TÜRKĠYE ĠSTATĠSTĠK KURUMU 2014 YILI SAYIġTAY DENETĠM RAPORU Ağustos 2015
ĠÇERĠK TÜRKĠYE ĠSTATĠSTĠK KURUMU 2014 YILI DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU 1 TÜRKĠYE ĠSTATĠSTĠK KURUMU 2014 YILI PERFORMANS DENETĠM RAPORU 13
TÜRKĠYE ĠSTATĠSTĠK KURUMU 2014 YILI DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU
ĠÇĠNDEKĠLER
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 2
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve
öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve
yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim
yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların Ģekil, süre ve türleri Kanunun 49
ve 50 nci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiĢtir.
Bu düzenlemelere göre; muhasebe sistemi tahakkuk esaslıdır. Mali yıl esasına göre
tutulmaktadır. Kamu Ġdaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile
garantileri gibi tüm mali iĢlemlerini kapsar.
Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi
sunmaktır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin “Amaç” baĢlıklı 1'inci maddesinde; “Bu
yönetmeliğin amacı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde
saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında
kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir
bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel
kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara
uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın
çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını
sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin esas, usul, ilke ve standartların
belirlenmesidir.” hükmü yer almaktadır.
Bu amacın gerçekleĢtirilmesi için; iĢlemlerin kayıt dıĢında kalmasının önlenmesi ile
birlikte muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüĢ muhasebe ilkeleri çerçevesinde,
uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim
ve ilgililerin bilgisine sunulması gerekmektedir.
Yönetmeliğin 118-135'inci maddelerinde bu tabloların “her bir kamu idaresi” esasına
göre düzenleneceği; 144'üncü maddesinde muhasebe birimlerinin ve kamu idarelerinin
yöneticilerinin mali raporlar ve tabloların düzenli olarak hazırlanmasından sorumlu olduğu;
136'ncı maddesinde ise ihtiyaca göre aylık üç aylık ve yıllık olarak hazırlanarak, altı aylık ve
yıllık dönemler itibarıyla ilgili olduğu dönemi izleyen üç ay içerisinde Resmi Gazetede
yayınlanacağı belirtilmiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 3 BaĢkanlığın muhasebe hizmetleri merkezde Kalkınma Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü, taĢrada ise defterdarlıklar tarafından yürütülmektedir. 2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde hazırlanarak kamuoyunun bilgisine ve denetim yetkililerine zamanında sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolardan yararlanacak olanlara makul güvence vermek amacıyla mali raporların güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, kaynakların etkili ve ekonomik ve mevzuatına uygun kullanılmasının sağlanması amacıyla kurulup iĢletilmesi gereken mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 4 mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluĢturmaktadır. Denetimler, mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanması amacıyla; kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıĢtır. TÜĠK mali iĢlemlerini, 5018 sayılı Kanunun 49 ve 50'nci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenen esaslara uygun olarak raporlamak zorunda olup, tarafımızca yürütülecek denetimlerin mali tablolar dikkate alınarak gerçekleĢtirilmesi hedeflenmekle birlikte; Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin, muhasebe ve raporlama sisteminin kurulması için, Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslara 8.12.2013 tarih ve 28845 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değiĢiklik ile eklenen geçici maddede, hesap dönemi sonunda verilecek defter, mali tablo ve belgelerden bütçe giderleri ve ödenekler tablosu ve taĢınır kesin hesap cetveli ve taĢınır hesabı icmal cetveli dıĢında, düzenlenmesi gereken diğer mali raporların SayıĢtay’a gönderilmesi 2013, 2014 ve 2015 yıllarını kapsamak üzere üç yıl ötelenmiĢtir. Bu nedenlerle TÜĠK’e iliĢkin denetimlerimiz, hazırlanması gereken temel mali raporların düzenlenememesi sebebiyle, bütçe giderleri ile taĢınırlara ait iĢlemlerin mevzuata uygunluğuna dönük olarak gerçekleĢtirilmiĢtir. Denetim ve inceleme çalıĢmaları; TÜĠK’in merkez ve taĢra muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimlerindeki cetvel ve belgeler ile bu birimlerdeki yevmiye kayıtları yapılan Ödeme Emri Belgeleri (ÖEB) ve bunların ekinde yer alan kanıtlayıcı belgeler ile bunlara dayanak oluĢturan ilgili harcama birimleri arĢivlerinde muhafaza edilen kanıtlayıcı belgeler; tamlık, doğruluk, tutarlılık ve tabi olduğu mevzuatına uygunluk açısından incelenmiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 5 5. DENETĠM GÖRÜġÜ “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar”da 8 Aralık 2013 tarihinde yapılan değiĢiklikle eklenen Geçici 1’inci maddesi uyarınca, Kamu Ġdaresi tarafından 2014 yılına iliĢkin olarak SayıĢtaya sunulan bütçe giderleri ve ödenekler tablosu, taĢınır kesin hesap cetveli ve taĢınır hesabı icmal cetveli ile “Denetimin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı” bölümünde belirlenen çerçevede gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin, kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğuna iliĢkin yapılan denetimi sonucunda tespit edilen hususlar ile mali yönetim ve iç kontrol sistemlerine iliĢkin değerlendirmeler “Tespit ve Değerlendirmeler” bölümünde gösterilmiĢtir. Kamu zararı iddialarına iliĢkin hususlara yargılamaya esas raporda yer verilecek olup TBMM’nin bilgisine sunulacak önemde baĢka bir husus bulunmamaktadır.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 6 6. TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER BULGU 1: TÜĠK Merkez Bina ĠnĢaatı Ġle Ġlgili Olarak 920 ve 921 Hesaplarının Kullanılmaması ve Taahhüt Kartlarının Tutulmaması TÜĠK ile Toplu Konut Ġdaresi BaĢkanlığı (TOKĠ) arasında 12.12.2012 tarihinde yapılan protokolle; TÜĠK merkez bina inĢaatı ile ilgili iĢin ihale ve inĢaat süreçlerinin takibi TOKĠ’ye devredilmiĢtir. Bunun yanında protokolle, TOKĠ’ye her hak ediĢ bedeli üzerinden de %10 oranında hizmet bedeli ödeneceği hüküm altına alınmıĢtır. TOKĠ, Haziran 2014 tarihinde TÜĠK merkez bina inĢaatına iliĢkin ihale sürecini tamamlayarak 83.960.000,00 TL bedelle yüklenici firma ile sözleĢme imzalamıĢtır. Kamu idaresinin yevmiye kayıtlarında yapılan incelemelerde, TOKĠ’nin firma ile yapmıĢ olduğu sözleĢme dolayısıyla girilen taahhüt için 920 Gider Taahhütleri Hesabı ile 921 Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesabının kullanılmadığı ve Taahhüt Kartının tutulmadığı tespit edilmiĢtir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 458’inci maddesi hesap grubuna iliĢkin iĢlemleri düzenlemektedir. Aynı Yönetmelik’in 459, 460, 461 ve 462’nci maddelerinde ise 920 Gider Taahhütleri Hesabı ile 921 Gider Taahhütleri KarĢılığı hesaplarının niteliği ve iĢleyiĢi açıklanmakta olup bu hesapların karĢılıklı çalıĢacağı belirtilmektedir. SözleĢme ile yapılan mal ve hizmet alımlarına iliĢkin giriĢilen taahhütlerin, bunlara yapılan ilaveler ve fiyat farkı tutarları ile taahhüdün yerine getirilmesi dolayısıyla nakden veya mahsuben yapılan hak ediĢ ödemeleri ve bu ödemelerden yapılan kesintiler, taahhüt tutarından yapılan eksiltmeler, kısmen veya tamamen bozulan sözleĢmelere iliĢkin taahhütler ve diğer bilgilerin yer aldığı "Taahhüt Kartı" düzenlenmesi ve 920 - 921 Hesaplarının kullanılması gerekmektedir. GiriĢilen taahhütlerin, taahhüt kartlarına kaydedilmesi ve muhasebe kayıtlarında görülmesi, idarelerin yılı içinde taahhüt ettiği iĢleri ve bunlarla ilgili ödemeleri görmesi ve buna göre politika belirlemesi açısından önemlidir. Taahhüt kartlarının düzgün takip edilmemesi idarenin yapılan sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen taahhütlerinin gerçekleĢme durumlarını sağlıklı takip edebilmesi açısından da önem arz etmektedir. Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde; TÜĠK merkez binası inĢaatı ile
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 7
ilgili olarak TOKĠ ile yüklenici firma arasında yapılan sözleĢmenin bağıtlandığı tarih
itibariyle muhasebe kayıtlarında hem sözleĢme tutarının hem de TOKĠ’ye ödenecek %10
hizmet bedelinin taahhüt hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; TÜĠK merkez binası inĢaatı ile ilgili olarak TOKĠ’ye
yapılan ödemeler sermaye transferleri tertibinden yapıldığı için; “630 Giderler Hesabı” ve
“325 Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı” çalıĢtırıldığı, herhangi bir hak ediĢ ödemesi
gerçekleĢtirilmediği için de taahhüt kartı ve “920 Gider Taahhütleri” ve “921 Gider
Taahhütleri KarĢılığı Hesapları” nın çalıĢtırılamadığı; TOKĠ tarafından yükleniciye yapılan
hak ediĢ ödemelerini gösteren kanıtlayıcı belgelerin, TOKĠ’den alınarak Kalkınma Bakanlığı
Merkez Saymanlık Müdürlüğüne gönderileceği ve taahhüt kartı tutularak “920 Gider
Taahhütleri” ve “921 Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesapları”nın çalıĢtırılmasının sağlanacağı
belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak Analitik Bütçe Sınıflandırmasına ĠliĢkin Rehber’de, bütçe dıĢına
sermaye birikimi amaçlayan veya sermaye nitelikli mal ve hizmetlerin finansmanı amacıyla
yapılan karĢılıksız ödemelerin sermaye transferleri kodunda; sabit sermaye edinimleri,
gayrimenkuller ya da gayri maddi aktiflerin edinimi için yapılan ve Devlet malvarlığını
artıran ödemelerin ise sermaye gideri kodunda izlenmesi gerektiği belirtilmiĢtir.
