2018 Yılı Kamu İşletmeleri Genel Raporu.pdf

T. C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2018 YILI GENEL RAPORU Aralık 2019

T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2018 YILI GENEL RAPORU Aralık 2019

Kamu İşletmeleri 2018 yılı Genel Raporu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği hazırlanarak, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 16.12.2019 tarihli ve 424/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.

 İÇİNDEKİLER

1. GENEL ÇERÇEVE ............................................................................................................. 1
2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ ................................................... 4 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi ........................................................................ 4 2.2. Kamu İşletmelerinin Tasnifi .......................................................................................... 8
3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ ............................................................. 10 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Hedef ve Politikalar ...................................... 10 3.2. Kamu İşletmelerine İlişkin Genel Bilgiler ve Değerlendirme.................................... 11 3.3. İstihdam ..................................................................................................................... 13 3.4. İşletme Çalışmaları ..................................................................................................... 16 3.4.1. Alımlar ................................................................................................................. 16 3.4.2. İşletme Dönem Sonuçları ..................................................................................... 20 3.5. Yatırımlar .................................................................................................................. 23 3.6. Bağlı Şirketler/Ortaklıklar ve İştirakler ....................................................................... 26 EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BAŞLICA BİLGİLER (31.12.2018) ........................................................................................................ 29

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 : Kamu İşletmelerine İlişkin Başlıca Bilgiler .............................................................. 12 Tablo 2 : Personel Sayısı ve Personel Giderleri ...................................................................... 15 Tablo 3 : Alımlar ...................................................................................................................... 19 Tablo 4 : Kamu İşletmeleri Dönem Sonuçları ......................................................................... 20 Tablo 5 : Bankalar Dönem Sonuçları ....................................................................................... 21 Tablo 6 : Sigorta Şirketleri Dönem Sonuçları .......................................................................... 21 Tablo 7 : Diğer Mali Kuruluşlar Dönem Sonuçları .................................................................. 22 Tablo 8 : Kamu İşletmelerinin Yatırım Programı Kapsamındaki Yapılan Yatırımları ............ 25 Tablo 9 : Nakdi Yatırım Harcamaları ...................................................................................... 26 Tablo 10 : Bağlı Şirketler/Ortaklıklar ve İştiraklere İlişkin Başlıca Bilgiler .......................... 28

KISALTMALAR BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü DMO Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü EBK Et ve Balık Kurumu EÜAŞ Elektik Üretim Anonim Şirketi EXİMBANK Türk İhracat Kredi Bankası A.Ş. GSYH Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla GYO Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı İDT İktisadi Devlet Teşekkülleri KBİ T.H. Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. KHK Kanun Hükmünde Kararname KİK Kamu İktisadi Kuruluşları KİT Kamu İktisadi Teşebbüsü LNG Sıvılaştırılmış Doğal Gaz MPİ Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü OVP Orta Vadeli Programlar PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. SEKA Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları A.Ş TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü TDÇİ Türkiye Demir Çelik İşletmeleri TEDAŞ T. Elektrik Dağıtım A.Ş. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim A.Ş. TEMSAN T. Elektromekanik Sanayi A.Ş. TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü TMO Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri A.O TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TTA Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş.

TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. ZKB Ziraat Katılım Bankası

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 1

1. GENEL ÇERÇEVE Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 165’inci maddesi uyarınca, sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından denetlenmesine ilişkin esaslar kanunla düzenlenmiştir. Bu kapsamda TBMM tarafından yapılacak denetimlerde, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesinde yürütülen denetimler sonucu hazırlanan Sayıştay Raporları esas alınmaktadır. Bu doğrultuda Sayıştay tarafından yürütülen kamu işletmeleri denetimlerinde; -Kamu işletmesinin hesap ve işlemleri ile mali rapor ve tablolarının, mali raporlama standartları doğrultusunda denetlenen kamu idaresinin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği hakkında denetim görüşü oluşturulması, -Kamu işletmesinin gelir, gider ve bilanço hesapları ile diğer işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespit edilmesi, -Kamu işletmesinin ulusal ekonomiye faydalı olabilmesi için özerk bir tarzda, ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dâhilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilip yönetilmediğinin değerlendirilmesi, -Kamu işletmesinin kuruluş amaçlarına ulaşmasını teminen, faaliyetlerinin mevzuata, uzun vadeli kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğunun tespit edilmesi, -Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Raporun Amacı Kamu İşletmeleri Genel Raporu (Genel Rapor), 6085 sayılı Kanun’un 43’üncü maddesi gereğince, denetlenen kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçları ile denetimlerine ilişkin genel tespitler hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla her yıl hazırlanmaktadır. Kamu İşletmeleri Genel Raporu ile kamu işletmelerinin faaliyet sonuçları hakkında kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu idarelerinin performansının

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 2 değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.
Raporun Hazırlanma Yöntemi ve Kapsamı Kamu İşletmeleri Genel Raporu, denetim grup başkanlıkları tarafından hazırlanan kamu işletmeleri yıllık raporlarında yer alan veriler ile Genel Raporda yer verilmesi uygun görülen diğer hususların önemlilik, genellik arz etme ve kamuoyu bilgisine sunulma gerekliliği kriterleri çerçevesinde analiz edilmesi suretiyle hazırlanmaktadır. Rapor Değerlendirme Kurulu tarafından izleyen yılın sonuna kadar son şekli verilen Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Başkanlık tarafından yayımlanmaktadır. Rapor kapsamında kamu işletmeleri; hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak “Kamu İktisadi Teşebbüsleri”, “Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar”, “Mali Kuruluşlar” ve “Diğer Kuruluşlar” olarak tasnif edilmiş ve yıllık faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler bu doğrultuda yapılmıştır.
Raporda yer alan kamu işletmelerine ilişkin veriler, karşılaştırmaya imkân vermesi açısından üç yıllık olarak sunulmuştur. 2016, 2017 ve 2018 yılında kamu işletmeleriyle ilgili gelişmelere aşağıda yer verilmiştir.
2016 yılında; EÜAŞ bağlı ortaklığı Soma Elektrik Üretim A.Ş. özelleştirilmiştir. TTA Gayrimenkul A.Ş. 21.10.2016 itibarıyla Sümer Holding AŞ ile birleştirilmiştir. Bu yılda Ziraat Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. ile Ziraat Katılım Varlık Kiralama A.Ş. kurulmuştur. 2016 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 4 adedi kıst rapor olmak üzere 75 adet rapor hazırlanmıştır.
2017 yılında; Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi ve Garp Linyitleri İşletmesi Müessesesi Müdürlüklerinin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. TP Petrol Dağıtım AŞ. özelleştirilmiş ve Şeker Kurumu kapatılmıştır. Bu dönemde TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi ile ZKB Varlık Kiralama A.Ş. kurulmuştur. 2017 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 5 adedi kıst rapor olmak üzere 75 adet rapor hazırlanmıştır.
2018 yılında ise; Tasfiye Halindeki Karadeniz Bakır ile TETAŞ’ın tüzel kişiliği kaldırılmış, Vakıfbank A.O. denetim kapsamından çıkmıştır. Bu dönemde Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ, Kule Verici Tesisleri İletişim ve Teknolojileri AŞ.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 3 ile Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. kurulmuştur. 2018 yılında, Sayıştay tarafından bir önceki yıla göre beş kuruluş için denetim raporu yazılmazken, üç yeni kuruluş için denetim raporu hazırlanmıştır. Böylece 2018 yılında Sayıştay tarafından kamu işletmeleri ile ilgili olarak 5 adedi kıst rapor olmak üzere 73 adet rapor hazırlanmıştır.
Sayıştay tarafından 2018 yılında hazırlanan kıst raporlar aşağıda açıklanmış, verileri Kamu İşletmeleri Genel Raporu’na dâhil edilmemiştir. -Tasfiye Halindeki Karadeniz Bakır İşletmeleri Genel Müdürlüğü, 26.03.2018 tarihinde yapılan 2017 yılı Olağan Genel Kurulu toplantısında “tasfiye işlemlerinin tamamlanmasına, şirketin kapatılmasına, Şirketin Ticaret Sicil kaydının silinmesine ve ilgili vergi dairesine bildirilmesine” karar verilmiştir. Söz konusu karar uyarınca; Şirket, 30.03.2018 tarihinde Ticaret Sicilinden terkin edilmiş ve keyfiyet 03.04.2018 tarih ve 9550 sayılı Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilmiştir. Böylece; Şirketin tüzel kişiliği sona ermiştir. -TETAŞ ile ilgili olarak; 09.07.2018 tarih ve 30473 3.Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 703 Sayılı “Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” nin 9 uncu Maddesi ile 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununa eklenen Geçici 22 nci maddesinde; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte TETAŞ ve EÜAŞ, EÜAŞ bünyesinde birleştirilmiştir.” denilmek suretiyle TETAŞ tüzel kişiliği sonlandırılmıştır.
-Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi ile ilgili olarak; Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT A.Ş.), 30.03.2017 tarihinde yapmış olduğu Olağan Genel Kurul toplantısında; farklı faaliyet konularında şirketler kurması ve/veya ortak olması yönünde karar almıştır. Genel Kurul Kararına istinaden, PTT A.Ş.’nin (%50) iştirakiyle, Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi kurulmuştur. Şirket, 26.12.2017 tarihinde İstanbul Ticaret siciline kayıtla tescil ve ilan olunmuştur. Daha sonra, Şirket hisselerinin tamamının PTT Yönetim Kurulunun 30.03.2018 tarih ve 92 sayılı kararıyla satın alınmasına karar verilmiş, bu hisseler satın alınmış, bu husus 03.05.2018 tarih ve 9570 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunmuş ve hisselerin tamamı 30.04.2018 tarihi itibarıyla PTT A.Ş.’ye ait olmuştur. -Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri Anonim Şirketi, PTT A.Ş.’nin %50 iştirakiyle kurulmuş, 20.04.2017 tarihinde İstanbul Ticaret siciline kayıtla tescil ve ilan olunmuş ve faaliyete başlamıştır. Daha sonra, Şirket hisselerinin tamamının PTT Yönetim

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 4 Kurulunun 30.03.2018 tarih ve 93 sayılı kararıyla satın alınmasına karar verilmiş, bu hisseler satın alınmış, bu husus 27.04.2018 tarih ve 9567 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunmuş ve hisselerin tamamı 20.04.2018 tarihi itibarıyla PTT A.Ş.’ye ait olmuştur.

• Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı AŞ. ile ilgili olarak sermayesinin tamamı T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ye ait olup, Şirket’in Esas Sözleşmesi, İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğü`nce 08.11.2018 tarihinde tescil edilmiş, 14.11.2018 tarihinde 9702 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilerek kuruluş işlemi tamamlanmıştır.

2. KAMU İŞLETMELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ 2.1. Kamu İşletmeciliğinin Tarihi Gelişimi Kamu işletmesi kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel olarak kamusal kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren kamu idarelerini ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki kamu işletmelerinin kuruluş amaçları; ekonomik kalkınmayı sağlamak, tekelleri devlet eliyle işletmek, özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri yapmak, ekonomiye yön vermek, özel sektöre öncülük etmek, gelir dağılımını düzenlemek vb. olarak sayılabilir. KİT’lerin, sistemli bir şekilde kurulmaları ve geliştirilmeleri her ne kadar 1930’lu yıllardan sonra gerçekleştirilmiş ise de, Osmanlı döneminde de özellikle ordu ve diğer alanlardaki teknik ihtiyaçları karşılamak üzere bazı devlet işletmeleri bulunmaktadır. Cumhuriyet döneminde ise, 1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması benimsenirken, Osmanlı döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Özel teşebbüs ve sanayinin desteklenmesi amacı ile ilk olarak 1925 yılında 633 sayılı Kanun ile Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur. Banka’nın temel fonksiyonlarını yerine getirmede yetersiz kalması ve 1929 ekonomik buhranının ortaya çıkması, ekonomide devletçilik fikrinin ağırlık kazanmasına ve bu yönde yeni uygulamaların başlatılmasına neden olmuştur.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 5 Devletçilik uygulamalarının ağır bastığı 1931-1950 döneminde, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’na bağlı tesisler, 1932 yılında 2058 sayılı Kanunla kurulan Devlet Sanayi Ofisi’ne verilmiş, Bankacılık işlemleri de 1932 yılında 2064 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Sanayi Kredi Bankası’na devredilmiştir. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının kurulması, özel teşebbüs taraftarı çevrelerde büyük tepkiyle karşılanmış, bunun üzerine anılan bu iki kuruluş, birinci yılını doldurmadan mevcut yapıları içerisinde faaliyette bulunmalarının, milli sanayiin gelişmesine katkıda bulunmaktan çok özel sektörü caydırıcı etkisi olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının yerine “Alelumum sanayi işleriyle ve bankacılık muameleleriyle iştigal etmek” üzere 1933 yılında 2262 sayılı Kanun ile Sümerbank kurulmuştur. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi de 1934 yılında 2580 sayılı Kanun’la Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 1935 yılında 14.06.1935 tarihli ve 2805 sayılı Kanunla, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü’nce bulunan işletmeye elverişli madenlerin işlenmesini sağlamak ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nce geliştirilecek enerji üretim ve dağıtım projelerini tesis etmek ve işletmek üzere Etibank kurulmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle, Sümerbank ve Etibank dışında, başkaca yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. Kamu İşletmelerinin gerek sayılarındaki artış, gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğinin ortaya çıkması üzerine; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı, “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun” çıkarılarak, o tarihte sermayesinin tamamı devlete ait teşekküllerden Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanuna tabi tutulmuştur. 3460 sayılı Kanun’la; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında yasama ve yürütme organı temsilcilerinden oluşan “Umumi Heyet” kurulmuş, Umumi Murakabe Heyeti daha sonra Başbakanlık Yüksek

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 6 Denetleme Kurulu adını almıştır. 2010 yılında 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tüzel kişiliği sona erdirilerek Sayıştay’a devredilmiştir. 1950 yılında çok partili demokratik sisteme geçişle birlikte başlayan 1951-1960 döneminde; devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmasına karşılık, bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilemediği gibi, TCDD, PTT, Denizcilik Bankası TAŞ ve DMO iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş; TPAO, EBK, TDÇİ, SEKA ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. 1961 Anayasası`nın 127’nci maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüsü” kavramı kullanılarak bu teşebbüslerin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi ve bu denetimin kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş ve plan disiplini içinde bir kalkınma modeli izlenmiştir. KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanmasına yönelik olarak, Plan hedefleri doğrultusunda “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş; 1964 yılında 3460 sayılı Kanun’un yerine 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. 1961 Anayasası’nın 127’nci maddesinde yer alan hüküm, 1982 Anayasasının “Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi” başlığını taşıyan 165’inci maddesinde “sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir.” şeklinde ifade edilmiştir. 1983 yılında 440 sayılı Kanun’un yerine 60 sayılı KHK çıkarılmış, bu KHK aynı yıl 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten kaldırılarak yerine 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK yürürlüğe konulmuştur. Anayasa gereği KİT’lerin TBMM tarafından denetlenmesine dair usul ve esaslar 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 7 1980 sonrasındaki dönemde; ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler yapılmıştır. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik ilk hukuki düzenleme 1984 yılında çıkarılan 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ve 1986 yılında çıkarılan 3291 sayılı Kanun ile yapılmıştır. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planında da; iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. Özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine Dair Kanun bu dönemde çıkarılmıştır. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planında; özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azalması, KİT’lerin toplam brüt satış hasılatının GSYH’ye oranının 2006 yılındaki %9 seviyesinden 2013 yılında %3,3’e düşmesi, aynı dönemde KİT sisteminde yaratılan katma değerin GSYH’ye oranının da %2’den %0,6’ya düşmesi hedeflenmiştir. Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde kamu, petro-kimya, tuz ve tütün sektörleri ile araç muayene istasyonları işletmeciliğinden tamamen çekilmiştir. Elektrik dağıtımı ve üretimi, doğal gaz dağıtımı, imalat sanayii, liman işletmeciliği, telekomünikasyon, bankacılık, denizyolu ve havayolu taşımacılığı alanlarında bir kısım özelleştirmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda; kamu sermayeli işletmelerin kamuya yük getirmeden, verimlilik ilkesi çerçevesinde faaliyet göstermeleri amaçlanmış ve Plan dönemi sonunda özelleştirme programındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin ürettiği katma değerin GSYH içindeki payının yüzde 0,8 olarak gerçekleşmesi öngörülmüştür. Onuncu Kalkınma Planının uygulanması amacıyla orta vadeli programlar (OVP), yıllık programlar, kurumsal stratejik planları hazırlanmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 8 2016-2018 dönemini kapsayan orta vadeli program ile yıllık programlardaki KİT`lerle ilgili düzenleme ve hedeflere Raporun ilgili bölümünde yer verilmiştir. 2.2. Kamu İşletmelerinin Tasnifi Rapor kapsamında kamu işletmeleri, tabi oldukları mevzuat, hukuki yapıları, nitelikleri ve işleyişleri dikkate alınarak, Kamu İktisadi Teşebbüsleri, Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar, Mali Kuruluşlar ve Diğer Kuruluşlar olarak tasnif edilmiştir. Raporun konusunu teşkil eden ve belirtilen tasnif doğrultusunda hazırlanan kamu işletmeleri listesi Ek’te yer almaktadır. Raporda, kamu işletmeleri aşağıdaki şekilde tasnif edilmiştir: Kamu İktisadi Teşebbüsleri: 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olan iktisadi devlet teşekkülleri (İDT) ile kamu iktisadi kuruluşlarını (KİK) ve bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri kamu iktisadi teşebbüsü olarak tasnif edilmiştir. T. Elektromekanik Sanayi A.Ş. Genel Müdürlüğü Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun aldığı 17.04.2017 tarihli ve 2017/11 sayılı kararı, T. Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 2017/12 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programından çıkarılmıştır. Bu iki kuruluş 2016 verilerinde özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar, 2017-2018 verilerinde KİT’ler arasında yer almıştır. 2018 yılında, 17 adet İDT ile bunlara bağlı 5 adet müessese ve 4 adet bağlı ortaklık ve 2 adet KİK olmak üzere toplam 28 adet KİT Sayıştay tarafından denetlenmiştir. Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar: 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında, özelleştirme çalışmalarına konu olan kamu işletmeleri özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar olarak tasnif edilmiştir. 4046 sayılı Kanun’a göre, özelleştirme programına alınan kuruluşlar, sermayelerindeki kamu payı % 50'nin altına düşünceye kadar Sayıştay tarafından denetlenmektedir. Ayrıca bu Kanun’a tabi kamu işletmelerinin özel hukuk hükümlerine tabi olacağı ancak özelleştirme uygulamalarıyla ilgili olarak 233 sayılı KHK’ya tabi olmayacakları düzenlenmiştir. 2018 yılında TH. Karadeniz Bakır İşletmeleri Genel Müdürlüğü özelleştirme kapsam ve programından çıkarılmış, toplam 6 adet kamu işletmesi Sayıştay tarafından denetlenmiştir.
Mali Kuruluşlar: Bankacılık ve sigortacılık faaliyetleriyle iştigal eden kuruluşlar ile diğer mali kuruluşlardan oluşmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 9 Sayıştay denetimine tabi mali kuruluşlardan; TC. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası ve T. Emlak Katılım Bankası 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösterirken; Türkiye İhracat Kredi Bankası (Eximbank), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası ve İlbank kendi kuruluş kanunlarına göre faaliyet göstermektedirler. 4603 sayılı Kanun’da, bankaların yeniden yapılandırma işlemlerini takiben hisse satış işlemleri için 4046 sayılı Kanun hükümlerine göre özelleştirme kapsam ve programına alınması öngörülmektedir. Türkiye Halk Bankası bu hükme istinaden özelleştirme portföyünde yer almakta iken Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 03.02.2017 tarih ve 2017/1 sayılı kararı ile Bankanın %51,11 oranındaki hissesi, özelleştirme kapsam ve programından çıkartılarak, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi AŞ Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 19.08.2016 tarih ve 6741 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin (a) bendi uyarınca 10.03.2017 tarihinde Türkiye Varlık Fonu’na devredilmiştir. T. Emlak Katılım Bankası AŞ. 27.05.2017 tarihli ve 30078 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7020 sayılı Kanun ile tasfiye hâlinden çıkmıştır. 18.01.2019 tarih ve 30659 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7161 sayılı Kanunla 4603 sayılı kanuna eklenen ek 2 nci maddede 4603 sayılı Kanun ve diğer mevzuatta Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine ve Tasfiye Halinde Türkiye Emlak Bankası Anonim Şirketine yapılan atıflar, Türkiye Emlak Katılım Bankası Anonim Şirketine yapılmış sayılacağı hükmüne yer verilmiştir. Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ. İle ilgili olarak; 24.10.2018 tarih ve 30575 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7147 sayılı “Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun” ile 4456 sayılı kanun yürürlükten kaldırılmış ve Banka’nın yapısı yeniden düzenlenmiş, unvanı Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi olarak değiştirilmiştir. Sektörde faaliyet gösteren Vakıfbank’ın vakıf hisseleri kamu payı olarak değerlendirilmediğinden, Banka Anayasanın 165inci maddesine göre denetlenmemekte, 6219 sayılı Kanun’un 14/3 maddesi uyarınca Sayıştay tarafından hazırlanan rapor, banka genel kuruluna sunulmakta ve verileri Genel Rapor’a dahil edilmekte iken; 24.12.2017 tarih ve 30280 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 696 sayılı KHK’nın 12 nci maddesi ile 6219 sayılı Kanunun’un 14 üncü maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Bu çerçevede Vakıfbank, Sayıştay denetim kapsamından çıkmış, 2018 yılı denetim raporu hazırlanmamış, verileri Genel Rapor

