek başına ya da bir başka taraf ile ortak kontrol etme gücü olarak tarif edilmektedir. Bir işletmenin doğrudan ya da dolaylı olarak yatırım yapılan işletmenin oy hakkının %20 ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda, aksi açıkça ortaya konulamadığı sürece, söz konusu işletmenin önemli etkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak %50 oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu işletmeler ise “bağlı ortaklık” olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca %20’nin altındaki iştirak payları da “gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıklar” olarak veya gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülememesi durumunda “maliyet değeriyle değerlenen finansal varlıklar” olarak değerlendirilmektedir. Kamu işletmelerinden 233 sayılı KHK kapsamında olanların sermayesinde %15 ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler; bu KHK’nın 2’inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkrasında tanımlanan özelliklere göre “bağlı ortaklık” ve “iştirak” olarak adlandırılmakta ve KHK’nın üçüncü ve dördüncü bölümündeki hükümlere göre faaliyet göstermektedir. 233 sayılı KHK’da; sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait bağlı işletme veya işletmeler topluluğu “müessese”; sermayesinin %50’sinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan anonim şirketler “bağlı ortaklık”; sermayelerinin en az %15’ine, en çok %50’sine sahip bulundukları anonim şirketler ise “iştirak” olarak tanımlanmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda “bağlı ortaklık”; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklıklar olarak tanımlanmakta ve kontrol gücü açısından da bir tüzel kişinin, sermayesinin asgarî %51’ine sahip olma şartı aranmaksızın, çoğunluğuna doğrudan veya dolaylı olarak sahip olunması veya bu çoğunluğa sahip olunmamakla birlikte imtiyazlı hisselerin elde bulundurulması veya diğer hissedarlarla yapılan anlaşmalara istinaden oy hakkının çoğunluğu üzerinde tasarrufta bulunulması suretiyle veya herhangi bir suretle yönetim kurulu üyelerinin karara esas çoğunluğunu atayabilme ya da görevden alma gücünün elde bulundurulması olarak ifade edilmektedir. Bankacılık sektörü için “bağlı ortaklık”, “iştirak”, “birlikte kontrol edilen ortaklıklar” ve “satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıklar” ayrı ayrı tanımlanmaktadır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğ’de; ✓ Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, ✓ İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, ✓ Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dâhil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, şeklinde tanımlanmaktadır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 17
EK: KAM
U
İŞLETM
ELERİ LİSTESİ VE İŞLETM
ELERE İLİŞKİN
BİLGİLER
Sıra
No
Kamu İşletmeleri
Varlıklar (Bin TL)*
Kaynaklar (Bin TL)
Sermaye (Bin TL)*
Dönen
Duran
Öz
Yabancı
Esas
Ödenmiş
Kısa Vadeli
Uzun
Vadeli
I
KİT’LER
1
Boru Hatları ile Petrol Taşımacılığı AŞ (BOTAŞ)
506.171.471
259.631.413
335.284.180
345.889.741
84.628.963
200.000.000
495.516.805
2
Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR)
12.532.476
5.698.538
10.810.696
7.417.284
3.035
12.200.000
53.805.178
3
Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
(DHMİ)
86.743.515
103.417.198
109.707.980
12.779.287
67.673.445
10.650.000
101.493.264
4
Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO)
24.701.912
862.983
3.034.247
22.512.276
18.371
130.582
82.946
5
Elektrik Üretim
AŞ (EÜAŞ)
91.240.086
159.388.675
195.550.127
54.312.036
766.598
42.634.000
219.040.092
6
Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü
1.765.662
3.556.685
4.380.580
936.392
5.375
4.385.000
15.232.428
7
Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü
15.727.909
31.233.202
42.061.518
2.865.933
2.033.659
5.000.000
13.470.267
8
Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü
8.354.496
4.072.648
10.967.641
1.437.499
22.004
51.095
1.224.482
9
T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
(TCDD)
27.632.176
624.916.107
633.538.636
14.679.858
4.329.788
350.000.000
193.147.077
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
19
10 Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 4.814.761 12.743.398 15.975.130 1.583.029
8.356.000 40.844.494 11 TCDD Taşımacılık AŞ 7.488.234 61.354.972 67.366.057 1.310.305 166.843 40.000.000 32.199.740 12 Toprak Mahsülleri Ofisi (TMO) 190.982.648 17.036.605 74.143.439 126.730.000 7.145.814 124.550.000 55.669.054 13 TTK Amasra Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 119.231 224.867 57.178 286.638 282 3.100.000 13.822.427 14 TTK Armutçuk Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 406.491 306.771 598.968 114.045 249 4.200.000 17.976.089 15 TTK Karadon Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 369.481 1.054.429 1.164.560 258.430 920 11.900.000 54.136.001 16 TTK Kozlu Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 142.006 286.602 (16.040) 444.000 647 7.900.000 32.872.892 17 TTK Üzülmez Taşkömürü İşletmesi Müessesi 454.717 404.267 673.797 184.628 559 7.400.000 32.485.633 18 Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ) 8.901.963 28.771.413 30.623.596 3.420.394 3.629.385 22.000.000 309.091.905 19 Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) 17.750.366 273.511.427 255.739.070 23.138.615 12.384.108 17.731.798 124.649.252 20 Türkiye Elektromekanik Sanayi AŞ (TEMSAN) 982.202 230.640 287.422 748.227 177.193 325.000 3.829.439 21 Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) 11.544.594 8.506.378 11.269.925 7.929.040 852.008 2.195.020 19.857.487 22 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) 42.415.906 211.449.259 149.461.345 39.573.756 64.830.064 29.000.000 92.001.015 23 Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞ (TÜRASAŞ) 9.813.929 1.836.305 3.951.309 7.667.481 31.443 7.500.000 4.243.335 24 Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TÜRK ŞEKER) 35.075.035 5.455.099 8.399.431 32.043.614 87.089 20.233.000 67.526.966 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 20
10 Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 4.814.761 12.743.398 15.975.130 1.583.029
8.356.000 40.844.494 11 TCDD Taşımacılık AŞ 7.488.234 61.354.972 67.366.057 1.310.305 166.843 40.000.000 32.199.740 12 Toprak Mahsülleri Ofisi (TMO) 190.982.648 17.036.605 74.143.439 126.730.000 7.145.814 124.550.000 55.669.054 13 TTK Amasra Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 119.231 224.867 57.178 286.638 282 3.100.000 13.822.427 14 TTK Armutçuk Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 406.491 306.771 598.968 114.045 249 4.200.000 17.976.089 15 TTK Karadon Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 369.481 1.054.429 1.164.560 258.430 920 11.900.000 54.136.001 16 TTK Kozlu Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 142.006 286.602 (16.040) 444.000 647 7.900.000 32.872.892 17 TTK Üzülmez Taşkömürü İşletmesi Müessesi 454.717 404.267 673.797 184.628 559 7.400.000 32.485.633 18 Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ) 8.901.963 28.771.413 30.623.596 3.420.394 3.629.385 22.000.000 309.091.905 19 Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) 17.750.366 273.511.427 255.739.070 23.138.615 12.384.108 17.731.798 124.649.252 20 Türkiye Elektromekanik Sanayi AŞ (TEMSAN) 982.202 230.640 287.422 748.227 177.193 325.000 3.829.439 21 Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) 11.544.594 8.506.378 11.269.925 7.929.040 852.008 2.195.020 19.857.487 22 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) 42.415.906 211.449.259 149.461.345 39.573.756 64.830.064 29.000.000 92.001.015 23 Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞ (TÜRASAŞ) 9.813.929 1.836.305 3.951.309 7.667.481 31.443 7.500.000 4.243.335 24 Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TÜRK ŞEKER) 35.075.035 5.455.099 8.399.431 32.043.614 87.089 20.233.000 67.526.966 25 Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü (TTK) 1.307.087 22.702.334 22.902.880 1.105.982 559 35.000.000 25.331.397 II ÖZELLEŞTİRM E KAPSAM VE PROGRAM INDAKİ KURULUŞLAR 1 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ 52.682 850.448 886.722 7.480 8.927 1.000 20.920 2 Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret AŞ 28.090 526.379 536.870 13.764 3.835 39.000 606.293 3 Sümer Holding AŞ 35.058 251.147 223.892 25.943 36.370 11.299.080 16.510.710 4 Tasfiye Halinde Karadeniz Bakır İşletmeleri AŞ (KBİ) 209
(1.691) 1.900
5 Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ 184.902 42.420.574 42.483.963 71.748 49.765 220.948 3.308.189 III FİNANSAL KURULUŞLAR** 1 İller Bankası AŞ 149.893.906 49.062.845 100.831.061 45.000.000 39.040.740 2 Emlak Katılım Varlık Kiralama AŞ 9.736.881 195.320 28 9.736.853 195.320 50 208 3 Emlak Varlık Kiralama AŞ 4.774.421 2.454.947 16.327 4.766.040 2.447.000 50 219 4 Halk Faktoring AŞ 6.636.595 1.036.414 5.600.181 246.000 246.000 5 Halk Finansal Kiralama AŞ 13.634.250 1.262.121 12.372.129 523.000 523.000 6 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 2.037.154 24.476.940 20.077.477 3.357.989 3.078.628 1.645.000 1.645.000 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 21
7 Halk Varlık Kiralama AŞ 6.481.298 1 7.709 6.473.589
100 100 8 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ 7.676.914 180.302 1.903.557 5.908.241 45.417 250.000 250.000 9 Kalkınma Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ 21.125 2.532 17.177 6.163 317 20.000 30.080 10 Kalkınma Yatırım Varlık Kiralama AŞ 855.850
526 855.324
50 201 11 T.C. Ziraat Bankası AŞ 3.800.385.002 331.248.683 3.469.136.319 84.600.000 84.600.000 12 Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım M enkul Değerler AŞ 9.110
8.684 426
5.000
6.783
13
Türk Katılım
Reasürans AŞ
830.187
6.534
122.491
694.707
19.523
100.000
100.000
14
Türk Reasürans AŞ
11.823.178
5.347.975
2.824.183
9.244.397
5.102.573
600.000
600.000
15
Türkiye Emlak Katılım
Bankası AŞ
188.882.526
10.413.781
178.468.745
1.026.915
1.026.915
16
Türkiye Halk Bankası AŞ
2.195.286.886
128.406.019
2.066.880.867
7.184.778
7.184.778
17
Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (EXIMBANK)
607.852.496
42.432.269
565.420.227
20.600.000
20.600.000
18
Türkiye Kalkınma Fonu
548.846
548.846
19
Türkiye Kalkınma ve Yatırım
Bankası AŞ
134.847.474
10.882.485
123.964.989
2.500.000
2.500.000
20
Türkiye Vakıflar Bankası TAO
2.796.634.132
171.427.614
2.625.206.518
9.915.922
9.915.922
21
Vakıf Faktoring AŞ
38.235.991
2.673.463
35.562.528
850.000
850.000
22
Vakıf Finansal Kiralama AŞ
26.232.572
2.862.941
23.369.631
1.000.000
1.000.000
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
22
7 Halk Varlık Kiralama AŞ 6.481.298 1 7.709 6.473.589
100 100 8 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ 7.676.914 180.302 1.903.557 5.908.241 45.417 250.000 250.000 9 Kalkınma Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ 21.125 2.532 17.177 6.163 317 20.000 30.080 10 Kalkınma Yatırım Varlık Kiralama AŞ 855.850
526 855.324
50 201 11 T.C. Ziraat Bankası AŞ 3.800.385.002 331.248.683 3.469.136.319 84.600.000 84.600.000 12 Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım M enkul Değerler AŞ 9.110
8.684 426
5.000
6.783
13
Türk Katılım
Reasürans AŞ
830.187
6.534
122.491
694.707
19.523
100.000
100.000
14
Türk Reasürans AŞ
11.823.178
5.347.975
2.824.183
9.244.397
5.102.573
600.000
600.000
15
Türkiye Emlak Katılım
Bankası AŞ
188.882.526
10.413.781
178.468.745
1.026.915
1.026.915
16
Türkiye Halk Bankası AŞ
2.195.286.886
128.406.019
2.066.880.867
7.184.778
7.184.778
17
Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (EXIMBANK)
607.852.496
42.432.269
565.420.227
20.600.000
20.600.000
18
Türkiye Kalkınma Fonu
548.846
548.846
19
Türkiye Kalkınma ve Yatırım
Bankası AŞ
134.847.474
10.882.485
123.964.989
2.500.000
2.500.000
20
Türkiye Vakıflar Bankası TAO
2.796.634.132
171.427.614
2.625.206.518
9.915.922
9.915.922
21
Vakıf Faktoring AŞ
38.235.991
2.673.463
35.562.528
850.000
850.000
22
Vakıf Finansal Kiralama AŞ
26.232.572
2.862.941
23.369.631
1.000.000
1.000.000
23
Vakıf Gayrimenkul Yatırım
Ortaklığı AŞ
6.519.448
8.418.795
10.804.579
3.847.226
286.438
2.950.000
2.950.000
24
Vakıf Yatırım
Menkul Değerler AŞ
6.018.662
184.275
1.691.232
4.496.368
15.336
450.000
450.000
25
Ziraat Gayrimenkul Yatırım
Ortaklığı AŞ
2.035.951
38.005.651
36.119.075
2.299.011
1.623.516
4.693.620
21.271.598
26
Ziraat Girişim
Sermayesi Yatırım
Ortaklığı AŞ
697.231
4.408.667
5.102.205
3.538
155
750.000
3.526.183
27
Ziraat Katılım
Bankası AŞ
384.256.605
19.831.547
364.425.058
10.350.000
10.350.000
28
Ziraat Katılım
Varlık Kiralama AŞ
19.988.219
530
19.987.689
50
340
29
Ziraat Portföy Yönetimi AŞ
665.126
50.061
594.600
114.428
6.159
50.000
187.022
30
Ziraat Yatırım
Menkul Değerler AŞ
5.061.556
438.141
3.048.222
2.440.985
10.489
60.000
763.465
31
ZKB
Varlık Kiralama AŞ
263.035
407
262.627
50
296
IV
DİĞER
KURULUŞLAR
1
Askeri Fabrika ve Tersane İşletme AŞ (ASFAT)
34.835.531
1.564.110
2.641.365
15.247.219
18.511.057
247.829
800.300
2
Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü (AOÇ)
331.822
474.007
706.820
64.978
34.031
0,5
11.287
3
Bileşim
Finansal Teknolojiler ve Ödeme Sistemleri AŞ
338.304
436.170
593.649
130.207
50.618
340.000
1.402.353
4
Botaş International AŞ
7.998.453
583.084
7.895.600
401.184
284.753
3.575
16.947
5
Central Oto Kiralama AŞ
751.934
7.297.741
4.265.621
384.266
3.399.789
252.500
1.626.561
6
Etimine AŞ
168.006
1.341.474
1.430.621
78.859
0
900.166
1.430.621
2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
23
7 Halk Yapı Projeleri Geliştirme AŞ 1.846.148 948.324 146.236 408.653 2.239.582 115.000 115.000 8 İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu 1.353.592 387.447 1.726.723 2.813 11.503
9 Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri AŞ 30.382 215.478 196.257 47.429 2.174 50.000 496.106 10 Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ (MKE) 32.561.983 15.840.782 22.995.101 23.724.742 1.682.921 5.100.0000 22.002.394 11 Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü (MPİ) 844.394 19.749 448.754 275.357 140.032
12 Nükleer Teknik Destek AŞ (Nüted AŞ) 50.021 12.605 42.766 19.860 0 15.000 31.492 13 Platform Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para AŞ 84.095 35.011 107.241 11.865
100.000 100.000 14 PTT Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ 836.227 1.255.407 1.511.694 524.395 55.544 200.000 1.652.614 15 PTT Bilgi Teknolojileri AŞ 145.464 43.246 127.141 61.047 522 5.370 36.971 16 PTT Para Lojistik ve Özel Güvenlik Hizmetleri AŞ 151.640 72.013 -132.117 355.769
50.000 337.523 17 PYS Güvenlik AŞ 45.543 1.122 13.341 33.324
2.000 2.000 18 Rinerji Rize Elektrik Üretim AŞ 10.974 589.863 480.475 2.173 118.190 24.343 369.330 19 Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ (PTT) 6.657.725 33.021.675 26.622.351 12.729.154 327.895 5.000.000 33.924.144 20 Sağlık ve Sağlık Turizmi Destek Hizmetleri AŞ (SADES) 82.419 82.782 126.584 37.863 753 125.000 150.205 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 24
7 Halk Yapı Projeleri Geliştirme AŞ 1.846.148 948.324 146.236 408.653 2.239.582 115.000 115.000 8 İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu 1.353.592 387.447 1.726.723 2.813 11.503