TÜĠK merkez bina inĢaatı ile ilgili olarak TOKĠ’ye yapılan ödemeler, kurum
tarafından her ne kadar sermaye transferi olarak değerlendirilip yurtiçi sermaye transferleri
(32.75.00.04-01.3.2.00-07.1) ekonomik kodundan kaydedilmiĢ olsa da, yapılan iĢlem bir yurt
içi sermaye transferi değil sermaye gideridir.
TÜĠK merkez bina inĢaatı ile ilgili olarak yapılan protokolle TOKĠ’ye her hak ediĢ
bedeli üzerinden %10 oranında hizmet bedeli ödeneceği hükmü, yapılan ödemenin karĢılıksız
olma niteliğini ortadan kaldırmaktadır. Dolayısıyla sermaye transferi niteliği taĢımayan
sermaye gideri mahiyetindeki bu ödemenin, taahhüt kartı tutularak taahhüt hesaplarında
izlenmesi gerekmektedir.
Kaldı ki, TOKĠ, Haziran 2014 tarihinde TÜĠK merkez bina inĢaatına iliĢkin ihale
sürecini tamamlamıĢ ve 83.960.000,00 TL bedelle yüklenici firma ile sözleĢme imzalamıĢtır.
Bu tarih itibariyle artık kurum, bu tutar kadar taahhüt altına girmiĢ bulunmaktadır.
Kurumun yükümlülüklerinin tam olarak görülmesini engelleyecek bu durum
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 8 düzeltilerek, mali tabloların doğruluğu ve güvenilirliği sağlanmalıdır. BULGU 2: 372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesaplarının Kullanılmaması TÜĠK’in personel giderleri ve bunlara iliĢkin muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda, 1475 sayılı ĠĢ Kanunu’nun 14’üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatı alma hakları bulunan personel için kıdem tazminatı karĢılıklarının ayrılmadığı, ayrıca yıl içinde kıdem tazminatı alarak ayrılan personele yapılan ödemelerde de 372 ve 472 no’lu hesapların çalıĢtırılmadığı tespit edilmiĢtir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin "Temel Kavramlar" baĢlıklı 5’inci maddesinde; "Genel yönetim muhasebesi, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan ve aşağıda belirtilen kavramlara göre yürütülür: i) İhtiyatlılık: Muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı bu Yönetmelikte belirtilen durumlarda karşılık ayrılır. Faaliyet sonucunu değiştirmeye yönelik olarak gizli yedekler ya da gereğinden fazla karşılık ayrılamaz... " Denilmektedir. Bunun yanında, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 284’üncü, 285’inci, 331’inci ve 332’nci maddelerinde 372 ile 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı hesaplarının niteliği ve iĢleyiĢine iliĢkin hükümlere yer verilmektedir. TÜĠK’te yapılan incelemelerde, 2014 yılı sonu itibariyle kıdem tazminatı alabilecek 21 personelin son gündelikleri üzerinden hesaplanan kıdem tazminatları tutarının 1.136.300,00- TL olduğu ve belirtilen tutar kadar kıdem tazminatı karĢılığı ayrılmadığı görülmüĢtür. Bu hesapların çalıĢtırılmaması mali tabloların 1.136.300,00-TL tutarında eksik bilgi üretmesine neden olmaktadır. Kıdem tazminatının hesaplanarak kayıtlarda takip edilip karĢılık ayrılması ĠĢ Kanunu, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği açısından önemli bir konudur. Bu nedenle ihtiyatlık ilkesine uygun olarak, muhtemel risklere ve olaylara karĢı karĢılık ayrılması gerekmekle birlikte, idare tarafından faaliyet dönemi ve sonraki dönemler olmak üzere vadelerine göre ayrılarak ödenmesi öngörülen kıdem tazminat tutarlarının 372 veya 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 9 Kamu idaresi cevabında; Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından oluĢturulan ve yönetilen Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi (KBS)’nin alt modülü olan Harcama Yönetim Sistemi (HYS) üzerinden ödeme emri belgelerinin düzenlendiği, bu sistemde ödeme emri belgesinin hesap planında “372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı” hesaplarının bulunmaması nedeniyle, bu hesapların kurum tarafından çalıĢtırılamadığı, bu hususun Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğüne bildirildiği, Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından HYS’ye “372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı” hesapları eklendikten sonra, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği “Ġhtiyatlılık” kavramı gereği kurum tarafından bu hesapların kullanılması hususunda gerekli özenin gösterileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak Kurumun yükümlülüklerinin tam olarak görülmesini engelleyecek bu durum düzeltilerek, mali tabloların doğruluğu ve güvenilirliği sağlanmalıdır.
TÜRKĠYE ĠSTATĠSTĠK KURUMU 2014 YILI PERFORMANS DENETĠM RAPORU
ĠÇĠNDEKĠLER
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 13
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 14 bırakmadığı görülmüĢ ve bu nedenle incelenen veri kayıt sisteminin, hedef ve gösterge açısından performansın ölçülmesi ve raporlanması amacına uygun olduğu kanaatine varılmıĢtır. 2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresi yönetimi, 5018 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan Stratejik Plan, Performans Programı ve Ġdare Faaliyet Raporlarının hazırlanmasına iliĢkin yönetmelik ve kılavuzlara uygun olarak hazırlanmıĢ olan performans bilgisi raporlarının doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtay’a sunulmasından; bir bütün olarak sunulan bu raporların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tam ve doğru olarak yansıtmasından; kamu idaresinin amaç, hedef, gösterge ve faaliyetlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; performans yönetimi ve faaliyet sonuçlarının ölçülmesine iliĢkin sistemlerin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden; performans bilgisinin dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin amaç, hedef, gösterge ve faaliyetlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, kamu idaresinin raporladığı performans bilgisinin güvenilirliğine iliĢkin değerlendirme yapmak, performans yönetimi ve faaliyet sonuçlarını ölçen sistemleri değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimin dayanağı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartları ve SayıĢtay ikincil mevzuatıdır.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 15 Denetimin amacı, bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında TBMM ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi ile hesap verme sorumluluğu ve saydamlığın yerleĢtirilmesi ve yaygınlaĢtırılmasıdır. Denetim, kamu idaresinin faaliyet raporunda yer alan performans bilgilerinin ve bunları oluĢturan kayıt ve belgelerin doğruluğu ve güvenilirliğine iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu çerçevede, TÜĠK’in yayımladığı 2012-2016 dönemine ait Stratejik Plan, 2014 yılı Performans Programı ve 2014 yılı Ġdare Faaliyet Raporu incelenmiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 16 5. GENEL DEĞERLENDĠRME 2014 yılı performans denetimi kapsamında TÜĠK’in yayımladığı 2012-2016 dönemine ait Stratejik Plan, 2014 yılı Performans Programı ve 2014 yılı Ġdare Faaliyet Raporu incelenerek faaliyet sonuçlarının ölçülmesine yönelik olarak üretilen performans bilgisinin güvenilir olup olmadığı değerlendirilmiĢtir. Denetim yukarıda sayılan üç belge üzerinden kamu idaresinin raporlama gerekliliklerine uyumunun değerlendirilmesi, bu belgelerde sunulan performans bilgisinin değerlendirilmesi ve performans bilgisinin üretilmesi için kullanılan veri kayıt sistemlerinin değerlendirilmesi yoluyla gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu değerlendirmeler için kullanılan kriterler aĢağıdaki tabloda görülmektedir: Tablo 1: Performans Denetimi Kriterleri Denetim Kriteri Tanım Mevcudiyet Denetlenen idarenin, yasal düzenlemelere göre ilgili dokümanları hazırlaması Zamanlılık Performans bilgisinin yasal süre içinde raporlanması Sunum Performans bilgisinin düzenleyici esaslara uygun Ģekilde raporlanması Ġlgililik Amaç, hedef, gösterge ve faaliyetler arasında mantıksal bağlantı olması Ölçülebilirlik Hedeflerin veya göstergelerin ölçülebilir olması Ġyi Tanımlanma Hedeflerin veya göstergelerin açık ve net bir tanımının olması Tutarlılık Hedeflerin(göstergeler dahil), denetlenen idarenin planlama ve raporlama dokümanlarında tutarlı olarak kullanılması Doğrulanabilirlik Raporlanan performans bilgisinin kaynağına kadar izlenebiliyor olması Geçerlilik/Ġkna edicilik Planlanan ve raporlanan performans arasındaki her tür sapmanın denetlenen idare tarafından ele alınıyor olması ve sapmayı açıklayan nedenlerin inandırıcı ve ikna edici olması Güvenilirlik Veri kayıt sistemlerinin gerçekleĢmeleri tam ve doğru Ģekilde ölçerek faaliyet raporunda güvenilir veri sunuyor olması STRATEJĠK PLAN TÜĠK 2012 – 2016 Stratejik Planında üç (3) adet stratejik amaç belirlenmiĢtir. Bu üç amaca ulaĢmak için de 13 stratejik hedef, stratejik hedeflerin ölçülebilmesi için de 93 adet performans göstergesi belirlenmiĢtir. Stratejik Plan ile ilgili olarak Tablo1’deki kriterlerden mevcudiyet, zamanlılık, sunum, ilgililik, ölçülebilirlik ve iyi tanımlama kriterleri açısından yapılan değerlendirmede:
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 17 Mevcudiyet: 5018 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesi hükümleri çerçevesinde TÜĠK 2012-2016 Stratejik Planının mevcut olduğu, Zamanlılık TÜĠK Stratejik Planının mevzuatta öngörülen sürelerde hazırlandığı, Sunum Kalkınma Bakanlığının hazırladığı “Kamu Ġdareleri Ġçin Stratejik Planlama Kılavuzu”, stratejik planlama süreci ve stratejik planların kapsamı ve içeriğine iliĢkin genel bir çerçeve sunar. Kamu idarelerinin bu Kılavuzda belirtilen genel yapı ve temel ilkelere riayet etmesi beklenir. TÜĠK Stratejik Planının Kalkınma Bakanlığınca hazırlanan kılavuzda belirtilen genel yapı ve temel ilkelere uygun olduğu, İlgililik Stratejik Planlama Kılavuzuna göre hedeflerin, amaçlar ile ilgili olması gerekmektedir. TÜĠK Stratejik Planında yer alan stratejik hedeflerin belirlenen amaçlarla, performans göstergelerinin de belirlenen stratejik hedeflerle ilgili olduğu, tespit edilmiĢtir. Ölçülebilirlik TÜĠK Stratejik Planındaki 13 adet stratejik hedef için ölçülebilir ifadeler kullanılmayıp, hedefler performans göstergeleri aracılığıyla ölçülebilir hale getirilmeye çalıĢılmıĢtır. Ancak; belirlenen 93 adet performans göstergesinin sadece 9’u için ölçülebilir ifadeler ve ölçmeye imkân verecek sayı, tarih, oran vb. belirlenmiĢ iken, 84 gösterge için kıyaslama yapmaya imkân verecek herhangi bir sayı, oran kullanılmamıĢtır. İyi Tanımlanma Ölçülebilirlik kriterine göre yapılan değerlendirme sonucu ölçülebilir olmadığı tespit edilen hedefler iyi tanımlanma kriterine göre değerlendirmeye tabi tutulmamıĢtır. Dolayısıyla ölçülebilir olduğu tespit edilen 9 adet performans göstergesinin ve bu göstergelerin ilgili
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 18
olduğu hedeflerin iyi tanımlandığı kanaatine varılmıĢtır.
PERFORMANS PROGRAMI
TÜĠK 2014 Yılı Performans Programında 81 adet performans hedefi, bu hedeflere
ulaĢmak için de 290 adet performans göstergesi belirlenmiĢtir.
Performans Programı ile ilgili olarak Tablo1’deki kriterlerden mevcudiyet, zamanlılık,
sunum, ilgililik, ölçülebilirlik ve iyi tanımlanma kriterleri açısından yapılan değerlendirmede:
Mevcudiyet:
5018 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesi hükümleri çerçevesinde TÜĠK 2014 Yılı
Performans Programının mevcut olduğu tespit edilmiĢtir.
Zamanlılık
Performans Programı Hazırlama Rehberi’ne göre; Merkezi Yönetim kapsamındaki
kamu idareleri hazırladıkları performans programlarını bütçe teklifleri ile birlikte, Maliye
Bakanlığına ve Kalkınma Bakanlığına gönderirler ve Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla
belirlenen bütçe büyüklüklerine göre nihai hali verilen performans programları Ocak ayı
içinde kamuoyuna açıklanır.
TÜĠK 2014 Yılı Performans Programının mevzuatta öngörülen sürede hazırlanıp
kamuoyuna açıklandığı tespit edilmiĢtir.
Sunum
Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik ve
Performans Programı Hazırlama Rehberi, performans programlarının kapsam ve içeriğine
iliĢkin genel bir çerçeve sunar. Kamu idarelerinin bu Yönetmelik ve Rehber’de ortaya konan
genel yapı, süreç ve temel ilkelere riayet etmesi beklenir.
Performans Programı Hazırlama Rehberi’nin Ek kısmı, performans programının
formatını belirlemektedir.
Performans Programının sunum kriteri açısından değerlendirilmesi sonucunda;
Performans Hedefi Tablosu ile Faaliyet Maliyetleri Tablosunda “Açıklamalar”
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 19 kısmına yer verilmediği, Döner sermaye kaynağının performans hedeflerine yönelik kaynak ihtiyacı belirlemesinde dikkate alınmadığı, Performans programının idare düzeyinde değil, harcama birimleri(daire baĢkanlıkları) hatta gruplar düzeyinde hazırlandığı, tespit edilmiĢtir. İlgililik
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 20 edilen göstergeler iyi tanımlanma kriterine göre değerlendirmeye tabi tutulmamıĢtır. Dolayısıyla ölçülebilir olduğu tespit edilen 277 adet performans göstergesinin 209 tanesinin iyi tanımlanma kriterini karĢıladığı kanaatine varılmıĢtır. FAALĠYET RAPORU TÜĠK 2014 Yılı Faaliyet Raporu ile ilgili olarak Tablo1’deki kriterlerden mevcudiyet, zamanlılık, sunum, tutarlılık, doğrulanabilirlik, geçerlilik/ikna edicilik kriterleri açısından yapılan değerlendirmede: Mevcudiyet: 5018 sayılı Kanun’un 41’inci maddesi hükümleri çerçevesinde TÜĠK 2014 Yılı Faaliyet Raporunun mevcut olduğu, Zamanlılık Faaliyet Raporunun mevzuatta öngörülen sürelerde hazırlandığı, Sunum Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik, faaliyet raporlarında yer verilecek bilgilere yönelik ilkeleri ve bu raporların hazırlanmasında izlenecek süreçleri ortaya koymaktadır. TÜĠK Faaliyet Raporunun, yukarıdaki Yönetmelik hükümlerine göre sunum kriterlerini kısmen karĢıladığı, Tutarlılık Stratejik plan ve performans programı değerlendirmesi sonucu ilgili ve ölçülebilir olduğu kanaatine varılan hedef, performans hedefi ve göstergeler tutarlılık kriteri açısından değerlendirilmiĢ ve Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’e göre Faaliyet Raporunun tutarlılık kriterini kısmen karĢıladığı, Doğrulanabilirlik Stratejik plan ve performans programı değerlendirmesi sonucu ilgili ve ölçülebilir olduğu kanaatine varılan hedef, performans hedefi ve göstergeler tutarlılık kriteri açısından
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 21 değerlendirilmiĢ ve Faaliyet Raporunun doğrulanabilirlik kriterini kısmen karĢıladığı, Geçerlilik/İkna Edicilik Geçerlilik/Ġkna edicilik kriteri, planlanan ve gerçekleĢen performans arasındaki veya hedefe iliĢkin bütçedeki sapmanın nedenlerinin inandırıcı ve geçerli olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır. Bütçe ve performans hedeflerinin gerçekleĢme durumu ile meydana gelen sapmalara iliĢkin gerekçeler geçerlilik/ikna edicilik kriterine göre değerlendirilir. TÜĠK Faaliyet Raporunun geçerlilik/ikna edicilik kriterini karĢıladığı, tespit edilmiĢtir. FAALĠYET SONUÇLARININ ÖLÇÜLMESĠ VE DEĞERLENDĠRĠLMESĠ Faaliyet sonuçlarının ölçülmesi kurumların performans bilgisini üreten veri kayıt sistemlerinin değerlendirilmesi yoluyla yapılmaktadır. Sistem denetimini içeren bu değerlendirmenin hedefi, kamu idarelerinin raporlanan verilerde önemli bir hata olması riskini azaltmak üzere yeterli kontrol sistemleri kullanıp kullanmadığını belirlemektir. TÜĠK performans bilgisi üreten veri kayıt sistemlerinin değerlendirilmesi sonucunda; kamuoyu ilgisinin yüksek olduğu ve bütçe tutarı olarak da anlamlı bir büyüklüğe sahip olduğu düĢünülen aĢağıdaki 15 adet performans hedefini etkileyen performans göstergelerinin izlendiği veri kayıt sisteminin önemli veri kayıt sistemi olarak seçilmesine karar verilmiĢtir: Performans Hedefi(2) 2014 yılında, Arz ve Kullanım Tabloları, DıĢ Alem Hesapları ve Bölgesel Gayri Safi Katma Değer tahminlerinin, cari fiyatlarla Ġstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (ĠBBS) 2 düzeyinde hesaplanması, EDP Mali Bildirim Tablolarının hazırlanması ve veri kalitesinin, içsel tutarlılığın artırılmasına devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 2 2 6 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 2 1 Performans Hedefi(3) 2014 yılında, Harcama yöntemi ile cari ve sabit fiyatlarla gayri safi yurt içi hasıla (GSYĠH) tahminlerinin uluslararası standartlarda üretilmesi, Gelir yöntemi ile cari fiyatlarla GSYH tahminlerinin uluslararası standartlarda üçer aylık dönemler itibariyla üretilmesi, Üretim yöntemi ile cari ve sabit fiyatlarla GSYH tahminlerinin uluslararası standartlarda üretilmesine devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 4 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 4 4