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 10 bilgilerine dahil edilmemiştir. Mali kuruluşlar yukarıda belirtilen bankalar ve bunların mali nitelikteki bağlı ortaklıkları olmak üzere toplam 25 adet kuruluşu kapsamaktadır. Diğer kuruluşlar: Kendi kuruluş kanunları kapsamında düzenlemelere tabi olan ve yukarıdaki gruplandırmalara girmeyen Sayıştay denetimine tabi diğer kamu işletmelerini ifade etmekte olup 14 adet kuruluştan oluşmaktadır. 3. KAMU İŞLETMELERİNİN FAALİYETLERİ 3.1. Kamu İşletmeleri Faaliyetlerine İlişkin Hedef ve Politikalar Kamu işletmeleri ile ilgili hedef ve politikalara kalkınma planları ile yıllık programlarda yer verilmekte olup; ayrıca kamu işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin Bakanlar Kurulu kararı ile çıkarılan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkların Genel Yatırım ve Finansman Programı ile çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. 2014-2018 yıllarını kapsayan Onuncu Kalkınma Planı, 2016-2018 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program incelendiğinde kamu işletmeleri ile ilgili olarak; -KİT’lerin kârlılık, verimlilik ve kurumsal yönetim ilkelerine uygun olarak işletilmesi, -KİT’lerde; yetkilendirmeyi, hesap verebilirliği, şeffaflığı, karar alma süreçlerinde etkinliği ve performansa dayalı yönetimi esas alan stratejik yönetim anlayışının yaygınlaştırılması, -KİT’lerde etkili iç denetim ve iç kontrol mekanizmasının kurulması ve iç denetim birimlerinin etkin hale getirilmesi, dış denetim süreçlerinin, hesap verebilirlik anlayışı çerçevesinde etkinleştirilmesi, -KİT’lerin, istikrarlı yüksek büyümeye katkı sağlamak amacıyla teknolojik altyapılarını ve Ar-Ge faaliyetlerini geliştirerek katma değeri yüksek ürünlere yoğunlaşması, yerli enerji kaynaklarından faydalanması ve ihracata yönelik yeni fırsatların değerlendirilmesi, temel hedef ve politika olarak belirlenmiştir. Bu temel hedef ve politikaların yanı sıra her yıl Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıkları Genel Yatırım ve Finansman

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 11 Programı ile kamu işletmelerinin yıllık çalışmalarını yürütürken uyacakları esaslar, mal ve hizmet tedarik ve üretim faaliyetlerine, borç ödemeleri ve alacaklarına, istihdama ilişkin hükümler, uygulanacak fiyatlara ilişkin esaslar belirlenmektedir. 3.2. Kamu İşletmelerine İlişkin Genel Bilgiler ve Değerlendirme 2016-2018 yılı kamu işletmelerine ilişkin başlıca bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 12 Tablo 1 : Kamu İşletmelerine İlişkin Başlıca Bilgiler Toplu Bilgiler Ölçü 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Artış veya Azalış (% ) Esas sermaye Bin TL 184.800.101 213.840.828 235.805.977 21.965.149 10,3 Ödenmiş sermaye Bin TL 163.030.420 183.065.648 205.417.485 22.351.837 12,2 Varlıklar Toplamı Bin TL 1.186.333.555 1.468.168.147 1.510.201.083 42.032.936 2,9 Öz kaynaklar Bin TL 275.758.690 316.956.215 339.224.780 22.268.565 7,0 Yabancı kaynaklar Bin TL 910.574.865 1.151.211.932 1.170.976.303 19.764.347 1,7 Yatırım harcamaları (nakdi) Bin TL 10.903.449 15.883.069 23.177.416 7.294.347 45,9 Tüm alımlar tutarı Bin TL 66.123.928 87.304.121 106.262.355 18.958.234 21,7 Net satışlar (Mali kuruluşlar hariç) Bin TL 107.510.235 121.427.925 140.382.010 18.954.085 15,6 Net faiz geliri/gideri (Banka) Bin TL 30.371.048 36.540.263 34.292.739 (2.247.524) (6,2) Teknik Bölüm dengesi (Sigorta) Bin TL 452.662 807.744 916.414 108.670 13,5 Esas Faaliyet Kârı/Zararı (Diğer Mali Kuruluşlar) Bin TL 286.091 799.200 581.416 (217.784) (27,3) Personel sayısı Kişi 210.926 206.742 186.785 (19.957) (9,7) Personel giderleri Bin TL 18.913.025 20.503.528 21.663.891 1.160.363 5,7 Dönem karı Bin TL 44.412.738 42.234.176 44.164.229 1.930.053 4,6 Dönem zararı (-) Bin TL 3.891.814 5.796.033 11.093.109 5.297.076 91,4

