2019 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu.pdf

Aralık 2020 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2019 YILI GENEL RAPORU

T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2019 YILI GENEL RAPORU Aralık 2020

Kamu İşletmeleri 2019 yılı Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği hazırlanarak, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 18.12.2020 tarihli ve 471/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.

 İÇİNDEKİLER

1. GENEL ÇERÇEVE ............................................................................................................. 1 1.1. Raporun Amacı ............................................................................................................ 1 1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı ................................................................. 2
2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ ................................................... 5 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi ........................................................................ 5 2.2. Kamu İşletmelerinin Tasnifi .......................................................................................... 9
3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ ............................................................. 10 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Hedef ve Politikalar ...................................... 10 3.2. Kamu İşletmelerine İlişkin Genel Bilgiler ve Değerlendirme.................................... 11 3.3. İstihdam ..................................................................................................................... 13 3.4. İşletme Çalışmaları ..................................................................................................... 16 3.4.1. Alımlar ................................................................................................................. 16 3.4.2. İşletme Dönem Sonuçları ..................................................................................... 20 3.5. Yatırımlar .................................................................................................................. 23 3.6. Bağlı Şirketler, Ortaklıklar ve İştirakler ...................................................................... 27 EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BAŞLICA BİLGİLER (31.12.2019) ........................................................................................................ 30

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 : Kamu İşletmelerine İlişkin Başlıca Bilgiler .............................................................. 12 Tablo 2 : Personel Sayısı ve Personel Giderleri ...................................................................... 15 Tablo 3 : Alımlar ...................................................................................................................... 19 Tablo 4 : Kamu İşletmeleri Dönem Sonuçları ......................................................................... 20 Tablo 5 : Bankalar Dönem Sonuçları ....................................................................................... 21 Tablo 6 : Sigorta Şirketleri Dönem Sonuçları .......................................................................... 21 Tablo 7 : Diğer Mali Kuruluşlar Dönem Sonuçları .................................................................. 22 Tablo 8 : Kamu İşletmelerinin Yatırım Programı Kapsamındaki Yapılan Yatırımları ............ 25 Tablo 9 : Nakdi Yatırım Harcamaları ...................................................................................... 26 Tablo 10 : Bağlı Şirketler, Ortaklıklar ve İştiraklere İlişkin Başlıca Bilgiler ......................... 30

KISALTMALAR ASFAT Askeri Fabrika ve Tersane İşletme A.Ş. BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü DMO Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü EBK Et ve Balık Kurumu EÜAŞ Elektik Üretim Anonim Şirketi EXİMBANK Türk İhracat Kredi Bankası A.Ş. GSYH Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla GYO Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı İDT İktisadi Devlet Teşekkülleri KBİ T.H. Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. KHK Kanun Hükmünde Kararname KİK Kamu İktisadi Kuruluşları KİT Kamu İktisadi Teşebbüsü LNG Sıvılaştırılmış Doğal Gaz MPİ Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü OVP Orta Vadeli Programlar PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. RAYSİMAŞ Raylı Sistemler Mühendislik ve Müşavirlik A.Ş. TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü TEDAŞ T. Elektrik Dağıtım A.Ş. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim A.Ş. TEMSAN T. Elektromekanik Sanayi A.Ş. TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü TMO Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri A.O TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş. TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu

TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. ZKB Ziraat Katılım Bankası

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 1

1. GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 165’inci maddesi uyarınca, sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından denetlenmesine ilişkin esaslar kanunla düzenlenmiştir. Bu kapsamda TBMM tarafından yapılacak denetimlerde, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesinde yürütülen denetimler sonucu hazırlanan Sayıştay Raporları esas alınmaktadır. Bu doğrultuda Sayıştay tarafından yürütülen kamu işletmeleri denetimlerinde; -Kamu işletmesinin hesap ve işlemleri ile mali rapor ve tablolarının, mali raporlama standartları doğrultusunda denetlenen kamu idaresinin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği hakkında denetim görüşü oluşturulması, -Kamu işletmesinin gelir, gider ve bilanço hesapları ile diğer işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespit edilmesi, -Kamu işletmesinin ulusal ekonomiye faydalı olabilmesi için özerk bir tarzda, ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dâhilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilip yönetilmediğinin değerlendirilmesi, -Kamu işletmesinin kuruluş amaçlarına ulaşmasını teminen, faaliyetlerinin mevzuata, kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğunun tespit edilmesi, -Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. 1.1. Raporun Amacı Kamu İşletmeleri Genel Raporu (Genel Rapor), 6085 sayılı Kanun’un 43’üncü maddesi gereğince, denetlenen kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları ile denetimlerine ilişkin genel tespitler hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla her yıl hazırlanmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 2 Kamu İşletmeleri Genel Raporu ile kamu işletmelerinin faaliyet sonuçları hakkında kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu idarelerinin performansının genel olarak değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. 1.2. Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı Kamu İşletmeleri Genel Raporu, denetim grup başkanlıkları tarafından hazırlanan kamu işletmeleri yıllık raporlarında yer alan veriler ile Genel Rapor’da yer verilmesi uygun görülen diğer hususların önemlilik, genellik arz etme ve kamuoyu bilgisine sunulma gerekliliği kriterleri çerçevesinde analiz edilmesi suretiyle hazırlanmaktadır. Rapor Değerlendirme Kurulu tarafından izleyen yılın sonuna kadar son şekli verilen Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Başkanlık tarafından yayımlanmaktadır. Rapor kapsamında kamu işletmeleri; hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Mali Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmiş ve yıllık faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler bu doğrultuda yapılmıştır.
Raporda yer alan kamu işletmelerine ilişkin veriler, karşılaştırmaya imkân vermesi açısından üç yıllık olarak sunulmuştur. 2017, 2018 ve 2019 yılında kamu işletmeleriyle ilgili gelişmelere aşağıda yer verilmiştir.
2017 yılında; Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi ve Garp Linyitleri İşletmesi Müessesesi Müdürlüklerinin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. TP Petrol Dağıtım AŞ. özelleştirilmiş ve Şeker Kurumu kapatılmıştır. Bu dönemde TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi ile ZKB Varlık Kiralama A.Ş. kurulmuştur. 2017 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 5 adedi kıst rapor olmak üzere 75 adet rapor hazırlanmıştır.
2018 yılında; Tasfiye Halindeki Karadeniz Bakır ile TETAŞ’ın tüzel kişiliği kaldırılmış, Vakıfbank A.O. denetim kapsamından çıkmıştır. Bu dönemde Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ, Kule Verici Tesisleri İletişim ve Teknolojileri AŞ. ile Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. kurulmuştur. 2018 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 5 adedi kıst rapor olmak üzere 73 adet rapor hazırlanmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 3 2019 yılında ise; Halk Portföy’ün tüzel kişiliği kaldırılarak denetim kapsamından çıkarılmıştır. Bu dönemde Askeri Fabrika ve Tersane İşletme AŞ, Central Oto Kiralama AŞ, Emlak Varlık Kiralama AŞ, PTT Bilgi Teknolojileri AŞ, PTT Para Lojistik ve Özel Güvenlik Hizmetleri AŞ, Raylı Sistemler Mühendislik ve Müşavirlik AŞ, Sofra Kurumsal ve Ödüllendirme Hizmetleri AŞ, Türkiye Kalkınma Fonu, ZG Tarım Piyasaları AŞ, ZG Tarım ve Hayvancılık Yatırımları AŞ ile Ziraat İşletme Yönetimi ve Gayrimenkul Geliştirme AŞ Sayıştay denetim kapsamına girmiştir. 2019 yılında, Sayıştay tarafından bir önceki yıla göre üç kuruluş için denetim raporu yazılmazken, on bir yeni kuruluş için denetim raporu hazırlanmıştır. Böylece 2019 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 6 adedi kıst rapor olmak üzere 81 adet rapor hazırlanmıştır.
Sayıştay tarafından 2019 yılında hazırlanan kıst raporlar aşağıda açıklanmış, verileri Kamu İşletmeleri Genel Raporu’na dâhil edilmemiştir.