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 22 5 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(6) 2014 yılında, DıĢ ticaret istatistiklerinin ve endekslerinin, uluslararası karĢılaĢtırılabilir, içsel uyumlu ve tutarlı, veri entegrasyonu sağlanarak üretilmesine devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(8) 2014 yılında, Tüketici ve sektörel eğilim istatistikleri ile güven endekslerinin uluslararası standartlarda üretilmesine devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 3 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 24 24 4 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(10) 2014 yılında, Sürdürülebilir kalkınma göstergeleri yayımlanacaktır. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 1 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - - 100 Performans Hedefi(11) 2014 yılında, Bölgesel istatistikler ile ulusal ve uluslararası göstergelerin, kullanılabilirliğinin geliĢtirilmesine yönelik çalıĢmalar yürütülecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 2 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(17) 2014 yılında AB normlarına uyumlu yıllık sanayi ve hizmet istatistikleri ile mali aracı kuruluĢ istatistikleri, radyo ve televizyon istatistiklerinin üretilmesine devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 4 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 2 2 5 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(19) 2014 yılında 2010=100 temel yıllı k Kısa Dönemli ĠnĢaat Endeksleri, 2010=100 temel yıllı Ticaret ve Hizmet Endeksleri ile Yapı Ġzin Ġstatistikleri kapsamında yer alan istatistiklerin üretilmesine devam edilecek, yapı izin istatistiklerinin üretilmesi sürecinde ĠçiĢleri Bakanlığı Nüfus ve VatandaĢlık ĠĢleri Genel Müdürlüğü ile iĢbirliği artırılacak ve etkinleĢtirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 4 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(20) 2014 yılında Sanayi iĢgücü girdi endeksi, sanayi üretim ve sanayi ciro endekslerinin üretilmesine devam edilecek, ayrıca sanayi ciro ve sanayi iĢgücü girdi endeksi için mevsimsel düzeltme çalıĢmaları yapılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 5 5
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 23 Performans Hedefi(32) 2014 yılında ĠĢgücü maliyeti ve kazanç yapısı istatistiklerinin uluslararası karĢılaĢtırılabilir, içsel uyumlu, tutarlı olarak üretilmesine yönelik çalıĢmalar yürütülecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 3 3 Performans Hedefi(34) 2014 yılında, ĠĢgücü anketi, veri kalitesi konusundaki AB önerileri dikkate alınarak uygulanacak, ülke ihtiyaçları ile uyumlu olduğu taktirde Eurostat tarafından öngörülen modüler anketler de çalıĢmaya entegre edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 4 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 1 1 5 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(37) 2014 yılında, eğitim, suç , adalet ve seçim, kültür ve spor istatistiklerinin, uluslararası karĢılaĢtırılabilir, içsel uyumlu ve tutarlı, veri entegrasyonu sağlanarak üretilmesine yönelik çalıĢmalara devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 100 100 Performans Hedefi(39) 2014 yılında, Sağlık istatistiklerinin uluslararası karĢılaĢtırılabilir, içsel uyumlu ve tutarlı üretilmesi ve bu kapsamda resmi istatistik üretiminde idari kayıt sistemlerinin kullanımının artırılması, bilgi ve hizmetlerin güncelliği ve zamanlılığının geliĢtirilmesine yönelik çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı Sayı - 5 7 Performans Hedefi(40) 2014 yılında, Ulusal ve uluslararası kullanıcı ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte sosyal koruma istatistiklerinin üretilmesi için çalıĢmalar yürütülecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 3 Veri yayımlamada zamanlılık Ay - 12 12 Performans Hedefi(51) 2014 yılında, Ulusal ve uluslararası veri yayımlama, veri gönderimi çalıĢmalarında eĢgüdüm sağlanması ve zamanlılığın geliĢtirilmesi çalıĢmalarına devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 3 UVYT'ne uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 96 96 4 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - 90 92 Kamu idaresinin 2014 Yılı Performans Programında yer alan 15 adet performans hedefini ve bu hedeflere ait gerçekleĢmeyi ölçen ve bunlara iliĢkin performans bilgisi üreten veri kayıt sisteminin; üretilen performans bilgisinin gerçekleĢmeleri doğru ve tam olarak yansıttığı, göstergenin tanımına dayalı olarak gerçekleĢmelerle ilgili olmayan hususları içermediği ve dâhil edilmesi gereken herhangi bir hususu dıĢarıda bırakmadığı görülmüĢ ve
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 24 bu nedenle incelenen veri kayıt sisteminin, hedef ve gösterge açısından performansın ölçülmesi ve raporlanması amacına uygun olduğu kanaatine varılmıĢtır. Performans esaslı bütçeleme sisteminin ve bu sistemin gerektirdiği raporlama uygulamalarının çoğu kamu kurumunda henüz uygun Ģekilde yerine getirilemediği bilinmektedir. Bu sebeple TÜĠK’in 2012-2016 Stratejik Planı, 2014 Mali Yılı Performans Programı ve 2014 Yılı Faaliyet Raporunda tespit edilen eksikliklerin sonraki yıllarda tekrarlanmaması için denetim bulguları ve iyi uygulamanın ne olması gerektiği ortaya konulmuĢtur. TÜĠK hazırlayacağı stratejik yönetim unsurlarını, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Stratejik Planlama ve Performans Esaslı Bütçeleme” baĢlıklı 9’uncu maddesi, Kamu Ġdarelerinde Stratejik Planlamaya ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, Kalkınma Bakanlığınca hazırlanan Kamu Ġdareleri Ġçin Stratejik Planlama Kılavuzu, Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik ve Performans Programı Hazırlama Rehberi hükümleri ve bulgular çerçevesinde yeniden gözden geçirmelidir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 25 6. DENETĠM BULGULARI A. Stratejik Planın Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular BULGU 1: Stratejik Hedeflerin ve Göstergelerin Ölçülebilir ġekilde Ġfade Edilmemesi Kamu Ġdareleri Ġçin Stratejik Planlama Kılavuzu’nun “E- Hedefler” baĢlıklı bölümünde; hedef, amaçların gerçekleĢtirilmesine yönelik spesifik ve ölçülebilir alt amaç olarak tanımlanmıĢ; hedeflerin miktar, maliyet, kalite ve zaman cinsinden ifade edilebilir olması gerektiği belirtilmiĢtir. Kılavuz’un “F- Performans Göstergeleri” baĢlıklı bölümünde; hedeflerin ölçülebilir olarak ifade edilemediği durumlarda stratejik planda hedefe yönelik performans göstergelerine yer verilmesi gerektiği ve performans göstergelerinin de ölçülebilirliğinin sağlanması bakımından miktar, zaman, kalite veya maliyet cinsinden ifade edilmesi gerektiği belirtilmiĢtir. TÜĠK 2012 – 2016 Stratejik Planında stratejik hedeflerin performans göstergeleri yoluyla ölçülebilir Ģekilde ifade edilmesi yöntemi izlenmiĢtir. Ancak belirlenen göstergelerde içerik olarak ölçülebilir ifadeler kullanılmıĢsa da, performansı ölçmeye yönelik olarak bazı göstergelerde (aĢağıdaki örneklerde görüleceği üzere) sayı, oran, maliyet vb. belirleme yapılmamıĢtır. Örnek 1: Amaç 1. Uluslararası standartlarda istatistiklerin üretilmesi Hedef 4. Cevaplayıcı yükünün azaltılması Değerlendirileceği Yıllar Performans Göstergeleri 2012 2013 2014 2015 2016 Elektronik ortamdan veri değiĢimi yolu ile sağlanan istatistik sayısı Elektronik ortamdan derlenen anket sayısı Aynı cevaplayıcı birime aynı soruların farklı soru kağıtlarında sorulmasının ortadan kaldırıldığı çalıĢma sayısı Cevaplayıcı yükü ölçülen çalıĢma sayısı Anketle derlenirken idari kayıt yoluyla derlenen çalıĢma sayısı