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 13 2017 yılında 22 kamu işletmesinde sermaye artırımı yapılmıştır. 2018 yılında ise Et ve Süt Kurumu, TTK, BOTAŞ, Çay-Kur, TİGEM, TCDD, TTK Amasra, TTK Armutçuk, TTK Karadon, TTK Kozlu, TTK Üzülmez, TEMSAN, İller Bankası, Ziraat Bankası, Ziraat Katılım Bankası, Eximbank, Halk Portföy, Halk Sigorta, Halk Finansal Kiralama, Halk GYO, Halk Faktoring, Halk Yatırım, Bileşim, TÜRKSAT ve TÜBİTAK Marmara Teknokent olmak üzere 25 kamu işletmesinde sermaye artırımı yapılmıştır. 2016 yılsonu itibarıyla, 275,7 milyar TL’si öz kaynak, 910,6 milyar TL’si yabancı kaynak olmak üzere toplam 1.186,3 milyar TL kaynak kullanan kamu işletmeleri, 2018 yılsonu itibarıyla 339,2 milyar TL’si öz kaynak, 1.171 milyar TL’si de yabancı kaynak olmak üzere toplam 1.510,2 milyar TL kaynak kullanmıştır. 2016-2018 dönemindeki öz kaynaklar %23 oranında artarken, yabancı kaynaklar %29 oranında artmış ve toplam kaynak artış oranı %27,3 olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılsonu itibarıyla toplam varlıkların %22,5’i oranında 339 milyar TL’si, öz kaynaklar, %77,5’i oranında 1.171 milyar TL’si de yabancı kaynak tarafından karşılanmıştır. Tabloda yer alan yatırım harcamaları (nakdi), raporun ‘Yatırımlar’ bölümünde, personel ile ilgili veriler ‘İstihdam’ bölümünde, gelir ve kâr verileri ‘İşletme Sonuçları’ bölümünde ayrıntılı incelenmiştir. 3.3. İstihdam KİT’lerle ilgili olarak çıkarılan 233 sayılı KHK’da KİT personel rejiminin ayrı bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. 233 sayılı KHK’nın personele ilişkin hükümlerinde önemli düzenlemeler yapan 399 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin (a) bendinde istihdam şekilleri; memur, sözleşmeli personel ve işçiler olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ve memurların kadro unvanları belirlenmiştir. 3 üncü maddenin (e) bendinde de, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı belirtilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 14 KİT’lerde işçi personelin istihdamı; 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmekte olup, ücret ve diğer hakları ile ilgili olarak 2012 yılında yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 2006 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. 4046 sayılı Kanun kapsamında özelleştirme programına alınan kuruluşların personeli programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler. 4603 sayılı Kanun’a tabi kamu bankaları 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmış olmakla birlikte, Kanun’un 2 inci maddesinin üçüncü bendinde “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmü bulunmaktadır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun’a göre bu bankalarda özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılacak personelin sayısı, unvanı, ücret ve sair mali haklarının tespitinde genel kurullar yetkili olup, genel kurullar bu yetkilerini yönetim kurullarına devretmektedirler. 2018 yılında tümü 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre istihdam edilen Ziraat Bankası’nda 24.647, Halk Bankası’nda 18.771 ve Emlak Katılım Bankası’nda 85 kişi çalışmaktadır. Diğer kuruluşlar kapsamında olan kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı kanunlarında belirlenmiştir. Bu kuruluşlardan; AOÇ faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir. TRT’de 2018 yılında kadro karşılığı sözleşmeli personel, sözleşmeli personel ve özel hukuk hükümlerine tabi personel olmak üzere 3 türlü personel istihdamı gerçekleştirilmiştir. MPİ’de çalışanların tamamı memur statüsünde iken, TOKİ’de çalışanlar memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir. Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçi personel istihdam edilmektedir. Kamu işletmelerinde 2016-2018 yıllarında çalışan personelin yılsonu sayıları ile personel giderleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 15 Tablo 2 : Personel Sayısı ve Personel Giderleri
Personel Sayısı (Kişi) Personel Giderleri (Bin TL) Personel Türleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim 2016 2017 2018 Yıllık Değişim
Toplam Yüzde (% ) Tutar Yüzde (% ) 1- Kamu İktisadi Teşebbüsleri
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 2.779 2.786 2.378 (408) (14,6) b) Memurlar 3.880 3.763 3.790 27 0,7 346.531 382.838 437.052 54.214 14,2 c) Sözleşmeliler 43.256 43.011 42.870 (141) (0,3) 3.121.179 3.434.167 4.043.903 609.736 17,8 d) İşçiler 50.555 49.875 48.769 (1.106) (2,2) 5.437.254 5.928.724 6.368.281 439.557 7,4 Toplam (1) 97.691 96.649 95.429 (1.220) (1,3) 8.942.842 9.618.329 10.851.614 1.233.285 12,8 2- Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 1.775 2.007 1.315 (692) (34,5) b) Memurlar 399 262 220 (42) (16,0) 32.858 20.805 24.050 3.245 15,6 c) Sözleşmeliler 2.252 1.424 1.052 (372) (21,1) 156.901 102.829 102.696 (133) (0,1) d) İşçiler 9.932 7.458 4.918 (2.540) (34,1) 926.353 610.572 617.667 7.095 1,2 Toplam (2) 12.583 9.144 6.190 (2.954) (32,3) 1.082.788 866.399 745.728 (120.671) (13,9) 3- M ali Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 16.429 17.899 16.272 (1.627) (9,1) b) Memurlar c) Sözleşmeliler 2.927 2.802 2.889 87 3,1 307.853 330.217 371.316 41.099 12,4 d) İşçiler 60.646 61.866 46.972 (14.894) (24,1) 5.816.636 6.683.840 5.980.244 (703.596) (10,5) Toplam (3) 63.576 64.671 49.861 (14.810) (22,9) 6.140.918 7.031.956 6.367.832 (664.124) (9,4) 4- Diğer Kuruluşlar
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 3.233 3.436 1.649 (1.787) (52,0) b) Memurlar 849 730 691 (39) (5,3) 65.448 68.976 65.694 (3.282) (4,8) c) Sözleşmeliler 33.794 33.035 31.675 (1.360) (4,1) 2.281.429 2.549.305 3.158.176 608.871 23,9 d) İşçiler 2.433 2.513 2.939 426 17,0 396.367 365.127 473.198 108.071 29,6 Toplam (4) 37.076 36.278 35.305 (973) (2,7) 2.746.477 2.986.844 3.698.717 711.873 23,8 Kamu İşletmeleri Toplamı
a)Yönetim Kurulu üyeleri ve denetçiler 24.216 26.128 21.614 (4.514) (17,3) b) Memurlar 5.131 4.758 4.701 (57) (1,2) 444.837 472.619 526.796 54.177 11,5 c) Sözleşmeliler 82.229 80.272 78.486 (1.786) (2,2) 5.867.362 6.416.518 7.676.091 1.259.573 19,6 d) İşçiler 123.566 121.712 103.598 (18.114) (14,9) 12.576.610 13.588.263 13.439.390 (148.873) (1,1) GENEL TOPLAM (1+2+3+4) 210.926 206.742 186.785 (19.957) (9,7) 18.913.025 20.503.528 21.663.891 1.160.363 5,7

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 16
Kamu işletmelerinde istihdam edilen personel sayısı 2016 yılında 210.926 kişiden 2018 yılsonunda 186.785 kişiye gerilemiştir. Diğer yandan personele yapılan harcamalar 18,9 milyar TL’den 21,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Personel sayısı tüm gruplarda azalırken; personel giderleri özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar ve mali kuruluşlar dışındaki iki grupta artmıştır. 2018 yılsonu itibarıyla KİT toplam personel sayısı önceki yıla göre %1,3 oranında azalarak 95.429 kişiye düşmüştür. Personel sayısının azalmasında, emeklilik vb. nedenlerle ayrılmaların yanında, emeklilik veya diğer şekillerde kuruluşlardan ayrılan personelin yerine yeni personel alınmasına getirilen kısıtlamalar etkili olmaktadır. Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlarda, 2018 yılında görülen personel sayısındaki azalış çok büyük oranda Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ.’nin özelleştirme kapsamında bazı fabrikalarının satışı sonucunda, istihdam edilen personel sayısının düşmesinden kaynaklanmıştır. Mali kuruluşlardaki personel sayısının düşmesinin temel nedeni, Türkiye Vakıflar Bankası AO.’nın denetim kapsamından çıkarılması sonucu, bilgilerinin kamu işletmeleri verilerine ilave edilmemesidir. TÜİK verilerine göre 2018 yılında toplam istihdam 28.738 bin kişi olarak gerçekleşmiş, kamu işletmelerinin istihdama katkısı %0,65 seviyesindedir. 3.4. İşletme Çalışmaları 3.4.1. Alımlar KİT’ler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2/b maddesi ile Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların sadece yapım işleri kanun kapsamında bulunmaktadır. 13.02.2011 tarih 6111 sayılı Kanun ile bu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları, Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2 inci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4 üncü maddesinde bu kuruluşların kendi kanunları