9 Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri AŞ 30.382 215.478 196.257 47.429 2.174 50.000 496.106 10 Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ (MKE) 32.561.983 15.840.782 22.995.101 23.724.742 1.682.921 5.100.0000 22.002.394 11 Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü (MPİ) 844.394 19.749 448.754 275.357 140.032
12 Nükleer Teknik Destek AŞ (Nüted AŞ) 50.021 12.605 42.766 19.860 0 15.000 31.492 13 Platform Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para AŞ 84.095 35.011 107.241 11.865
100.000 100.000 14 PTT Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ 836.227 1.255.407 1.511.694 524.395 55.544 200.000 1.652.614 15 PTT Bilgi Teknolojileri AŞ 145.464 43.246 127.141 61.047 522 5.370 36.971 16 PTT Para Lojistik ve Özel Güvenlik Hizmetleri AŞ 151.640 72.013 -132.117 355.769
50.000 337.523 17 PYS Güvenlik AŞ 45.543 1.122 13.341 33.324
2.000 2.000 18 Rinerji Rize Elektrik Üretim AŞ 10.974 589.863 480.475 2.173 118.190 24.343 369.330 19 Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ (PTT) 6.657.725 33.021.675 26.622.351 12.729.154 327.895 5.000.000 33.924.144 20 Sağlık ve Sağlık Turizmi Destek Hizmetleri AŞ (SADES) 82.419 82.782 126.584 37.863 753 125.000 150.205 21 Taksim Otelcilik AŞ 938.472 1.594.688 2.450.429 50.808 31.924 350.000 2.311.900 22 Tasfiye Halinde Arıcak Turizm ve Ticaret AŞ
23 TCDD Teknik Mühendislik ve Müşavirlik AŞ 333.957 71.001 143.416 239.252 22.290 46.500 46.500 24 Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) 431.986.443 107.320.627 116.346.529 298.502.731 124.457.811
116.346.529 25 TRBOR Bor Teknolojileri AŞ 267.979 2.828.157 2.606.965 119.636 369.536 1.389.088 2.213.442 26 T Rupt Teknoloji AŞ 93.444 14.948 100.670 7.722
50.000 72.112 27 Turkish Energy AŞ 16.768.915 0 10.892.820 5.876.095 0 174 219 28 Turkish Petroleum International AŞ 14.387.306 12.868.462 22.253.108 4.100.988 901.672 5.000.000 23.702.047 29 Turkish Petroleum Off-Shore Technology Center AŞ 117.647.192 12.166.884 16.657.575 113.134.326 22.176 17.288.000 19.486.288 30 Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) 232.723 1.754.103 1.978.365 8.461 0 2.195.565 1.651.164 31 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) 13.386.705 7.099.904 16.934.426 1.362.932 2.189.250 182.000 182.000 32 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ 6.455.803 22.250.689 15.081.195 6.117.412 7.507.885 8.053.743 43.761.414 33 Uluslararası Sağlık Hizmetleri AŞ (USHAŞ) 409.251 201.224 477.278 130.500 2.696 347.939 1.392.101 34 Vakıf Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ 118.694 9.417 126.055 932 1.124 100.000 100.000 35 Vakıf Enerji ve Madencilik AŞ 289.649 415 286.461 3.498 105 85.000 85.000 36 Vakıf Gayrimenkul Değerleme AŞ 94.372 1.480 81.921 6.156 7.775 100.000 100.135 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 25
37 Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ 579.490 78.965 168.967 489.488
68.678 125.082 38 Vakıf Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ 303.562 1.191.521 1.050.665 113.096 331.332 300.000 300.000 39 ZG Tarım Piyasaları AŞ 41.511,33 108,05 41.588,70 30,68 0,00 50,00 320,98 40 Ziraat İşletme Yönetimi ve Gayrimenkul Geliştirme AŞ 22.115 1.350 7.845 15.569 50 5.000 25.502 41 Ziraat Teknoloji AŞ 466.019 65.147 190.366 195.759 145.041 55.000 81.691 TOPLAM I. KİT’LER: 25 Adet II. ÖZELLEŞTİRME KAPSAM VE PROGRAMINDAKİ KURULUŞLAR: 5 Adet III. FİNANSAL KURULUŞLAR: 31 Adet IV. DİĞER KURULUŞLAR: 41 Adet KAM U İŞLETM ESİ: 102 Adet *Enflasyon düzeltmesine tabi olan şirketlere ilişkin veriler enflasyon düzeltmesi sonucu bulunan tutarlardan oluşmaktadır. **Bankacılık mevzuatı gereği finansal kuruluşların tek düzen hesap planında dönen-duran varlık ayrımı ile kısa vadeli yabancı kaynak-uzun vadeli yabancı kaynak ayrımı olmadığından bu veriler varlık toplamı ve yabancı kaynak toplamı olarak kümülatif hazırlanmıştır. 2023 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 26