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 26 Örnek 2: Amaç 2. Kurumsal kapasitenin geliĢtirilmesi ve verimliliğin artırılması Hedef 4. Fiziki çalıĢma koĢullarının iyileĢtirilmesi ve mali kaynakların verimli kullanımı Değerlendirileceği Yıllar Performans Göstergeleri 2012 2013 2014 2015 2016 KiĢi baĢına düĢen çalıĢma alanı Mal ve hizmet taleplerinin karĢılanma oranı Bütçenin kullanım oranı Hizmet binası iyileĢtirilen bölge teĢkilatı sayısı Örnek 3: Amaç 3. Kurumun iĢbirliği kapasitesi ve koordinasyon rolünün güçlendirilerek kurumsal etkinliğin artırılması Hedef 2. Uluslararası kurum ve kuruluĢlar ile iĢbirliğinin artırılması ve etkinleĢtirilmesi Değerlendirileceği Yıllar Performans Göstergeleri 2012 2013 2014 2015 2016 ĠĢbirliği yapılan ulusal istatistik ofisi ve uluslararası kuruluĢ sayısı Uluslararası danıĢman veya eğitici olarak görevlendirilen TÜĠK personeli sayısı (adam/gün) Uluslararası iĢbirliği kapsamında TÜĠK’te düzenlenen eğitim/seminer/kurs vb. faaliyetlere katılan yabancı katılımcı sayısı (adam/gün) GerçekleĢtirilen uluslararası faaliyet sayısı Uluslararası projelerin gerçekleĢme oranı 93 adet performans göstergesinin 9’u için ölçülebilir ifadeler ve ölçmeye imkân verecek sayı, tarih, oran vb. kullanıldığı halde 84 gösterge için yukarıdaki örneklerde olduğu gibi kıyaslama yapmaya imkân verecek herhangi bir sayı, oran kullanılmamıĢtır. Dolayısıyla bu göstergeler ölçülebilirlik kriterini karĢılamamaktadır. Kamu idaresi cevabında: Yeni planın hazırlanma sürecinde performans göstergelerinin ölçülebilirlik kriteri çerçevesinde oluĢturulmasına ve gösterge değerlerinin planda yer almasına gerekli özenin gösterileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında bulgumuza iĢtirak edildiğinden, konu yeni
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 27 stratejik plan döneminde izlenecektir. B. Performans Programının Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular BULGU 2: Performans Hedefi Tablosu ve Faaliyet Maliyetleri Tablosunda Açıklamalar Kısmına Yer Verilmemesi TÜĠK 2014 yılı Performans Programı, “Performans Programı Hazırlama Rehberi” eki 1’de belirlenen Ģekle uygun olarak hazırlanmıĢtır. Ancak, “Performans Hedefi Tablosu” ve “Faaliyet Maliyetleri Tablosu”nda “Açıklamalar” kısmına yer verilmemiĢtir. Performans Programı Hazırlama Rehberi’ne göre, performans hedefi tablosundaki açıklama kısmında söz konusu hedeflerin belirlenme amaçlarına ve performans hedefinin gerekçesine kısaca değinileceği; faaliyet maliyetleri tablosunun açıklama kısmında ise ilgili faaliyetin kapsamı, gerekçesi ve önemine iliĢkin bilgiler ile faaliyet maliyetinin hesaplamasına iliĢkin hususlara yer verileceği belirtilmiĢtir. TÜĠK 2014 yılı Performans Programında bu iki tablodaki açıklama kısmın hiç yer almadığı görülmüĢtür. Kamu idaresi cevabında: 2014 yılı Performans Programında yer alan performans hedeflerinin yeterince ayrıntılı olduğu düĢüncesi ile ayrıca açıklama bölümünde bir değerlendirme yapılmadığı belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde açıklama bölümlerinin doldurulması idarenin inisiyatifine bırakılmamıĢ, hedeflerle ilgili gerekçelerin kısaca açıklanması gerekliliği vurgulanmıĢtır. 2014 Yılı Performans Programında yer alan hedeflerin idare tarafından ayrıntılı olarak belirlenmiĢ olması, Performans Hedefi Tablosu” ve “Faaliyet Maliyetleri Tablosu” nda “Açıklamalar” kısmına yer verilmemesi sonucunu doğurmamalıdır. Sonuç olarak konu, 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 3: Döner Sermaye Kaynağının Performans Hedeflerine Yönelik Kaynak Ġhtiyacı Belirlemesinde Dikkate Alınmaması Kamu idareleri kendilerinden beklenen hizmetleri sunabilmek üzere faaliyet ve
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 28 projeler yürütürler. Bunun için de çeĢitli kamu kaynakları kullanırlar. Nitekim TÜĠK, bu faaliyetlerine iliĢkin olarak; genel bütçe kaynaklarının yanı sıra, AB fonları ile döner sermaye kaynağını da kullanmaktadır. Performans Programı Hazırlama Rehberi’ne göre; performans hedefinin kaynak ihtiyacı, performans hedefine ulaĢmak amacıyla gerçekleĢtirilecek faaliyet maliyetlerinin toplamından oluĢur. TÜĠK’in performans programında yer alan faaliyetlerinden genel bütçe kaynağının yanı sıra döner sermaye bütçesinden kaynak kullanımının söz konusu olması halinde bu bütçe dıĢı kaynağın (DSS bütçesi) Rehber’e göre faaliyet maliyetlerine dahil edilmesi gerekir. Bu çerçevede, TÜĠK’in 2014 Mali Yılı Performans Programı eki “Faaliyet Maliyetleri Tablosu”nda; bütçe dıĢı kaynaklar bölümünde AB fonları gösterilmiĢ iken, faaliyet maliyetlerine dahil edilmesi gereken döner sermaye bütçesinin gösterilmediği tespit edilmiĢtir. Performans programında kamu idaresinin kullandığı kaynaklara yer verilmesinin nedeni, hesap verilebilirliğin sağlanmasına yönelik maliyet bilgilerini üretmek ve kamu hizmetlerinin birim maliyetlerini ortaya koymaktır. Bu kaynakların ilgili dokümanda yer almaması performans esaslı bütçeleme sisteminden beklenen amacın gerçekleĢmesini güçleĢtirecektir. Kamu idaresi cevabında: 2014 yılı Performans Programında yer alan performans hedeflerini gerçekleĢtirmeye yönelik belirlenen faaliyetler yürütülürken, döner sermaye kaynağının kullanılmayacağının tahmin edilmesi nedeniyle performans programı kaynak ihtiyacı tablolarında bu kaynağa yer verilmediği, 2015 yılı döneminde ise döner sermaye kaynağına ihtiyaç olacağının tahmin edilmesi 2015 yılı Program dönemi maliyet tablolarında bu kaynağa yer verildiği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında, 2015 yılı Program dönemi maliyet tablolarında döner sermaye kaynağına yer verildiği belirtildiğinden, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 4: Performans Programının Ġdare Düzeyinde Değil, Harcama Birimleri(Daire BaĢkanlıkları) Hatta Gruplar Düzeyinde Hazırlanması Performans programlarının hazırlanmasına iliĢkin usul ve esasları belirleyen Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Performans Programı Hakkında Yönetmelik’in 3’üncü maddesinin (ı) bendinde; performans programı “Bir kamu idaresinin program dönemine ilişkin öncelikli
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 29 stratejik amaç ve hedeflerini, performans hedeflerini, bu hedeflere ulaşmak için yürütecekleri faaliyetleri ile bunların kaynak ihtiyacını ve performans göstergelerini içeren program” olarak tanımlanmıĢtır. Aynı Yönetmelik’in 5’inci maddesinde ise, birim performans programının harcama birimlerinin performans hedef ve göstergelerini, performans hedeflerine ulaĢmak için yürütecekleri faaliyet – projeler ile bunların kaynak ihtiyacını içeren programlar olduğu ifade edilmiĢtir. Yönetmelik hükümlerinden anlaĢılacağı üzere performans programları idare düzeyinde hazırlanmalıdır. Performans programı hazırlanma sürecinde idareler stratejik planda yer alan amaç ve hedeflerden hangilerine ne ölçüde öncelik vereceklerini (kalkınma planı, hükümet programı, orta vadeli program ve orta vadeli mali plan ile bütçe içi ve dıĢı kaynaklarını göz önünde bulundurarak) belirler. Ġdare düzeyinde belirlenen bu hedefler bir veya birden fazla harcama birimini ilgilendirebileceği gibi harcama birimlerinden performans hedefiyle iliĢkilendirilmeyen de olabilir. Yani performans programında asıl olan idare düzeyinde hedeflerin belirlenmesidir. TÜĠK 2014 yılı Performans Programı yukarıdaki düzenlemeler ve açıklamalar çerçevesinde incelendiğinde; performans programındaki hedeflere harcama birimi hatta gruplar düzeyinde yer verildiği, idare performans programı haline getirilemediği görülmüĢtür. Bu durum; performans gösterge sayısının artmasına neden olduğu gibi, aynı performans göstergesinin farklı birimler ve farklı hedefler altında tekrarlanmasına da (Tablo 2’de görüleceği üzere) yol açarak, performans programının stratejik planla karĢılaĢtırılmasını güçleĢtirmiĢtir. Tablo 2. Örnek Seçilen Göstergelerin Tekrarlanma Sıklığı Örnek seçilen göstergeler Tekrar sayısı Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı 28 Metaverisi tamamlanan istatistik sayısı 27 Yayımlanan istatistik sayısı 27 Yayımlanan veri/bilgideki hata sayısı 24 EDAMIS yoluyla Eurostat’a gönderilen istatistiklerin oranı 23 Referans döneminin sonu ile ilk sonuçların açıklandığı tarih arasındaki zaman aralığı (min, max, mod kaç gün/ay/yıl) (güncellik) 22 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik 22