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 17
yürürlüğe girinceye kadar 4734 sayılı Kanuna tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenleme yapılmamıştır. Ayrıca 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankaların 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa tabi gayrimenkul yatırım ortaklıkları Kamu İhale Kanununun kapsamı dışındadır. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2018 yılı için 10.369.344 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. Kamu işletmeleri ile doğrudan ilgili diğer istisnalar aşağıda sayılmıştır: -Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları, -Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) tarafından ithalat yoluyla yapılacak spot sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımları, -Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet alımları -Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının bağlı, ilgili veya ilişkili kurum veya kuruluşlarının, faaliyetleri ile ilgili olarak birbirlerinden veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarından karşılanan enerji, yakıt, mal, hizmet, danışmanlık alımları ve büyük onarım işleri, TETAŞ tarafından tedarik amaçlı yapılacak elektrik enerjisi alımları, -Fakir ailelere kömür yardımı yapılmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararnameleri kapsamında; işleticisi kim olursa olsun, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğünün kendisine veya bağlı ortaklık veya iştiraklerine ait olan kömür sahalarından yapacağı mal ve hizmet alımları,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 18
-Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketinin, Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii Anonim Şirketi, Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii Anonim Şirketi ve Türkiye Vagon Sanayii Anonim Şirketinden yapacağı mal veya hizmet alımları, Ayrıca; 09.05.2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 31 inci maddesi ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3 üncü maddesinde belirtilen parasal limitin “Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin anılan bent kapsamındaki mal ve hizmet alımları” için uygulanmayacağı hükmü getirilmiştir. Gerçekleştirilen değişiklik ile PTT’nin, ana faaliyetlerine yönelik alımları, tutarı ne olursa olsun Kamu İhale Kanunu kapsamı dışında bırakılmıştır. Kanun'un yayımlandığı 2002 yılında 6 bent olarak düzenlenen istisnalar, ilgili maddede yapılan değişikliklerle 2018 yılsonu itibarıyla 23 bent olmuş ve istisnaların kapsamı genişletilmiştir. Kamu işletmelerinin 2016-2018 yılları itibarıyla mal ve hizmet alımları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 19
Tablo 3 : Alımlar (Bin TL) Alımların Türleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Yurtiçi Yurtdışı Toplam Tutar Yüzde (%) 1-Kamu İktisadi Teşebbüsleri
a) İlk madde ve malz. alımları 6.868.155 9.896.481 11.665.931 3.709.147 15.375.078 5.478.597 55,4 b) Ticari mal alımları 47.179.969 65.076.058 27.207.057 51.639.898 78.846.955 13.770.897 21,2 c) Hizmet alımları 2.753.119 3.332.389 3.700.786 3.700.786 368.397 11,2
Toplam (1) 56.801.243 78.304.928 42.573.774 55.349.045 97.922.819 19.617.891 25,1 2-Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar
a) İlk madde ve malz.alımları 3.240.554 3.770.770 2.281.722 4.123 2.285.845 (1.484.925) (39,4) b) Ticari mal alımları 2.413.370 277 7.444 7.444 7.167 2.5587,4 c) Hizmet alımları 383.880 90.851 280.698 280.698 189.847 209,0
Toplam (2) 6.037.804 3.861.898 2.569.864 4.123 2.573.987 (1.287.911) (33,3) 3-Mali Kuruluşlar
a) İlk madde ve malz. alımları 292.183 382.021 291.683 291.683 (90.338) (23,6) b) Ticari mal alımları
c) Hizmet alımları 1.606.389 1.997.914 1.806.989 1.806.989 (190.925) (9,6)
Toplam (3) 1.898.572 2.379.935 2.098.672 2.098.672 (281.263) (11,8) 4-Diğer Kuruluşlar
a) İlk madde ve malzeme alımları 140.095 165.155 219.567 219.567 54.412 32,9 b) Ticari mal alımları 54.259 228.531 235.102 235.102 6.571 2,9 c) Hizmet alımları 1.191.955 2.362.674 3.212.208 3.212.208 849.534 36,0
Toplam (4) 1.386.309 2.757.360 3.666.877 3.666.877 909.517 33,0 Kamu İşletmeleri Toplamı
a) İlk madde ve malz. Alımları 10.540.987 14.215.427 14.458.903 3.713.270 18.172.173 3.956.746 27,8 b) Ticari mal alımları 49.647.598 65.304.866 27.449.603 51.639.898 79.089.501 13.784.635 21,1 c) Hizmet alımları 5.935.343 7.783.828 9.000.681 9.000.681 1.216.853 15,6 GENEL TOPLAM(1+2+3+4) 66.123.928 87.304.121 50.909.187 55.353.168 106.262.355 18.958.234 21,7 Kamu işletmelerinin tüm alımları, 2018 yılında önceki yıla göre %21,7 oranında 19 milyar TL artarak 106,3 milyar TL’ye ulaşmıştır. Kamu işletmelerinde alımlara gruplar itibarıyla bakıldığında özelleştirme kapsam ve programında olan kuruluşlar ve mali kuruluşlarda azalış varken kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kuruluşlarda artış görülmektedir. Kamu iktisadi teşebbüslerinin alımlarındaki artış büyük ölçüde BOTAŞ’ın doğalgaz ve LNG ithalatının artmasından kaynaklanmıştır. Doğalgaz ile LNG alımları 2017 yılında 33,9 milyar TL’den 2018 yılında 49,9 milyar TL’ye ulaşmıştır. Ayrıca Et ve Süt Kurumu’nun canlı, gövde ve mezbuh et alımlarında, Makina ve Kimya Endüstrisi, ÇAYKUR ile Toprak

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 20
Mahsulleri Ofisi’nin önceki döneme göre yüksek oranlı alım artışı, kamu işletmelerinin alımlarının artışında etkili olmuştur. Özelleştirme kapsam ve programında olan kuruluşların alımlarındaki azalış, büyük ölçüde Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ.’nin 10 fabrikasının özelleştirilmesi ve bu fabrikalardan 9’unun kampanya döneminden önce devir tesliminin yapılması sonucu mal alımlarının geçen yıla göre azalmasından kaynaklanmıştır. 3.4.2. İşletme Dönem Sonuçları KİT’ler, Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar ve diğer kuruluşların dönem sonuçları Tablo 4, bankaların dönem sonuçları Tablo 5, sigorta şirketleri dönem sonuçları Tablo 6 ve diğer mali kuruluşların dönem sonuçları Tablo 7 de gösterilmiştir. Tablo 4 : Kamu İşletmeleri Dönem Sonuçları () (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Tutar Yüzde (%) A-Brüt satışlar 110.960.572 125.190.291 144.916.621 19.726.330 15,8 B-Satış indirimleri (-) 3.267.811 3.508.582 4.534.611 1.026.029 29,2 C-Net satışlar 107.692.761 121.681.709 140.382.010 18.700.301 15,4 D-Satışların maliyeti(-) 83.772.090 106.831.454 128.202.429 21.370.975 20,0 BRÜT SATIŞ KÂRI VEYA ZARARI 23.920.671 14.850.255 12.179.581 (2.670.674) (18,0) E-Faaliyet giderleri (-) 7.016.622 8.081.883 10.680.053 2.598.170 32,1 FAALİYET KÂRI VEYA ZARARI 16.904.049 6.768.372 1.499.528 (5.268.844) (77,8) F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 13.996.795 12.555.908 31.400.795 18.844.887 150,1 G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 8.242.527 10.077.169 16.851.919 6.774.750 67,2 H-Finansman giderleri (-) 1.016.146 1.549.345 3.873.916 2.324.571 150,0 OLAĞAN KÂR VEYA ZARAR 21.642.171 7.697.766 12.174.488 4.476.722 58,2 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 6.128.215 9.291.357 6.359.005 (2.932.352) (31,6) J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 5.325.833 3.346.533 4.735.707 1.389.174 41,5 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI (-) 22.444.553 13.642.590 13.797.786 155.196 1,1 K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (-) 4.050.391 2.590.747 3.727.453 1.136.706 43,9 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI (-) 18.394.162 11.051.843 10.070.333 (981.510) (8,9) ()Mali kuruluşlar hariç