• Ziraat Finansal Kiralama Anonim Şirketi, 01.03.2019 tarihinde yapılan Olağanüstü Genel Kurul toplantısında alınan kararla Ziraat Finansal Kiralama A.Ş.’nin Ziraat Katılım Bankası A.Ş.’ye devredilmesi, kolaylaştırılmış şekilde birleştirilmesi için Yönetim Kurulu tarafından uygun bulunan ve Genel Müdürlük tarafından imzalanan Birleşme Sözleşmesi’nin onaylanmasına ve Şirket’in 01.03.2019 tarihi ile infisah edilmesine karar verilmiştir. Şirket Yönetim Kurulunun 14.02.2019 tarihli ve 05/21 sayılı kararıyla Şirket adına 2000/ 05714 tescil numarası ile tescilli “ziraat” ve 2000/ 05713 tescil numarası ile tescilli “ziraat leasing zl” markalarının T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ ne 100 (yüz) TL bedelle devredilmiştir. Bu birleşmenin, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin 07.03.2019 tarih ve 9782 sayılı nüshasında ilan edilmesiyle, Ziraat Finansal Kiralama A.Ş.’nin 01.03.2019 tarihi itibarıyla tüzel kişiliği son bulmuştur. -Emlak Varlık Kiralama, 06.12.2012 tarih ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve 07.06.2013 tarihli ve 28670 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan III-61.1sayılı Kira Sertifikaları Tebliği (III-61.1 sayılı Tebliğ) ile 13.01.2011 tarih ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre “münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere” kurulmuş olup 05.08.2019 tarihinde Ticaret Siciline tescil edilmiştir. -Central Oto Kiralama Anonim Şirketi, artırılan sermayesinin tamamının Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş tarafından satın alınması yoluyla Sayıştay denetim kapsamına girmiştir. Bu satın alma işleminden sonra, Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş., Şirketin toplam 252.500.000 TL tutarındaki sermayesinin %99’una sahip olmuştur. Bu sermaye

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 4 yapısı değişikliğini de içeren esas sözleşme 02.08.2019 tarihinde Ticaret Siciline tescil edilmiş ve 07.08.2019 tarih ve 9885 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmıştır. -Ziraat İşletme Yönetimi ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği’ne uygun surette faaliyet göstermek üzere 27.06.2019 tarihinde kurulmuştur. Ziraat Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş’nin bağlı ortaklığı kapsamında kurulan Şirketin Ana Sözleşmesi, 27.06.2019 tarihinde İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne tescil ve 03.07.2019 tarih ve 9861 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilerek kuruluş işlemi tamamlanmıştır. -ZG Tarım Piyasaları Anonim Şirketi, 02.12.2019’da turistik tesislerin kurulması, işletilmesi, kiralanması, turistik amaçlı yurt içinde ve yurt dışında moda, defile, müzik ve folklörle ilgili organizasyon düzenlenmesi ve esas sözleşmede yer alan diğer faaliyetleri yerine getirmek amacıyla kurulmuş olup, 16.01.2020 tarihinde unvanı ve faaliyet alanı değiştirilmiştir. Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı AŞ’nin iştiraki olarak kurulan Şirketin Ana Sözleşmesi, 02.12.2019 tarihinde Ticaret Sicili’ne tescil ve 06.12.2019 tarih ve 9967 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilerek kuruluş işlemi tamamlanmıştır. Şirketin kuruluş sermayesi her biri 25,00 TL değerinde 2000 paya ayrılmış toplam 50.000,00 TL değerinde olup, sermayenin tamamı Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. (ZGSYO) tarafından nakdi olarak taahhüt edilmiş ve tamamı Şirketin tescilinden önce ödenmiştir. -ZG Tarım ve Hayvancılık Yatırımları AŞ; her nevi büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvanların alımı, satımı, ıslahı, yetiştirilmesi ve bu amaçla ihtiyaç duyulan yem ile zirai endüstriyel ürünlerin alım, satım ve pazarlamasının yapılması, her türlü tohum, bakliyat, tahıl, kuru/yaş sebze ve meyvenin üretim ve ıslahını yaparak bunların alım, satım ve pazarlamasını gerçekleştirmek amacıyla 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre anonim şirket olarak, 02.12.2019 tarihinde tescil edilerek İstanbul merkezli olarak kurulmuştur.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 5 2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi Kamu işletmesi kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel olarak kamusal kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren kamu idarelerini ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki kamu işletmelerinin kuruluş amaçları; ekonomik kalkınmayı sağlamak, tekelleri devlet eliyle işletmek, özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri yapmak, ekonomiye yön vermek, özel sektöre öncülük etmek, gelir dağılımını düzenlemek vb. olarak sayılabilir. KİT’lerin, sistemli bir şekilde kurulmaları ve geliştirilmeleri her ne kadar 1930’lu yıllardan itibaren gerçekleştirilmiş ise de, Osmanlı döneminde de özellikle ordu ve diğer alanlardaki teknik ihtiyaçları karşılamak üzere bazı devlet işletmeleri bulunmaktadır. Cumhuriyet döneminde ise, 1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması benimsenirken, Osmanlı döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Özel teşebbüs ve sanayinin desteklenmesi amacı ile ilk olarak 1925 yılında 633 sayılı Kanun ile Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. Bankanın temel fonksiyonlarını yerine getirmede yetersiz kalması ve 1929 ekonomik buhranının ortaya çıkması, ekonomide devletçilik fikrinin ağırlık kazanmasına ve bu yönde yeni uygulamaların başlatılmasına neden olmuştur. Devletçilik uygulamalarının ağır bastığı 1931-1950 döneminde, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’na bağlı tesisler, 1932 yılında 2058 sayılı Kanunla kurulan Devlet Sanayi Ofisi’ne verilmiş, Bankacılık işlemleri de 1932 yılında 2064 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Sanayi Kredi Bankası’na devredilmiştir. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının kurulması, özel teşebbüs taraftarı çevrelerde büyük tepkiyle karşılanmış, bunun üzerine anılan bu iki kuruluş, birinci yılını doldurmadan mevcut yapıları içerisinde faaliyette bulunmalarının, milli sanayiin gelişmesine katkıda bulunmaktan çok özel sektörü caydırıcı etkisi olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 6 Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının yerine “Alelumum sanayi işleriyle ve bankacılık muameleleriyle iştigal etmek” üzere 1933 yılında 2262 sayılı Kanun ile Sümerbank kurulmuştur. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi de 1934 yılında 2580 sayılı Kanun’la Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 1935 yılında 14.06.1935 tarihli ve 2805 sayılı Kanun`la, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü’nce işletmeye elverişli bulunan madenlerin işlenmesini sağlamak ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nce geliştirilecek enerji üretim ve dağıtım projelerini tesis etmek ve işletmek üzere Etibank kurulmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle, Sümerbank ve Etibank dışında, yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. Kamu İşletmelerinin gerek sayılarındaki artış, gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğinin ortaya çıkması üzerine; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı, “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun” çıkarılarak, o tarihte sermayesinin tamamı devlete ait teşekküllerden Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanuna tabi tutulmuştur. 3460 sayılı Kanun’la; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında yasama ve yürütme organı temsilcilerinden oluşan “Umumi Heyet” kurulmuş, Umumi Murakabe Heyeti daha sonra Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almıştır. 2010 yılında 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tüzel kişiliği sona erdirilerek Sayıştay’a devredilmiştir. 1950 yılında çok partili sisteme geçişle birlikte (1951-1960 döneminde); devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmasına karşılık, bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilemediği gibi, TCDD, PTT, Denizcilik Bankası TAŞ ve DMO iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş; TPAO, EBK, TDÇİ, SEKA ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 7 1961 Anayasası`nın 127’nci maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüsü” kavramı kullanılarak bu teşebbüslerin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından denetlenmesi ve bu denetimin kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş ve plan disiplini içinde bir kalkınma modeli izlenmiştir. KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanmasına yönelik olarak, Plan hedefleri doğrultusunda “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş; 1964 yılında 3460 sayılı Kanun’un yerine 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. 1961 Anayasası’nın 127’nci maddesinde yer alan hüküm, 1982 Anayasası’nın “Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi” başlığını taşıyan 165’inci maddesinde “sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir.” şeklinde ifade edilmiştir. 1983 yılında 440 sayılı Kanun’un yerine 60 sayılı KHK çıkarılmış, bu KHK aynı yıl 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten kaldırılarak yerine 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK yürürlüğe konulmuştur. Anayasa gereği KİT’lerin TBMM tarafından denetlenmesine dair usul ve esaslar 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. 1980 sonrasındaki dönemde; ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler yapılmıştır. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda; kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik ilk hukuki düzenleme 1984 yılında çıkarılan 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ve 1986 yılında çıkarılan 3291 sayılı Kanun ile yapılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 8 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda da; iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. Özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Kanun bu dönemde çıkarılmıştır. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planında; özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azalması, KİT’lerin toplam brüt satış hasılatının GSYH’ye oranının 2006 yılındaki %9 seviyesinden 2013 yılında %3,3’e düşmesi, aynı dönemde KİT sisteminde yaratılan katma değerin GSYH’ye oranının da %2’den %0,6’ya düşmesi hedeflenmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde kamu, petro-kimya, tuz ve tütün sektörleri ile araç muayene istasyonları işletmeciliğinden tamamen çekilmiştir. Elektrik dağıtımı ve üretimi, doğal gaz dağıtımı, imalat sanayii, liman işletmeciliği, telekomünikasyon, bankacılık, denizyolu ve havayolu taşımacılığı alanlarında bir kısım özelleştirmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda; kamu sermayeli işletmelerin kamuya yük getirmeden, verimlilik ilkesi çerçevesinde faaliyet göstermeleri amaçlanmış ve Plan dönemi sonunda özelleştirme programındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin ürettiği katma değerin GSYH içindeki payının yüzde 0,8 olarak gerçekleşmesi öngörülmüştür. 2019-2023 yıllarına ait On Birinci Kalkınma Planı’ndan; Özelleştirmeler yoluyla devletin kamusal fayda taşımayan üretimdeki payının azaltılması sürdürülecek, mevcut kamu iktisadi teşebbüslerinin faaliyetleri piyasada rekabeti bozucu etkiye neden olmayacak etkin ve verimlilik temelli şekilde yürütülmesi amaçlanmıştır. Plan dönemi sonunda özelleştirme programındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin ürettiği katma değerin GSYH içindeki payının yüzde 0,8, yatırımlarının GSYH içindeki payının yüzde 0,7 olarak gerçekleşmesi öngörülmüştür. On Birinci Kalkınma Planı’nın uygulanması amacıyla orta vadeli programlar (OVP), yıllık programlar, kurumsal stratejik planları hazırlanmaktadır. 2017-2019 dönemini kapsayan orta vadeli program ile yıllık programlardaki KİT`lerle ilgili düzenleme ve hedeflere Raporun ilgili bölümünde yer verilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 9 2.2. Kamu İşletmelerinin Tasnifi Rapor kapsamında kamu işletmeleri, tabi oldukları mevzuat, hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak, Kamu İktisadi Teşebbüsleri, Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar, Mali Kuruluşlar ve Diğer Kuruluşlar olarak tasnif edilmiştir. Rapor’un konusunu teşkil eden ve belirtilen tasnif doğrultusunda hazırlanan kamu işletmeleri listesi Ek’te yer almaktadır. Kamu İktisadi Teşebbüsleri: 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye tabi olan iktisadi devlet teşekkülleri (İDT) ile kamu iktisadi kuruluşlarını (KİK) ve bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri kamu iktisadi teşebbüsü olarak tasnif edilmiştir. 2019 yılında, 16 adet İDT ile bunlara bağlı 5 adet müessese ve 4 adet bağlı ortaklık ve 2 adet KİK olmak üzere toplam 27 adet KİT Sayıştay tarafından denetlenmiştir. Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında, özelleştirme çalışmalarına konu olan kamu işletmeleri özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar olarak tasnif edilmiştir. 4046 sayılı Kanun’a göre, özelleştirme programına alınan kuruluşlar, sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadar Sayıştay tarafından denetlenmektedir. Ayrıca bu Kanun’a tabi kamu işletmelerinin özel hukuk hükümlerine tabi olacağı ancak özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 233 sayılı KHK’ya tabi olmayacakları düzenlenmiştir. 2019 yılında bu kapsamda 5 adet kamu işletmesi Sayıştay tarafından denetlenmiştir.
Mali Kuruluşlar: Bankacılık ve sigortacılık faaliyetleriyle iştigal eden kuruluşlar ile diğer mali kuruluşlardan oluşmaktadır.
Sayıştay denetimine tabi mali kuruluşlardan; TC. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası ve T.Emlak Katılım Bankası 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösterirken; Türkiye İhracat Kredi Bankası (Eximbank), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası ve İlbank kendi kuruluş kanunlarına göre faaliyet göstermektedirler. T. Emlak Katılım Bankası AŞ. 27.05.2017 tarihli ve 30078 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7020 sayılı Kanun ile tasfiye hâlinden çıkarılmıştır. 18.01.2019 tarih ve 30659

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 10 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7161 sayılı Kanunla 4603 sayılı Kanuna eklenen Ek 2’nci maddede 4603 sayılı Kanun ve diğer mevzuatta Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine ve Tasfiye Halinde Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine yapılan atıflar, Türkiye Emlak Katılım Bankası Anonim Şirketine yapılmış sayılacağı hükmüne yer verilmiştir. Mali kuruluşlar yukarıda belirtilen bankalar ve bunların mali nitelikteki bağlı ortaklıkları olmak üzere toplam 26 adet kuruluşu kapsamaktadır. Diğer kuruluşlar: Kendi kuruluş kanunları kapsamında düzenlemelere tabi olan ve yukarıdaki gruplandırmalara girmeyen Sayıştay denetimine tabi diğer kamu işletmelerini ifade etmekte olup 23 adet kuruluştan oluşmaktadır. 3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Hedef ve Politikalar Kamu işletmeleri ile ilgili hedef ve politikalara kalkınma planları ile yıllık programlarda yer verilmekte olup; ayrıca kamu işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin Bakanlar Kurulu kararı ile çıkarılan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkların Genel Yatırım ve Finansman Programı ile çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. 2019-2023 yıllarını kapsayan On birinci Kalkınma Planı, 2018-2020 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program incelendiğinde kamu işletmeleri ile ilgili genel olarak; -KİT’lerde ve mahalli idarelerde yönetişim süreçleri geliştirilerek ve mali uygulamaların sürdürülebilirlik çerçevesinde kontrol altına alınması, -KİT’lerin, uygulamaya konulacak kârlılık ve verimlilik politikalarının etkisiyle ürettiği katma değerin milli gelire oranının yükseleceği ve artan KİT yatırımları, kârlılıkta yaşanan artışla finanse edilerek, bu sayede KİT borçlanma gereğinin GSYH’ya oranının sabit kalacağı, -Kamu işletmelerinin, düşük maliyetle daha verimli üretim yapması ve ürün optimizasyonunu gerçekleştirmesinin sağlanacağı, -Kamu işletmelerinin organizasyon yapılarında, iş süreçlerinde ve işgücünde verimliliği artırmaya yönelik projelerin uygulamaya konulacağı, -Kamu işletmelerinin yatırım bütçelerinde ürün çeşitliliğini ve verimliliği artırmayı teminen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik kapasite geliştirmeye ağırlık verileceği,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 11 -KİT’lerde istihdam edilecek personel sayısının özellikli durumlar haricinde artırılmayacağı, -Kamu işletmelerinin üretim birimlerinde kapasite kullanım oranları artırılacağı, mevcut tesislerinin kapasiteleri en üst düzeyde kullanılacağı ve yeni yatırım tercihlerinin bu doğrultuda hayata geçirileceği, -KİT’lerin fiyat ve tarifeleri ticari esaslara göre belirleneceği, sektörde serbestleşmeye ve rekabete engel olan uygulamaların kaldırılacağı, -Kamu işletmelerinde hesap verebilirliğin güçlendirileceği ve şeffaflığın artırılacağı, -KİT’lerin stratejik yönetim dokümanlarının bütçe bağlantısının bütünleşik biçimde izlenmesine yönelik sistemin kurulacağı, değerlendirme raporları vasıtasıyla planlama süreçlerinin etkin hale getirileceği, -KİT’lerde finansal raporlama ve bağımsız denetimin kalitesinin artırılacağı, -Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edileceği, -Özelleştirme uygulamalarında uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde ve belirlenmiş bir program dâhilinde halka arz dâhil olmak üzere yeni ve alternatif modeller kullanılarak ekonomik katma değer bazlı planlamaya geçileceği, temel hedef ve politika olarak belirlenmiştir. Bu temel hedef ve politikaların yanı sıra her yıl Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkları Genel Yatırım ve Finansman Programı ile kamu işletmelerinin yıllık çalışmalarını yürütürken uyacakları esaslar, mal ve hizmet tedarik ve üretim faaliyetlerine, borç ödemeleri ve alacaklarına, istihdama ilişkin hükümler, uygulanacak fiyatlara ilişkin esaslar belirlenmektedir. 3.2. Kamu İşletmelerine İlişkin Genel Bilgiler ve Değerlendirme 2017-2019 yılı kamu işletmelerine ilişkin başlıca bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 12 Tablo 1 : Kamu İşletmelerine İlişkin Başlıca Bilgiler Toplu Bilgiler Ölçü 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Artış veya Azalış (% ) Esas sermaye Bin TL 213.840.828 235.805.977 270.772.189 34.966.212 14,8 Ödenmiş sermaye Bin TL 183.065.648 205.417.485 225.051.511 19.634.026 9,6 Varlıklar Toplamı Bin TL 1.468.168.147 1.510.201.083 1.815.526.535 305.325.452 20,2 Öz kaynaklar Bin TL 316.956.215 339.224.780 384.736.649 45.511.869 13,4 Yabancı kaynaklar Bin TL 1.151.211.932 1.170.976.303 1.430.789.886 259.813.583 22,2 Yatırım harcamaları (nakdi) Bin TL 15.883.069 23.177.416 23.244.859 67.443 0,3 Tüm alımlar tutarı Bin TL 87.304.121 106.262.355 130.968.364 24.706.009 23,3 Net satışlar (Mali kuruluşlar hariç) Bin TL 121.427.925 140.382.010 177.541.222 37.159.212 26,5 Net faiz geliri/gideri (Banka) Bin TL 36.540.263 34.292.739 42.248.763 7.956.024 23,2 Teknik Bölüm dengesi (Sigorta) Bin TL 807.744 916.414 1.523.032 606.618 66,2 Esas Faaliyet Kârı/Zararı (Diğer Mali Kuruluşlar) Bin TL 799.200 581.416 985.100 403.684 69,4 Personel sayısı Kişi 206.742 186.785 192.852 6.067 3,2 Personel giderleri Bin TL 20.503.528 21.663.891 25.737.848 4.073.957 18,8 Dönem karı Bin TL 42.234.176 44.164.229 38.907.990 (5.256.239) (11,9) Dönem zararı (-) Bin TL 5.796.033 11.093.109 13.764.676 2.671.567 24,1

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 13 2018 yılında 25 kamu işletmesinde sermaye artırımı yapılmıştır. 2019 yılında ise Et ve Süt Kurumu, TTK, BOTAŞ, EÜAŞ, Çay-Kur, TİGEM, TCDD, TTK Amasra, TTK Armutçuk, TTK Karadon, TTK Kozlu, TTK Üzülmez, TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ, TCCD Taşımacılık, TEDAŞ, Sümer Holding, Doğusan Boru, Kalkınma Bankası, İller Bankası, Eximbank, Halk Sigorta, Halk GYO, PTT ve TÜRKSAT olmak üzere 26 kamu işletmesinde sermaye artırımı yapılmıştır. 2017 yılsonu itibarıyla, 317 milyar TL’si öz kaynak, 1,2 trilyon TL’si yabancı kaynak olmak üzere toplam 1,5 trilyon TL kaynak kullanan kamu işletmeleri, 2019 yılsonu itibarıyla 384,7 milyar TL’si öz kaynak, 1.4 trilyon TL’si de yabancı kaynak olmak üzere toplam 1,8 trilyon TL kaynak kullanmıştır. 2017-2019 dönemindeki öz kaynaklar %13,4 oranında artarken, yabancı kaynaklar %22,2 oranında artmış ve toplam kaynak artış oranı %20,2 olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılsonu itibarıyla toplam varlıkların %21,2’si oranında 385 milyar TL’si, öz kaynaklar, %78,8’i oranında 1,4 trilyon TL’si de yabancı kaynak tarafından karşılanmıştır. Tabloda yer alan yatırım harcamaları (nakdi), raporun ‘Yatırımlar’ bölümünde, personel ile ilgili veriler ‘İstihdam’ bölümünde, gelir ve kâr verileri ‘İşletme Sonuçları’ bölümünde ayrıntılı incelenmiştir. 3.3. İstihdam KİT’lerle ilgili olarak çıkarılan 233 sayılı KHK’da KİT personel rejiminin ayrı bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. 233 sayılı KHK’nın personele ilişkin hükümlerinde önemli düzenlemeler yapan 399 sayılı KHK’nın 3’üncü maddesinin (a) bendinde istihdam şekilleri; memur, sözleşmeli personel ve işçiler olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ve memurların kadro unvanları belirlenmiştir. 3’üncü maddenin (e) bendinde de, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı belirtilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 14 KİT’lerde işçi personelin istihdamı; 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmekte olup, ücret ve diğer hakları ile ilgili olarak 2012 yılında yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 2006 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. 4046 sayılı Kanun kapsamında özelleştirme programına alınan kuruluşların personeli, programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler. 4603 sayılı Kanun’a tabi kamu bankaları 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmış olmakla birlikte, Kanun’un 2’nci maddesinin üçüncü bendinde “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmü bulunmaktadır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun’a göre bu bankalarda özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali haklarının tespitinde genel kurullar yetkili olup, genel kurullar bu yetkilerini yönetim kurullarına devretmektedirler. 2019 yılında Ziraat Bankasında 24.563, Halk Bankasında 18.956 ve Emlak Katılım Bankasında 382 personel, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilmiştir. Diğer kuruluşlar kapsamında olan kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı kanunlarında belirlenmiştir. Bu kuruluşlardan; AOÇ faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir. TRT’de 2019 yılında kadro karşılığı sözleşmeli personel, sözleşmeli personel ve özel hukuk hükümlerine tabi personel olmak üzere 3 türlü personel istihdamı gerçekleştirilmiştir. MPİ’de çalışanların tamamı memur statüsünde iken, TOKİ’de çalışanlar memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir. Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçi personel istihdam edilmektedir. Kamu işletmelerinde 2017-2019 yıllarında çalışan personelin yılsonu sayıları ile personel giderleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 15 Tablo 2 : Personel Sayısı ve Personel Giderleri
Personel Sayısı (Kişi) Personel Giderleri (Bin TL) Personel Türleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim 2017 2018 2019 Yıllık Değişim
Toplam Yüzde (% ) Tutar Yüzde (% ) 1- Kamu İktisadi Teşebbüsleri
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 2.786 2.378 3.238 860 36,2 b) Memurlar 3.763 3.790 3.867 77 2 382.838 437.052 543.298 106.246 24,3 c) Sözleşmeliler 43.011 42.870 43.546 676 1,6 3.434.167 4.043.903 4.901.872 857.969 21,2 d) İşçiler 49.875 48.769 48.230 (539) (1,1) 5.928.724 6.368.281 7.844.673 1.476.392 23,1 Toplam (1) 96.649 95.429 95.643 214 0,2 9.618.329 10.851.614 13.293.081 2.441.467 22,5 2- Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 2.007 1.315 1.279 (36) (2,7) b) Memurlar 262 220 173 (47) (21,4) 20.805 24.050 23.407 (643) (2,7) c) Sözleşmeliler 1.424 1.052 853 (199) (18,9) 102.829 102.696 86.373 (16.323) (15,9) d) İşçiler 7.458 4.918 4.469 (449) (9,1) 610.572 617.667 539.496 (78.171) (12,7) Toplam (2) 9.144 6.190 5.495 (695) (11,2) 866.399 745.728 650.555 (95.173) (12,8) 3- M ali Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 17.899 16.272 22.062 5.790 35,6 b) Memurlar c) Sözleşmeliler 2.802 2.889 2.365 (524) (18,1) 330.217 371.316 467.439 96.123 25,9 d) İşçiler 61.866 46.972 47.458 486 1 6.683.840 5.980.244 7.079.736 1.099.492 18,4 Toplam (3) 64.668 49.861 49.823 (38) (0,1) 7.031.956 6.367.832 7.569.237 1.201.405 18,9 4- Diğer Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 3.436 1.649 4.452 2.803 170 b) Memurlar 730 691 632 (59) (8,5) 68.976 65.694 62.442 (3.252) (5) c) Sözleşmeliler 33.035 31.675 33.956 2.281 7,2 2.549.305 3.158.176 3.371.965 213.789 6,8 d) İşçiler 2.513 2.939 7.303 4.364 148,5 365.127 473.198 786.116 312.918 66,1 Toplam (4) 36.278 35.305 41.891 6.586 18,7 2.986.844 3.698.717 4.224.975 526.258 14,2 Kamu İşletmeleri Toplamı
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 26.128 21.614 31.031 9.417 43,6 b) Memurlar 4.758 4.701 4.672 (29) (0,6) 472.619 526.796 629.147 102.351 19,4 c) Sözleşmeliler 80.272 78.486 80.720 2.234 2,8 6.416.518 7.676.091 8.827.649 1.151.558 15 d) İşçiler 121.712 103.598 107.460 3.862 3,7 13.588.263 13.439.390 16.250.021 2.810.631 20,9 GENEL TOPLAM (1+2+3+4) 206.742 186.785 192.852 6.067 3,2 20.503.528 21.663.891 25.737.848 4.073.957 18,8

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 16
Kamu işletmelerinde istihdam edilen personel sayısı 2018 yılında 186.785 kişiden 2019 yılsonunda 192.852 kişiye yükselmiştir. Diğer yandan personele yapılan harcamalar 21,7 milyar TL’den 25,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Personel sayısı, özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar ve mali kuruluşlarda azalırken; personel giderleri özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar dışındaki gruplarda artmıştır. 2019 yılsonu itibarıyla KİT toplam personel sayısı önceki yıla göre %0,2 oranında artarak 95.643 kişi olmuştur. Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlarda, 2019 yılında görülen personel sayısındaki azalış çok büyük oranda Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ.’nin özelleştirme kapsamında bazı fabrikalarının satışı sonucunda, istihdam edilen personel sayısının düşmesinden kaynaklanmıştır. Mali kuruluşlardaki personel sayısı bir önceki yıla hemen hemen aynı kalırken, denetim kapsamındaki diğer kuruluşların sayısının artması sonucunda personel sayıları ve personel giderleri artmıştır. TÜİK verilerine göre; 2019 yılı sonunda toplam istihdam 27 milyon 658 bin kişi olmuş, kamu işletmelerinin istihdama katkısı %0,70 seviyesinde gerçekleşmiştir. 3.4. İşletme Çalışmaları 3.4.1. Alımlar KİT’ler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2/b maddesi ile Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların sadece yapım işleri Kanun kapsamında bulunmaktadır. 13.02.2011 tarih 6111 sayılı Kanun ile bu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları, Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4’üncü maddesinde bu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar 4734 sayılı Kanuna tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışındadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 17
Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2019 yılı için 13.857.591 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, kanunun geçici 4’üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kamu işletmeleri ile doğrudan ilgili diğer istisnalar aşağıda sayılmıştır: -Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları, -Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) tarafından ithalat yoluyla yapılacak spot sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımları, -Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet alımları -Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bağlı, ilgili veya ilişkili kurum veya kuruluşlarının, faaliyetleri ile ilgili olarak birbirlerinden veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarından karşılanan enerji, yakıt, mal, hizmet, danışmanlık alımları ve büyük onarım işleri, TETAŞ tarafından tedarik amaçlı yapılacak elektrik enerjisi alımları, -Fakir ailelere kömür yardımı yapılmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararnameleri kapsamında; işleticisi kim olursa olsun, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğünün kendisine veya bağlı ortaklık veya iştiraklerine ait olan kömür sahalarından yapacağı mal ve hizmet alımları, -Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketinin, Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii Anonim Şirketi, Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi ve Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketinden yapacağı mal veya hizmet alımları,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 18
-Faaliyet ve görev alanı kapsamında yer alan tarımsal ürünlerle ilgili olmak üzere, üretimin yetersiz olması nedeniyle ürün fiyatlarında meydana gelebilecek olağanüstü dalgalanmaların önlenmesi veya ürünlerde fiyat istikrarının sağlanması amacıyla ilgili bakanın onayı ve Toprak Mahsulleri Ofisi Yönetim Kurulunun görevlendirmesi ile Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğünün ithalat yoluyla yapacağı tarımsal ürün alımları ve buna ilişkin hizmet alımları, Ayrıca; 09.05.2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 31’inci maddesi ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinde belirtilen parasal limitin “Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin anılan bent kapsamındaki mal ve hizmet alımları” için uygulanmayacağı hükmü getirilmiştir. Gerçekleştirilen değişiklik ile PTT’nin, ana faaliyetlerine yönelik alımları, tutarı ne olursa olsun Kamu İhale Kanunu kapsamı dışında bırakılmıştır. Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu’nun 47’nci maddesinde; Kurumun her türlü alım, satım, hizmet, danışmanlık, yapım ve taşıma işleri ile bu hususlara ilişkin ihale işlemleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine tabi olmadığı ve bu iş ve işlemlerin yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiştir. Kanun'un yayımlandığı 2002 yılında 6 bent olarak düzenlenen istisnalar, ilgili maddede yapılan değişikliklerle 2019 yılsonu itibarıyla 23 bent olmuş ve istisnaların kapsamı genişletilmiştir. Kamu işletmelerinin 2017-2019 yılları itibarıyla mal ve hizmet alımları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 19
Tablo 3 : Alımlar (Bin TL) Alımların Türleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Yurtiçi Yurtdışı Toplam Tutar Yüzde (%) 1-Kamu İktisadi Teşebbüsleri
a) İlk madde ve malz. alımları 9.896.481 15.375.078 15.341.950 1.720.024 17.061.974 1.686.896 11 b) Ticari mal alımları 65.076.058 78.846.955 29.938.534 69.393.290 99.331.824 20.484.869 26 c) Hizmet alımları 3.332.389 3.700.786 4.282.022 4.282.022 581.236 15,7
Toplam (1) 78.304.928 97.922.819 49.562.506 71.113.314 120.675.820 22.753.001 23,2 2-Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar
a) İlk madde ve malz. alımları 3.770.770 2.285.845 2.639.322 2.639.322 353.477 15,5 b) Ticari mal alımları 277 7.444 470 470 (6.974) (93,7) c) Hizmet alımları 90.851 280.698 209.185 209.185 (71.513) (25,5)
Toplam (2) 3.861.898 2.573.987 2.848.977 2.848.977 274.990 10,7 3-Mali Kuruluşlar
a) İlk madde ve malz. alımları 382.021 291.683 446.466 446.466 154.783 53,1 b) Ticari mal alımları
c) Hizmet alımları 1.997.914 1.806.989 2.520.537 2.096 2.522.633 715.644 39,6
Toplam (3) 2.379.935 2.098.672 2.967.003 2.096 2.969.099 870.427 41,5 4-Diğer Kuruluşlar
a) İlk madde ve malz. alımları 165.155 219.567 260.803 32 260.835 41.268 18,8 b) Ticari mal alımları 228.531 235.102 171.471 171.471 (63.631) (27,1) c) Hizmet alımları 2.362.674 3.212.208 4.041.922 240 4.042.162 829.954 25,8
Toplam (4) 2.757.360 3.666.877 4.474.196 272 4.474.468 807.591 22 Kamu İşletmeleri Toplamı
a) İlk madde ve malz. alımları 14.215.427 18.172.173 18.688.541 1.720.056 20.408.597 2.236.424 12,3 b) Ticari mal alımları 65.304.866 79.089.501 30.110.475 69.393.290 99.503.765 20.414.264 25,8 c) Hizmet alımları 7.783.828 9.000.681 11.053.666 2.336 11.056.002 2.055.321 22,8 GENEL TOPLAM(1+2+3+4) 87.304.121 106.262.355 59.852.682 71.115.682 130.968.364 24.706.009 23,3 Kamu işletmelerinin tüm alımları, 2019 yılında önceki yıla göre %23,3 oranında 24,7 milyar TL artarak 131 milyar TL’ye ulaşmıştır. Kamu işletmelerinde alımlara gruplar itibarıyla bakıldığında tüm gruplarda artış görülmektedir. Kamu iktisadi teşebbüslerinin alımlarındaki artış büyük ölçüde BOTAŞ’ın doğalgaz ve LNG ithalatının artmasından kaynaklanmıştır. Doğalgaz ile LNG alımları 2018 yılında 49,9 milyar TL’den 2019 yılında 64,8 milyar TL’ye ulaşmıştır. Ayrıca Toprak Mahsulleri Ofisi’nin önceki döneme göre yüksek oranlı alım artışı, kamu işletmelerinin alımlarının artışında etkili olmuştur.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 20
3.4.2. İşletme Dönem Sonuçları KİT’ler, Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar ve diğer kuruluşların dönem sonuçları Tablo 4, bankaların dönem sonuçları Tablo 5, sigorta şirketleri dönem sonuçları Tablo 6 ve diğer mali kuruluşların dönem sonuçları Tablo 7 de gösterilmiştir. Tablo 4 : Kamu İşletmeleri Dönem Sonuçları () (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Tutar Yüzde (%) A-Brüt satışlar 125.190.291 144.916.621 182.538.946 37.622.325 26 B-Satış indirimleri (-) 3.508.582 4.534.611 4.997.724 463.113 10,2 C-Net satışlar 121.681.709 140.382.010 177.541.222 37.159.212 26,5 D-Satışların maliyeti(-) 106.831.454 128.202.429 156.827.768 28.625.339 22,3 BRÜT SATIŞ KÂRI VEYA ZARARI 14.850.255 12.179.581 20.713.454 8.533.873 70,1 E-Faaliyet giderleri (-) 8.081.883 10.680.053 15.165.547 4.485.494 42 FAALİYET KÂRI VEYA ZARARI 6.768.372 1.499.528 5.547.908 4.048.380 270 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 12.555.908 31.400.795 25.602.508 (5.798.287) (18,5) G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve z. (-) 10.077.169 16.851.919 15.757.543 (1.094.376) (6,5) H-Finansman giderleri (-) 1.549.345 3.873.916 5.351.737 1.477.821 38,1 OLAĞAN KÂR VEYA ZARAR 7.697.766 12.174.488 10.041.136 (2.133.352) (17,5) I-Olağan dışı gelir ve kârlar 9.291.357 6.359.005 2.341.838 (4.017.167) (63,2) J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 3.346.533 4.735.707 4.747.755 12.048 0,3 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI (-) 13.642.590 13.797.786 7.635.220 (6.162.566) (44,7) K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (-) 2.590.747 3.727.453 2.730.762 (996.691) (26,7) DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI (-) 11.051.843 10.070.333 4.904.458 (5.165.875) (51,3) ()Mali kuruluşlar hariç

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 21
Tablo 5 : Bankalar Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Tutar % I- Faiz Gelirleri 85.106.086 98.434.281 125.806.702 27.372.421 27,8 II- Faiz Giderleri (-) 48.565.823 64.141.542 83.557.939 19.416.397 30,3 III- Net Faiz Geliri/Gideri (I-II) 36.540.263 34.292.739 42.248.763 7.956.024 23,2 IV- Net Ücret Ve Komisyon Gelirleri/Giderleri 5.625.034 4.822.712 6.686.025 1.863.313 38,6 V- Temettü Gelirleri 645.602 803.386 1.504.859 701.473 87,3 VI- Ticari Kâr / Zarar (Net) 868.428 3.190.060 10.321.289 7.131.229 223,5 VII- Diğer Faaliyet Gelirleri 4.317.355 2.944.988 4.459.522 1.514.534 51,4 VIII- Faaliyet Gelirleri/Giderleri Toplamı 46.259.826 39.673.765 44.577.880 4.904.115 12,4 IX- Kredi Ve Diğer Alacaklar Değer Düşüş Karşılığı (-) 8.839.056 8.361.572 11.880.352 3.518.780 42,1 X- Diğer Faaliyet Giderleri (-) 16.614.346 14.513.275 18.028.973 3.515.698 24,2 XI- Net Faaliyet Kârı/Zararı (VIII-IX-X) 20.806.424 16.798.918 14.668.555 (2.130.363) (12,7) XII- Birleşme İşlemi Sonrasında Gelir Olarak Kaydedilen Fazlalık Tutarı
XIII- Öz Kaynak Yöntemi Uygulanan Ortaklıklardan Kâr/Zarar
XIV- Net Parasal Pozisyon Kârı/Zararı
XV- Sürdürülen Faaliyetler Vergi Öncesi K/Z 20.806.424 16.798.918 14.668.855 (2.130.063) (12,7) XVI- Sürdürülen Faaliyetler Vergi Karşılığı (±) 4.606.976 2.785.375 2.538.837 (246.538) (8,9) XVII- Sürdürülen Faaliyetler Dönem Net K/Z 16.199.448 14.013.543 12.129.718 (1.883.825) (13,4) XVIII- Durdurulan Faaliyetlerden Gelirler
XIX- Durdurulan Faaliyetlerden Giderler (-)
XX- Durdurulan Faaliyetler Vergi Öncesi K/Z
XXI- Durdurulan Faaliyetler Vergi Karşılığı (±)
XXII- Durdurulan Faal. Dönem Net K/Z
XXIII- Net Dönem Kârı/Zararı (XVII+XXII) 16.199.448 14.013.543 12.129.718 (1.883.825) (13,4) Tablo 6 : Sigorta Şirketleri Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider kalemleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Tutar % Teknik Gelir 3.665.534 4.001.242 5.621.790 1.620.548 40,5 Teknik Gider (-) 2.857.790 3.084.828 4.098.758 1.013.930 32,9 Teknik Bölüm dengesi 807.744 916.414 1.523.032 606.618 66,2 Yatırım gelirleri 514.052 1.002.896 1.284.024 281.128 28,0 Yatırım Giderleri (-) 146.685 303.123 518.142 215.019 70,9 Diğer Gelir/gider farkı (6.890) (44.465) (29.803) 14.662 (33,0) Brüt Dönem Karı/Zararı (Vergi Öncesi) 1.168.221 1.571.722 2.259.111 687.389 43,7 Vergi ve Diğer Yükümlülükler (-) 243.723 349.756 517.631 167.875 48,0 Dönem Net Karı/Zararı 924.498 1.221.966 1.741.480 519.514 42,5