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 30 sayısı Ġstatistiksel Yönetim Bilgi Sistemi (SMIS) kapsamında Eurostat tarafından değerlendirilen istatistiksel konu ve modüllerin uyum oranı 21 Yayımlanan veri/bilgideki revizyon sayısı 13 Ulusal düzeyde yeni üretilen istatistik sayısı 12 Planlama sürecinde hazırlanan stratejik planlar ile performans programları ve faaliyet raporları mali saydamlık ve hesap verebilirliği sağlamak; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlamak üzere geliĢtirilmiĢ dokümanlardır. Bu hedefin gerçekleĢtirilmesi, hazırlanan dokümanların birbiriyle uyumlu olması ile mümkündür. Kamu idaresi cevabında: Performans programlarında, birim performanslarının bütçe kalemleri ile izlenebilmesi için performans hedeflerinin, faaliyet ve göstergelerinin harcama birimi bazında oluĢturulmaya devam edileceği, ayrıca idare düzeyinde bütünleĢtirilmiĢ performans tablolarına da yer verileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Performans Programı Hakkında Yönetmelik, 3’üncü maddesi ile idare düzeyinde; 5'inci maddesi ile de idare performans programına esas olmak üzere harcama birimi düzeyinde birim performans programı hazırlanmasını öngörmektedir. Birim performans programları, idarenin birim düzeyinde karĢılaĢtırma yapmasına imkân sağlarken, idare performans programı, hesap verme sorumluluğunun gereği olarak kamuoyunun kurumu değerlendirmesine imkân veren bir dokümandır. Dolayısıyla kurum faaliyetleri hakkında değerlendirme yapacakların kullanımına sunulacak performans programının, stratejik planla karĢılaĢtırma yapılmasına imkân verecek Ģekilde, yani idare düzeyinde hazırlanması gerekir. Sonuç olarak; idare tarafından verilen cevapta, performans programının harcama birimi bazında oluĢturulmaya devam edileceği, ayrıca idare düzeyinde performans tablolarına da yer verileceği belirtildiğinden, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 5: Performans Hedeflerinden Bazılarının Çıktı-Sonuç Odaklı Olmaması Kamu Ġdarelerinde Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik’te ve Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde performans hedeflerinin, çıktı-sonuç odaklı
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 31 olması gerektiği ifade edilmiĢtir. Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde çıktı; idare tarafından üretilen nihai ürün veya hizmetler, sonuç; idarenin sunduğu ürün ve hizmetlerin, bireyler ve toplum üzerinde meydana getirdiği etkiler olarak tanımlanmıĢtır. TÜĠK 2014 Mali Yılı Performans Programı incelendiğinde; 4 adet performans hedefinin çıktı-sonuç odaklı olmayıp, doğrudan doğruya idarenin bir faaliyeti olduğu anlaĢılmıĢtır. Dolayısıyla 81 adet performans hedefinden 4 tanesi çıktı-sonuç odaklı olma kriterini karĢılamamaktadır. Tablo 3: Çıktı-Sonuç Odaklı Olma Kriterini KarĢılamayan Performans Hedefleri Performans Hedefi(36) 2014 yılında cevaplayıcı yükü azaltmıĢ olan hanehalkı bütçe anketlerinin alan uygulamasına devam edilecektir. Performans Hedefi(38) 2014 yılında, turizm istatistiklerinin üretilmesine devam edilecektir. Performans Hedefi(74) 2014 yılında, ulusal ve uluslar arası hukuki geliĢmeler takip edilerek, hukuki çalıĢmalar, mevzuat, dava takibi vb. çalıĢmalar yürütülecektir. Performans Hedefi(76) 2014 yılında, insan kaynakları faaliyetleri mevzuatlara ve Kurum plan, programlarına uygun olarak gerçekleĢtirilecektir. Kamu idaresi cevabında: Bulguda belirtilen 4 performans hedefinin belirlenmesinde hedeflerin çıktı-sonuç odaklı olması gerektiğinin dikkatten kaçtığı, bundan sonraki performans programlarında bu tip hataların olmamasına dikkat edileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında bulgumuza iĢtirak edildiği belirtilmiĢ olup, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 6: Performans Hedeflerinden Bazılarının Stratejik Hedefle Ġlgili Olmaması Kamu Ġdarelerinde Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik’te ve Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde performans hedefi, kamu idarelerinin stratejik planlarında yer alan amaç ve hedeflerine ulaĢmaları için belirledikleri hedefler olarak tanımlanmıĢtır. Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde, performans hedeflerinin idarelerin stratejik planlarında yer alan stratejik hedeflerle iliĢkili olması gerektiği belirtilmiĢtir. TÜĠK 2014 Mali Yılı Performans Programı incelendiğinde; 2 adet performans
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 32 hedefinin stratejik hedefle ilgili olmadığı ve dolayısıyla ilgililik kriterini karĢılamadığı tespit edilmiĢtir. Tablo 4: Ġlgililik Kriterini KarĢılamayan Performans Hedefleri Hedef Hedef 2.4: Fiziki çalıĢma koĢullarının iyileĢtirilmesi ve mali kaynakların verimli kullanımı Performans Hedefi(73) 2014 yılında, bütçe, kesin hesap, raporlama, mal yönetim dönemi iĢlemleri vb. mali hizmetlerin etkin bir Ģekilde yerine getirilmesi sağlanacaktır. Hedef Hedef 2.4: Fiziki çalıĢma koĢullarının iyileĢtirilmesi ve mali kaynakların verimli kullanımı Performans Hedefi(77) 2014 yılında destek hizmetlerine iliĢkin faaliyetlere devam edilerek kaynakların etkin ve verimli kullanımı sağlanacaktır. Kamu idaresi cevabında: Performans Hedefi (73)’ün, stratejik hedefin mali kaynaklar bölümü ile, Performans Hedefi (77)’nin ise, stratejik hedefin fiziki çalıĢma koĢullarının iyileĢtirilmesi (bakım onarım, temizlik, güvenlik vb. hizmetler) bölümü ile doğrudan ilgili olduğu belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Ġlgililikten kastedilen amaçlar ve hedefler arasında mantıksal bir bağlantı olmasıdır. Yani, hedefler stratejik planda yer alan amaçları gerçekleĢtirmeye, performans hedefleri de hedefleri gerçekleĢtirmeye yönelik olarak belirlenmiĢ olmalıdır. Bulgumuza konu olan Hedef 2.4’te fiziki çalıĢma koĢullarının iyileĢtirilmesi ve mali kaynakların verimli kullanımı hedeflenmiĢken, bu hedefi gerçekleĢtirmeye yönelik olarak öngörülen performans hedefi (P.H. 73) mali hizmetlerin etkin bir Ģekilde yerine getirilmesi olarak belirlenmiĢ olup, hedefle performans hedefi arasında mantıksal bir bağlantı yoktur. Zira hedef, “mali kaynakların verimli kullanımı”nı öngörürken; performans hedefi, “mali hizmetlerin etkin bir şekilde yerine getirilmesi”ni öngörmektedir. Yine Hedef 2.4’ü gerçekleĢtirmeye yönelik olarak öngörülen performans hedefi (P.H. 77) destek hizmetlerine iliĢkin faaliyetlere devam edilerek kaynakların etkin ve verimli kullanımının sağlanması olarak belirlenmiĢ olup, hedefle performans hedefi arasında mantıksal bir bağlantı yoktur. Zira hedef, “fiziki çalışma koşullarının iyileştirilmesi”ni öngörürken; performans hedefi, “destek hizmetlerine ilişkin faaliyetler”e atıfta bulunmaktadır. Sonuç olarak; kamu idaresi tarafından verilen cevabın bulgumuzu karĢılamadığı düĢünülmekte olup, kurumun 2015 Yılı Performans Programındaki performans hedeflerinin ilgililik kriterini karĢılayıp karĢılamadığı gelecek denetim döneminde izlenecektir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 33 BULGU 7: Performans Göstergelerinden Bazılarının Performans Hedefiyle Ġlgili Olmaması Kamu Ġdarelerinde Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik’te ve Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde performans göstergesi, kamu idarelerinde performans hedeflerine ulaĢılıp ulaĢılmadığını ya da ne kadar ulaĢıldığını ölçmek, izlemek ve değerlendirmek için kullanılan araçlar olarak tanımlanmıĢtır. Bu tanımdan, performans göstergesinin performans hedefiyle ilgili olması gerektiği anlaĢılmaktadır. TÜĠK 2014 Mali Yılı Performans Programı incelendiğinde; 4 adet performans göstergesinin performans hedefiyle ilgisi kurulamamıĢ ve söz konusu 4 göstergenin ilgililik kriterini karĢılamadığı sonucuna varılmıĢtır. Tablo 5: Ġlgililik Kriterini KarĢılamayan Performans Göstergeleri Performans Hedefi 2014 yılında, Gelir ve yaĢam koĢulları araĢtırmasından ĠBBS-2.düzeyinde veri üretebilmek için örnek hacmi arttırılmaya devam edilecek, Eurostat tarafından önerilen modül anket soruları soru kağıdına eklenecektir. Performans Göstergeleri 1 Uluslararası standartlarda tanımlanan zamanlılık kriterine uygun olarak üretilen istatistik sayısı 2 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) 3 Yayımlanan istatistik sayısı 4 Yayımlanan veri/bilgideki hata sayısı Kamu idaresi cevabında: Bundan sonraki program hazırlıklarında, doğrudan iliĢkili göstergelerin kapsanmasına dikkat edileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında bulgumuza iĢtirak edildiği belirtilmiĢ olup, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 8: Performans Göstergelerinden Bazılarının Ölçülebilirlik Kriterini KarĢılamaması Kamu Ġdarelerinde Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik’te ve Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde performans göstergesi, kamu idarelerinde performans hedeflerine ulaĢılıp ulaĢılmadığını ya da ne kadar ulaĢıldığını ölçmek, izlemek ve