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 21
Tablo 5 : Bankalar Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Tutar % I- Faiz Gelirleri 64.321.274 85.106.086 98.434.281 13.328.195 15,7 II- Faiz Giderleri (-) 33.950.226 48.565.823 64.141.542 15.575.719 32,1 III- Net Faiz Geliri/Gideri (I-II) 30.371.048 36.540.263 34.292.739 (2.247.524) (6,2) IV- Net Ücret Ve Komisyon Gelirleri/Giderleri 4.059.736 5.625.034 4.822.712 (802.322) (14,3) V- Temettü Gelirleri 618.684 645.602 803.386 157.784 24,4 VI- Ticari Kâr / Zarar (Net) 246.397 868.428 3.190.060 2.321.632 267,3 VII- Diğer Faaliyet Gelirleri 3.643.345 4.317.355 2.944.988 (1.372.367) 31,8 VIII- Faaliyet Gelirleri/Giderleri Toplamı 38.939.210 46.259.826 39.673.765 (6.586.061) (14,2) IX- Kredi Ve Diğer Alacaklar Değer Düşüş Karşılığı (-) 7.871.895 8.839.056 8.361.572 (477.484) (5,4) X- Diğer Faaliyet Giderleri (-) 13.928.873 16.614.346 14.513.275 (2.101.071) (12,6) XI- Net Faaliyet Kârı/Zararı (VIII-IX-X) 17.138.442 20.806.424 16.798.918 (4.007.506) (19,3) XII- Birleşme İşlemi Sonrasında Gelir Olarak Kaydedilen Fazlalık Tutarı
XIII- Öz Kaynak Yöntemi Uygulanan Ortaklıklardan Kâr/Zarar
XIV- Net Parasal Pozisyon Kârı/Zararı
XV- Sürdürülen Faaliyetler Vergi Öncesi K/Z 17.138.442 20.806.424 16.798.918 (4.007.506) (19,3) XVI- Sürdürülen Faaliyetler Vergi Karşılığı (±) 3.834.271 4.606.976 2.785.375 (1.821.601) (39,5) XVII- Sürdürülen Faaliyetler Dönem Net K/Z 13.304.171 16.199.448 14.013.543 (2.185.905) (13,5) XVIII- Durdurulan Faaliyetlerden Gelirler
XIX- Durdurulan Faaliyetlerden Giderler (-)
XX- Durdurulan Faaliyetler Vergi Öncesi K/Z
XXI- Durdurulan Faaliyetler Vergi Karşılığı (±)
XXII- Durdurulan Faal. Dönem Net K/Z
XXIII- Net Dönem Kârı/Zararı (XVII+XXII) 13.304.171 16.199.448 14.013.543 (2.185.905) (13,5) Tablo 6 : Sigorta Şirketleri Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider kalemleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Tutar % Teknik Gelir 2.797.975 3.665.534 4.001.242 335.708 9,2 Teknik Gider (-) 2.345.313 2.857.790 3.084.828 227.038 7,9 Teknik Bölüm dengesi 452.662 807.744 916.414 108.670 13,5 Yatırım gelirleri 324.247 514.052 1.002.896 488.844 95,1 Yatırım Giderleri (-) 97.108 146.685 303.123 156.438 106,6 Diğer Gelir/gider farkı (602) (6.890) (44.465) 37.575 545,4 Brüt Dönem Karı/Zararı (Vergi Öncesi) 679.199 1.168.221 1.571.722 403.501 34,5 Vergi ve Diğer Yükümlülükler (-) 142.035 243.723 349.756 106.033 43,5 Dönem Net Karı/Zararı 537.164 924.498 1.221.966 297.468 32,2

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 22
Tablo 7 : Diğer Mali Kuruluşlar Dönem Sonuçları (Bin TL) Gelir ve Gider Kalemleri 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Tutar % Brüt Kâr/Zarar 369.321 543.029 916.278 373.249 68,7 Esas Faaliyetlerden Gelirler 94.869 428.265 379.793 (48.472) (11,3) Esas Faaliyetlerden Giderleri (-) 178.099 172.094 714.665 542.571 315,3 Esas Faaliyet Kârı/Zararı 286.091 799.200 581.416 (217.784) (27,3 Diğer Gelirler 1.348.079 2.317.577 5.461.986 3.144.409 135,7 Diğer Giderler (-) 1.375.440 2.295.869 5.140.708 2.844.839 123,9 Sürdürülen faaliyetler vergi öncesi kârı/zararı 258.730 820.908 902.694 81.786 10,0 Sürdürülen faaliyetler vergi gideri/geliri (-) 37.377 73.727 118.151 44.424 60,3 Sürdürülen faaliyetler dönem kârı/zararı 221.353 747.181 784.543 37.362 5,0 Durdurulan Faaliyetler vergi öncesi kârı/zararı - -
Durdurulan faaliyetler vergi gideri/geliri - -
Durdurulan faaliyetler dönem kârı/zararı - -
Dönem kârı/zararı (net) 221.353 747.181 784.543 37.362 5,0 Kamu işletmelerinin (Mali kuruluşlar hariç) net satışları 2018 yılında bir önceki yıla göre %15,6 oranında artarak 140,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Toplam 19 milyar TL tutarındaki bu artışın çok önemli bir kısmı olan 17,6 milyar TL’si, BOTAŞ’ın net satışlarındaki artıştan kaynaklanmıştır. Kamu işletmelerinin (Mali kuruluşlar hariç) dönem kârı ise 2016 yılında 22,4 milyar TL’den 2017 yılında 13,6 milyar TL’ye düşmüş, 2018 yılında ise 14,2 milyar TL seviyesine yükselmiştir. Kamu işletmelerinden 18 adedi 2018 yılında zarar ederken; diğerleri kâr elde etmiştir. En çok kâr elde eden kuruluşlar ise TOKİ (7,1 milyar TL), TPAO (5,7 milyar TL) ve Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (3,3 milyar TL) olmuştur. Türkiye Vakıflar Bankası AO.’nın denetim kapsamından çıkması sonucu, 2018 yılı dönem sonuçları bankalar dönem sonuçlarına ilave edilmemiştir. Bankalarda, net faiz gelirlerindeki artışa paralel olarak dönem kârının da yıllar itibarıyla arttığı ve 2018 yılında 14 milyar TL’ye ulaştığı görülmektedir. Sigortacılık sektöründe faaliyette bulunan 4 kamu işletmesinden ikisi elementer ikisi hayat branşında faaliyet göstermektedir. Bu şirketlerin teknik kârı 2016 yılında 452,7 milyon TL’den 2018 yılında 916,4 milyon TL’ye ulaşmıştır. Teknik kârlılığa paralel olarak dönem kârı da yıllar itibarıyla artarak 1,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 23
Diğer mali kuruluşların 2018 yılında esas faaliyet karı 581,4 milyon TL, dönem kârı ise 784,5 milyon TL seviyesindedir. 3.5. Yatırımlar Kalkınma planlarının hayata geçirilmesinde en önemli uygulama araçlarından birisi olan ve planın yapı taşları niteliğindeki kamu yatırım projelerini kapsayan Kamu Yatırım Programları, Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararının eki olarak, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereğince her yıl Ocak ayının on beşine kadar Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Kamu Yatırım Programları; Merkezi Yönetim Bütçesi kapsamındaki kamu kuruluşlarının, Döner Sermayeli kuruluşların ve Sosyal Güvenlik Kuruluşlarının, Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ve Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar ile İller Bankasının yürüteceği projeler ile Mahalli İdarelerin (büyükşehir belediyeleri, belediyeler, su ve kanalizasyon idareleri) dış proje kredisiyle finanse ederek yürütecekleri projeleri kapsamaktadır. Mahalli idarelerin yatırım programı kapsamındaki söz konusu projeleri ile diğer kuruluşların hibe vs. gibi istisnai kaynaklardan finanse edilen projeleri veya ödenekleri genel tablolara dâhil edilmemektedir. Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararındaki hükümlere uygun olarak yatırım projelerinin; adı, yeri, karakteristiği, başlama bitiş tarihleri, tutarı ve ödeneği gibi parametrelerinde yıl içinde revizyonlar yapılabilmekte, programa yeni proje alınabilmekte veya programdan proje çıkarılabilmektedir. 2018 Yılı Yatırım Programı, Onuncu Kalkınma Planında, 2018-2020 Orta Vadeli Programında ve 2018 Yılı Programında öngörülen hedefler doğrultusunda hazırlanmıştır. Yatırım programında proje tutarı 804,6 milyar TL, 2017 sonu kümülatif harcaması 308,2 milyar TL, 2018 ödeneği ise 88 milyar TL olan 3.212 proje yer almıştır. 2018 Yılı Yatırım Programında kamu işletmelerinden; kamu payı yüzde 50'nin üzerindeki İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, Özelleştirme Kapsamına Alınan Kuruluşlar, Döner Sermayeli Kuruluşlar yatırımları düzenlenmiştir. Resmi Gazete’de her yıl Programların Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı yayımlanmakta olup; Kalkınma Bakanlığı (T.C.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 24
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı)Yatırım Programları kapsamında yürütülen kamu yatırımlarının gerçekleşme durumunu ortaya koymak üzere, söz konusu Karar gereğince Kamu Yatırımları Raporu hazırlamaktadır. Raporda yer alan revize ve gerçekleşme rakamları, kamu kuruluşlarınca Kamu Yatırım Proje Bilgi Sistemi’ne girilen bilgileri yansıtmaktadır. Kamu işletmelerinin Yatırım programı kapsamında yapılan yatırımları ve gerçekleşme tutarları aşağıda gösterilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 25
Tablo 8 : Kamu İşletmelerinin Yatırım Programı Kapsamındaki Yapılan Yatırımları Yatırımlar (Bin TL) 2016 2017 2018 Ödenek Gerçekleşme Ödenek Gerçekleşme Ödenek Gerçekleşme KİT'ler:
BOTAŞ 750.000 526.675 1.472.740 1.395.560 3.367.000 2.162.899 ÇAY-KUR 127.440 107.874 185.000 227.908 170.000 161.311 DMO 33.000 6.398 44.680 6.023 41060 1.122 DHMİ 478.062 478.518 621.138 795.922 1.256.955 1.024.985 EÜAŞ 645.000 176.965 575.000 304.654 1.242.180 659.688 Et ve Süt Kurumu 61.600 32.773 33.000 10.074 84.440 27.492 Eti Maden İşl. 295.817 102.500 270.000 149.695 417.000 386.772 Kıyı Emniyeti 70.000 20.323 80.500 56.546 113.030 43.036 MKEK 267.480 166.374 230.305 118.630 219.975 69.139 TİGEM 110.000 71.992 160.000 127.971 140.000 10.650 TCDD 5.309.844 4.466.410 5.692.153 5.801.851 7.500.000 7.456.143 TEİAŞ 2.500.000 1.896.060 2.700.000 2.605.856 2.850.000 2.921.907 TEDAŞ 50.000 1.456 50.000 48.121 264.847 205.986 TETAŞ 2.400 1.132 1.800 659 1.800 76 TEMSAN 3.000 27 3.110 925 31.480 4.777 TKİ 104.072 102.865 210.085 87.179 141.231 29.277 TMO 169.459 10.761 73.042 22.154 68.508 14.527 TPAO 819.203 492.799 771.191 1.061.547 3.955.332 3.326.722 TTK 100.000 39.344 134.000 53.090 160.000 72.576 TÜDEMSAŞ 8.496 6.488 23.250 - 9.300 8.494 TÜLOMSAŞ 15.500 11.121 15.500 10.025 16.678 12.783 TÜVASAŞ 20.000 12.415 35.000 9.479 51.112 49.309 Toplam 11.940.373 8.731.270 13.381.494 12.893.869 22.101.928 18.649.671 Döner sermayeli kuruluşlar:
TRT 84.850 30.334 90.100 61.812 175.950 56.748 AOÇ 4.445 1.229 4.765 1.906 4.858 2.080 Milli Piyango İD. 9.027 1.830 9.677 1.160 10.296 1.816
Toplam 98.322 33.393 104.542 64.878 191.104 60.644 Özelleştirme Kapsamında Kuruluşlar:
ADÜAŞ 60 32 60 44 60 16 Sümer Holding 1.000 539 750 56 200 12 T.Denizcilik İşl. 3.500 1.090 3.500 1.153 3.766 548 T.Şeker Fabrikaları A.Ş. 46.604 40.379 83.000 92.152 120.000 45.812 T. Petrolleri Petrol Dağ. A.Ş. 140.000 - - TTA 5.950 - - Toplam 57.114 42.040 87.310 233.405 124.026 46.388 Genel Toplam 12.095.809 8.806.703 13.573.346 13.192.152 22.417.058 18.756.703

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 26
2018 yılı Yatırım Programında KİT’ler için 22,1 milyar TL ödenek ayrılmış olup en büyük yatırım ödeneği TCDD, TPAO ile BOTAŞ için ayrılmıştır. Kamu işletmeleri kapsamında denetimi yapılan kuruluşların toplam yatırım ödeneği 2018 yılında 22,4 milyar TL, gerçekleşme ise 18,8 milyar TL olmuştur. Kamu yatırım programlarının 2018 yılı gerçekleşme yüzdesi de %83,7 olduğu görülmektedir. Kamu işletmelerinin türleri itibariyle nakdi yatırım harcama tutarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 9 : Nakdi Yatırım Harcamaları (Milyon TL ) Nakdi harcama 2016 2017 2018 Yıllık Değişim Tutar % 1- KİT’ler 9.865.819 13.938.199 20.662.350 6.724.151 48,2 2- Özelleştirme Kapsam ve Programındaki Kuruluşlar 91.248 129.223 46.388 (82.835) (64,1) 3- Mali Kuruluşlar 588.184 876.888 705.574 (171.314) (19,5) 4- Diğer Kuruluşlar 358.198 938.759 1.778.061 839.302 89,4
Toplam 10.903.449 15.883.069 23.177.416 7.309.304 46,0 Nakdi yatırım harcamaları tablosu, yatırım programı kapsamında olmayan kuruluş ve yatırımları da içermekte olup; tablodaki veriler kamu işletmelerinin yatırım programı kapsamında yapılan yatırımlar tutarından farklılık göstermektedir. 2018 yılında nakdi yatırım harcamaları bir önceki yıla göre %46 oranında artmıştır. Artışın 6,7 milyar TL’si KİT’lerde gerçekleşmiş, yatırım harcaması en çok artan kuruluşlar ise TCDD, BOTAŞ ve TPAO olmuştur. 3.6. Bağlı Şirketler/Ortaklıklar ve İştirakler Türkiye Muhasebe Standartları’na göre; başka şirketlere ortak olmak üzere edinilen sermaye payları ortak olunan sermaye payları oranına göre veya kontrol gücünün işletmede olup olmamasına göre önemli etki taşıyan iştirakler, bağlı ortaklıklar veya iş ortaklıkları olarak tanımlanmaktadır. Standartlarda iştirak; yatırımcı işletmenin üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletme olarak, önemli etkinlik ise işletmede finansal ve faaliyetle ilgili politikaların belirlenmesine katılma gücünü ve bu politikaları tek başına ya da bir başka taraf ile ortak kontrol etme gücü olarak tanımlanmıştır. Bir işletmenin doğrudan ya da dolaylı olarak yatırım yapılan işletmenin

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 27
oy hakkının yüzde 20 ya da daha fazlasını elinde tutması durumunda, aksi açıkça ortaya konulamadığı sürece, söz konusu işletmenin önemli etkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu işletmeler ise bağlı ortaklık olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca yüzde yirminin altındaki iştirak payları da gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıklar olarak veya gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülememesi durumunda maliyet değeriyle değerlenen finansal varlıklar olarak değerlendirilmektedir. Kamu işletmelerinden 233 sayılı KHK kapsamında olanların sermayesinde yüzde on beş ve üzeri pay sahibi olduğu şirketler; bu KHK’nın 2’inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkrasında tanımlanan özelliklere göre bağlı ortaklık ve iştirak olarak adlandırılmakta ve KHK’nın üçüncü ve dördüncü bölümündeki hükümlere göre faaliyet göstermektedir. 233 sayılı KHK’ya göre sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan anonim şirketler bağlı ortaklık; sermayelerinin en az yüzde on beşine, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketler ise iştirak olarak tanımlanmıştır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun ortaklık paylarına ilişkin sınırlamalar başlıklı 56’ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Bankaların; kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir ortaklıktaki payı kendi öz kaynaklarının yüzde onbeşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam tutarı ise kendi öz kaynaklarının yüzde altmışını aşamaz” hükmü getirilmiş, diğer fıkralarda iştirak oranlarının öz kaynaklar karşısındaki durumu ile banka sermayesinde payı bulunan ortaklıkların iştirak ilişkisi düzenlenmiştir. Bankacılık sektörü için, bağlı ortaklık, iştirak, birlikte kontrol edilen ortaklıklar ve satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıklar ayrı ayrı tanımlanmıştır. BDDK tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğ’de; -Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, -İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 28
-Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dâhil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, şeklinde tanımlanmıştır. Kamu işletmelerinin sermaye payına sahip olduğu iştirak, bağlı ortaklık veya hisse senedi olarak kayıtlarında yer alan tüm şirketlerin sayısı, sermayeleri, kamu işletmelerinin sermaye taahhütleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 10 : Bağlı Şirketler/Ortaklıklar ve İştiraklere İlişkin Başlıca Bilgiler () Başlıca bilgiler Ölçü 2016 2017 2018 Yıllık Değişim
Tutar Yüzde (%) İştirak edilen şirket sayısı:
-Bir kuruluşun iştirak ettiği Adet 63 70 59 (11) (15,7) -Birden fazla kuruluşun iştirak ettiği Adet 31 25 21 (4) (16,0) -Tasfiye halindeki ve faaliyetsiz
iştirakler Adet 16 15 11 (4) (26,7) -Yabancı sermayeli iştirakler Adet 33 31 35 4 12,9 -Sermayesinin %50’den fazlası kamuya ait iştirakler Adet 14 14 15 1 7,2 Toplam Adet 157 155 141 (14) (9,0) İştiraklerin:
-Esas sermayeleri Bin TL 35.965.851 46.088.948 50.989.350 4.900.402 10,6 -Ödenmiş sermayeleri Bin TL 33.983.271 45.697.029 47.502.505 1.805.476 4,0 -Sermaye ödeme oranı % 94,5 99,1 93 (6,1) - Denetlenen kuruluşların iştirakleri:
-Sermaye taahhüdü Bin TL 17.515.161 24.962.345 30.472.407 5.510.062 22,1 -Sermaye ödemesi Bin TL 15.579.980 22.906.950 27.567.344 4.660.394 20,3 -Sermaye ödeme oranı % 89,0 91,8 90,5 (1,3 - -Denetlenen kuruluşların, iştiraklerin
sermayesine katılma oranı % 48,7 54,2 59,8 5,6 10,3 İştiraklerin:
-Dönem kârları toplamı Bin TL 24.402.090 37.086.413 77.572.217 40.485.804 109,2 -Dönem zararları toplamı Bin TL (3.421.870) (3.233.971) (7.353.318) (4.119.347) (127,4) Denetlenen kuruluşların payına düşen:
-Temettü Bin TL 558.381 910.193 3.218.985 2.308.792 253,70 -Temettünün ödenen iştirak payına oranı % 3,6 4,0 11,7 7,7 - () Mastercard ve Visa Inc.E şirketlerindeki sermaye payı çok küçük olduğu için bu şirketlerin esas ve ödenmiş sermaye ile dönem kâr/zararları tabloya dâhil edilmemiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 29
EK: KAMU İŞLETMELERİ LİSTESİ VE İŞLETMELERE İLİŞKİN BAŞLICA BİLGİLER (31.12.2018) Kamu İşletmeleri Listesi ve İşletmelere İlişkin Başlıca Bilgiler (Bin TL) Sıra No Kamu İşletmeleri Sermaye Kaynaklar Varlıklar Toplamı Kar/Zarar Esas Ödenmiş Öz Yabancı I KİT’LER
1 Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO) 130.582 82.946 484.651 889.906 1.374.557 113.488 2 Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 1.030.000 1.004.000 387.167 1.316.840 1.704.007 (491.116) 3 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 600.000 600.000 4.782.897 508.035 5.290.932 3.325.777 4 Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü 675.000 675.000 1.151.156 2.145.648 3.296.804 177.234 5 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü (TMO) 2.550.000 2.550.000 4.075.163 3.672.032 7.747.195 5.853 6 Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ) 1.000.000 1.000.000 1.954.082 1.585.180 3.539.262 198.861 7 Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü (TTK) 11.500.000 10.245.000 10.206.544 92.096 10.298.640 (213) 8 Türkiye Petrolleri A.O.(TPAO) 5.200.000 3.717.807 17.850.694 13.553.298 31.403.992 5.745.541 9 Boru Hatları ile Petrol Taşımacılığı A.Ş. (BOTAŞ) 4.625.000 4.625.000 18.050.029 26.620.758 44.670.787 (2.481.667) 10 Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ)*

11 Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) 14.000.000 11.879.135 17.272.681 8.850.458 26.123.139 (1.663.992) 12 Türkiye Elektrik İletim A.Ş.(TEİAŞ) 5.000.000 5.000.000 16.185.472 4.157.154 20.342.626 2.859.330 13 Çay İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (ÇAY- KUR) 2.545.000 2.043.413 1.016.135 2.299.982 3.316.117 (657.086) 14 Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 2.575.000 2.320.747 1.843.000 474.000 2.317.000 (9.324) 15 T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) 80.010.000 71.598.845 45.466.862 6.545.326 52.012.188 (2.557.960) 16 TTK Amasra Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 1.020.000 914.350 46.763 11.661 58.424 (71.850)

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 30
17 TTK Armutçuk Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 1.315.000 1.164.600 45.566 17.427 62.993 (105.844) 18 TTK Karadon Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 4.135.000 3.654.500 180.994 44.223 225.217 (321.509) 19 TTK Kozlu Taşkömürü İşletmesi Müessesesi 2.385.000 2.130.500 1.817 73.339 75.156 (211.253) 20 TTK Üzülmez Taşköprü İşletmesi Müessesi 2.425.000 2.180.450 2.564 72.875 75.439 (187.470) 21 Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) 5.250.000 3.986.975 8.727.486 3.578.128 12.305.614 2.906.725 22 Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 51.095 51.095 917.297 257.228 1.174.525 807.144 23 Türkiye Vagon Sanayii A.Ş. (TÜVASAŞ) 180.000 180.000 129.312 269.953 399.265 5.172 24 Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş. (TÜLOMSAŞ) 150.000 150.000 199.141 234.506 433.647 10.441 25 Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş. (TÜDEMSAŞ) 180.000 180.000 71.598 176.025 247.623 1.971 26 TCDD Taşımacılık A.Ş. 5.000.000 5.000.000 3.443.600 2.796.609 6.240.209 (924.663) 27 T. Elektromekanik Sanayi A.Ş. (TEMSAN) 282.000 275.000 30.010 448.594 478.604 2.134 28 Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) 22.000.000 19.348.642 4.360.435 4.861.157 9.221.592 (41.879)
TOPLAM (I) 175.813.677 156.558.005 158.883.116 85.552.438 244.435.554 6.433.845 II ÖZELLEŞTİRME KAPSAM VE PROGRAMINDAKİ KURULUŞLAR 1 T.H. Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. (KBİ)*

2 Sümer Holding A.Ş. 11.299.80 6.470.180 42.331 9.527 51.858 (10.356) 3 Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. 220.948 131.016 167.135 385.303 552.438 14.138 4 Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. 2.500.000 2.500.000 384.610 4.365.626 4.750.236 (1.354.075) 5 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. 1.000 1.000 84.450 1.357 85.807 3.106 6 Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. 30.000 20.000 13.217 11.148 24.365 (2.269)
TOPLAM (II) 2.763.747 2.658.475 691.743 4.772.961 5.464.704 (1.349.456) III MALİ KURULUŞLAR 1 T.H. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. 750.000 750.000 1.101.106 27.915 1.129.021 440.158 2 Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş. 500.000 500.000 1.417.287 14.297.523 15.714.810 244.787

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 31
3 T.C. Ziraat Bankası A.Ş. 6.100.000 6.100.000 57.401.394 479.754.733 537.156.127 10.033.684 4 Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. 250.000 250.000 380.375 2.965.068 3.345.443 59.921 5 Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. 80.000 80.000 1.037.712 6.890.439 7.928.151 710.607 6 Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. 12.500 12.500 60.653 3.807 64.460 26.667 7 Ziraat Sigorta A.Ş. 50.000 50.000 644.128 926.004 1.570.132 381.517 8 Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 60.000 60.000 194.910 51.865 246.775 92.374 9 Ziraat Katılım Bankası A.Ş. 1.750.000 1.750.000 2.218.583 19.970.220 22.188.803 414.549 10 Ziraat Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. 1.300.000 1.300.000 1.684.185 230.965 1.915.150 133.190 11 Ziraat Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş.*

12 Ziraat Katılım Varlık Kiralama A.Ş. 50 50 71 1.275.904 1.275.975 18 13 ZKB Varlık Kiralama A.Ş. 50 50 42 100.569 100.611 5 14 İller Bankası A.Ş. 18.000.000 14.847.536 18.580.325 13.640.595 32.220.920 2.106.120 15 T.H. Kalkınma Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 5.000 5.000 9.708 493 10.201 1.475 16 Türk İhracat Kredi Bankası A.Ş. (EXİMBANK) 6.350.000 6.350.000 7.654.051 131.775.043 139.429.094 841.802 17 Türkiye Halk Bankası A.Ş. 1.250.000 1.250.000 29.020.735 349.401.320 378.422.055 2.717.818 18 Halk Faktoring A.Ş. 96.000 96.000 144.355 1.283.993 1.428.348 57.119 19 Halk Finansal Kiralama A.Ş. 323.000 323.000 377.060 3.165.893 3.542.953 47.287 20 Halk Portföy Yönetimi A.Ş. 26.000 26.000 38.498 2.322 40.820 12.765 21 Halk Hayat ve Emeklilik A.Ş. 412.000 412.000 787.022 5.369.855 6.156.877 384.269 22 Halk Sigorta A.Ş. 280.000 280.000 375.078 1.950.477 2.325.555 95.329 23 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 104.000 104.000 187.575 125.926 313.501 76.281 24 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. 858.000 858.000 2.275.075 351.805 2.626.880 394.801 25 Halk Varlık Kiralama A.Ş. 100 100 723 940.458 941.181 791
TOPLAM (III) 38.556.700 35.404.236 125.590.651 1.034.503.192 1.160.093.843 19.273.334 IV DİĞER KURULUŞLAR 1 T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT) 5.000.000 1.948.476 2.727.621 3.289.380 6.017.001 215.685 2 Anadolum Destek Lojistik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.*

T.C. Sayıştay Başkanlığı Kamu İşletmeleri 2018 Yılı Genel Raporu 32
3 Kule Verici Tesisleri İşletim ve Teknolojileri A.Ş.*

4 İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu

• • 559.540 4.291 563.831 86.193 5 Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü (AOÇ) 0,5 0,5 142.300 24.117 166.417 30.767 6 Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü (MPİ)
• • 1.755 965.212 966.967 768.784 7 Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) 182.000 182.000 3.038.426 196.926 3.235.352 10.609 8 Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) - - 44.851.823 40.452.634 85.304.457 7.088.478 9 Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret A.Ş. 34.330 34.330 37.192 47.225 84.417 283 10 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. 2.130.241 2.130.241 2.592.854 1.089.313 3.682.167 490.864 11 Arıcak Turizm ve Ticaret A.Ş. 1.250 1.250 5.015 3.361 8.376 (583) 12 TÜBİTAK Marmara Teknokent A.Ş. 5.750 5.750 45.597 13.375 58.972 3.418 13 Ziraat Teknoloji A.Ş. 5.000 5.000 15.504 42.202 57.706 3.645 14 Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları A.Ş. 26.000 26.000 41.643 19.676 61.319 15.254
    TOPLAM (IV) 7.384.572 4.333.048 54.059.270 46.147.712 100.206.982 8.713.397
    GENEL TOPLAM 235.805.977 205.417.485 339.224.780 1.170.976.303 1.510.201.083 33.071.120 (*) 2018 yılında kıst rapor yazılmış veriler Kamu İşletmeleri Genel Raporu’na dâhil edilmemiştir.