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 22
Tablo 7 : Diğer Mali Kuruluşlar Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Tutar % Brüt Kâr/Zarar 543.029 916.278 1.077.012 160.734 17,5 Esas Faaliyetlerden Gelirler 428.265 379.793 441.854 62.061 16,3 Esas Faaliyetlerden Giderleri (-) 172.094 714.665 533.766 (180.899) (25,3) Esas Faaliyet Kârı/Zararı 799.200 581.416 985.100 403.684 69,4 Diğer Gelirler 2.317.577 5.461.986 1.599.260 (3.862.726) (70,7) Diğer Giderler (-) 2.295.869 5.140.708 1.642.707 (3.498.001) (68) Sürdürülen faaliyetler vergi öncesi kârı/zararı 820.908 902.694 941.653 38.959 4,3 Sürdürülen faaliyetler vergi gideri/geliri (-) 73.727 118.151 67.883 (50.268) (42,5) Sürdürülen faaliyetler dönem kârı/zararı 747.181 784.543 873.770 89.227 11,4 Durdurulan Faaliyetler vergi öncesi kârı/zararı
Durdurulan faaliyetler vergi gideri/geliri
Durdurulan faaliyetler dönem kârı/zararı
Dönem kârı/zararı (net) 747.181 784.543 873.770 89.227 11,4 Kamu işletmelerinin (Mali kuruluşlar hariç) net satışları 2019 yılında bir önceki yıla göre %26,5 oranında artarak 177,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Toplam 37 milyar TL tutarındaki bu artışın 14 milyar TL’si BOTAŞ ve 11,6 milyar TL’si EÜAŞ’ın net satışlarındaki artıştan kaynaklanmıştır. Kamu işletmelerinin (Mali kuruluşlar hariç) dönem kârı ise 2017 yılında 13,6 milyar TL’den 2018 yılında 13,8 milyar TL’ye çıkmış, 2019 yılında ise 7,6 milyar TL seviyesine düşmüştür. Kamu işletmelerinden 23 adedi 2019 yılında zarar ederken; diğerleri kâr elde etmiştir. En çok kâr elde eden kuruluşlar ise TOKİ (7,6 milyar TL), DHMİ (4,2 milyar TL) TEİAŞ (2,1 milyar TL), TPAO (1,2 milyar TL), Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (2,8 milyar TL) ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü (1 milyar TL) olmuştur. Bankalarda, net faiz gelirlerinde artış olmasına rağmen, kredi ve diğer alacaklar değer düşük karşılığı ile diğer faaliyet giderlerindeki yüksek oranlı artış nedeniyle, 2019 yılı dönem net kârı önceki yıla göre %13,4 oranında azalarak 12,1 milyar TL’ye düşmüştür. Sigortacılık sektöründe faaliyette bulunan 4 kamu işletmesinden ikisi elementer ikisi hayat branşında faaliyet göstermektedir. Bu şirketlerin teknik kârı 2017 yılında 807,7 milyon TL’den 2019 yılında 1,5 milyar TL’ye ulaşmıştır. Teknik kârlılığa paralel olarak dönem kârı da yıllar itibarıyla artarak 1,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 23
Diğer mali kuruluşların 2019 yılında esas faaliyet karı 985,4 milyon TL, dönem kârı ise 873,8 milyon TL seviyesindedir. 3.5. Yatırımlar Kalkınma planlarının hayata geçirilmesinde en önemli uygulama araçlarından birisi olan ve planın yapı taşları niteliğindeki kamu yatırım projelerini kapsayan Kamu Yatırım Programları, Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı’nın eki olarak, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereğince her yıl Ocak ayının on beşine kadar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Kamu Yatırım Programları; Merkezi Yönetim Bütçesi kapsamındaki kamu kuruluşlarının, Döner Sermayeli kuruluşların ve Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının, Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ve Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar ile İller Bankasının yürüteceği projeler ile Mahalli İdarelerin (büyükşehir belediyeleri, belediyeler, su ve kanalizasyon idareleri) dış proje kredisiyle finanse ederek yürütecekleri projeleri kapsamaktadır. Mahalli idarelerin yatırım programı kapsamındaki söz konusu projeleri ile diğer kuruluşların hibe vs. gibi istisnai kaynaklardan finanse edilen projeleri veya ödenekleri genel tablolara dâhil edilmemektedir. Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı’ndaki hükümlere uygun olarak yatırım projelerinin; adı, yeri, karakteristiği, başlama bitiş tarihleri, tutarı ve ödeneği gibi parametrelerinde yıl içinde revizyonlar yapılabilmekte, programa yeni proje alınabilmekte veya programdan proje çıkarılabilmektedir. 2019 Yılı Yatırım Programı, Onuncu Kalkınma Planında, 2018-2020 Orta Vadeli Programında ve 2019 Yılı Programında öngörülen hedefler doğrultusunda hazırlanmıştır. Yatırım programında proje tutarı 977,8 milyar TL, 2018 yıl sonu kümülatif harcaması 409,2 milyar TL, 2019 ödeneği ise 65,4 milyar TL olan 2.964 proje yer almıştır. 2019 Yılı Yatırım Programı’nda kamu işletmelerinden; kamu payı yüzde 50'nin üzerindeki İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, Özelleştirme Kapsamına Alınan Kuruluşlar, Döner Sermayeli Kuruluşlar yatırımları düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de her yıl Programların Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı yayımlanmakta olup; T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 24
Başkanlığı, Yatırım Programları kapsamında yürütülen kamu yatırımlarının gerçekleşme durumunu ortaya koymak üzere, söz konusu Karar gereğince Kamu Yatırımları Raporu hazırlamaktadır. Rapor’da yer alan revize ve gerçekleşme rakamları, kamu kuruluşlarınca Kamu Yatırım Proje Bilgi Sistemi’ne girilen bilgileri yansıtmaktadır. Kamu işletmelerinin Yatırım Programı kapsamında yapılan yatırımları ve gerçekleşme tutarları aşağıda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 25
Tablo 8 : Kamu İşletmelerinin Yatırım Programı Kapsamındaki Yapılan Yatırımları Yatırımlar (Bin TL) 2017 2018 2019 Ödenek Gerçekleşme Ödenek Gerçekleşme Ödenek Gerçekleşme KİT'ler:
BOTAŞ 1.472.740 1.395.560 3.367.000 2.162.899 3.700.000 3.395.444 ÇAY-KUR 185.000 227.908 170.000 161.311 50.000 43.637 DMO 44.680 6.023 41060 1.122 28.742 2.368 DHMİ 621.138 795.922 1.256.955 1.024.985 776.000 725.524 EÜAŞ 575.000 304.654 1.242.180 659.688 851.266 462.352 Et ve Süt Kurumu 33.000 10.074 84.440 27.492 67.600 61.074 Eti Maden İşl. 270.000 149.695 417.000 386.772 573.554 507.661 Kıyı Emniyeti 80.500 56.546 113.030 43.036 45.041 41.540 MKEK 230.305 118.630 219.975 69.139 157.870 50.559 TİGEM 160.000 127.971 140.000 10.650 115.000 94.567 TCDD 5.692.153 5.801.851 7.500.000 7.456.143 6.750.000 6.438.755 TEİAŞ 2.700.000 2.605.856 2.850.000 2.921.907 2.991.825 2.996.686 TEDAŞ 50.000 48.121 264.847 205.986 560.504 211.243 TETAŞ 1.800 659 1.800 76 - - TEMSAN 3.110 925 31.480 4.777 10.000 5.507 TKİ 210.085 87.179 141.231 29.277 96.923 32.144 TMO 73.042 22.154 68.508 14.527 24.254 14.113 TPAO 771.191 1.061.547 3.955.332 3.326.722 4.943.959 4.650.021 TTK 134.000 53.090 160.000 72.576 112.000 70.776 TÜDEMSAŞ 23.250 - 9.300 8.494 5.580 12.873 TÜLOMSAŞ 15.500 10.025 16.678 12.783 8.339 7.392 TÜVASAŞ 35.000 9.479 51.112 49.309 40.044 34.266 TCCD Taşımacılık 421.141 531.448 953.000 827.860 495.560 448.799 Toplam 13.802.635 13.425.317 23.054.928 19.477.531 22.404.061 20.307.301 Döner sermayeli kuruluşlar:
TRT 90.100 61.812 175.950 56.748 49.842 22.082 AOÇ 4.765 1.906 4.858 2.080 3.255 3.027 Milli Piyango İD. 9.677 1.160 10.296 1.816 6.075 232
Toplam 104.542 64.878 191.104 60.644 59.172 25.341 Özelleştirme Kapsamında Kuruluşlar:
ADÜAŞ 60 44 60 16 42 2 Sümer Holding 750 56 200 12 140 5 T.Denizcilik İşl. 3.500 1.153 3.766 548 1.958 532 T.Şeker Fabrikaları A.Ş. 83.000 92.152 120.000 45.812 83.050 58.383 Toplam 87.310 93.405 124.026 46.388 85.190 58.922 Genel Toplam 13.994.487 13.583.600 23.370.058 19.584.563 22.548.423 20.391.564 2019 yılı Yatırım Programı’nda KİT’ler için 22,4 milyar TL ödenek ayrılmış olup en büyük yatırım ödeneği TCDD, TPAO, BOTAŞ ile TEİAŞ için ayrılmıştır. Kamu işletmeleri

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 26
kapsamında denetimi yapılan kuruluşların toplam yatırım ödeneği 2019 yılında 22,5 milyar TL, gerçekleşme ise 20,4 milyar TL olmuştur. Kamu yatırım programlarının 2019 yılı gerçekleşme yüzdesi de %90,4 olduğu görülmektedir. Kamu işletmelerinin türleri itibarıyla nakdi yatırım harcama tutarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 9 : Nakdi Yatırım Harcamaları (Milyon TL ) Nakdi harcama 2017 2018 2019 Yıllık Değişim Tutar % 1- KİT’ler 13.938.199 20.662.350 20.397.480 (264.870) (1,3) 2- Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar 129.223 46.388 58.925 12.537 27 3- Mali Kuruluşlar 876.888 705.574 1.160.929 455.355 64,5 4- Diğer Kuruluşlar 938.759 1.778.061 1.627.525 (150.536) (8,5)
Toplam 15.883.069 23.177.416 23.244.859 67.443 0,3 Nakdi yatırım harcamaları tablosu, yatırım programı kapsamında olmayan kuruluş ve yatırımları da içermekte olup; tablodaki veriler kamu işletmelerinin yatırım programı kapsamında yapılan yatırımlar tutarından farklılık göstermektedir. 2019 yılında nakdi yatırım harcamaları bir önceki yıla göre %0,3 oranında artmıştır. Yatırım harcaması en çok artan kuruluşlar ise BOTAŞ, TPAO ve Eti Maden olmuştur.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 27
3.6. Bağlı Şirketler, Ortaklıklar ve İştirakler Türkiye Muhasebe Standartları’na göre; başka şirketlere ortak olmak üzere edinilen sermaye payları ortak olunan sermaye payları oranına göre veya kontrol gücünün işletmede olup olmamasına göre önemli etki taşıyan iştirakler, bağlı ortaklıklar veya iş ortaklıkları olarak tanımlanmaktadır. Standartlarda iştirak; yatırımcı işletmenin üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletme olarak, önemli etkinlik ise işletmede finansal ve faaliyetle ilgili politikaların belirlenmesine katılma gücünü ve bu politikaları tek başına ya da bir başka taraf ile ortak kontrol etme gücü olarak tanımlanmıştır. Bir işletmenin doğrudan ya da dolaylı olarak yatırım yapılan işletmenin oy hakkının yüzde 20 ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda, aksi açıkça ortaya konulamadığı sürece, söz konusu işletmenin önemli etkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu işletmeler ise bağlı ortaklık olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca yüzde yirminin altındaki iştirak payları da gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıklar olarak veya gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülememesi durumunda maliyet değeriyle değerlenen finansal varlıklar olarak değerlendirilmektedir. Kamu işletmelerinden 233 sayılı KHK kapsamında olanların sermayesinde yüzde onbeş ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler; bu KHK’nın 2’inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkrasında tanımlanan özelliklere göre bağlı ortaklık ve iştirak olarak adlandırılmakta ve KHK’nın üçüncü ve dördüncü bölümündeki hükümlere göre faaliyet göstermektedir. 233 sayılı KHK’ya göre sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan anonim şirketler bağlı ortaklık; sermayelerinin en az yüzde onbeşine, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketler ise iştirak olarak tanımlanmıştır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun ortaklık paylarına ilişkin sınırlamalar başlıklı 56’ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Bankaların; kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir ortaklıktaki payı kendi öz kaynaklarının yüzde onbeşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam tutarı ise kendi öz kaynaklarının yüzde altmışını aşamaz” hükmü getirilmiş, diğer

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 28
fıkralarda iştirak oranlarının öz kaynaklar karşısındaki durumu ile banka sermayesinde payı bulunan ortaklıkların iştirak ilişkisi düzenlenmiştir. Bankacılık sektörü için, bağlı ortaklık, iştirak, birlikte kontrol edilen ortaklıklar ve satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıklar ayrı ayrı tanımlanmıştır. BDDK tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğ’de; -Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, -İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, -Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dâhil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, şeklinde tanımlanmıştır. Kamu işletmelerinin sermaye payına sahip olduğu iştirak, bağlı ortaklık veya hisse senedi olarak kayıtlarında yer alan tüm şirketlerin sayısı, sermayeleri, kamu işletmelerinin sermaye taahhütleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 29
Tablo 10 : Bağlı Şirketler, Ortaklıklar ve İştiraklere İlişkin Başlıca Bilgiler () Başlıca bilgiler Ölçü 2017 2018 2019 Değişim
Adet/Tutar Yüzde (%) İştirak edilen şirket sayısı:
-Bir kuruluşun iştirak ettiği Adet 70 59 69 10 17,0 -Birden fazla kuruluşun iştirak ettiği Adet 25 21 21 0 0 -Tasfiye halindeki ve faaliyetsiz iştirakler Adet 15 11 11 0 0 -Yabancı sermayeli iştirakler Adet 31 38 37 (1) (2,6) -Sermayesinin %50’den fazlası kamuya ait olan iştirakler 14 15 14 (1) (6,7) Toplam Adet 155 144 152 8 5,6 İştiraklerin:
-Esas sermayeleri Bin TL 46.088.948 50.989.350 78.358.557 27.369.207 53,7 -Ödenmiş sermayeleri Bin TL 45.697.029 47.502.505 50.281.349 2.778.844 5,9 -Sermaye ödeme oranı % 99,1 93 64 (29) (31,2) Denetlenen kuruluşların iştirakleri:
-Sermaye taahhüdü Bin TL 24.962.345 30.472.407 39.066.137 8.593.730 28,2 -Sermaye ödemesi Bin TL 22.906.950 27.567.344 32.803.241 5.235.897 19,0 -Sermaye ödeme oranı % 91,8 90,5 84 (6,5) (7,2) -Denetlenen kuruluşların, iştiraklerin
sermayesine katılma oranı % 54,2 59,8 50 (9,8) (16,4) İştiraklerin:
-Dönem kârları toplamı Bin TL 37.086.413 77.572.217 67.654.424 (9.917.793) (12,8) -Dönem zararları toplamı Bin TL (3.233.971) (7.353.318) 2.518.758 9.872.076 134,3 Denetlenen kuruluşların payına düşen:
-Temettü Bin TL 910.193 3.218.985 6.504.960 3.285.975 102,1 -Temettünün ödenen iştirak payı oranı % 4,0 11,7 20 8,3 70,9 () Mastercard ve Visa Inc.E şirketlerindeki sermaye payı çok küçük olduğu için bu şirketlerin esas ve ödenmiş sermaye ile dönem kâr/zararları tabloya dâhil edilmemiştir. 2019 yılında 17 şirkette sermaye payı edinilmiş, 9 şirket ile sermaye ilişkisi, tasfiye olma, iflas nedeniyle kapatılma veya satılmak suretiyle sonlandırılmıştır. Sermaye payı edinilen söz konusu 17 şirkete kamu işletmelerince, toplam 443 milyon TL sermaye taahhüdünde bulunulmuş ve 299 milyon TL’si ödenmiştir. 2019 yılında bu şirketlerden toplam 6.505 milyon TL temettü elde edilmiştir. Yıllık denetim raporlarının yazılma tarihinde bazı kuruluşların Genel Kurul toplantıları yapılmadığından; temettü miktarının artması söz konusu olabilecektir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 30
EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BAŞLICA BİLGİLER (31.12.2019) Kamu İşletmeleri Listesi ve İşletmelere İlişkin Başlıca Bilgiler (Bin TL) Sıra No Kamu İşletmeleri Sermaye Kaynaklar Varlıklar Toplamı Kar/Zarar Esas Ödenmiş Öz Yabancı
I KİT’LER
1 Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO) 130.582 82.946 488.528 1.234.795 1.723.323 107.306 2 Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 1.304.000 1.304.000 652.502 2.484.916 3.137.418 (34.664) 3 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 1.500.000 600.000 4.627.914 1.556.238 6.184.152 2.772.791 4 Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü 1.000.000 675.000 1.667.895 2.189.314 3.857.209 694.785 5 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü (TMO) 2.550.000 2.550.000 4.187.153 6.627.788 10.814.941 109.682 6 Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) 1.000.000 1.000.000 2.031.092 1.843.721 3.874.813 100.961 7 Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü (TTK) 13.000.000 11.395.000 11.341.371 103.744 11.445.115 (15.173) 8 Türkiye Petrolleri A.O.(TPAO) 5.200.000 3.717.807 18.893.993 15.337.783 34.231.776 1.203.246 9 Boru Hatları ile Petrol Taşımacılığı A.Ş. (BOTAŞ) 5.625.000 4.975.000 12.786.685 45.088.955 57.875.640 (5.613.344) 10 Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) 14.000.000 14.000.000 19.870.274 6.209.881 26.080.155 176.787 11 Türkiye Elektrik İletim A.Ş.(TEİAŞ) 5.000.000 5.000.000 17.789.261 4.954.928 22.744.189 2.065.748 12 Çay İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (ÇAY- KUR) 2.945.000 2.443.413 786.790 3.667.613 4.454.403 (635.093) 13 Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 2.775.000 2.570.747 2.114.223 442.008 2.556.231 20.820 14 T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) 88.260.000 76.394.647 53.525.769 7.307.896 60.833.665 (2.546.895) 15 TTK Amasra Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 1.125.000 1.008.000 40.457 21.910 62.367 (99.956) 16 TTK Armutçuk Taşkömürü 1.485.000 1.301.000 43.184 24.361 67.545 (138.782)

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 31
İşletmesi Müessesesi 17 TTK Karadon Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 4.725.000 4.090.000 235.233 54.359 289.592 (381.261) 18 TTK Kozlu Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 2.725.000 2.363.000 (27.942) 104.180 76.238 (262.260) 19 TTK Üzülmez Taşköprü İşletmesi Müessesi 2.695.000 2.416.000 24.540 53.830 78.370 (213.574) 20 Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) 6.250.000 3.986.975 10.647.912 4.076.232 14.724.144 4.171.682 21 Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 51.095 51.095 1.150.483 286.802 1.437.285 1.002.656 22 Türkiye Vagon Sanayii A.Ş. (TÜVASAŞ) 800.000 388.565 342.761 130.552 473.313 6.387 23 Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. (TÜLOMSAŞ) 750.000 322.258 384.094 74.655 458.749 6.830 24 Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş. (TÜDEMSAŞ) 600.000 488.441 278.784 23.602 302.386 (101.226) 25 TCDD Taşımacılık A.Ş. 8.500.000 8.500.000 5.837.885 525.289 6.363.174 (1.087.053) 26 T. Elektromekanik Sanayi A.Ş. (TEMSAN) 285.000 275.000 33.140 481.833 514.973 3.129 27 Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) 22.000.000 20.598.642 5.220.995 3.971.756 9.192.751 (389.440)
TOPLAM (I) 196.280.677 172.497.536 174.974.976 108.878.941 283.853.917 924.089 II ÖZELLEŞTİRME KAPSAM VE PROGRAMINDAKİ KURULUŞLAR 1 Sümer Holding A.Ş. 11.299.080 6.486.978 40.095 8.495 48.590 (30.441) 2 Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. 220.948 131.016 191.979 376.718 568.697 32.223 3 Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. 2.500.000 2.500.000 (583.948) 5.334.039 4.750.091 (968.559) 4 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. 1.000 1.000 92.442 1.973 94.415 12.895 5 Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. 30.000 30.000 20.392 3.615 24.007 (2.859)
TOPLAM (II) 14.051.028 9.148.994 (239.040) 5.724.840 5.485.800 (956.741) III MALİ KURULUŞLAR

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 32
1 T.H. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. 750.000 750.000 1.169.173 8.113.098 9.282.271 46.103 2 Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş. 850.000 850.000 2.356.413 17.019.505 19.375.918 586.304 3 T.C. Ziraat Bankası A.Ş. 6.100.000 6.100.000 70.064.542 579.691.649 649.756.191 7.648.114 4 Ziraat Finansal Kiralama A.Ş.*
5 Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. 80.000 80.000 1.145.659 10.123.547 11.269.206 758.079 6 Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. 12.500 12.500 102.488 9.618 112.106 53.426 7 Ziraat Sigorta A.Ş. 50.000 50.000 741.923 1.207.211 1.949.134 398.152 8 Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 60.000 60.000 193.355 111.536 304.891 90.194 9 Ziraat Katılım Bankası A.Ş. 1.750.000 1.750.000 3.166.828 33.225.346 36.392.174 705.300 10 Ziraat Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. 1.300.000 1.300.000 1.810.871 802.062 2.612.933 126.638 11 Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. 750.000 750.000 868.890 1.543 870.433 117.573 12 Ziraat Katılım Varlık Kiralama A.Ş. 50 50 72 2.483.093 2.483.165 5 13 ZKB Varlık Kiralama A.Ş. 50 50 62 9 71 21 14 İller Bankası A.Ş. 30.000.000 16.870.557 20.955.132 15.132.386 36.087.518 2.282.842 15 T.H. Kalkınma Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 5.000 5.000 11.017 488 11.505 1.691 16 Türk İhracat Kredi Bankası A.Ş. (EXİMBANK) 7.160.000 7.160.000 9.080.224 153.802.888 162.883.112 1.431.635 17 Türkiye Halk Bankası A.Ş. 1.250.000 1.250.000 32.196.826 424.848.575 457.045.401 1.968.257 18 Halk Faktoring A.Ş. 96.000 96.000 184.573 1.956.022 2.140.595 86.193 19 Halk Finansal Kiralama A.Ş. 323.000 323.000 364.706 2.878.863 3.243.569 12.811 20 Halk Hayat ve Emeklilik A.Ş. 412.000 412.000 896.307 7.894.175 8.790.482 460.854 21 Halk Sigorta A.Ş. 349.000 349.000 606.664 2.442.000 3.048.664 301.376 22 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 104.000 104.000 230.177 148.703 378.880 109.747 23 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. 928.000 928.000 2.578.220 460.989 3.039.209 321.408 24 Halk Varlık Kiralama A.Ş. 100 100 1.793 1.650.153 1.651.946 1.372 25 Emlak Varlık Kiralama A.Ş.*
26 Türkiye Kalkınma Fonu

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 33
TOPLAM (III) 53.329.700 39.200.257 148.725.915 1.264.003.459 1.412.729.374 17.508.095 IV DİĞER KURULUŞLAR 1 T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT) 5.000.000 1.093.940 1.514.886 3.809.414 5.324.300 (1.218.004) 2 PTT Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. 200.000 200.000 180.012 74.054 254.066 1.734 3 Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri A.Ş. 50.000 50.000 51.495 3.148 54.643 2.103 4 PTT Bilgi Teknolojileri A.Ş. 5.370 5.370 53.551 64.822 118.373 61.901 5 PTT Para Lojistik ve Özel Güvenlik Hizmetleri A.Ş. 50.000 50.000 38.555 33.862 72.417 (9.813) 6 Raylı Sistemler Mühendislik ve Müşavirlik A.Ş. (RAYSİMAŞ) 6.000 6.000 4.197 5.946 10.143 (5.369) 7 Sofra Kurumsal ve Ödüllendirme Hizmetleri A.Ş. 600 600 21.431 8.457 29.888 (397) 8 Askeri Fabrika ve Tersane İşletme A.Ş. (ASFAT) 57.700 57.700 57.996 930.724 988.720 (109) 9 İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu

• • 647.625 4.466 652.091 88.085 10 Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü (AOÇ) 1 1 173.341 25.530 198.871 39.916 11 Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü (MPİ)
• • 1.571 932.150 933.721 640.163 12 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) 182.000 182.000 3.385.890 204.143 3.590.033 386.029 13 Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) - - 52.429.868 43.754.550 96.184.418 7.577.314 14 Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret A.Ş. 34.330 34.330 34.975 10.398 45.373 (2.218) 15 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. 2.486.783 2.486.783 2.575.154 2.219.222 4.794.376 92.151 16 Arıcak Turizm ve Ticaret A.Ş. 1.250 1.250 (3.256) 4.004 748 (8.186) 17 TÜBİTAK Marmara Teknokent A.Ş. 5.750 5.750 47.132 13.860 60.992 1.951 18 Ziraat Teknoloji A.Ş. 5.000 5.000 15.872 53.236 69.108 2.228

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2019 Yılı Genel Raporu 34
19 Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları A.Ş. 26.000 26.000 44.503 30.660 75.163 18.392 20 Central Oto Kiralama A.Ş.*
21 Ziraat İşletme Yönetimi ve Gayrimenkul Geliştirme A.Ş.*
22 ZG Tarım Piyasaları A.Ş.*
23 ZG Tarım ve Hayvancılık Yatırımları A.Ş.*
TOPLAM (IV) 8.110.784 4.204.724 61.274.798 52.182.646 113.457.444 7.667.871
GENEL TOPLAM 270.772.189 225.051.511 384.736.649 1.430.789.886 1.815.526.535 25.143.314 (*) 2019 yılında kıst rapor yazılmış veriler Kamu İşletmeleri Genel Raporu’na dâhil edilmemiştir.