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 34 değerlendirmek için kullanılan ve sayısal olarak ifade edilen araçlar olarak tanımlanmıĢtır. Performans Programı Hazırlama Rehberi’nde ise, performans göstergelerinin ölçülebilir, performans hedeflerine ulaĢılıp ulaĢılmadığını ölçebilir nitelikte belirlenmesi gerektiği ifade edilmiĢtir. TÜĠK 2014 Mali Yılı Performans Programı incelendiğinde; 9 adet performans göstergesinin sayısal olarak ifade edilmediği ve dolayısıyla ölçülebilirlik kriterini karĢılamadığı tespit edilmiĢtir. Konuya iliĢkin örnekler aĢağıdaki gibidir: Örnek 1: Performans Hedefi(9) 2014 yılında, Ulusal ve uluslararası kullanıcı ihtiyaçlarını karĢılayacak ekonomik güven endekslerinin hesaplanması çalıĢmaları yürütülecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 1 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı (dakiklik) Oran - - - Örnek 2: Performans Hedefi(14) 2014 yılında, Tarımsal ekonomik hesaplar için gerekli veriler derlenerek, hesap tabloları hazırlanacak, mevcut kaynakların kullanılması ve geliĢtirilmesi çalıĢmaları yürütülecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 1 EDAMĠS yoluyla Eurostat'a gönderilen istatistiklerin oranı Oran - - - 2 Ulusal düzeyde yeni üretilen istatistik sayısı Sayı - - - Kamu idaresi cevabında: Örnek 1'de gösterge değerinin yazılmasının sehven unutulduğu, 2015 yılı programında gösterge değerine yer verildiği, Örnek 2'de yer alan performans hedeflerine iliĢkin gösterge değerlerinin ileri yıllarda hazırlanacak performans programlarında yer alacağı belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Performans programları, kamu idaresinin, stratejik planda yer alan 5 yıllık hedeflerden o yıl için hangisini gerçekleĢtireceğini gösteren dokümanlardır. Performans programı ile belirli faaliyetler yerine getirilerek performans hedeflerine ulaĢılması taahhüt edilmektedir. Dolayısıyla kurumun program döneminde hedeflemediği bir hususun o yılın performans programında yer alması anlamsızdır. Ġdare tarafından bulgumuzdaki Örnek 2’yi
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 35
esas alarak verilen cevapta “hedefin ilk uygulama yılında gerçekleĢmesinin beklenmediği ve
performans göstergesine 2015 yılında yer verildiği” ifadesi 2014 Yılı TÜĠK Performans
Programı’nda bu göstergelerin yer almaması gerektiğini teyit eder niteliktedir.
Kamu idaresinin, Örnek 1’i esas alarak verdiği cevapta ise, göstergelerin sehven
unutulduğu ifade edilerek bulgumuzdaki hususlara katıldığı anlaĢılmıĢtır.
Sonuç olarak, TÜĠK tarafından hazırlanacak performans programındaki performans
göstergelerinin ölçülebilirlik kriterini karĢılaması hususu, bulgumuzdaki tespitlerimiz
çerçevesinde, gelecek yıl denetimlerinde izlenecektir.
BULGU 9: Performans Göstergelerinden Bazılarının Ġyi Tanımlanma Kriterini
KarĢılamaması
Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik’e
göre; performans programlarında yer alan hedef ve göstergelerin sade ve anlaĢılır olması
esastır.
"Ġyi tanımlanma” kriteri, net ve anlaĢılabilir performans hedef ve göstergeleri
hazırlama gerekliliği ile ilgilidir. Yani idareler, neyi baĢarmak istediklerini açıkça
tanımlamalıdır. Göstergelerin iyi tanımlanmamıĢ olması, kamu idarelerinin hedeflere yönelik
baĢarıyı yanlıĢ raporlaması riskini doğurur. Bu riskin ortadan kaldırılabilmesi için kamu
idarelerinin performans hedef ve göstergelerini açık ve anlaĢılır Ģekilde belirlemeleri esastır.
Ġyi tanımlanma, iki özellikle ilgilidir:
Tanımın içeriği: Gösterge yalnızca tek bir Ģekilde mi açıklanabiliyor?
Tanımın durumu: Tanım, kamu idaresinin diğer bir dokümanında yazılı hale
getirilerek resmileĢtirilmiĢ mi?
Yukarıdaki açıklamalar ıĢığında TÜĠK 2014 Mali Yılı Performans Programında yer
alan performans göstergelerinden ölçülebilirlik kriterini karĢılayan - ölçülebilir olmadığı tespit
edilen performans hedefleri ve göstergeler iyi tanımlanma kriterine göre değerlendirmeye tabi
tutulmamıĢtır. 277 adet göstergenin 209 tanesinin iyi tanımlanmıĢ dolayısıyla 68 adedinin iyi
tanımlanmamıĢ olduğu kanaatine varılmıĢtır.
Örnek 1:
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 36 Performans Hedefi(70) 2014 yılında, Stratejik Yönetim yaklaĢımının unsurlarının (Stratejik Plan, Perf. Yönetimi vb) hazırlanması ve uygulanması sürecine yönelik çalıĢmalar yürütülecek, Kurumsal performansın değerlendirilmesi amacıyla, merkez ve bölge performans değerlendirmesine yönelik çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 2 Stratejik planın gerçekleĢme oranı Oran - 40 60 Yukarıdaki performans göstergesinin ölçümüne iliĢkin konulan oran ifadesinin doğru Ģekilde karĢılığını bulabilmesi için Stratejik Planın sayısallaĢtırılmıĢ olması gerekirdi. Hâlbuki Bulgu 1’de de ifade edildiği üzere, stratejik plan göstergelerinin önemli bir kısmı için ölçmeye imkân verecek sayı, oran, maliyet vb. bir belirleme yapılmamıĢtır. Dolayısıyla Performans Programındaki yıllık gerçekleĢmelerin stratejik plana uyumu ancak mesleki tecrübeyle subjektif olarak belirlenebilecek ve bu durum hedeflere yönelik baĢarının yanlıĢ raporlanması riskini ortaya çıkaracaktır. Örnek 2: Performans Hedefi(21) 2014 yılında, Üretici fiyatları endeksi ve bina inĢaat maliyet endekslerinin hesaplanmasına devam edilecek, yurt dıĢı satıĢlar için üretici fiyatları endeksi hesaplanacak, hizmetler sektörü için üretici fiyatları endeksi hesaplamasına yönelik çalıĢmalar gerçekleĢtirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 5 Kapsam eksiklerinin giderilme oranı Oran - 35 60 Performans Hedefi(24) 2014 yılında, Çevresel istihdam, gelir ve harcama, su, atıksu ve atık istatistikleri ile Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli (IPCC) Rehberinde önerilen yaklaĢımlar kullanılarak seragazı emisyonları üretilecek, çevresel hesap sistemi geliĢtirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 2 IPCC 2006'ya uyum oranı Oran - 40 60 3 Ġstatistiksel Yönetim Bilgi Sistemi (SMIS) kapsamında Eurostat tarafından değerlendirilen istatistiksel konu ve modüllerin uyum oranı Oran - 70 70 Performans Hedefi(42) 2014 yılında, Zaman serileri istatistiklerinin, güvenilir, karĢılaĢtırılabilir, uyumlu ve tutarlı, veri entegrasyonu sağlanarak üretilmesine, veri analizi ve veri madenciliği çalıĢmalarının geliĢtirilmesine devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014 3 RĠP PaydaĢları arasındaki uyum oranı Oran - 60 80 Yukarıda yer alan performans göstergeleriyle ilgili olarak harcama birimleriyle yapılan görüĢmelerde, göstergelerin ölçümüne iliĢkin konulan oransal ifadelerin nasıl hesaplanacağına dair yazılı bir dokümanın (metaverisinin) olmadığı görülmüĢtür. Bu durum gerçekleĢme
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 37
rakamlarının mesleki tecrübeye dayalı(subjektif) olarak belirlenmesini kaçınılmaz hale
getirmektedir.. Halbuki iyi tanımlanma gereği, oransal gerçekleĢmelere yönelik
hesaplamaların nasıl yapılacağının “kiĢilerin inisiyatifine” bırakılmayacak Ģekilde yazılı hale
getirilerek resmileĢtirilmiĢ olması gerekirdi.
Örnek 3:
Performans
Hedefi(2)
2014 yılında, Arz ve Kullanım Tabloları, DıĢ Alem Hesapları ve Bölgesel Gayri Safi Katma Değer
tahminlerinin, cari fiyatlarla Ġstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (ĠBBS) 2 düzeyinde
hesaplanması, EDP Mali Bildirim Tablolarının hazırlanması ve veri kalitesinin, içsel tutarlılığın
artırılmasına devam edilecektir.
Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014
6 Yayımlama takvimine uygun yayımlanma oranı
(dakiklik) Oran - 2 1
Performans
Hedefi(62)
2014 yılında, Felaket senaryolarına karĢı önlemler alınması, merkez ve bölge sunucuları dahil,
anahtarlama cihazları için iĢletim sistemi revizyonu yapılarak, gerekli olanların değiĢtirilecektir.
Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014
1 Felaket kurtarma merkezli çalıĢmaların tamamlanma
oranı Oran - 0 1
Maddi hata kaynaklı olduğu düĢünülen “Yayımlama takvimine uygun yayımlanma
oranı” ve “Felaket kurtarma merkezli çalıĢmaların tamamlanma oranı” göstergelerinde 2014
yılı için yapılan % 1 hedeflemenin kurumun gerçekleriyle bağdaĢmadığı ve baĢarıyı ölçecek
göstergeler niteliğinde olmadığı hususu, yapılan görüĢmeler sonucunda harcama birimleri
tarafından da ifade edilmiĢtir.
Örnek 4:
Performans
Hedefi(50)
2014 yılında ĠĢ Kayıtları Sisteminin güncellenmesine, AB metodolojilerine uygun olarak
geliĢtirilmesine ve tarımsal iĢletmelere uygulanacak araĢtırmalar için kayıt sistemine dayalı güncel
çerçeve oluĢturulmasına devam edilecektir.
Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014
1 Entegrasyonu sağlanan idari kayıt sayısı Sayı - 3 4
Performans
Hedefi(53)
2014 yılında, RĠP'in yönetilmesi ve Türkiye Ġstatistik Sistemi (TĠS) ana kapısının faaliyete
geçirilmesi çalıĢmaları yürütülecektir.
Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014
1 Kurum ve kuruluĢlarla iĢbirliğinde yapılan araĢtırma Sayı - 5 7
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 38
sayısı
Performans
Hedefi(59)
2014 yılında, Veri toplama, süreçlerinin standardize edilmesi ve Kurumda Ortak üretim kültürünün
geliĢtirilmesi amacı ile çalıĢmaları yürütülecektir.
Performans Göstergeleri Ölçü Birimi 2012 2013 2014
4 Netbook kullanılarak yapılan araĢtırma sayısı Sayı - 6 7
Yukarıda yer alan performans göstergeleriyle ilgili olarak konulan hedeflerin yıllık mı
yoksa kümülatif mi olduğuna iliĢkin, gösterge tanımlarında açıklayıcı bir ifade yer
almamaktadır. Bu husus ancak denetimlerimiz sırasında yapılan görüĢmelerde netlik
kazanmıĢ; rakamların kümülatif olduğu yani 2014 yılı hedeflerinin aslında 2013 yılı
gerçekleĢmelerini de kapsadığı anlaĢılmıĢtır.
Ġyi tanımlanmamıĢ olarak değerlendirilen bu durum, göstergenin herkes tarafından
aynı ve doğru bir Ģekilde anlaĢılabilirliğini engellemektedir.
Kamu idaresi cevabında: Bundan sonra belirlenecek göstergelerin daha iyi
tanımlanması ve dokümante edilmesi için gereken özenin gösterileceği belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında bulgumuza iĢtirak edildiği belirtilmiĢ olup,
konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir.
C. Faaliyet Raporunun Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular
BULGU 10: Faaliyet Raporunda Yer Alan Hedef ve Göstergelerden Bazılarının
Performans Programı Ġle Tutarlı Olmaması
Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’te; kamu
idarelerinin, faaliyet raporlarını hazırlarken tutarlılık ilkesine riayet etmesi gerektiği
belirtilmektedir.
Performans programında gerçekleĢtirilmesi planlanan performans hedeflerinin
gerçekleĢme sonuçlarının faaliyet raporunda gösterilmesi gerekmektedir.
TÜĠK 2014 Mali Yılı Faaliyet Raporu ile 2014 Mali Yılı Performans Programındaki
hedef ve göstergelerin karĢılaĢtırılması sonucunda göstergelerin bazılarında tutarlılık kriterine
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 39 uyulmadığı görülmüĢtür: Örnek 1: Performans Programında; 34 no’lu performans hedefine iliĢkin 1 no’lu performans göstergesi “Hane halkı anketlerinin ortalama birim cevaplama oranları” olarak ifade edilmiĢ iken, Faaliyet Raporunda aynı gösterge “Hane halkı anketlerinin ortalama birim cevapsızlık oranları” haline dönüĢtürülmüĢtür. Örnek 2: Performans Programında 61 no’lu performans hedefinin 1 no’lu “ Bölge müdürlüklerinin internet bağlantı hızının artırılması” göstergesi için 2014 yılında hedeflenen rakam 5 (adet) iken, Faaliyet Raporunda aynı gösterge için hedeflenen rakam 450 (adet) olmuĢtur. Örnek 3: Performans Programında 75 no’lu performans hedefinin 2 no’lu “ Bilgi edinme cevaplandırılma sayısı” göstergesine, Faaliyet Raporunda hiç yer verilmemiĢtir. Kamu idaresi cevabında: Bulguda belirtilen hataların, iĢ yoğunluğu ve faaliyet raporlarının yayımlama takviminin öne çekilmesi nedeniyle yapılmıĢ maddi hatalar olduğu, bundan sonraki raporlarda kontrol sürecinin iyileĢtirileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında bulgumuza iĢtirak edildiği belirtilmiĢ olup, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. BULGU 11: Faaliyet Raporunda Yer Alan Bazı Göstergelerin Doğrulanabilirlik Kriterini KarĢılamaması Doğrulanabilirlik, faaliyet raporunda yer alan performans bilgisinin veri kayıt sistemlerinden elde edilen son verilerle uyumlu olmasını ifade eder. TÜĠK’in gerek Performans Programında gerekse Faaliyet Raporunda yer alan bazı göstergeler, kurumun ne veri kayıt sisteminden ne de raporlama sürecinden teyit edilebilecek nitelikte değildir. Bu göstergelerin gerçekleĢme bilgileri ancak, mesleki yargının ön plana çıktığı sübjektif değerlendirmelerle ortaya konulabilmektedir. Bu da, Faaliyet Raporunda yer
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 40 alan beyanların veri kayıt sisteminden elde edilen verilerle objektif bir biçimde doğrulanmasını güçleĢtirmektedir. Örneğin; çok sayıda performans hedefinin göstergesi olarak dokümanlarda yer alan “Ġstatistiksel Yönetim Bilgi Sistemi (SMIS) kapsamında Eurostat tarafından değerlendirilen istatistiksel konu ve modüllerin uyum oranı” göstergesindeki “uyum oranı” ifadesinin hesabını açıklayan bir meta verinin olmaması, yani % 100’lük uyum oranıyla neyin anlaĢılması gerektiğini açıklayan resmi bir dokumanın olmaması, gerçekleĢtiği beyan edilen rakamı kiĢisel değerlendirmeye bağlı hale getirmektedir. Kamu idaresi cevabında: Ġstatistik müktesebatına iliĢkin konularda uyumu ölçen ve uyum durumunu yansıtan rapordaki değerlendirmelerin matematiksel bir ölçümünün olmadığı, AB uzman görüĢüne göre oluĢturulduğu ifade edilmiĢtir. Bundan sonraki programlarda farklı göstergelerin belirlenmesine dikkat edileceği belirtilmiĢtir. Sonuç olarak: Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, bundan sonraki programlarda bulgudaki hususlar dikkate alınarak farklı göstergelerin belirlenmesine dikkat edileceği belirtildiğinden, konu 2015 yılı denetimlerinde izlenecektir. D. Faaliyet Sonuçlarının Ölçülmesi ve Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türkiye Ġstatistik Kurumu 2014 Yılı Performans Denetim Raporu 41 T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr