KAMU İŞLETMELERİ 2014 YILI GENEL RAPORU
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2014 YILI GENEL RAPORU KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ DİĞER KURULUŞLAR İŞTİRAKLER
Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 11.12.2015 tarih ve 2015/227-2 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi kapsamında hazırlanmakta olan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Anayasa’nın 165 inci maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi öngörülen sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının 2014 yılı faaliyetleriyle ilgili olarak Sayıştay tarafından hazırlanan yıllık denetim raporlarında yer alan bilgi, bulgu ve öneriler değerlendirilmek suretiyle, şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından kamuoyunun bilgisine sunulmak üzere hazırlanmıştır. Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesine ilişkin hususlar 3346 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Kanun kapsamında denetime tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kuruluşlarla ilgili kesinleşmiş bilgileri ihtiva eden ve yıllık olarak hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, alanında kamuoyunun bilgilendirilmesi bakımından temel ve sürekli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır. KİT’ler, diğer kuruluşlar ve iştiraklere ait bilgilerin yıllar itibarıyla karşılaştırılmasına imkan veren, 2010-2014 yıllarına ilişkin beş yıllık verileri içerecek şekilde hazırlanan, sektörel bazda karşılaştırmalı tabloları, değerlendirme ve analizleri içeren raporda, kuruluşlar; tarihçe, hukuki yapı ve denetim, Türkiye ekonomisi içindeki yeri, istihdam durumu, mali bünye ve finansman durumu, işletme çalışmaları, yatırımlar, KİT’lerle ilgili özelleştirme çalışmaları ve iştiraklerine ilişkin bilgileri içerecek şekilde değerlendirilmiş, denetime tabi kuruluşlarla ilgili genel mahiyetteki sorunlar ve önerilere ayrı bir bölümde yer verilmiştir. Raporun kapsamı beş yıllık dönemde; denetime giren kuruluşlarla ilgili olarak hazırlanan 2010 yılına ait 98, 2011 yılına ait 95, 2012 yılına ait 91, 2013 yılına ait 95, 2014 yılına ait 74 adet Sayıştay denetim raporu değerlendirilmiş olup, 2014 yılında denetime tabi olan kuruluşlarla ilgili sektörel ayrım ve başlıca bilgilere ekler arasında yer verilmiştir. Sayıştay tarafından denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi içeren rapor, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde kamuoyunu bilgilendirmesinin yanı sıra bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyor, ilgili tarafların ve kamuoyunun bilgisine saygıyla sunuyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı
Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 11.12.2015 tarih ve 2015/227-2 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. ISBN : 978-975-7590-24-8 ISSN : 2146 - 7439 SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi kapsamında hazırlanmakta olan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Anayasa’nın 165 inci maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi öngörülen sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının 2014 yılı faaliyetleriyle ilgili olarak Sayıştay tarafından hazırlanan yıllık denetim raporlarında yer alan bilgi, bulgu ve öneriler değerlendirilmek suretiyle, şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından kamuoyunun bilgisine sunulmak üzere hazırlanmıştır. Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesine ilişkin hususlar 3346 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Kanun kapsamında denetime tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kuruluşlarla ilgili kesinleşmiş bilgileri ihtiva eden ve yıllık olarak hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, alanında kamuoyunun bilgilendirilmesi bakımından temel ve sürekli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır. KİT’ler, diğer kuruluşlar ve iştiraklere ait bilgilerin yıllar itibarıyla karşılaştırılmasına imkan veren, 2010-2014 yıllarına ilişkin beş yıllık verileri içerecek şekilde hazırlanan, sektörel bazda karşılaştırmalı tabloları, değerlendirme ve analizleri içeren raporda, kuruluşlar; tarihçe, hukuki yapı ve denetim, Türkiye ekonomisi içindeki yeri, istihdam durumu, mali bünye ve finansman durumu, işletme çalışmaları, yatırımlar, KİT’lerle ilgili özelleştirme çalışmaları ve iştiraklerine ilişkin bilgileri içerecek şekilde değerlendirilmiş, denetime tabi kuruluşlarla ilgili genel mahiyetteki sorunlar ve önerilere ayrı bir bölümde yer verilmiştir. Raporun kapsamı beş yıllık dönemde; denetime giren kuruluşlarla ilgili olarak hazırlanan 2010 yılına ait 98, 2011 yılına ait 95, 2012 yılına ait 91, 2013 yılına ait 95, 2014 yılına ait 74 adet Sayıştay denetim raporu değerlendirilmiş olup, 2014 yılında denetime tabi olan kuruluşlarla ilgili sektörel ayrım ve başlıca bilgilere ekler arasında yer verilmiştir. Sayıştay tarafından denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi içeren rapor, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde kamuoyunu bilgilendirmesinin yanı sıra bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyor, ilgili tarafların ve kamuoyunun bilgisine saygıyla sunuyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı
İÇİNDEKİLER
Sayfa
GİRİŞ........................................................................................................................... -
RAPORDA YER ALAN KISALTMALAR ............................................................ -
RAPORDA YER ALAN ÇİZELGELER …………………………………………. -
I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ
A- KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TANIMI, KURULUŞ
NEDENLERİ, TARİHÇESİ, HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ
1-Kamu iktisadi teşebbüsü kavramı ve kapsamı ..................................................... 1
2-Kamu iktisadi teşebbüslerinin kuruluş nedenleri.................................................. 3
3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin tarihçesi ............................................................... 3
4-Kamu iktisadi teşebbüslerinin hukuki yapısı ....................................................... 7
5-Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi ............................................................... 9
B- KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ
İÇİNDEKİ YERİ
1-Ekonomik gelişmeler ve politikalar ..................................................................... 13
a)Dünya ekonomisindeki gelişmeler.................................................................... 13
b)Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ................................................................. 14
2-Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar .................................... 15
3- Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye ekonomisi içindeki yeri ........................ 18
a)İstihdam yönünden .......................................................................................... 20
b)Üretim yönünden ............................................................................................. 22
ba)Mal ve hizmet üretimi yönünden ................................................................ 22
bb)Mali kuruluşlar yönünden ........................................................................... 24
c)Yatırımlar yönünden ........................................................................................ 28
d)Hazine ile ilişkiler yönünden ........................................................................... 29
e)Gayri safi yurt içi hasılaya katkı yönünden ...................................................... 31
C- İSTİHDAM
1-İstihdamla ilgili hedef ve politikalar ..................................................................... 35
2-Personel istihdamı şekilleri, ilgili mevzuat ve gelişmeler ..................................... 36
3-Personel sayıları ve personele yapılan harcamalar ............................................... 37
4-Statülerine göre personel sayıları ve personel harcamaları ................................... 41
5-Personelle ilgili sosyal konular ............................................................................. 49
D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN
1-Genel mali durum ................................................................................................. 50
2-Sektörler itibarıyla mali durum ........................................................................... 58
3-Finansman programı ve gerçekleşmesi ................................................................ 71
E- İŞLETME ÇALIŞMALARI
1-Alımlar .................................................................................................................. 74
2-Üretim ................................................................................................................... 81
a)İşletmeci kuruluşlar .......................................................................................... 81
b)Mali kuruluşlar ................................................................................................. 92
3-Satışlar ................................................................................................................. 111
4-Stoklar ................................................................................................................. 117
5-İşletme sonuçları ................................................................................................... 119
F- YATIRIMLAR
1-Genel durum ....................................................................................................... 141
2-Yatırımların sektörel dağılımı ............................................................................ 144
G- ÖZELLEŞTİRME ÇALIŞMALARI 1-Özelleştirme politikaları ..................................................................................... 147 2-Mevzuat ............................................................................................................... 147 3-Özelleştirme uygulamaları .................................................................................. 147 II. DİĞER KURULUŞLAR A- DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 154 B- DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ 154 C- İSTİHDAM 1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar .................... 156 2-Personelle ilgili sosyal konular ........................................................................... 160 D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum .............................................................................................. 160 2-Sektörler itibarıyla mali durum ………….......................................................... 167 3-Finansman programı ve gerçekleşmesi .............................................................. 173 E- İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar ............................................................................................................... 174 2-Üretim ................................................................................................................ 176 a)İşletmeci kuruluşlar ......................................................................................... 177 b)Mali kuruluşlar .............................................................................................. 179 3-Satışlar ............................................................................................................... 181 4-Stoklar ................................................................................................................ 182 5-İşletme sonuçları ................................................................................................ 184 F- YATIRIMLAR 198 III. İŞTİRAKLER A- İŞTİRAK TANIMI, İŞTİRAK NEDENLERİ, HUKUKİ YAPI VE DENETİM ŞEKLİ 199 1-İştirak tanımı, iştirak nedenleri, hukuki yapı...................................................... 199 2-İştiraklerin denetimi .......................................................................................... 200 B- İŞTİRAK UYGULAMALARI 201 IV. DENETLENEN KURULUŞLARIN GENEL VE ORTAK SORUNLARI İLE ÖNERİLER 1-İstihdamla ilgili sorunlar ve öneriler ................................................................... 203 2-Mali durumla ilgili sorunlar ve öneriler ............................................................... 203 3-İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler .................................................. 204 a)Alımlar ve stoklarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................. 204 b)Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler ..................................................... 204 4-Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................................. 205 EKLER......................................................................................................................... 206
G- ÖZELLEŞTİRME ÇALIŞMALARI 1-Özelleştirme politikaları ..................................................................................... 147 2-Mevzuat ............................................................................................................... 147 3-Özelleştirme uygulamaları .................................................................................. 147 II. DİĞER KURULUŞLAR A- DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 154 B- DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ 154 C- İSTİHDAM 1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar .................... 156 2-Personelle ilgili sosyal konular ........................................................................... 160 D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum .............................................................................................. 160 2-Sektörler itibarıyla mali durum ………….......................................................... 167 3-Finansman programı ve gerçekleşmesi .............................................................. 173 E- İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar ............................................................................................................... 174 2-Üretim ................................................................................................................ 176 a)İşletmeci kuruluşlar ......................................................................................... 177 b)Mali kuruluşlar .............................................................................................. 179 3-Satışlar ............................................................................................................... 181 4-Stoklar ................................................................................................................ 182 5-İşletme sonuçları ................................................................................................ 184 F- YATIRIMLAR 198 III. İŞTİRAKLER A- İŞTİRAK TANIMI, İŞTİRAK NEDENLERİ, HUKUKİ YAPI VE DENETİM ŞEKLİ 199 1-İştirak tanımı, iştirak nedenleri, hukuki yapı...................................................... 199 2-İştiraklerin denetimi .......................................................................................... 200 B- İŞTİRAK UYGULAMALARI 201 IV. DENETLENEN KURULUŞLARIN GENEL VE ORTAK SORUNLARI İLE ÖNERİLER 1-İstihdamla ilgili sorunlar ve öneriler ................................................................... 203 2-Mali durumla ilgili sorunlar ve öneriler ............................................................... 203 3-İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler .................................................. 204 a)Alımlar ve stoklarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................. 204 b)Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler ..................................................... 204 4-Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................................. 205 EKLER......................................................................................................................... 206 GİRİŞ Cumhuriyetin ilanından sonra özel sektör ağırlıklı ekonomik politikalar benimsenmiş olmakla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan kuruluşları işletmek üzere bazı düzenlemeler yapılmış, yeni teşebbüsler kurulmaya devam edilmiştir. 1920’li yılların sonunda ortaya çıkan Dünya ekonomik krizi, 1930’lu yıllarda devlet işletmelerinin önemini bir kat daha artırmış, devletçilik politikalarının ön plana çıkarılmasında etkili olmuştur. Diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de sosyal ve özellikle ekonomik nedenlerle ihtiyaç duyulan devlete ait kuruluşların genel ekonomi içindeki önem ve ağırlığı 2000’li yıllara kadar devam etmiştir. Ekonomik ve siyasi sistemi ne olursa olsun, her ülkede az veya çok sayıda yer alan bu kuruluşlar, ülkemizde esas itibarıyla iktisadi alanda ticari faaliyette bulunmak üzere kurulmuşlardır. Özelleştirme çalışmaları kapsamında; iktisadi devlet teşekküllerinde olduğu gibi, sahalarında tekel olmanın yanı sıra temel mal ve hizmet üretme işlevlerine sahip olan kamu iktisadi kuruluşlarının bu statüleri ile işlevleri de daraltılmıştır. KİT’lerin işlevlerinin özel sektöre devredilmesine yönelik çalışmalar, 1984 yılında yürürlüğe konulan Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılmasına Dair 2983 sayılı ve 1986 yılında yürürlüğe konulan 3291 sayılı kanunlarla başlatılmıştır. 1994 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı Kanunla genel özelleştirme uygulamaları, 2000 yılında yürürlüğe giren 4502 ve 4603 sayılı kanunlarla telekomünikasyon işlemlerinin ve kamu bankalarının özelleştirilmesi hususları düzenlenmiştir. Enerji sektöründe faaliyet gösterecek özel sektörle ilgili düzenlemeler; 1984 yılında 3096 sayılı, 1994 yılında 4046 sayılı, 1997 yılında 4283 sayılı kanunlarla yapılırken, MPİ’nin uhdesinde bulunan şans oyunlarının lisans verilmek suretiyle özelleştirilmesine ilişkin hususlar 2003 yılında 4971 sayılı, 2008 yılında 5793 sayılı kanunlarla, şans oyunlarının düzenlenmesiyle ilgili iş ve hizmetlerin özel hukuk sözleşmeleriyle Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş anonim şirketlere yaptırılmasına ilişkin hususlar 2010 yılında 6009 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Her ülke için geçerli tek bir KİT tanımı bulunmamaktadır. Türkiye’de Anayasada, KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesine ilişkin 3346 sayılı Kanunda ve KİT’lerin hukukunu düzenleyen 233 sayılı KHK’da farklı KİT tanımları bulunmaktadır. Özelleştirme uygulamalarını düzenleyen kanunların kapsamına alınan kuruluşlar da KİT’lerle ilgili yasal çerçeveyi düzenleyen 233 sayılı KHK’nın dışına çıkarılarak özel hukuk hükümlerine tabi tutulmaktadırlar. Yıllık olarak hazırlanan “Kamu İşletmeleri Genel Raporu”; KİT’ler, diğer kuruluşlar ve iştirakler bölümlerinden oluşmakta olup, yıllar itibarıyla karşılaştırmaya imkan vermesi için denetlenen kuruluşlarla ilgili beş yıllık verileri içermektedir. Raporda, kuruluşlar; tarihçe, hukuki yapı ve denetim, Türkiye ekonomisi içindeki yeri, istihdam durumu, mali bünye ve finansman durumu, işletme çalışmaları, yatırımlar, KİT’lerle ilgili özelleştirme çalışmaları ve iştiraklerine ilişkin bilgileri içerecek şekilde değerlendirilmiş, denetime tabi kuruluşlarla ilgili genel mahiyetteki sorunlar ve önerilere ayrı bir bölümde yer verilmiştir. 2010 yılına kadar hazırlanan genel raporlarda yer alan çizelge ve bilgilerdeki KİT ayrımı; esas olarak 233 sayılı KHK kapsamındaki KİT tanımına göre yapılmış olup, 4046
sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamındaki kuruluşlar, 4502 sayılı Kanun kapsamında Türk Telekomünikasyon AŞ, 4603 sayılı üç kamu bankası hakkındaki Kanun kapsamında kamu sermaye payı %50’nin altına düşmemiş kuruluşlar ile T.Kalkınma Bankası AŞ, İller Bankası AŞ, T. İhracat Kredi Bankası AŞ ve Türksat Uydu Haberleşme ve İşletme AŞ KİT’ler içinde değerlendirilmiştir. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile tüm kuruluşlar, bir bütün içinde denetime tabi olduğundan, 2011 yılından itibaren hazırlanan genel raporlarda KİT tanımı, Anayasa’daki tanımı çerçevesinde, belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıkları içerecek şekilde genişletilmiş ve daha önce diğer kuruluşlar arasında değerlendirilen bazı kuruluşlar KİT’ler içine alınmıştır. Kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde kuruluşların bölümler arasındaki değişimden kaynaklanan etkileri dikkate alınmalıdır. Değerlendirmeler; tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri olmak üzere üç ana sektör itibarıyla yapılmış olup, sanayi sektörü içinde madencilik, imalat ve enerji; hizmetler sektörü içinde ulaştırma-haberleşme, ticaret, bankacılık ve sigortacılık ile diğer hizmetler alt sektörleri yer almaktadır. Hizmetler sektörü içinde yer alan bankacılık ve sigortacılık alt sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlara ait değerler, gerek içinde bulunduğu hizmetler sektörünü, gerekse toplam değerleri önemli ölçüde etkilediğinden, genel toplam içinde “mali kuruluşlar” başlığı altında toplanmış, içerik olarak aynı bazda olmayan tablolar mali kuruluşlar hariç olarak hazırlanmıştır. Raporda yıllar itibarıyla yapılan karşılaştırmalarda, fiyat artışlarından kaynaklanan rakamsal değişmelerin etkisini ortadan kaldırmak için TÜİK tarafından hazırlanan 2003 temel yıllı yurt içi üretici ve tüketici fiyat endekslerinden yararlanılmıştır. Fiyat değişim oranları ve 2003 temel yıllı fiyat endeksleri (Kaynak: TÜİK) Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) Yıllar Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=101,78 aralık ayı endeksi Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=104,12 aralık ayı endeksi 2010 8,52 8,87 178,54 8,57 6,40 181,85 2011 11,09 13,33 202,33 6,47 10,45 200,85 2012 6,09 2,45 207,29 8,89 6,16 213,23 2013 4,48 6,97 221,74 7,49 7,40 229,01 2014 10,25 6,36 235,84 8,85 8,17 247,72 2014 yılında; TBMM KİT Komisyonunun 16.10.2014 tarihli toplantısında alınan kararla, daha önce denetimden çıkan kuruluşlardan TUBİTAK Marmara Teknokent AŞ ile FİNTEK Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ (08.04.2014 tarihli Olağan Genel Kurul kararıyla Ziraat Teknoloji AŞ adını aldı), 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi uyarınca denetim kapsamına alınırken, 2013 yılında özelleştirilen Hamitabat Elektrik Üretim AŞ ve Başkent Doğalgaz AŞ ile 4628 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında, özelleştirme süreci devam
sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamındaki kuruluşlar, 4502 sayılı Kanun kapsamında Türk Telekomünikasyon AŞ, 4603 sayılı üç kamu bankası hakkındaki Kanun kapsamında kamu sermaye payı %50’nin altına düşmemiş kuruluşlar ile T.Kalkınma Bankası AŞ, İller Bankası AŞ, T. İhracat Kredi Bankası AŞ ve Türksat Uydu Haberleşme ve İşletme AŞ KİT’ler içinde değerlendirilmiştir. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile tüm kuruluşlar, bir bütün içinde denetime tabi olduğundan, 2011 yılından itibaren hazırlanan genel raporlarda KİT tanımı, Anayasa’daki tanımı çerçevesinde, belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıkları içerecek şekilde genişletilmiş ve daha önce diğer kuruluşlar arasında değerlendirilen bazı kuruluşlar KİT’ler içine alınmıştır. Kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde kuruluşların bölümler arasındaki değişimden kaynaklanan etkileri dikkate alınmalıdır. Değerlendirmeler; tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri olmak üzere üç ana sektör itibarıyla yapılmış olup, sanayi sektörü içinde madencilik, imalat ve enerji; hizmetler sektörü içinde ulaştırma-haberleşme, ticaret, bankacılık ve sigortacılık ile diğer hizmetler alt sektörleri yer almaktadır. Hizmetler sektörü içinde yer alan bankacılık ve sigortacılık alt sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlara ait değerler, gerek içinde bulunduğu hizmetler sektörünü, gerekse toplam değerleri önemli ölçüde etkilediğinden, genel toplam içinde “mali kuruluşlar” başlığı altında toplanmış, içerik olarak aynı bazda olmayan tablolar mali kuruluşlar hariç olarak hazırlanmıştır. Raporda yıllar itibarıyla yapılan karşılaştırmalarda, fiyat artışlarından kaynaklanan rakamsal değişmelerin etkisini ortadan kaldırmak için TÜİK tarafından hazırlanan 2003 temel yıllı yurt içi üretici ve tüketici fiyat endekslerinden yararlanılmıştır. Fiyat değişim oranları ve 2003 temel yıllı fiyat endeksleri (Kaynak: TÜİK) Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) Yıllar Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=101,78 aralık ayı endeksi Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=104,12 aralık ayı endeksi 2010 8,52 8,87 178,54 8,57 6,40 181,85 2011 11,09 13,33 202,33 6,47 10,45 200,85 2012 6,09 2,45 207,29 8,89 6,16 213,23 2013 4,48 6,97 221,74 7,49 7,40 229,01 2014 10,25 6,36 235,84 8,85 8,17 247,72 2014 yılında; TBMM KİT Komisyonunun 16.10.2014 tarihli toplantısında alınan kararla, daha önce denetimden çıkan kuruluşlardan TUBİTAK Marmara Teknokent AŞ ile FİNTEK Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ (08.04.2014 tarihli Olağan Genel Kurul kararıyla Ziraat Teknoloji AŞ adını aldı), 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi uyarınca denetim kapsamına alınırken, 2013 yılında özelleştirilen Hamitabat Elektrik Üretim AŞ ve Başkent Doğalgaz AŞ ile 4628 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında, özelleştirme süreci devam eden 8 elektrik dağıtım şirketinin elektrik dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrı tüzel kişilikler tarafından yürütülmesi için 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan ve 8 adet elektrik dağıtım şirketleriyle birlikte özelleştirilen 8 adet elektrik perakende satış şirketi, tüzel kişiliği kaldırılan TKİ Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi, hisseleri halka arz edilen Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ ve 6456 sayılı Kanunla tta Gayrimenkul AŞ'ye devredilen Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri denetimden çıkmıştır. Raporda değerlendirilen beş yıllık dönemde; kapsama giren kuruluşlarla ilgili olarak 2010 yılına ait 98, 2011 yılına ait 95, 2012 yılına ait 91, 2013 yılına ait 95, 2014 yılına ait 74 adet rapor hazırlanmıştır. Daha önce denetim kapsamından çıkması nedeniyle 2013 yılı derlemeleri içinde yer almayan TUBİTAK Marmara Teknokent AŞ ile FİNTEK Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ’nin, TBMM KİT Komisyonunun 16.10.2014 tarihli toplantısında alınan kararla, 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi uyarınca 2013 yılından itibaren denetim kapsamına alınması üzerine, iki şirketin 2013 yılı verileri 2014 yılı Genel Raporunun 2013 yılı değerlerine dahil edilmiştir. 2010-2011 yıllarında İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı ve 5. Dünya Su Formu Organizasyonu, 2010-2014 yıllarında Hazine Müsteşarlığı Adına Alınan Tütünlerin Hesap ve İşlemleri denetlenmiş olmakla birlikte geçici bir oluşum olduklarından, genel rapor verileri arasında değerlendirilmemiştir. Rapor kapsamına giren kuruluşlara ait başlıca bilgilere rapor ekinde yer verilmek suretiyle, yararlanmak isteyenlerin değişik ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır. Sayıştay’ın 3346 sayılı Kanun kapsamında yapılan denetimine tabi KİT’ler ve diğer kuruluşlarla ilgili; kesinleşmiş bilgileri ihtiva eden bu rapor, konusunda temel ve sürekli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır.
RAPORDA YER ALAN KISALTMALAR
AB Avrupa Birliği ADÜAŞ Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ AOÇ Atatürk Orman Çiftliği BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BDT Birleşik Devletler Topluluğu BİT Belediye iktisadi teşebbüsü BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ CIF Cost, insurunce and freight (mal bedeli, sigorta ve navlun dahil) ÇAY-KUR Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi DİBS Devlet iç borçlanma senedi DMO Devlet Malzeme Ofisi DOĞUSAN Doğusan Boru Sanayii ve Tic. AŞ DPT Devlet Planlama Teşkilatı ESK Et ve Süt Kurumu EMLAKKONUT Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ EXIMBANK Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ FOB Free on board (Güvertede teslim) GSMH Gayri safi milli hasıla GSYH Gayri safi yurt içi hasıla GSYO Girişim sermayesi yatırım ortaklığı GYO Gayrimenkul yatırım ortaklığı HAVAŞ Hava Alanları Yer Hizmetleri AŞ HM T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı İDT İktisadi devlet teşekkülü İMKB İstanbul Menkul Kıymetler Borsası KAP Kamuoyu Aydınlatma Platformu KEGM Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü KGF Kredi Garanti Fonu KHK Kanun hükmünde kararname KİK Kamu iktisadi kuruluşu KİT Kamu iktisadi teşebbüsü LNG Liqufied natural gas (Sıvılaştırılmış doğal gaz) MARTEK Marmara Teknokent AŞ MİGEM Maden İşleri Genel Müdürlüğü MKE Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu MKK Merkezi Kayıt Kuruluşu MKYO Menkul kıymet yatırım ortaklığı MPİ Milli Piyango İdaresi OECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü OPEC Petrol İhraç Eden Ülkeler Birliği ÖİB Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ÖYK Özelleştirme Yüksek Kurulu
PİGM Petrol İşleri Genel Müdürlüğü PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ SAGP Satınalma gücü paritesi SEAŞ Soma Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ SGK Sosyal Güvenlik Kurumu SGMK Sabit getirili menkul kıymet SPK Sermaye Piyasası Kurulu TBB Türkiye Bankalar Birliği TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası AŞ TDÇİ Türkiye Demir Çelik İşletmeleri TDİ Türkiye Denizcilik İşletmeleri TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim AŞ TEMSAN Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt AŞ TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TKB Türkiye Kalkınma Bankası TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu TMO Toprak Mahsulleri Ofisi TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri AO TR Türkiye TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TSPAKB Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi ve Ticaret AŞ TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi Ticaret AŞ TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ TÜRKŞEKER Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ TÜVASAŞ Türkiye Vagon Sanayi ve Ticaret AŞ VAKIFBANK Türkiye Vakıflar Bankası AO YHT Yüksek Hızlı Tren Yİ Yap-işlet YİD Yap-işlet-devret YPK Yüksek Planlama Kurulu
PİGM Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ
SAGP Satınalma gücü paritesi
SEAŞ Soma Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ
SGK Sosyal Güvenlik Kurumu
SGMK Sabit getirili menkul kıymet
SPK Sermaye Piyasası Kurulu
TBB Türkiye Bankalar Birliği
TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi
TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi
TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası AŞ
TDÇİ Türkiye Demir Çelik İşletmeleri
TDİ Türkiye Denizcilik İşletmeleri
TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ
TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim AŞ
TEMSAN Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü
TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt AŞ
TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü
TKB Türkiye Kalkınma Bankası
TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu
TMO Toprak Mahsulleri Ofisi
TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
TPAO Türkiye Petrolleri AO
TR Türkiye
TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
TSPAKB Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği
TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu
TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu
TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi ve Ticaret AŞ
TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu
TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi Ticaret AŞ
TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ
TÜRKŞEKER Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ
TÜVASAŞ Türkiye Vagon Sanayi ve Ticaret AŞ
VAKIFBANK Türkiye Vakıflar Bankası AO
YHT Yüksek Hızlı Tren
Yİ Yap-işlet
YİD Yap-işlet-devret
YPK Yüksek Planlama Kurulu
RAPORDA YER ALAN ÇİZELGELER
No Çizelge adı Sayfa
1 Dünya ekonomisinde temel göstergeler 13
2 Türkiye'nin temel ekonomik göstergeleri 14
3 KİT’lerin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgileri 19
4 Sektörler itibarıyla istihdam 21
5 Başlıca mal ve hizmet üretimleri 23
6 Türk mali sektörünün aktif büyüklüğündeki değişim 25
7 Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarla ilgili başlıca finansal bilgiler 26
8 Sabit sermaye yatırımları (Cari fiyatlarla) 28
9 Sabit sermaye yatırımları ve GSYH içindeki payları (Cari fiyatlarla) 29
10 KİT'lere yapılan Hazine ödemeleri 29
11 KİT'lerin Hazineye katkısı 30
12a GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (Cari fiyatlarla) 32
12b GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (2003 yılı fiyatlarıyla) 33
13 GSMH büyüme hızları (2003 yılı fiyatlarıyla) 34
14 Yıllık ortalama ve yıl sonu personel sayısı 39
15 Toplam personel giderleri 40
16 Personel giderlerinin personel türleri itibarıyla dağılımı 41
17 Sektörler itibarıyla memur sayısı 42
18 Sektörler itibarıyla memur giderleri 43
19 Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel sayısı 44
20 Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel giderleri 45
21 Sektörler itibarıyla işçi sayısı 46
22 Sektörler itibarıyla işçi giderleri 47
23 Memur başına düşen aylık ortalama giderler 48
24 Sözleşmeli personel başına düşen aylık ortalama giderler 48
25 İşçi başına düşen aylık ortalama giderler 48
26 Statülerine göre işçiler 49
27 KİT'lerin 2010-2014 yılları mali durumu 51
27a KİT'lerin 2014 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibarıyla dağılımı 52
28 KİT'lerin öz kaynak unsurları 54
29 KİT'lerin yabancı kaynak unsurları 55
30 KİT'lerin varlıklarının ayrıntısı 57
31 Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 59
32 Tarım sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 60
33 Madencilik sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 61
34 İmalat sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 62
35 Enerji sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 63
36 Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 64 37 Ticaret sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 65 38 Diğer hizmetler sektörünün 2011-2014 yılları mali durumu 66 39 Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu 67 40 2010-2014 yılları finansman sonuçları 72 40a 2014 yılı finansman durumu 73 41a KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Cari fiyatlarla) 75 41b KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (2003 yılı fiyatlarıyla) 75 42 Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2009-2013 dönemi mal alımları 76 42a KİT'lerin 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 76 43 KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları 76 44 KİT’lerin sektörler itibarıyla hizmet alımları 77 45 2014 yılında yüksek tutarlı mal alımı olan 25 kuruluş 77 46 KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 82 47 KİT’lerin başlıca birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi 83 48 KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara malları ve yatırım malları üretimi 85 49 İkincil enerji kaynakları 87 50 KİT’lerin başlıca ulaştırma ve haberleşme hizmetleri üretimi 88 51 KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi 90 52 KİT’lerin başlıca diğer hizmetler üretimi 91 53 Kamu sermayeli bankalar mevduatının toplam mevduat içindeki yeri 93 54 Kamu sermayeli banka kredilerinin toplam krediler içindeki yeri 93 55 Mevduat bankalarının finansal değerleri 95 56 Mevduat bankalarına ait rasyolar 96 57 Yatırım ve kalkınma bankalarının finansal değerleri 99 58 Kalkınma ve yatırım bankalarına ait bazı rasyolar 100 59 T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler 102 60 Sigorta şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 103 61 Aracı kurumlarla ile ilgili başlıca bilgiler 105 62 Portföy yönetim şirketlerine ait başlıca bilgiler 107 63 Finansal kiralama şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 109 64 Finansal kiralama sektörüne ait rasyolar 109 65a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 111 65b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 111 66 Hazine tarafından karşılanan görev zararı ve sübvansiyonlar 113 67 KİT'lerin 2010-2014 yılları stokları 118 67a Stok türleri itibarıyla 2014 yılı stokları 119 68a KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 120 68b KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 120 69 KİT'lerin sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 121
36 Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 64 37 Ticaret sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 65 38 Diğer hizmetler sektörünün 2011-2014 yılları mali durumu 66 39 Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu 67 40 2010-2014 yılları finansman sonuçları 72 40a 2014 yılı finansman durumu 73 41a KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Cari fiyatlarla) 75 41b KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (2003 yılı fiyatlarıyla) 75 42 Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2009-2013 dönemi mal alımları 76 42a KİT'lerin 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 76 43 KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları 76 44 KİT’lerin sektörler itibarıyla hizmet alımları 77 45 2014 yılında yüksek tutarlı mal alımı olan 25 kuruluş 77 46 KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 82 47 KİT’lerin başlıca birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi 83 48 KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara malları ve yatırım malları üretimi 85 49 İkincil enerji kaynakları 87 50 KİT’lerin başlıca ulaştırma ve haberleşme hizmetleri üretimi 88 51 KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi 90 52 KİT’lerin başlıca diğer hizmetler üretimi 91 53 Kamu sermayeli bankalar mevduatının toplam mevduat içindeki yeri 93 54 Kamu sermayeli banka kredilerinin toplam krediler içindeki yeri 93 55 Mevduat bankalarının finansal değerleri 95 56 Mevduat bankalarına ait rasyolar 96 57 Yatırım ve kalkınma bankalarının finansal değerleri 99 58 Kalkınma ve yatırım bankalarına ait bazı rasyolar 100 59 T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler 102 60 Sigorta şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 103 61 Aracı kurumlarla ile ilgili başlıca bilgiler 105 62 Portföy yönetim şirketlerine ait başlıca bilgiler 107 63 Finansal kiralama şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 109 64 Finansal kiralama sektörüne ait rasyolar 109 65a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 111 65b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 111 66 Hazine tarafından karşılanan görev zararı ve sübvansiyonlar 113 67 KİT'lerin 2010-2014 yılları stokları 118 67a Stok türleri itibarıyla 2014 yılı stokları 119 68a KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 120 68b KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 120 69 KİT'lerin sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 121 70 KİT'lerle ilgili satış göstergeleri 122 71a KİT'lerin 2010-2014 yılları gelir ve gider unsurları (Cari fiyatlarla) 123 71b KİT'lerin 2010-2014 yılları gelir ve gider unsurları (2003 yılı fiyatlarıyla) 124 72 2014 yılı dönem sonucunun oluşumu 125 73 KİT'lerin 2010-2014 dönemi faaliyet ve dönem sonuçları 126 74a 2010-2014 yılları finansman giderleri (Cari fiyatlarla) 129 74b 2010-2014 yılları finansman giderleri (2003 yılı fiyatlarıyla) 129 75 2014 yılı finansman giderleri 130 76 Finansman giderlerinin ayrıntısı 131 77 KİT'lerin finansman giderlerinin dönem sonucuna etkisi 132 78 KİT'lerin 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri 134 78a 2014 yılında tahakkuk eden vergiler 135 79 KİT'ler tarafından 2010 - 2014 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler 136 79a 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizler 137 80 KİT'lerin 2010- 2014 yıllarında GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) 138 80a 2014 yılında KİT'lerin GSMH'ye katkısı 139 81 KİT'lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı (%) 140 82 KİT'lerin 2010-2014 yılları nakdi yatırım harcamaları 142 82a KİT'lerin sektörler itibarıyla 2014 yılı yatırım harcaması 143 83 Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar 147 84 2014 yılında gerçekleştirilen özelleştirmeler 147 85 Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgileri 155 86 Diğer kuruluşlar personeli 157 87 Diğer kuruluşlar personel giderleri 157 88 Diğer kuruluşlarda çalışan personel 158 89a Memur giderleri 159 89b Sözleşmeli giderleri 159 89c İşçi giderleri 159 90 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu 161 90a Diğer kuruluşların 2014 yılı kaynak ve varlıklarının dağılımı 162 91 Diğer kuruluşların öz kaynak unsurları 163 92 Diğer kuruluşların yabancı kaynak unsurları 164 93 Diğer kuruluşların varlık unsurları 166 94 Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 168 95 Tarım sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 169 96 Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 170 97 Diğer hizmetler sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu 171 98 Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu 172 99 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla tüm mal alımları 174 99a Diğer kuruluşların mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 174
99b Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları 174 100 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla hizmet alımları 175 101 Başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 177 102 T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri 180 103 T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar 180 104a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 181 104b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 181 105 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları stokları 183 105a Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2014 yılı stokları 184 106a Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 185 106b Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 185 107 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları 186 108a Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu (Cari fiyatlarla) 187 108b Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu (2003 yılı fiyat.) 188 109 Diğer kuruluşların 2014 yılı dönem sonucunun oluşumu 189 110 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları faaliyet ve dönem sonuçları 190 111 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları finansman giderleri 191 112 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları vergi tahakkukları 193 112a Diğer kuruluşların 2014 yılında tahakkuk eden vergileri 194 113 2010-2014 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler 195 113a Diğer kuruluşlarca 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizler 195 114 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) 196 114a Diğer kuruluşların 2014 yılı GSMH'ye katkısı 197 115 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları nakdi yatırım harcamaları 198 116 İştiraklere ait başlıca bilgiler 202
Sayıştay
1
99b Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları 174
100 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla hizmet alımları 175
101 Başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 177
102 T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri 180
103 T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar 180
104a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 181
104b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 181
105 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları stokları 183
105a Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2014 yılı stokları 184
106a Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 185
106b Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 185
107 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları 186
108a Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu (Cari fiyatlarla) 187
108b Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu (2003 yılı fiyat.) 188
109 Diğer kuruluşların 2014 yılı dönem sonucunun oluşumu 189
110 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları faaliyet ve dönem sonuçları 190
111 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları finansman giderleri 191
112 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları vergi tahakkukları 193
112a Diğer kuruluşların 2014 yılında tahakkuk eden vergileri 194
113 2010-2014 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler 195
113a Diğer kuruluşlarca 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizler 195
114 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) 196
114a Diğer kuruluşların 2014 yılı GSMH'ye katkısı 197
115 Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları nakdi yatırım harcamaları 198
116 İştiraklere ait başlıca bilgiler 202
I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ
A-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TANIMI, KURULUŞ
NEDENLERİ, TARİHÇESİ, HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ
1- Kamu iktisadi teşebbüsü kavramı ve kapsamı:
“Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT)” kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel
olarak kamusal kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren “Kamu
Kuruluşları”nı ifade etmek üzere kullanılmaktadır.
Avrupa Kamu Teşebbüsleri Merkezi (CEEP) KİT’i; mal ve hizmet üretmek üzere
kurulmuş olan, mali olanaklarının yarıdan fazlası merkezi veya yerel kamu idareleri
tarafından sağlanan veya işletme sonuçlarından bu idarelerin sorumlu bulunduğu ve bunlar
tarafından denetlenen girişimler olarak tanımlamaktadır.
Ülkemizde KİT kavramının içeriğinin, tarihsel süreç içerisinde önemli farklılıklar
gösterdiği görülmektedir.
Türkiye’de KİT’lerle ilgili ilk genel tanım, 17.06.1938 tarih ve 3460 sayılı,
Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin
Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkındaki Kanunda yer almıştır. Anılan Kanunda,
sermayesinin tamamı devlete ait olan ve kendi kanunlarında bu Kanuna tabi oldukları belirtilen, tüzel kişiliği haiz, idarî ve malî yönden özerk ve sorumluluğu sermayeleri ile sınırlı kuruluşlar “İktisadi Devlet Teşekkülü” olarak tanımlanmıştır. “Kamu İktisadi Teşebbüsleri” kavramı ilk kez 1961 Anayasasının 127 nci
maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi
kanunla düzenlenir.” şeklinde yer almasına karşılık, kavramın tanımı yapılmamıştır.
KİT’lerle ilgili ikinci genel düzenleme, 1964 yılında, 3460 sayılı Kanunun yerine çıkarılan 440 sayılı Kanunla yapılmıştır. Bu Kanunda KİT’ler, iktisadi devlet teşekkülü adıyla yer almış ve “Sermayelerinin yarısından fazlası tek başına veya birlikte Devlet’e (Genel ve Katma Bütçeli İdareler) ve iktisadi devlet teşekküllerine ait olup, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan ve kuruluş kanunlarında bu Kanuna (440) tabi olacakları belirtilen teşebbüslerdir.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımla KİT’lerin kapsamı, 3460 sayılı Kanunda yer alan tanıma göre bir hayli genişlemiştir.
1982 Anayasasında, 1961 Anayasasından farklı olarak KİT’lerin tanımına da yer verilmiştir. 1982 Anayasasının “Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi” başlığını taşıyan 165 inci maddesinde KİT’ler, “sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıkları ...” şeklinde tanımlanmıştır. 1983 yılında 440 sayılı Kanunun yerine 60 sayılı KHK çıkarılmış, bu KHK aynı yıl
2929 sayı ile kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten
kaldırılarak yerine 233 sayılı KHK yürürlüğe konulmuştur.
233 sayılı KHK'da, kamu iktisadi teşebbüsü (KİT) “Teşebbüs”; iktisadi devlet
teşekkülü (İDT) ile kamu iktisadi kuruluşunun (KİK) ortak adı olarak tanımlandıktan sonra,
iktisadi devlet teşekkülü (İDT) “Teşekkül”; sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda
Genel Rapor • 2014
2
ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan kamu iktisadi teşebbüsü, kamu iktisadi
kuruluşu (KİK) “Kuruluş”; sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar
ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır
basan kamu iktisadi teşebbüsü olarak tanımlanmıştır.
233 sayılı KHK’da müessese, bağlı ortaklık, iştirak ve işletme tanımları da yapılmış
olup, 1994 yılında 4046 sayılı Kanunla 233 sayılı KHKda yapılan düzenleme ile (KİK)
“Kuruluş” tanımı; “Sermayesinin tamamı Devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve
hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu
hizmeti dolayısıyla, ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsüdür.”
şeklinde değiştirilmiştir.
233 sayılı KHK’nın istisnaları düzenleyen 58 inci maddesinde; AOÇ, T.C. Merkez
Bankası, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları TAŞ (sonradan özelleştirilmiştir), T. İş Bankası
AŞ (1998’den itibaren sermayesinde kamu payı kalmamıştır) Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım
Bankası AŞ (Türkiye Kalkınma Bankası’na dönüştürülmüştür), İller Bankası Genel
Müdürlüğü ile il özel idareleri ve belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına tek başına
veya birlikte sahip oldukları iktisadi teşebbüsler kapsam dışında bırakılmıştır.
1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye
Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda ise, “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan, özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası bu kanunla konulan denetime tabidir” hükmüne yer verilerek kamu iktisadi teşebbüsleri, TBMMnin denetimi
yönünden ayrıca tanımlanmış; mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ile bu kurumların
ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası
3346 sayılı Kanunla konulan denetimin kapsamı dışında bırakılmıştır. 3332 sayılı Kanunun verdiği yetkiye istinaden çıkarılan 87/11914 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ile, Devlet Yatırım Bankasının yeniden düzenlenmesi suretiyle kurulan Türkiye
İhracat ve Kredi Bankası AŞ (EXİMBANK), sermayesinin en az yarıdan fazlasının Hazineye
ait olması öngörülmüş olmasına rağmen, KİT mevzuatı dışında tutulmuştur.
4046 sayılı Kanun’un 37 nci maddesinde, özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak
“Bu Kanun hükümleri gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlar özel hukuk
hükümlerine tabi tutulmuş olup, bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer
kanunlarda yer alan, bu Kanuna aykırı hükümler ve 233 sayılı KHK hükümleri uygulanmaz”
hükmüne yer verilmiştir.
4046 sayılı Kanun`un 11 inci maddesinde; özelleştirme kapsam ve programına alınan
KİT’lerin, sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar TBMM ve
Sayıştay’ın denetimine tabi olması düzenlenmiştir.
Sayıştay
3
ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan kamu iktisadi teşebbüsü, kamu iktisadi
kuruluşu (KİK) “Kuruluş”; sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar
ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır
basan kamu iktisadi teşebbüsü olarak tanımlanmıştır.
233 sayılı KHK’da müessese, bağlı ortaklık, iştirak ve işletme tanımları da yapılmış
olup, 1994 yılında 4046 sayılı Kanunla 233 sayılı KHKda yapılan düzenleme ile (KİK)
“Kuruluş” tanımı; “Sermayesinin tamamı Devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve
hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu
hizmeti dolayısıyla, ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsüdür.”
şeklinde değiştirilmiştir.
233 sayılı KHK’nın istisnaları düzenleyen 58 inci maddesinde; AOÇ, T.C. Merkez
Bankası, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları TAŞ (sonradan özelleştirilmiştir), T. İş Bankası
AŞ (1998’den itibaren sermayesinde kamu payı kalmamıştır) Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım
Bankası AŞ (Türkiye Kalkınma Bankası’na dönüştürülmüştür), İller Bankası Genel
Müdürlüğü ile il özel idareleri ve belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına tek başına
veya birlikte sahip oldukları iktisadi teşebbüsler kapsam dışında bırakılmıştır.
1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye
Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda ise, “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan, özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası bu kanunla konulan denetime tabidir” hükmüne yer verilerek kamu iktisadi teşebbüsleri, TBMMnin denetimi
yönünden ayrıca tanımlanmış; mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarının sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ile bu kurumların
ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası
3346 sayılı Kanunla konulan denetimin kapsamı dışında bırakılmıştır. 3332 sayılı Kanunun verdiği yetkiye istinaden çıkarılan 87/11914 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ile, Devlet Yatırım Bankasının yeniden düzenlenmesi suretiyle kurulan Türkiye
İhracat ve Kredi Bankası AŞ (EXİMBANK), sermayesinin en az yarıdan fazlasının Hazineye
ait olması öngörülmüş olmasına rağmen, KİT mevzuatı dışında tutulmuştur.
4046 sayılı Kanun’un 37 nci maddesinde, özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak
“Bu Kanun hükümleri gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlar özel hukuk
hükümlerine tabi tutulmuş olup, bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer
kanunlarda yer alan, bu Kanuna aykırı hükümler ve 233 sayılı KHK hükümleri uygulanmaz”
hükmüne yer verilmiştir.
4046 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde; özelleştirme kapsam ve programına alınan KİT’lerin, sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar TBMM ve Sayıştay’ın denetimine tabi olması düzenlenmiştir. 2-Kamu iktisadi teşebbüslerinin kuruluş nedenleri: Kamunun mal ve hizmet üretimi ile ticari faaliyette bulunması, genel olarak ekonomik nedenlere dayanmakla birlikte, zaman zaman ideolojik, sosyal vb. nedenlerle de olabilmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde KİT’lerin kuruluş amaçları; ekonomik kalkınmayı sağlamak, tekelleri devlet eliyle işletmek, özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri yapmak, ekonomiye yön vermek, özel sektöre öncülük etmek, gelir dağılımını düzenlemek vb. olarak sayılabilir. Cumhuriyet kurulmadan önce, 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan İzmir İktisat Kongresinde; ekonomik kalkınmanın itici gücünün özel teşebbüs olması, devletin özel girişimciliği desteklemesi ve teşvik etmesi fikri ağırlıklı görüş olarak benimsenmiştir. Kongrede alınan kararların 1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile desteklenmesine rağmen, özel teşebbüsün yeterli sermaye birikimine sahip olmaması, alt yapı sorunları, yetişmiş insan gücünün yetersizliği ve dünyayı sarsan 1929 ekonomik buhranının etkileri vb. nedenlerle, uygulanan ekonomik politikalardan beklenen olumlu sonuçların alınamaması üzerine, yeni bir ekonomik model uygulamaya konulmuştur. Bu yeni modelin esasını, Devletin planlı bir şekilde bizzat kuracağı iktisadi teşebbüslerle sanayileşmeyi gerçekleştirmek şeklinde özetlemek mümkündür. Bu amaç, Sümerbank’ın kuruluşuna ilişkin, 03.06.1933 tarih ve 2262 sayılı Kanunun
gerekçesinde yer alan “Milli ihtiyaç ve menfaatlerimizin mübrem kıldığı sanayi şubelerinin bir
an önce tahakkuk ettirilmesi ve iktisadi istihsâlat ve emniyetimizle memleketimizin umumi
muvazenesini koruyacak olan bu sanayileşme hareketine hız verilmesi için bütün milli kuvvet
ve menba unsurlarından en çok istifade etmek lazım geldiği...” şeklindeki ifadelerde açık
biçimde görülmektedir.
3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin tarihçesi:
a) Cumhuriyet öncesi dönem:
KİT’lerin, sistemli bir şekilde kurulmaları ve geliştirilmeleri her ne kadar 1930’lu
yıllardan sonra gerçekleştirilmiş ise de, Cumhuriyet öncesi dönemde de özellikle ordu ve
Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere bazı devlet işletmeleri bulunmaktadır.
Osmanlı döneminde KİT sayılabilecek ilk kuruluşlar olan “Top Asitanesi” ve
“Tersane-i Amire” esas olarak ordu ve Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere 15. yüzyılda
kurulmuşlardır.
Cumhuriyet öncesi dönemde daha ziyade 19. yüzyılda kurulan işletme ve fabrikalar ile
sandıkların başlıcaları şunlardır:
-1810 yılında; Beykoz Teçhizat-ı Askeriye Fabrikası
(askeri kundura, çizme, palaska üretimi)
-1835 yılında; Feshane Fabrikası (çuha, fes, battaniye üretimi)
İzmit Fabrikası (çuha, asker elbiseliği üretimi)
-1843 yılında; Fevaid-i Osmaniye (deniz yolu işletmesi)
-1845 yılında; Hereke Fabrikası (kadife, ipekli kumaş, saten, tafta üretimi)
-1850 yılında; Bakırköy Fabrikası (pamuklu bez üretimi)
Genel Rapor • 2014
4
-1863 yılında; Ruscuk Memleket Sandığı, Emniyet Sandığı
-1888 yılında; Ziraat Bankası
-1892 yılında; Yıldız Çini Fabrikası (çini eşya üretimi).
Zamanla bünyesi ve ismi değişen “Top Asitanesi” bugünkü Makina ve Kimya
Endüstrisi Kurumu’nun temelini oluşturmuştur. 1835’de kurulan Feshane, 1845 yılında
kurulan Hereke İpekli ve Yünlü Dokuma Fabrikası ve 1850’de kurulan Bakırköy Pamuklu
Dokuma Fabrikaları, Sümerbank bünyesinde uzun yıllar hizmet vermiştir. İlk devlet bankası
olma özelliğini taşıyan Ziraat Bankası; 1863 yılında tarımı kredilendirmek amacıyla kurulan
Memleket Sandıkları’nın, 1888’de banka şubelerine dönüştürülmesiyle teşekkül etmiştir.
b) Cumhuriyet dönemi:
ba) 1923-1930 dönemi:
1923 İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının
özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması yanında, Osmanlı
döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda;
19.04.1925 tarih ve 633 sayılı Kanunla; “Bankaya devredilmiş olan müessesatı sınaiyeyi teşekkül edecek şirketlere devredinceye kadar bizzat idare etmek, iştirak suretiyle tesisat-ı sınaiyede bulunmak ve işletmek” yanında maden işletmek ve her türlü bankacılık işlemleri yapmak üzere,“Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası” kurulmuştur. Kanunun 8 inci
maddesinde, “Banka kendisine devredilen fabrikaları, yüzde elli biri nama muharrer senetle
kendisine ve Türk efrat ve eşhası hükmiyesine ait olmak üzere tesis edeceği Türk anonim
şirketlere devrederek işletmeye mezundur” hükmüne yer verilerek, bir yandan, anılan
Kongrede saptanan ekonomik politikaların kararlılıkla uygulanacağı vurgulanırken, diğer
yandan, bu düzenleme ile “Özelleştirme” kavramı ve modeli ülke gündemine girmiştir.
Ekonomik kalkınmada temel unsur olarak görülen özel sektörün, güçlendirilmesi
amacıyla 1924 yılında İş Bankası, 1926 yılında Emlak ve Eytam Bankası kurulmuş, 1927
yılında da Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Söz konusu Kanunla getirilen koruma ve teşviklere karşın, özel sektörün kendisinden beklenilen atılımı gerçekleştirememesi, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’nın da temel fonksiyonlarını yerine getirmede yetersiz kalması ve 1929 ekonomik buhranının ortaya çıkması, ekonomide devletçilik fikrinin ağırlık kazanmasına ve bu yönde yeni uygulamaların başlatılmasına neden olmuştur. bb) 1931-1950 dönemi: Devletçilik uygulamalarının ağır bastığı bu dönemde, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’na bağlı tesisler, 03.07.1932 tarih ve 2058 sayılı Kanunla kurulan Devlet Sanayi
Ofisi’ne verilmiş, Bankacılık işlemleri de 07.07.1932 tarih ve 2064 sayılı Kanun`la kurulan
Türkiye Sanayi Kredi Bankası’na devredilmiştir.
2058 sayılı Devlet Sanayi Ofisi’nin kuruluş kanununun gerekçesinde yer alan,
memleketimizde güçlü sermayedarlar bulunmadığından “…büyük mikyasta yapılması lazım
gelen sanayi işlerinin ya hariçten gelen sermayeler veya Hükümet teşebbüs muavenetiyle
meydana getirilmesi zarureti hasıl olmuştur. Memleketin iktisadi muvazenesinin süratle
tanzimi ve istihsal imkânlarının tahakkuku için icap eden sanayi teşebbüslerinin doğrudan
doğruya Devlet tarafından vücuda getirilmesi ve işletilmesi bir zaruret teşkil etmektedir.”
şeklindeki ifadede, ekonomik politikadaki köklü değişiklik açıkça görülmektedir.
Sayıştay
5
-1863 yılında; Ruscuk Memleket Sandığı, Emniyet Sandığı
-1888 yılında; Ziraat Bankası
-1892 yılında; Yıldız Çini Fabrikası (çini eşya üretimi).
Zamanla bünyesi ve ismi değişen “Top Asitanesi” bugünkü Makina ve Kimya
Endüstrisi Kurumu’nun temelini oluşturmuştur. 1835’de kurulan Feshane, 1845 yılında
kurulan Hereke İpekli ve Yünlü Dokuma Fabrikası ve 1850’de kurulan Bakırköy Pamuklu
Dokuma Fabrikaları, Sümerbank bünyesinde uzun yıllar hizmet vermiştir. İlk devlet bankası
olma özelliğini taşıyan Ziraat Bankası; 1863 yılında tarımı kredilendirmek amacıyla kurulan
Memleket Sandıkları’nın, 1888’de banka şubelerine dönüştürülmesiyle teşekkül etmiştir.
b) Cumhuriyet dönemi:
ba) 1923-1930 dönemi:
1923 İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının
özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması yanında, Osmanlı
döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda;
19.04.1925 tarih ve 633 sayılı Kanunla; “Bankaya devredilmiş olan müessesatı sınaiyeyi teşekkül edecek şirketlere devredinceye kadar bizzat idare etmek, iştirak suretiyle tesisat-ı sınaiyede bulunmak ve işletmek” yanında maden işletmek ve her türlü bankacılık işlemleri yapmak üzere,“Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası” kurulmuştur. Kanunun 8 inci
maddesinde, “Banka kendisine devredilen fabrikaları, yüzde elli biri nama muharrer senetle
kendisine ve Türk efrat ve eşhası hükmiyesine ait olmak üzere tesis edeceği Türk anonim
şirketlere devrederek işletmeye mezundur” hükmüne yer verilerek, bir yandan, anılan
Kongrede saptanan ekonomik politikaların kararlılıkla uygulanacağı vurgulanırken, diğer
yandan, bu düzenleme ile “Özelleştirme” kavramı ve modeli ülke gündemine girmiştir.
Ekonomik kalkınmada temel unsur olarak görülen özel sektörün, güçlendirilmesi
amacıyla 1924 yılında İş Bankası, 1926 yılında Emlak ve Eytam Bankası kurulmuş, 1927
yılında da Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Söz konusu Kanunla getirilen koruma ve teşviklere karşın, özel sektörün kendisinden beklenilen atılımı gerçekleştirememesi, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’nın da temel fonksiyonlarını yerine getirmede yetersiz kalması ve 1929 ekonomik buhranının ortaya çıkması, ekonomide devletçilik fikrinin ağırlık kazanmasına ve bu yönde yeni uygulamaların başlatılmasına neden olmuştur. bb) 1931-1950 dönemi: Devletçilik uygulamalarının ağır bastığı bu dönemde, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’na bağlı tesisler, 03.07.1932 tarih ve 2058 sayılı Kanunla kurulan Devlet Sanayi
Ofisi’ne verilmiş, Bankacılık işlemleri de 07.07.1932 tarih ve 2064 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Sanayi Kredi Bankası’na devredilmiştir. 2058 sayılı Devlet Sanayi Ofisi’nin kuruluş kanununun gerekçesinde yer alan, memleketimizde güçlü sermayedarlar bulunmadığından “…büyük mikyasta yapılması lazım gelen sanayi işlerinin ya hariçten gelen sermayeler veya Hükümet teşebbüs muavenetiyle meydana getirilmesi zarureti hasıl olmuştur. Memleketin iktisadi muvazenesinin süratle tanzimi ve istihsal imkânlarının tahakkuku için icap eden sanayi teşebbüslerinin doğrudan doğruya Devlet tarafından vücuda getirilmesi ve işletilmesi bir zaruret teşkil etmektedir.” şeklindeki ifadede, ekonomik politikadaki köklü değişiklik açıkça görülmektedir. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının kurulması, özel teşebbüs taraftarı çevrelerde büyük tepkiyle karşılanmış, bunun üzerine anılan bu iki kuruluş, birinci yılını doldurmadan “mevcut yapıları içerisinde faaliyette bulunmalarının, milli sanayinin gelişmesine katkıda bulunmaktan çok özel sektörü caydırıcı etkisi olduğu” gerekçesiyle kapatılmıştır. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının yerine “Alelûmum sanayi işleriyle ve bankacılık muameleleriyle iştigal etmek” üzere kurulan Sümerbank’ın 03.06.1933 tarih ve 2262 sayılı Kanunu incelendiğinde KİT’lerin katı bir devletçilik anlayışı ile kurulmadığı, aynı zamanda, ekonomi açısından önemli sanayi dallarında faaliyet gösterecek özel sektör işletmelerinin kurulması ve geliştirilmesinin teşvik edildiği, kurulan işletmelerin sermayelerine iştirak etmek, kredi temin etmek ve nitelikli personel yetiştirmek amacının güdüldüğü görülmektedir. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi de 05.07.1934 tarih ve 2580 sayılı Kanun’la Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın, kendisine devredilen mevcut sınai tesislerini işletmek yanında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının öngördüğü projeleri gerçekleştirmeye başlaması, Türkiye ekonomisinin bugünkü biçimini almasında etkin bir rol oynayan ve bugün de uygulanmakta olan “Karma Ekonomik Model”in uygulanma sürecinin başlangıcını oluşturmuştur. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 1935 yılında da 14.06.1935 tarih ve 2805 sayılı Kanunla, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü’nce bulunan işletmeye elverişli madenlerin
işlenmesini sağlamak ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nce geliştirilecek projelere göre enerji
üretimi ve dağıtımını yapmak üzere Etibank kurulmuştur.
Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında,
modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde,
iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde çok önemli görevler üstlenmiş olup, bunlar
tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini
oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle, Sümerbank ve Etibank dışında, başkaca
yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur.
KİT’lerin gerek sayılarındaki artış, gerekse ekonomideki artan önemi, bu kuruluşların
ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğini ortaya çıkarmıştır. Nitekim; 17.06.1938
tarihinde 3460 sayılı Kanun çıkarılarak, o tarihte sermayesinin tamamı devlete ait
teşekküllerden Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat
İşletmeleri Kurumu bu Kanun`a tabi kılınmıştır.
18.01.1940 tarih ve 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile devletin ekonomideki
ağırlığı daha da artırılmış, KİT’lerin kuruluş yetkisi daha önce TBMM’ye ait iken, bu yetkinin
olağanüstü hal durumunda Bakanlar Kurulu’nca da kullanılmasına imkân tanınmıştır. Böylece
hükümet her türlü alanda, her türlü ticari ve endüstriyel işletme kurma, hatta gerekli gördüğü
özel sektör işletmelerine el koyabilme ve bunları işletme imkânına sahip olmuştur.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planından sonra İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı da
hazırlanmış olmakla birlikte, dünya savaşının ekonomik ve sosyal hayata yansıyan
olumsuzlukları nedeniyle İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanamamıştır.
Genel Rapor • 2014 6 bc) 1951-1960 dönemi: 1950 yılında, çok partili demokratik sisteme geçişle birlikte devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmasına karşılık, bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilemediği gibi, bu dönemde TCDD, PTT, Denizcilik Bankası TAŞ, ve DMO iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş, TPAO, EBK, TDÇİ ile SEKA ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. bd) 1961-1979 dönemi: DPT’nin kurulduğu bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş, KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanması plan disiplini ile ele alınmaya çalışılmıştır. Nitekim, Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planının hedef ve stratejisinde kalkınmanın bir plan düzeni içerisinde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Plan hedefleri doğrultusunda “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş, 1964 yılında; 3460 sayılı Kanun’un yerine 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. T. Elektronik San. ve Tic. AŞ, T. Elektromekanik Sanayi AŞ, Türk Motor Sanayi ve Tic. AŞ, Takım Tezgahları Sanayi ve Tic. AŞ, Gerede Çelik Konstrüksiyon Teçhizat Fabrikalar San. ve Tic. AŞ, Seydişehir Alüminyum Tesisleri, İskenderun Demir Çelik Fabrikaları, Devlet Yatırım Bankası, T. Elektrik Kurumu, ÇAY-KUR, Karadeniz Bakır İşletmeleri ve Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası gibi yeni KİT’ler bu dönemde kurulmuşlardır. be) 1980 ve sonrası: 24 Ocak 1980 tarihinde alınan ve “24 Ocak Kararları” olarak anılan ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Söz konusu kararlarla; genel ekonomik sorunların çözümlenmesinin yanında, ithal ikamesi ağırlıklı sanayileşme stratejisi yerine dışa yönelik sanayileşme stratejisi dönüşümünün sağlanması ve serbest piyasa kurallarının ekonomiye hakim kılınması amaçlanmıştır. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için çeşitli idari ve yasal düzenlemeler yapılmıştır. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Kamu iktisadi teşebbüslerinin kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. KİT yatırımlarının plan hedefleri doğrultusunda enerji, madencilik, ulaştırma-haberleşme sektörleri ile rehabilitasyon ve darboğaz giderme alanlarında yoğunlaştırılması ve özel sektörün yeterli olduğu alanlarda yeni yatırımlardan kaçınılması ve özelleştirmelerin hisse satışı yolu ile sağlanması ilkesi benimsenmiştir. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planında da; iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş olup, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür.
Sayıştay 7 bc) 1951-1960 dönemi: 1950 yılında, çok partili demokratik sisteme geçişle birlikte devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmasına karşılık, bu hedef gerçekleştirilememiş, mevcut KİT’ler özel sektöre devredilemediği gibi, bu dönemde TCDD, PTT, Denizcilik Bankası TAŞ, ve DMO iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş, TPAO, EBK, TDÇİ ile SEKA ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. bd) 1961-1979 dönemi: DPT’nin kurulduğu bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş, KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanması plan disiplini ile ele alınmaya çalışılmıştır. Nitekim, Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planının hedef ve stratejisinde kalkınmanın bir plan düzeni içerisinde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Plan hedefleri doğrultusunda “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş, 1964 yılında; 3460 sayılı Kanun’un yerine 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. T. Elektronik San. ve Tic. AŞ, T. Elektromekanik Sanayi AŞ, Türk Motor Sanayi ve Tic. AŞ, Takım Tezgahları Sanayi ve Tic. AŞ, Gerede Çelik Konstrüksiyon Teçhizat Fabrikalar San. ve Tic. AŞ, Seydişehir Alüminyum Tesisleri, İskenderun Demir Çelik Fabrikaları, Devlet Yatırım Bankası, T. Elektrik Kurumu, ÇAY-KUR, Karadeniz Bakır İşletmeleri ve Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası gibi yeni KİT’ler bu dönemde kurulmuşlardır. be) 1980 ve sonrası: 24 Ocak 1980 tarihinde alınan ve “24 Ocak Kararları” olarak anılan ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikalarında köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Söz konusu kararlarla; genel ekonomik sorunların çözümlenmesinin yanında, ithal ikamesi ağırlıklı sanayileşme stratejisi yerine dışa yönelik sanayileşme stratejisi dönüşümünün sağlanması ve serbest piyasa kurallarının ekonomiye hakim kılınması amaçlanmıştır. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için çeşitli idari ve yasal düzenlemeler yapılmıştır. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Kamu iktisadi teşebbüslerinin kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür. KİT yatırımlarının plan hedefleri doğrultusunda enerji, madencilik, ulaştırma-haberleşme sektörleri ile rehabilitasyon ve darboğaz giderme alanlarında yoğunlaştırılması ve özel sektörün yeterli olduğu alanlarda yeni yatırımlardan kaçınılması ve özelleştirmelerin hisse satışı yolu ile sağlanması ilkesi benimsenmiştir. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planında da; iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş olup, bir yandan özelleştirme faaliyetleri sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; KİT’lerle ilgili hedefler, ilke ve politikaların yanında, “Özelleştirme” ve “Devlet İşletmeciliğinde Yapısal Değişim” projelerine yer verilmiştir. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik çeşitli hukuki düzenlemeler yapılmıştır. 1985 yılında fiilen başlatılan özelleştirme çalışmaları özellikle hukuki alt yapının yetersizliğinden kaynaklanan nedenlerle hedeflenen hızda yürütülememiştir. 2001-2005 dönemini kapsayan Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılması, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmelerini teminen yeniden yapılandırılması, özelleştirmeden beklenen hedeflere ulaşılması amacıyla ulaştırma-haberleşme ve enerji sektörlerinde serbestleşmeye gidilmesi, özel sektör katılımının sağlanmasına yönelik düzenlemelere devam edilmesi, yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri gibi modellerin gözden geçirilerek rekabeti engelleyici uygulamalara yol açmasının önlenmesi, özel sektörün katılımına açılan iletişim ve enerji gibi sektörlerde, her türlü yapısal düzenlemelerin özerk düzenleyici kurullar vasıtasıyla sağlanması, özelleştirme uygulamalarında sermaye piyasasından yararlanılarak sermayenin tabana yayılmasının sağlanması öngörülmüştür. 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planında, özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azalması, KİT’lerin toplam brüt satış hasılatının GSYH’ye oranının 2006 yılındaki %9 seviyesinden 2013 yılında %3,3’e düşmesi, aynı dönemde KİT sisteminde yaratılan katma değerin GSYH’ye oranının da %2’den %0,6’ya düşmesi hedeflenmiştir. Planda özelleştirme işlemleri sonucunda kamunun, hava ve deniz ulaşımı ile lokomotif ve vagon üretimi; şeker, tütün ve çay ürünlerinin işlenmesi; petrokimya sanayi; malzeme alımı; elektrik dağıtım ve toptan ticareti faaliyet alanlarından tamamen çekilmesi öngörülürken; elektrik üretimi, doğal gaz piyasası, kömür ve diğer maden işletmeciliğindeki payının azalması, buna mukabil tahıl alımı, tohumluk üretimi, demiryolu ulaşımı alt yapısı, elektrik iletimi, petrol arama, hava meydanlarının işletilmesi, posta hizmetleri ile kıyı emniyetinin sağlanması alanlarında faaliyet gösteren KİT’ler özelleştirme kapsamı dışında tutulmuştur. KİT`lerle ilgili düzenlemelere 2014-2018 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planında da yer verilmiştir. 4- Kamu iktisadi teşebbüslerinin hukuki yapısı: a) Yasal düzenlemeler: Cumhuriyet döneminin ilk kamu iktisadi teşebbüsleri olan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası, daha sonra bu Bankanın yerini alan Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası ile bu iki kuruluşun yerini alan Sümerbank ve daha sonra kurulan KİT’lerin hukuki yapıları kendi kanunları ile belirlenmiştir. KİT’ler, sayılarının ve önemlerinin giderek artması sonucu ilk olarak 1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan
Genel Rapor • 2014
8
İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun ile yönetim ve
denetim yönünden ortak bir statüye kavuşturulmuştur.
1940 yılında çıkarılan 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile, Bakanlar Kuruluna KİT
kurma yetkisi verilmiştir.
1960 yılında 3460 sayılı Kanuna ek olarak çıkarılan 23 sayılı Kanunla KİT’lerin
yönetim kurullarının yerine “Müdürler Kurulu” oluşturulmuş, Yüksek Denetleme Kurulu
TBMM’ye bağlanmıştır.
1964 yılında çıkarılan ve 3460 sayılı Kanun’un yerine yürürlüğe konulan 440 sayılı
Kanunla KİT’lerin tanımı yeniden yapılmış, bu kuruluşların yönetim ve denetimleri yeniden düzenlenmiştir. 440 sayılı Kanunu yürürlükten kaldıran, 11.04.1983 tarih ve 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında KHK 19.10.1983 tarihinde 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, yedi ay yürürlükte kaldıktan sonra KİTleri bugünkü hukuki statülerine
kavuşturan temel yasal düzenleme olan 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile yürürlükten
kaldırılmıştır. KİT’lerin personel rejimi ile ilgili son düzenleme ise 1990 yılında yürürlüğe
giren 399 sayılı KHK ile yapılmıştır.
1980 sonrasında özelleştirme çalışmalarıyla ilgili ilk düzenlemeler 1984 yılında 2983
sayılı Kanun ve 1986 yılında 3291 sayılı Kanunla yapılmıştır. 24.11.1994 tarihinde kabul
edilen 4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme kapsam ve programına alınan kuruluşların özel
hukuk hükümlerine tabi olması ve bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer
kanunlarda yer alan 4046 sayılı Kanun`a aykırı hükümler ile 233 sayılı KHK hükümlerinin
uygulanmamasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşıklığın giderilmesine yönelik düzenlemelere gerek
ve ihtiyaç bulunurken, temel işlevi değişmeyen kuruluşların KİT mevzuatı dışında bırakılması
uygulamadaki karmaşayı daha da artırmıştır.
3460 ve 440 sayılı kanunlarda KİT’lerin kanunla kurulması öngörülmüşken, 1980’li
yıllardan sonra yapılan düzenlemelerle KİT kurma yetkisi Bakanlar Kurulu’na verilmiştir.
KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşık durum, özellikle belediyeler tarafından kurulan
ve BİT’ler olarak anılan belediye iktisadi teşebbüsleri KİT mevzuatına dahil edilmemiş,
getirilen istisnalar KİT kapsamını daha da daraltmıştır.
b) Hukuki yapı:
Kamu iktisadi teşebbüsleri; Bakanlar Kurulu kararı ile kurulan, tüzel kişiliğe sahip,
sermayesinin tamamı Devlete ait, sorumlulukları sermayeleri ile sınırlı kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletme olarak yapılandırılmış
olup, bağlı ortaklıklar; bir müessesenin veya işletmenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
Sayıştay
9
İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun ile yönetim ve
denetim yönünden ortak bir statüye kavuşturulmuştur.
1940 yılında çıkarılan 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile, Bakanlar Kuruluna KİT
kurma yetkisi verilmiştir.
1960 yılında 3460 sayılı Kanuna ek olarak çıkarılan 23 sayılı Kanunla KİT’lerin
yönetim kurullarının yerine “Müdürler Kurulu” oluşturulmuş, Yüksek Denetleme Kurulu
TBMM’ye bağlanmıştır.
1964 yılında çıkarılan ve 3460 sayılı Kanun’un yerine yürürlüğe konulan 440 sayılı
Kanunla KİT’lerin tanımı yeniden yapılmış, bu kuruluşların yönetim ve denetimleri yeniden düzenlenmiştir. 440 sayılı Kanunu yürürlükten kaldıran, 11.04.1983 tarih ve 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında KHK 19.10.1983 tarihinde 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, yedi ay yürürlükte kaldıktan sonra KİTleri bugünkü hukuki statülerine
kavuşturan temel yasal düzenleme olan 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile yürürlükten
kaldırılmıştır. KİT’lerin personel rejimi ile ilgili son düzenleme ise 1990 yılında yürürlüğe
giren 399 sayılı KHK ile yapılmıştır.
1980 sonrasında özelleştirme çalışmalarıyla ilgili ilk düzenlemeler 1984 yılında 2983
sayılı Kanun ve 1986 yılında 3291 sayılı Kanunla yapılmıştır. 24.11.1994 tarihinde kabul
edilen 4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme kapsam ve programına alınan kuruluşların özel
hukuk hükümlerine tabi olması ve bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer
kanunlarda yer alan 4046 sayılı Kanuna aykırı hükümler ile 233 sayılı KHK hükümlerinin uygulanmamasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşıklığın giderilmesine yönelik düzenlemelere gerek ve ihtiyaç bulunurken, temel işlevi değişmeyen kuruluşların KİT mevzuatı dışında bırakılması uygulamadaki karmaşayı daha da artırmıştır. 3460 ve 440 sayılı kanunlarda KİT’lerin kanunla kurulması öngörülmüşken, 1980’li yıllardan sonra yapılan düzenlemelerle KİT kurma yetkisi Bakanlar Kurulu’na verilmiştir. KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşık durum, özellikle belediyeler tarafından kurulan ve BİT’ler olarak anılan belediye iktisadi teşebbüsleri KİT mevzuatına dahil edilmemiş, getirilen istisnalar KİT kapsamını daha da daraltmıştır. b) Hukuki yapı: Kamu iktisadi teşebbüsleri; Bakanlar Kurulu kararı ile kurulan, tüzel kişiliğe sahip, sermayesinin tamamı Devlete ait, sorumlulukları sermayeleri ile sınırlı kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletme olarak yapılandırılmış olup, bağlı ortaklıklar; bir müessesenin veya işletmenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması şeklinde oluşmaktadır. İştirakler tümüyle özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyetlerini sürdürmektedirler. KİT’lerin devlet teşkilatı içindeki konumu, ana teşekkül, müessese ve bağlı ortaklık ilişkileri aşağıdaki şemada gösterilmiştir. Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri (İDT) İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları (KİK) Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler 233 sayılı KHKda; ilgili bakanlıkların, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık
faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini
gözetmekle görevli olduğu, bu denetim ve gözetim yetkisinin, kuruluşların görev ve
yetkilerini daraltmayacak, normal faaliyetlerini aksatmayacak şekilde kullanılması gerektiği
düzenlenmiştir.
5- Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi:
KİT’lerin, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunan kuruluşlar olmaları,
piyasa koşullarına göre süratle hareket etmeleri ve ileri işletmecilik kurallarına göre kârlılık
ve verimlilik ilkelerine göre çalışmalarının gerekli oluşu, bu kuruluşların, genel bütçeli
kuruluşların mevcut denetiminden farklı bir şekilde denetlenmelerini zorunlu kılmıştır. Bu
gerekçeyle Cumhuriyet döneminin ilk KİT’leri, Sayıştay denetimine, Muhasebe-i Umumiye
Kanununa ve Devlet İhale Kanununa tabi kılınmamış, bunlar için kendi kanunlarında özel
denetim şekillerine yer verilmiştir.
1930’lu yılların başından itibaren KİT’lerin sayılarının ve ekonomideki ağırlıklarının
giderek artması, bu konuda genel bir düzenleme yapılması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu
ihtiyaç Atatürk tarafından 1937 yılında TBMM`yi açış konuşmasında “... sermayesinin
tamamı ve büyük kısmı devlete ait ticari sınai kurumların mali kontrol şeklini, bu kurumların
bünyelerine ve kendilerinden istediğimiz ve isteyeceğimiz ticari usul ve zihniyetle çalışma
icaplarına süratle tevfik etmek. Bu kurumların bugünkü usullerle çalışabilmelerine imkan
yoktur.” şeklinde dile getirilmiştir.
Genel Rapor • 2010
12
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Genel Rapor • 2010
12
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Genel Rapor • 2010
12
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu
TBMM
Sayıştay()
İlgili bakanlık
Kamu iktisadi teşebbüsleri :
-İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları
Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler
İşletmeler İşletmeler İşletmeler
() 19.12.2010 tarihine kadar YDK.
Kamu iktisadi teşebbüsleri;
-Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar.
-Tüzel kişiliğe sahiptirler.
-Sermayesinin tamamı Devlete aittir.
-Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.
-233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler
ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere
kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan
kuruluşlardır.
KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir.
Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait
olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur.
Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233
sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler.
İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer
birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler
de kurulmuş bulunmaktadır.
Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya
kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim
şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar;
-Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi,
-Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması,
-Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması,
şeklinde oluşmaktadır.
Genel Rapor • 2014
10
Bu fikirden hareketle 1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Kanunla; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında yasama ve yürütme organı temsilcilerinden oluşan “Umumi Heyet” kurulmuş, Umumi Murakabe Heyeti daha sonra Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almıştır. 1961 ve 1982 Anayasalarında KİT’lerin Türkiye Büyük Millet Meclisince denetiminin, özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. 1982 Anayasası’nın 165 inci maddesi gereğince 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesi Hakkında Kanun”un 2 nci maddesinde; “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası”nın TBMM’nin denetimine tabi olduğu şeklinde düzenleme yer almıştır. Bu tanımın kapsamına girmekle beraber, mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası, KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesini düzenleyen 3346 sayılı Kanun’la konulan denetimin dışında tutulmuştur. Aynı Kanun’un 2 nci maddesinde; T.C. Merkez Bankası denetiminin Anayasa’nın 162 nci maddesinde düzenlendiği şekilde milli bütçenin incelenmesi yoluyla yapılması öngörülmüştür. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’yla Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tüzel kişiliği sona erdirilerek, Sayıştay’a devredilmiş olup, bu tarihten itibaren KİT’ler 6085 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK gereği Sayıştay’ın denetimine tabi olmuştur. Bu denetim, Anayasa ve 3346 sayılı Kanun gereğince KİT’ler üzerinde TBMM’ce yapılan denetimin alt yapısını oluşturmaktadır. 4046 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinde de; özelleştirme programına alınan kuruluşların sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar Sayıştay’ın denetimine tabi olduğu düzenlenmiştir. 233 sayılı KHK’nin 55/3 üncü maddesi çerçevesinde KİT’ler tarafından kurulmuş, merkezi yurt dışında olan ve kurulduğu ülkenin mevzuatına tabi şirketler bulunmaktadır. Kamu payı %50’nin üzerinde olan şirketlerin, Anayasanın 165 inci maddesi kapsamında TBMM tarafından denetlenmesine ilişkin düzenlemede; yurt içi ve yurt dışı ayrımı yapılmamış olmasına rağmen, yurt dışında bulunan şirketler hakkında ayrı bir denetim raporu hazırlanmamakta, bunların faaliyetleri bağlı olduğu ana kuruluş raporunda değerlendirilmektedir. a)Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce yapılan denetim: KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesine dair usul ve esaslar yine Anayasa gereği 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kanunla düzenlenmiştir.
Sayıştay
11
KİT’lerin TBMM’ce denetimi, 3346 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesi uyarınca, 35
üyeden oluşan, “Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu”
tarafından yapılmaktadır. Denetimde, Sayıştayın raporlarıyla, Başbakanlığın sevk edeceği diğer raporlar ve varsa Komisyonca tespit edilen diğer konular esas alınmaktadır. KİT Komisyonunda, denetlenecek kuruluşların durumu; ulusal ekonomiye faydalı olabilmeleri için özerk bir tarzda, ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dahilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilerek, kuruluş amaçlarına ulaşmalarını teminen, faaliyetlerinin mevzuata, uzun vadeli kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğu yönünden değerlendirilmektedir. KİT Komisyonu, kuruluşa ait alt komisyonların raporlarını, Sayıştay’ın TBMM’ye sunduğu raporları ile ilgili kuruluş ve bakanlıkların bu raporlardaki önerilere ilişkin cevap ve görüşleriyle birlikte ele alarak, kuruluşların durumunu yeniden incelemekte ve bunların bilanço ve netice hesaplarını tasvip ederek yönetim kurullarının ibra edilmesine veya bilanço ve netice hesaplarını tasvip etmeyerek yönetim kurullarının ibra edilmemesine gerekçeli olarak karar vermektedir. KİT Komisyonunca karara bağlanıp süresi içinde kesinleşen veya itiraz üzerine Genel Kurulca görüşülerek tasvip edilen veya edilmeyen bilançolarla netice hesapları veya mali durumları gösteren tablolar, yönetim kurullarının ibra edilme veya edilmeme kararı ile birlikte kesinleştikten sonra Resmî Gazetede yayımlanmakta, ibra edilmeyen kuruluşların sorumluları hakkında genel hükümlere göre adlî kovuşturma veya işlem yapılabilmesi için karar, TBMM Başkanlığınca Başbakanlığa ve ilgili adlî mercie bildirilmektedir. Diğer yandan, 3346 sayılı Kanuna tabi ve genel kurulları T. Ticaret Kanununa veya özel kanunlarına göre oluşturulan şirket ve kurumlar diğer KİT’ler gibi denetlenmekle birlikte, bunların bilanço ve netice hesaplarıyla ilgili olarak Komisyonda ve itiraz halinde TBMM Genel Kurulu’nda herhangi bir oylama yapılmamakta ve yönetim kurullarının ibra edilmesi veya edilmemesi hususunda karar verilmemekte, bilanço ve netice hesapları genel görüşmeye sunulmaktadır. b) Sayıştay tarafından yapılan denetim: KİT’lerle ilgili olarak, 1938 yılında 3460 sayılı Kanunla kurulan Umumi Murakabe
Heyeti tarafından başlatılan ve 1983 tarihinden itibaren 72 sayılı KHK kapsamında
Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından gerçekleştirilen denetim, 19.12.2010
tarihinden itibaren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay tarafından gerçekleştirilmektedir.
c) KİT’lerin diğer idare ve organlar tarafından denetlenmesi:
KİT’lerin üzerinde, TBMM ve Sayıştay’ın dışında diğer bazı idare ve organların da
çeşitli mevzuat hükümleri çerçevesinde denetim yetkileri bulunmaktadır. Bu tür denetimler
genelde belirli konularda ve gerektiğinde yapılmaktadır.
ca) İlgili bakanlığın gözetim ve denetimi:
KİT’ler mevzuat gereği birer bakanlıkla ilgilendirilmiş olup, 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında özelleştirme programına alınanlar ise doğrudan
ÖİB’ye bağlanmaktadır. Mevzuatla yapılan düzenlemelerle EÜAŞ, bankalar ve MPİ gibi bazı
kuruluşların, özelleştirme programına alınsalar bile bağlı veya ilgili oldukları bakanlıkla
Bu fikirden hareketle 1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Kanunla; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında yasama ve yürütme organı temsilcilerinden oluşan “Umumi Heyet” kurulmuş, Umumi Murakabe Heyeti daha sonra Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almıştır. 1961 ve 1982 Anayasalarında KİT’lerin Türkiye Büyük Millet Meclisince denetiminin, özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. 1982 Anayasası’nın 165 inci maddesi gereğince 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesi Hakkında Kanun”un 2 nci maddesinde; “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası”nın TBMM’nin denetimine tabi olduğu şeklinde düzenleme yer almıştır. Bu tanımın kapsamına girmekle beraber, mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası, KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesini düzenleyen 3346 sayılı Kanun’la konulan denetimin dışında tutulmuştur. Aynı Kanun’un 2 nci maddesinde; T.C. Merkez Bankası denetiminin Anayasa’nın 162 nci maddesinde düzenlendiği şekilde milli bütçenin incelenmesi yoluyla yapılması öngörülmüştür. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’yla Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tüzel kişiliği sona erdirilerek, Sayıştay’a devredilmiş olup, bu tarihten itibaren KİT’ler 6085 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK gereği Sayıştay’ın denetimine tabi olmuştur. Bu denetim, Anayasa ve 3346 sayılı Kanun gereğince KİT’ler üzerinde TBMM’ce yapılan denetimin alt yapısını oluşturmaktadır. 4046 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinde de; özelleştirme programına alınan kuruluşların sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar Sayıştay’ın denetimine tabi olduğu düzenlenmiştir. 233 sayılı KHK’nin 55/3 üncü maddesi çerçevesinde KİT’ler tarafından kurulmuş, merkezi yurt dışında olan ve kurulduğu ülkenin mevzuatına tabi şirketler bulunmaktadır. Kamu payı %50’nin üzerinde olan şirketlerin, Anayasanın 165 inci maddesi kapsamında TBMM tarafından denetlenmesine ilişkin düzenlemede; yurt içi ve yurt dışı ayrımı yapılmamış olmasına rağmen, yurt dışında bulunan şirketler hakkında ayrı bir denetim raporu hazırlanmamakta, bunların faaliyetleri bağlı olduğu ana kuruluş raporunda değerlendirilmektedir. a)Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce yapılan denetim: KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesine dair usul ve esaslar yine Anayasa gereği 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kanunla düzenlenmiştir.
Genel Rapor • 2014 12 bağlantısı devam ettirilmiştir. İlgili bakanlıklar, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini gözetmekle görevlendirilmiştir. İlgili bakanlıkça yapılan denetim, periyodik bir denetim şekli olmaktan ziyade belli konuların incelenmesi ve soruşturulmasına yönelik olarak gerektiğinde yapılmaktadır. İlgili bakanlıklar bu yetkilerini genelde kendi teftiş kurulları aracılığı ile kullanmaktadırlar. cb) Diğer denetim organları veya kuruluşlarınca yapılan denetim: KİT’ler, ticari kuruluşlar olmakla birlikte aynı zamanda kamu yönetimi içinde yer almaktadırlar. Bu nedenle, kamu yönetimi üzerinde genel denetim yetkisi bulunan bazı denetim organlarının KİT’ler üzerinde de denetim yetkileri bulunmaktadır. Bu kuruluşların başlıcaları; -Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu, -Başbakanlık Teftiş Kurulu, -Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu, -Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (Bankalarla ilgili olarak), -Hazine Kontrolörleri Kurulu, -Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (Enerji KİT’leri ile ilgili) olarak sayılabilir. KİT’ler, birer ticari kuruluş olarak, diğer ticari kuruluşların tabi olduğu idarelerin denetimlerine de tabi bulunmaktadırlar. Ayrıca KİT’ler üzerinde, başta Başbakanlık, Kalkınma Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve Kamu İhale Kurulu olmak üzere diğer bazı kuruluşların da düzenleyici, izin verici, kontrol edici, kısıtlayıcı vb. nitelikte yetkileri bulunmaktadır.
Sayıştay
13
bağlantısı devam ettirilmiştir. İlgili bakanlıklar, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık
faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini
gözetmekle görevlendirilmiştir.
İlgili bakanlıkça yapılan denetim, periyodik bir denetim şekli olmaktan ziyade belli
konuların incelenmesi ve soruşturulmasına yönelik olarak gerektiğinde yapılmaktadır. İlgili
bakanlıklar bu yetkilerini genelde kendi teftiş kurulları aracılığı ile kullanmaktadırlar.
cb) Diğer denetim organları veya kuruluşlarınca yapılan denetim:
KİT’ler, ticari kuruluşlar olmakla birlikte aynı zamanda kamu yönetimi içinde yer
almaktadırlar. Bu nedenle, kamu yönetimi üzerinde genel denetim yetkisi bulunan bazı
denetim organlarının KİT’ler üzerinde de denetim yetkileri bulunmaktadır.
Bu kuruluşların başlıcaları;
-Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu,
-Başbakanlık Teftiş Kurulu,
-Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu,
-Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (Bankalarla ilgili olarak),
-Hazine Kontrolörleri Kurulu,
-Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (Enerji KİT’leri ile ilgili)
olarak sayılabilir.
KİT’ler, birer ticari kuruluş olarak, diğer ticari kuruluşların tabi olduğu idarelerin
denetimlerine de tabi bulunmaktadırlar.
Ayrıca KİT’ler üzerinde, başta Başbakanlık, Kalkınma Bakanlığı, Hazine
Müsteşarlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve Kamu İhale Kurulu olmak üzere diğer bazı
kuruluşların da düzenleyici, izin verici, kontrol edici, kısıtlayıcı vb. nitelikte yetkileri
bulunmaktadır.
B-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ
YERİ
1- Ekonomik gelişmeler ve politikalar:
a) Dünya ekonomisindeki gelişmeler:
2010-2014 yıllarında dünya ekonomisindeki gelişmelere ilişkin temel göstergeler 1
sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge:1- Dünya ekonomisinde temel göstergeler (Yüzde değişme)
Başlıca göstergeler 2010 2011 2012 2013 2014()
Son
iki
yıl
farkı
Dünya hasılası 5,1 3,9 3,4 3,3 3,3 0,0
Gelişmiş ekonomiler 3,0 1,7 1,2 1,4 1,8 0,4
-ABD 3,0 1,8 2,3 2,2 2,3 0,1
-Japonya 4,4 (0,6) 1,5 1,5 0,9 (0,6)
-Avro bölgesi 2,0 1,5 (0,7) (0,4) 0,8 1,2
-Almanya 4,0 3,4 0,9 0,5 1,4 0,9
Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 7,4 6,2 5,1 4,7 4,4 (0,3)
-Afrika (Sahra altı) 5,3 5,5 4,4 5,1 5,1 0,0
-Gelişmekte olan Asya 9,5 7,8 6,7 6,6 6,5 (0,1)
-Latin Amerika 6,2 4,6 2,9 2,7 1,3 (1,4)
-Orta Doğu ve Kuzey Afrika 5,0 3,9 4,8 2,3 2,6 0,3
-Orta ve Doğu Avrupa 4,6 5,4 1,4 2,8 2,7 (0,1)
Dünya ticaret hacmi 12,6 6,1 2,9 3,0 3,8 0,8
(Mal ve hizmet ithalatı)
-Gelişmiş ekonomiler 11,4 4,7 1,2 1,4 3,7 2,3
-Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 14,9 8,8 6,0 5,3 4,4 (0,9)
Tüketici fiyatları (Yıllık ortalama):
-Gelişmiş ekonomiler 1,5 2,7 1,9 1,3 1,5 0,2
-Avro bölgesi 1,6 2,7 2,5 1,3 0,5 (0,8)
-Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 6,1 7,1 6,1 5,8 5,5 (0,3)
İşsizlik oranı (%):
-Gelişmiş ekonomiler 8,3 7,9 8,0 7,9 7,3 (0,6)
-Avro bölgesi 10,1 10,2 11,3 11,9 11,6 (0,3)
Libor (Altı aylık ABD Doları) (%) 0,5 0,5 0,7 0,4 0,4 0,0
()Gerçekleşme tahmini.
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2010-2015 yılı programları, tablo I.1-Dünya ekonomisinde temel göstergeler.
Dünya ekonomisinin son dönemdeki temel göstergelerine bakıldığında; özellikle
gelişmiş ekonomilerde 2008 yılında başlayan finansal krizin 2009 yılında küresel boyuta
ulaşması ile dünya hasılasının daralmasının ardından, 2010 yılında dünya hasılası %5,1
oranında büyürken, 2011-2014 döneminde artış hızının azaldığı görülmektedir.
Dünya ticaret hacmi 2010 yılında %12,6 oranında genişlemiş iken, 2011 yılında bu
oran %6,1e, 2012 yılında %2,9a gerilemiş, 2013 yılında önceki yıla göre artarak %3’e
ulaşmıştır. 2014 yılında dünya ticaret hacminin %3,8 oranında artacağı öngörülmüştür. 2014
yılında önceki yıla göre enflasyonun gelişmiş ülkelerde artması; avro bölgesi ve gelişmekte
olan ekonomilerde ise azalması, işsizlik oranlarının ise azalması hedeflenmiştir.
Genel Rapor • 2014
14
b) Türkiye ekonomisindeki gelişmeler:
Türkiye’nin 2010-2014 yıllarına ilişkin temel ekonomik göstergeleri 2 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 2-Türkiye'nin temel ekonomik göstergeleri
Temel göstergeler Ölçü 2010 2011 2012 2013 2014() Son iki
yıl farkı
Büyüme ve istihdam (Yüzde değişme):
Toplam tüketim % 5,7 7,5 0,3 5,2 1,9 (3,3)
-Kamu % 1,6 5,7 6,4 7,1 4,5 (2,6)
-Özel % 6,2 7,7 (0,3) 4,9 1,6 (3,3)
Toplam sabit sermaye yatırımı % 31,1 17,0 (2,5) 4,5 (1,8) (6,3)
-Kamu % 19,1 (3,1) 10,4 20,7 (0,9) (21,6)
-Özel % 34,5 22,2 (5,1) 0,7 (2,1) (2,8)
Stok değişimi (1) % 2,5 (0,2) (1,5) 1,6 0,2 (1,4)
Toplam mal ve hizmet ihracatı % 3,4 7,9 16,3 (0,3) 5,8 6,1
Toplam mal ve hizmet ithalatı % 20,7 10,7 (0,4) 9,0 (1,7) (10,7)
GSYH % 9,2 8,8 2,1 4,1 3,3 (0,8)
GSYH (Cari fiyatlarla) Milyar TL 1.099 1.298 1.417 1.565 1.764 199
GSYH (ABD Doları) Milyar Dolar 732 774 786 822 810 (12)
Kişi başı milli gelir (GSYH) ABD Doları 10.003 10.428 10.459 10.807 10.537 (270)
Kişi başı milli gelir (SAGP, GSYH) ABD Doları 16.003 17.781 17.967 18.695 19.465 770
Nüfus (Yıl ortası) Bin kişi 73.142 74.224 75.176 76.055 76.903 848
İş gücüne katılma oranı % 46,5 47,4 47,6 48,3 50,1 1,8
İstihdam düzeyi Bin kişi 21.858 23.266 23.937 24.601 25.824 1.223
İşsizlik oranı % 11,1 9,1 8,4 9 9,6 0,6
Dış ticaret (ABD Doları):
İhracat (FOB) Milyar Dolar 114 135 153 152 161 9,0
İthalat (CIF)(2) Milyar Dolar 186 241 237 252 244 (8,0)
Dış ticaret dengesi % (71,7) (105,9) (84,1) (99,9) (83,5) 16,4
Cari işlemler dengesi / GSYH % (6,4) (9,7) (6,2) (7,9) (5,7) 2,2
Dış ticaret hacmi / GSYH % 40,9 48,5 49,5 49,1 49,9 0,8
Kamu finansmanı (%):
Genel devlet gelirleri / GSYH % 35,5 36,4 37,8 40,0 39,1 (0,9)
Genel devlet harcamaları / GSYH % 38,5 36,8 38,8 40,7 39,8 (0,9)
Genel devlet borçlanma gereği / GSYH % 3,0 0,4 1,0 0,7 0,8 0,1
Genel devlet faiz harcamaları / GSYH % 4,5 3,4 3,5 3,3 3,0 (0,3)
Kamu kesimi borçlanma gereği (3) / GSYH % 2,4 0,1 1,0 0,5 1,0 0,5
Pogram tanımlı kamu kesimi faiz dışı
fazla(3)/GSMH % 0,8 1,9 0,8 1,0 0,4 (0,6)
AB tanımlı Nominal borç stoku / GSYH % 42,3 39,1 36,2 36,2 33,1 (3,1)
Fiyatlar (Yüzde değişme):
GSYH deflatörü % 5,7 8,6 6,9 6,1 9,1 3,0
TÜFE (Yıl sonu) % 6,4 10,5 6,2 7,4 9,4 2,0
() Gerçekleşme tahmini.
(1) Büyümeye katkı olarak verilmektedir.
(2) Parasal olmayan altın ithalatı dahildir.
(3) Genel devlet ve KİT’leri kapsamaktadır.
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2015 Yılı Programı, tablo I.3-Temel ekonomik büyüklükler.
2010-2014 yıllarında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen sektörel büyüme hızları 1,
GSYH büyümesine yatırım, net mal ve hizmet ihracatı ve tüketimin katkısı 2 sayılı grafikte
gösterilmiştir.
()Gerçekleşme tahmini.
()Gerçekleşme tahmini.
Son yıllarda özel sektör yatırımlarının ve üretim kapasitesinin artması ile özelleştirme
uygulamalarının yaygınlaşması sonucunda KİT’lerin sayısı ve ekonomi içerisindeki payı
giderek azalmaktadır.
2- Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar:
KİT’lerin yönetim ve çalışma esasları 233 sayılı KHK’da, denetimle ilgili hususlar ise
6085 sayılı Kanun ve 3346 sayılı Kanun`la belirlenmiş olup, kalkınma planlarında ve yıllık
programlarında KİT’lerle ilgili hedef ve politikalara yer verildiği gibi, Bakanlar Kurulu kararı
Grafik: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Sabit Fiyatlarla)
-9
-6
-3
0
3
6
9
12
15
(Yüzde Değişme)
Tarım 2,4 6 3,1 3,5 ( 0,9)
Sanayi 12,6 7,2 1,8 3,4 3,6
Hizmetler 8,5 7,8 2,4 5,6 4,6
GSYH 9 7,5 2,1 4,1 3,3
2010 2011 2012 2013 2014()
Grafik: 2- GSYH Büyümesine Katkılar
-9
-6
-3
0
3
6
9
12
15
Tüketim 4,7 5,9 0,3 4 1,5
Yatırım 8,6 3,9 ( 2,0) 2,7 ( 0,2)
Net İhracat ( 4,4) ( 1,1) 4,0 -2,6 2,0
GSYH 9,0 8,8 2,1 4,1 3,3
2010 2011 2012 2013 2014()
Sayıştay
15
b) Türkiye ekonomisindeki gelişmeler:
Türkiye’nin 2010-2014 yıllarına ilişkin temel ekonomik göstergeleri 2 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 2-Türkiye'nin temel ekonomik göstergeleri
Temel göstergeler Ölçü 2010 2011 2012 2013 2014() Son iki
yıl farkı
Büyüme ve istihdam (Yüzde değişme):
Toplam tüketim % 5,7 7,5 0,3 5,2 1,9 (3,3)
-Kamu % 1,6 5,7 6,4 7,1 4,5 (2,6)
-Özel % 6,2 7,7 (0,3) 4,9 1,6 (3,3)
Toplam sabit sermaye yatırımı % 31,1 17,0 (2,5) 4,5 (1,8) (6,3)
-Kamu % 19,1 (3,1) 10,4 20,7 (0,9) (21,6)
-Özel % 34,5 22,2 (5,1) 0,7 (2,1) (2,8)
Stok değişimi (1) % 2,5 (0,2) (1,5) 1,6 0,2 (1,4)
Toplam mal ve hizmet ihracatı % 3,4 7,9 16,3 (0,3) 5,8 6,1
Toplam mal ve hizmet ithalatı % 20,7 10,7 (0,4) 9,0 (1,7) (10,7)
GSYH % 9,2 8,8 2,1 4,1 3,3 (0,8)
GSYH (Cari fiyatlarla) Milyar TL 1.099 1.298 1.417 1.565 1.764 199
GSYH (ABD Doları) Milyar Dolar 732 774 786 822 810 (12)
Kişi başı milli gelir (GSYH) ABD Doları 10.003 10.428 10.459 10.807 10.537 (270)
Kişi başı milli gelir (SAGP, GSYH) ABD Doları 16.003 17.781 17.967 18.695 19.465 770
Nüfus (Yıl ortası) Bin kişi 73.142 74.224 75.176 76.055 76.903 848
İş gücüne katılma oranı % 46,5 47,4 47,6 48,3 50,1 1,8
İstihdam düzeyi Bin kişi 21.858 23.266 23.937 24.601 25.824 1.223
İşsizlik oranı % 11,1 9,1 8,4 9 9,6 0,6
Dış ticaret (ABD Doları):
İhracat (FOB) Milyar Dolar 114 135 153 152 161 9,0
İthalat (CIF)(2) Milyar Dolar 186 241 237 252 244 (8,0)
Dış ticaret dengesi % (71,7) (105,9) (84,1) (99,9) (83,5) 16,4
Cari işlemler dengesi / GSYH % (6,4) (9,7) (6,2) (7,9) (5,7) 2,2
Dış ticaret hacmi / GSYH % 40,9 48,5 49,5 49,1 49,9 0,8
Kamu finansmanı (%):
Genel devlet gelirleri / GSYH % 35,5 36,4 37,8 40,0 39,1 (0,9)
Genel devlet harcamaları / GSYH % 38,5 36,8 38,8 40,7 39,8 (0,9)
Genel devlet borçlanma gereği / GSYH % 3,0 0,4 1,0 0,7 0,8 0,1
Genel devlet faiz harcamaları / GSYH % 4,5 3,4 3,5 3,3 3,0 (0,3)
Kamu kesimi borçlanma gereği (3) / GSYH % 2,4 0,1 1,0 0,5 1,0 0,5
Pogram tanımlı kamu kesimi faiz dışı
fazla(3)/GSMH % 0,8 1,9 0,8 1,0 0,4 (0,6)
AB tanımlı Nominal borç stoku / GSYH % 42,3 39,1 36,2 36,2 33,1 (3,1)
Fiyatlar (Yüzde değişme):
GSYH deflatörü % 5,7 8,6 6,9 6,1 9,1 3,0
TÜFE (Yıl sonu) % 6,4 10,5 6,2 7,4 9,4 2,0
() Gerçekleşme tahmini.
(1) Büyümeye katkı olarak verilmektedir.
(2) Parasal olmayan altın ithalatı dahildir.
(3) Genel devlet ve KİT’leri kapsamaktadır.
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2015 Yılı Programı, tablo I.3-Temel ekonomik büyüklükler.
2010-2014 yıllarında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen sektörel büyüme hızları 1,
GSYH büyümesine yatırım, net mal ve hizmet ihracatı ve tüketimin katkısı 2 sayılı grafikte
gösterilmiştir.
()Gerçekleşme tahmini.
()Gerçekleşme tahmini.
Son yıllarda özel sektör yatırımlarının ve üretim kapasitesinin artması ile özelleştirme
uygulamalarının yaygınlaşması sonucunda KİT’lerin sayısı ve ekonomi içerisindeki payı
giderek azalmaktadır.
2- Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar:
KİT’lerin yönetim ve çalışma esasları 233 sayılı KHK’da, denetimle ilgili hususlar ise
6085 sayılı Kanun ve 3346 sayılı Kanunla belirlenmiş olup, kalkınma planlarında ve yıllık programlarında KİT’lerle ilgili hedef ve politikalara yer verildiği gibi, Bakanlar Kurulu kararı Grafik: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Sabit Fiyatlarla) -9 -6 -3 0 3 6 9 12 15 (Yüzde Değişme) Tarım 2,4 6 3,1 3,5 ( 0,9) Sanayi 12,6 7,2 1,8 3,4 3,6 Hizmetler 8,5 7,8 2,4 5,6 4,6 GSYH 9 7,5 2,1 4,1 3,3 2010 2011 2012 2013 2014(*) Grafik: 2- GSYH Büyümesine Katkılar -9 -6 -3 0 3 6 9 12 15 Tüketim 4,7 5,9 0,3 4 1,5 Yatırım 8,6 3,9 ( 2,0) 2,7 ( 0,2) Net İhracat ( 4,4) ( 1,1) 4,0 -2,6 2,0 GSYH 9,0 8,8 2,1 4,1 3,3 2010 2011 2012 2013 2014(*) 2010-2014 yıllarında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen sektörel büyüme hızları 1, GSYH büyümesine yatırım, net mal ve hizmet ihracatı ve tüketimin katkısı 2 sayılı grafikte gösterilmiştir. (*)Gerçekleşme tahmini. (*)Gerçekleşme tahmini. Son yıllarda özel sektör yatırımlarının ve üretim kapasitesinin artması ile özelleştirme uygulamalarının yaygınlaşması sonucunda KİT’lerin sayısı ve ekonomi içerisindeki payı giderek azalmaktadır. 2- Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar: KİT’lerin yönetim ve çalışma esasları 233 sayılı KHK’da, denetimle ilgili hususlar ise 6085 sayılı Kanun ve 3346 sayılı Kanunla belirlenmiş olup, kalkınma planlarında ve yıllık
programlarında KİT’lerle ilgili hedef ve politikalara yer verildiği gibi, Bakanlar Kurulu kararı
Grafik: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Sabit Fiyatlarla)
-9
-6
-3
0
3
6
9
12
15
(Yüzde Değişme)
Tarım 2,4 6 3,1 3,5 ( 0,9)
Sanayi 12,6 7,2 1,8 3,4 3,6
Hizmetler 8,5 7,8 2,4 5,6 4,6
GSYH 9 7,5 2,1 4,1 3,3
2010 2011 2012 2013 2014()
Grafik: 2- GSYH Büyümesine Katkılar
-9
-6
-3
0
3
6
9
12
15
Tüketim 4,7 5,9 0,3 4 1,5
Yatırım 8,6 3,9 ( 2,0) 2,7 ( 0,2)
Net İhracat ( 4,4) ( 1,1) 4,0 -2,6 2,0
GSYH 9,0 8,8 2,1 4,1 3,3
2010 2011 2012 2013 2014()
Grafik 2- GSYH büyümesine katkılar
Grafik 1- Sektörel büyüme hızları (sabit fiyatlarla)
(*)Gerçekleşme tahmini
Genel Rapor • 2014 16 ile çıkarılan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkların genel yatırım ve finansman programı ve Başbakanlık tasarruf genelgeleri ile de KİT’lerin faaliyetlerine ilişkin çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. a) Kalkınma planları: Toplumun refahını artırmak, hayat standardını yükseltmek, temel hak ve özgürlükler zemininde adil, güvenli ve huzurlu bir yaşam ortamı tesis etmek amacı ile insan için ve insanla beraber kalkınma yaklaşımının hayata geçirilmesi ve refahın toplumun tüm kesimlerine yaygınlaştırılması temel önceliğini içeren 2014-2018 dönemi için hazırlanan Onuncu Kalkınma Planında; -Uygulanacak politikalar sonucunda reel GSYH’nın yıllık ortalama yüzde 5,5 oranında artması, cari GSYH’nin 1,3 trilyon dolara, kişi başına gelirin ise 16 bin dolara ulaşması, -Sanayinin GSYH içerisindeki payının azalma eğiliminin tersine çevrilmesi, sanayinin geliştirilmesine ve rekabet gücünün artırılmasına yönelik atılacak adımlarla sanayi sektörünün yüzde 6,4 oranında büyümesi ve GSYH içerisindeki payının bir miktar artması, tarım sektörünün yıllık ortalama yüzde 3,1 oranında büyümesi ve GSYH içerisindeki payının plan dönemi sonunda yüzde 6,8’e gerilemesi, hizmetler sektörünün ise GSYH’ya paralel bir eğilim sergilemesi, -Plan dönemi sonunda özelleştirme programındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin ürettiği katma değerin GSYH içindeki payının yüzde 0,8 olarak gerçekleşmesi, -Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin faaliyetlerinin, ekonomik amaç ve hedeflere dayalı olarak yürütülmesi, devlet tarafından gerçekleştirilmesi zorunlu olan sosyal amaçlı ve kamu yararına yönelik faaliyetler için bu kuruluşların görevlendirilmesinden ziyade evrensel hizmet fonu oluşturulması gibi yöntemlerin öncelikli olarak değerlendirilmesi, KİT’lerin görevlendirilmesi zaruretinin ortaya çıkması durumunda ise oluşacak maliyet zamanında karşılanması, -KİT’lerin faaliyetlerinin, piyasa mekanizmasını bozucu etkiye neden olmayacak şekilde yürütülmesi, -KİT’lerde verimliliğin, hesap verebilirliğin, karar süreçlerinde esnekliğin artırılmasını sağlayacak uluslararası kabul görmüş kurumsal yönetim ilkeleriyle ve yeni Türk Ticaret Kanunuyla uyumlu bir mevzuat düzenlemesi yapılması, -Stratejik yönetim anlayışının yaygınlaştırılması, KİT faaliyetlerinin stratejik planlar ve performans programlarına uyumunun artırılmasına yönelik uygulamalar gerçekleştirilmesi, KİT’lerde etkili iç denetim ve iç kontrol mekanizmasının kurulması ve iç denetim birimlerinin etkin hale getirilmesi, dış denetim süreçlerinin, hesap verebilirlik anlayışı çerçevesinde etkinleştirilmesi, -KİT’lerin, istikrarlı yüksek büyümeye katkı sağlamak amacıyla teknolojik altyapılarını ve Ar-Ge faaliyetlerini geliştirerek katma değeri yüksek ürünlere yoğunlaşması, yerli enerji kaynaklarından faydalanması ve ihracata yönelik yeni fırsatları değerlendirmesi, -KİT’lerde hizmet alım süreçlerinin etkinleştirilerek mal ve hizmet üretiminde kalite- maliyet dengesinin sağlanması, -Özelleştirme uygulamalarının, uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde belirlenmiş bir program dâhilinde sürdürülmesi, uygulamalarda halka arz yönteminin kullanılmasına ağırlık verilmesi,
Sayıştay 17 ile çıkarılan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkların genel yatırım ve finansman programı ve Başbakanlık tasarruf genelgeleri ile de KİT’lerin faaliyetlerine ilişkin çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. a) Kalkınma planları: Toplumun refahını artırmak, hayat standardını yükseltmek, temel hak ve özgürlükler zemininde adil, güvenli ve huzurlu bir yaşam ortamı tesis etmek amacı ile insan için ve insanla beraber kalkınma yaklaşımının hayata geçirilmesi ve refahın toplumun tüm kesimlerine yaygınlaştırılması temel önceliğini içeren 2014-2018 dönemi için hazırlanan Onuncu Kalkınma Planında; -Uygulanacak politikalar sonucunda reel GSYH’nın yıllık ortalama yüzde 5,5 oranında artması, cari GSYH’nin 1,3 trilyon dolara, kişi başına gelirin ise 16 bin dolara ulaşması, -Sanayinin GSYH içerisindeki payının azalma eğiliminin tersine çevrilmesi, sanayinin geliştirilmesine ve rekabet gücünün artırılmasına yönelik atılacak adımlarla sanayi sektörünün yüzde 6,4 oranında büyümesi ve GSYH içerisindeki payının bir miktar artması, tarım sektörünün yıllık ortalama yüzde 3,1 oranında büyümesi ve GSYH içerisindeki payının plan dönemi sonunda yüzde 6,8’e gerilemesi, hizmetler sektörünün ise GSYH’ya paralel bir eğilim sergilemesi, -Plan dönemi sonunda özelleştirme programındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin ürettiği katma değerin GSYH içindeki payının yüzde 0,8 olarak gerçekleşmesi, -Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar dâhil KİT’lerin faaliyetlerinin, ekonomik amaç ve hedeflere dayalı olarak yürütülmesi, devlet tarafından gerçekleştirilmesi zorunlu olan sosyal amaçlı ve kamu yararına yönelik faaliyetler için bu kuruluşların görevlendirilmesinden ziyade evrensel hizmet fonu oluşturulması gibi yöntemlerin öncelikli olarak değerlendirilmesi, KİT’lerin görevlendirilmesi zaruretinin ortaya çıkması durumunda ise oluşacak maliyet zamanında karşılanması, -KİT’lerin faaliyetlerinin, piyasa mekanizmasını bozucu etkiye neden olmayacak şekilde yürütülmesi, -KİT’lerde verimliliğin, hesap verebilirliğin, karar süreçlerinde esnekliğin artırılmasını sağlayacak uluslararası kabul görmüş kurumsal yönetim ilkeleriyle ve yeni Türk Ticaret Kanunuyla uyumlu bir mevzuat düzenlemesi yapılması, -Stratejik yönetim anlayışının yaygınlaştırılması, KİT faaliyetlerinin stratejik planlar ve performans programlarına uyumunun artırılmasına yönelik uygulamalar gerçekleştirilmesi, KİT’lerde etkili iç denetim ve iç kontrol mekanizmasının kurulması ve iç denetim birimlerinin etkin hale getirilmesi, dış denetim süreçlerinin, hesap verebilirlik anlayışı çerçevesinde etkinleştirilmesi, -KİT’lerin, istikrarlı yüksek büyümeye katkı sağlamak amacıyla teknolojik altyapılarını ve Ar-Ge faaliyetlerini geliştirerek katma değeri yüksek ürünlere yoğunlaşması, yerli enerji kaynaklarından faydalanması ve ihracata yönelik yeni fırsatları değerlendirmesi, -KİT’lerde hizmet alım süreçlerinin etkinleştirilerek mal ve hizmet üretiminde kalite- maliyet dengesinin sağlanması, -Özelleştirme uygulamalarının, uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde belirlenmiş bir program dâhilinde sürdürülmesi, uygulamalarda halka arz yönteminin kullanılmasına ağırlık verilmesi, -Kamu elektrik üretim tesislerinin önemli bir bölümü ile dağıtım varlıklarının tümünün özelleştirilmesinin tamamlanması, kamu kesiminin özelleştirmelerin dışında tuttuğu santrallerle elektrik üretimine devam etmesi, iletim ve toptan satış faaliyetlerini sürdürmesi, -Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun çerçevesinde TCDD’nin yeniden yapılandırılmasının tamamlanması, demiryolu yük ve yolcu taşımacılığının özel demiryolu işletmelerine açılması, TCDD şebekesi yenileme ve bakım- onarım hizmetlerinin özel kesim eliyle yürütülmesinin esas olması, TCDD’nin kamu üzerindeki mali yükünün sürdürülebilir bir seviyeye çekilmesi, öngörülmüştür. b) Orta vadeli plan ve yıllık programlar: 08.10.2013 tarih ve 28789 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 09.09.2013 ve 2013/5444 sayılı Bakanlar Kurulu kararının eki Orta Vadeli Programda (2014-2016) kamu iktisadi teşebbüsleri ve özelleştirmeye ilişkin olarak; -KİT’lerin kârlılık, verimlilik ve kurumsal yönetim ilkelerine uygun olarak işletilmesinin esas olduğu, -Fiyatlandırma başta olmak üzere KİT’lerin tüm işletmecilik politikalarının, stratejik planlar ile genel yatırım ve finansman kararnamelerinde öngörülen hedeflere ulaşacak şekilde belirlenmesi ve etkin bir şekilde uygulanması, KİT faaliyetlerinin, piyasa mekanizmasını bozucu etkiye neden olmayacak şekilde yürütülmesi, -KİT’lerde; yetkilendirmeyi, hesap verebilirliği, şeffaflığı, karar alma süreçlerinde etkinliği ve performansa dayalı yönetimi esas alan stratejik yönetim anlayışının yaygınlaştırılması, -KİT faaliyetlerinin stratejik planlar ve performans programlarına uyumunun artırılmasına yönelik uygulamaların gerçekleştirilmesi, -Bütün KİT’lerde etkili iç denetim ve iç kontrol mekanizması kuruluş sürecinin tamamlanması ve iç denetim birimlerinin etkin hale getirilmesi, -KİT’lerin; sosyal amaçlı ve kamu yararına yönelik faaliyetler için mümkün olduğunca görevlendirilmemesi, bununla birlikte KİT’lerin görevlendirilmesinin zorunlu olması durumunda oluşacak maliyetin zamanında karşılanması, -KİT’lerin, istikrarlı yüksek büyümeye katkı sağlamak amacıyla teknolojik altyapılarını ve Ar-Ge faaliyetlerini geliştirerek katma değeri yüksek ürünlere yoğunlaşması, yerli enerji kaynaklarından faydalanması ve ihracata yönelik yeni fırsatları değerlendirmesi, -KİT’lerde etkin bir istihdam politikası uygulanmasına devam edilmesi, -KİT’lerde hizmet alım süreçlerinin etkinleştirilerek mal ve hizmet üretiminde kalite- maliyet dengesinin sağlanması, -Yurt içi ve yurt dışında petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerinin hızlandırılması, linyit kömürü ve jeotermal gibi yerli kaynakların arama ve üretim faaliyetlerinin azami seviyeye çıkarılması, kaya gazı ve diğer yeni teknolojilere yönelik kapsamlı araştırma faaliyetlerinin yürütülmesi, -TCDD Genel Müdürlüğünün yeniden yapılandırılmasının tamamlanması, demiryolu yük ve yolcu taşımacılığının özel demiryolu işletmelerine açılması, TCDD’nin kamu üzerindeki mali yükünün sürdürülebilir bir seviyeye çekilmesi,
Genel Rapor • 2014 18 -TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ’ın demiryolu sektöründe yapılan yasal düzenlemeler sonucu oluşan piyasa beklentilerini de karşılayacak şekilde yeniden yapılandırılması, -PTT’nin anonim şirket statüsünde yeniden yapılandırılmasının tamamlanması, -Özelleştirme uygulamalarının, makroekonomik politikalar ve uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde belirlenmiş bir programa dayalı olarak sürdürülmesi, özelleştirme uygulamalarında halka arz yönteminin kullanılmasına ağırlık verilmesi, hususlarına yer verilmiştir. Yıllık programlarda, genelde bütün ekonomide uygulanacak politikaların yanı sıra KİT’lerle ilgili politikalara da yer verilmekte olup, 25.10.2013 tarih ve 28802 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2014 Yılı Programında KİT’lerle ilgili olarak; -2014 yılında özelleştirme kapsamında izlenen kuruluşlar dahil KİT sisteminin finansman fazlasının GSYH’ya oranının %0,09 olması, -Genel Yatırım ve Finansman Programında öngörülen fiyat politikalarının gerçekleştirilmesi, -Tarım KİT’lerinde alım miktar ve fiyatlarının öngörülenin üstünde stok artışına yol açmayacak şekilde tespit edilmesi, -Yatırım harcamalarının belirlenen seviyede kalması ve bütçeden yapılacak transferlerin gerçekleştirilmesi, -KİT’lerin, 01.01.2015 tarihinde bağımsız denetim kapsamına girmelerinden ve finansal raporlamalarını Türkiye Muhasebe Standartlarına göre yapmak zorunda olmalarından ötürü, 2014 yılında mali altyapılarının buna uygun hale getirilmesi, -2014 yılında EÜAŞ’a ait elektrik üretim santrallerinin özelleştirme çalışmalarının sürdürülmesi, -2014 yılında tarım KİT’leri tarafından 2,5 milyon ton buğday alımı ve 9 milyon ton şeker pancarı alımı gerçekleştirilmesi, -ÇAYKUR tarafından 2014 yılında 650 bin ton yaş çay yaprağı alımı ve 120 bin ton işlenmiş çay satışı yapılması, hedefleri benimsenmiştir. c)Genel yatırım ve finansman programı: KİT’lerin yıllık çalışmalarını yürütürken uyacakları esaslar, mal ve hizmet tedarik ve üretim faaliyetlerine, borç ödemeleri ve alacaklarına, istihdama ilişkin hükümler, uygulanacak fiyatlara ilişkin esaslar, her yıl Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman programı ile belirlenmektedir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıklarının 2014 Yılına Ait Genel Yatırım ve Finansman Programı, Bakanlar Kurulu’nun 30.09.2013 tarih ve 2013/5503 sayılı Kararı ile kabul edilmiş, 08.11.2013 tarih ve 28815 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye ekonomisi içindeki yeri: KİT’lerin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgiler 3 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay 19 -TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ’ın demiryolu sektöründe yapılan yasal düzenlemeler sonucu oluşan piyasa beklentilerini de karşılayacak şekilde yeniden yapılandırılması, -PTT’nin anonim şirket statüsünde yeniden yapılandırılmasının tamamlanması, -Özelleştirme uygulamalarının, makroekonomik politikalar ve uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde belirlenmiş bir programa dayalı olarak sürdürülmesi, özelleştirme uygulamalarında halka arz yönteminin kullanılmasına ağırlık verilmesi, hususlarına yer verilmiştir. Yıllık programlarda, genelde bütün ekonomide uygulanacak politikaların yanı sıra KİT’lerle ilgili politikalara da yer verilmekte olup, 25.10.2013 tarih ve 28802 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2014 Yılı Programında KİT’lerle ilgili olarak; -2014 yılında özelleştirme kapsamında izlenen kuruluşlar dahil KİT sisteminin finansman fazlasının GSYH’ya oranının %0,09 olması, -Genel Yatırım ve Finansman Programında öngörülen fiyat politikalarının gerçekleştirilmesi, -Tarım KİT’lerinde alım miktar ve fiyatlarının öngörülenin üstünde stok artışına yol açmayacak şekilde tespit edilmesi, -Yatırım harcamalarının belirlenen seviyede kalması ve bütçeden yapılacak transferlerin gerçekleştirilmesi, -KİT’lerin, 01.01.2015 tarihinde bağımsız denetim kapsamına girmelerinden ve finansal raporlamalarını Türkiye Muhasebe Standartlarına göre yapmak zorunda olmalarından ötürü, 2014 yılında mali altyapılarının buna uygun hale getirilmesi, -2014 yılında EÜAŞ’a ait elektrik üretim santrallerinin özelleştirme çalışmalarının sürdürülmesi, -2014 yılında tarım KİT’leri tarafından 2,5 milyon ton buğday alımı ve 9 milyon ton şeker pancarı alımı gerçekleştirilmesi, -ÇAYKUR tarafından 2014 yılında 650 bin ton yaş çay yaprağı alımı ve 120 bin ton işlenmiş çay satışı yapılması, hedefleri benimsenmiştir. c)Genel yatırım ve finansman programı: KİT’lerin yıllık çalışmalarını yürütürken uyacakları esaslar, mal ve hizmet tedarik ve üretim faaliyetlerine, borç ödemeleri ve alacaklarına, istihdama ilişkin hükümler, uygulanacak fiyatlara ilişkin esaslar, her yıl Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman programı ile belirlenmektedir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıklarının 2014 Yılına Ait Genel Yatırım ve Finansman Programı, Bakanlar Kurulu’nun 30.09.2013 tarih ve 2013/5503 sayılı Kararı ile kabul edilmiş, 08.11.2013 tarih ve 28815 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye ekonomisi içindeki yeri: KİT’lerin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgiler 3 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge : 3 - KİT'lerin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgileri Son iki Artış veya yıl farkı azalış (% ) Esas sermaye Bin TL 81.926.245 92.079.413 99.517.123 102.922.121 137.576.615 34.654.494 33,7 Ödenmiş sermaye " 68.817.601 80.925.708 87.314.514 96.640.939 115.694.151 19.053.212 19,7 Sermaye ödeme oranı % 84,0 87,9 87,7 93,9 84,1 (10) (10,4) Kaynaklar : Öz kaynaklar Bin TL 97.419.573 111.276.822 126.649.570 129.429.973 151.592.218 22.162.245 17,1 Yabancı kaynaklar : -Kısa süreli " 218.088.789 252.980.541 271.617.421 335.663.784 374.766.626 39.102.842 11,6 -Uzun süreli " 25.926.091 32.017.127 39.680.125 49.443.504 69.340.965 19.897.461 40,2 Varlıklar : -Dönen varlıklar (Net) " 138.675.736 167.696.362 230.591.448 310.195.931 304.357.042 (5.838.889) (1,9) -Duran varlıklar (Net) " 202.758.717 228.578.128 207.355.668 204.341.330 291.342.767 87.001.437 42,6 Fiili kaynak-ödeme farkı () 1.893.924 (5.367.872) (5.895.335) (339.852) (555.203) (215.351) 63,4 Yatırım harcamaları (Nakdi) " 6.640.824 7.481.247 8.447.206 10.167.029 9.340.286 (826.743) (8,1) Tüm alımlar tutarı " 40.464.329 61.864.055 75.038.651 67.043.571 79.470.474 12.426.903 18,5 Net satış hasılatı () " 86.371.264 98.638.396 122.419.364 112.182.066 120.040.853 7.858.787 7,0 Satışların maliyeti () " 73.425.954 90.513.212 112.549.728 100.127.744 116.484.865 16.357.121 16,3 M evduat " 180.914.843 179.313.616 198.950.205 242.491.343 256.964.000 14.472.657 6,0 Verilen krediler " 112.361.526 141.074.660 157.154.654 229.685.777 290.194.000 60.508.223 26,3 Sübvansiyonlar " 3.216.233 1.965.823 1.609.843 2.488.738 756.422 (1.732.316) (69,6) Stoklar: -İlk madde ve malzeme " 3.640.441 3.489.046 3.693.092 3.056.641 2.969.592 (87.049) (2,8) -Yarı mamul-ara mamul " 230.887 723.426 911.335 477.301 695.393 218.092 45,7 -M amul " 3.373.089 3.642.522 3.881.709 4.115.851 3.505.493 (610.358) (14,8) -Ticari mal " 2.945.822 5.179.843 6.504.126 5.123.598 4.445.180 (678.418) (13,2) Personel: M emur (ortalama) Kişi 8.693 7.377 6.054 5.613 5.089 (524) (9,3) Sözleşmeli personel (ortalama) " 77.842 77.667 78.700 76.656 74.423 (2.233) (2,9) İşçi (ortalama) " 133.736 131.734 128.852 117.265 116.112 (1.153) (1,0) Toplam personel giderleri Bin TL 10.858.194 11.589.931 12.669.978 13.437.500 13.865.476 427.976 3,2 Toplam memur giderleri Bin TL 387.893 406.015 381.910 394.745 358.996 (35.749) (9,1) Toplam sözleşmeli personel giderleri " 2.757.528 3.231.075 3.816.186 4.166.530 4.196.718 30.188 0,7 Toplam işçi giderleri " 7.701.364 7.936.319 8.453.101 8.857.700 9.290.225 432.525 4,9 Aylık kişi başına memur giderleri TL 3.718 4.586 5.257 5.861 5.879 18 0,3 Aylık kişi başına sözleşmeli personel giderleri " 2.952 3.467 4.041 4.529 4.699 170 3,7 Aylık kişi başına işçi giderleri " 4.799 5.020 5.467 6.295 6.668 373 5,9 Tahakkuk eden kurumlar vergisi Bin TL 3.466.953 2.112.189 3.722.821 3.069.524 3.081.301 11.777 0,4 Tahakkuk eden tüm vergiler " 11.311.410 6.739.841 9.466.133 7.885.654 7.409.914 (475.740) (6,0) GSYH'ya katkı (üretici fiyatlarıyla) " 28.419.924 24.922.324 29.191.560 35.056.128 30.485.576 (4.570.552) (13,0) GSYH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 32.984.044 27.283.134 33.324.893 38.032.044 33.973.111 (4.058.933) (10,7) GSM H'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 32.831.572 26.751.431 33.930.050 38.443.982 31.962.765 (6.481.217) (16,9) İşletme faaliyetleri kârları toplamı () " 10.959.184 6.501.152 7.135.737 9.539.996 4.564.038 (4.975.958) (52,2) İşletme faaliyetleri zararları toplamı () " (2.797.204) (4.183.751) (3.291.996) (2.634.139) (6.523.789) (3.889.650) 147,7 Finansman giderleri (yatırımlar hariç)() " 1.213.396 1.974.379 824.391 1.187.395 766.793 (420.602) (35,4) Dönem kârları toplamı Bin TL 18.473.835 14.044.365 15.623.669 20.711.678 14.922.478 (5.789.200) (28,0) Dönem zararları toplamı Bin TL (4.096.512) (3.980.371) (2.634.375) (6.772.041) (6.671.304) 100.737 (1,5) (*) M ali kuruluşlar hariç. 2014 Toplu bilgiler Ölçü 2010 2011 2012 2013
Genel Rapor • 2014 20 2014 yılında KİT’ler tarafından kullanılan 595,7 milyar TL tutarındaki kaynakların; %77 oranında 458,5 milyar TL’si mali kuruluşlara, %23 oranında 137,2 milyar TL’si işletmeci KİT’lere aittir. 2014 yılında gerçekleştirilen 19,1 milyar TL’lik ödeme ile 115,7 milyar TL’ye ulaşan ödenmiş sermayenin; %13,7 oranında 15,8 milyar TL’si mali kuruluşlara, %86,3 oranında 99,9 milyar TL’si işletmeci KİT’lere aittir. 2010-2014 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla ayrıntısına (Ek:1) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca bilgilere (Ek:8) de yer verilmiş, KİT’lerin istihdam, üretim, yatırım, hazine ile ilişkiler ve yaratılan katma değer olarak Türkiye ekonomisindeki yeri aşağıda ayrıntılı olarak incelenmiştir. a) İstihdam yönünden: Türkiye’de ve KİT’lerde 2010-2014 dönemine istihdam edilen personel sayısı, sektörler bazında ayrıntılı olarak 4 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay
21
2014 yılında KİT’ler tarafından kullanılan 595,7 milyar TL tutarındaki kaynakların;
%77 oranında 458,5 milyar TL’si mali kuruluşlara, %23 oranında 137,2 milyar TL’si
işletmeci KİT’lere aittir.
2014 yılında gerçekleştirilen 19,1 milyar TL’lik ödeme ile 115,7 milyar TL’ye ulaşan
ödenmiş sermayenin; %13,7 oranında 15,8 milyar TL’si mali kuruluşlara, %86,3 oranında
99,9 milyar TL’si işletmeci KİT’lere aittir.
2010-2014 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla
ayrıntısına (Ek:1) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca bilgilere
(Ek:8) de yer verilmiş, KİT’lerin istihdam, üretim, yatırım, hazine ile ilişkiler ve yaratılan
katma değer olarak Türkiye ekonomisindeki yeri aşağıda ayrıntılı olarak incelenmiştir.
a) İstihdam yönünden:
Türkiye’de ve KİT’lerde 2010-2014 dönemine istihdam edilen personel sayısı,
sektörler bazında ayrıntılı olarak 4 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge:4-Sektörler itibarıyla istihdam
(Bin kişi)
Sektörler
2010
2011
2012
2013
2014
TR
KİT
TR
KİT
TR
KİT
TR
KİT
TR
KİT
KİT/
TR (%)
1-Tarım
5.683
4
6.143
4
6.097
4
5.204
4
5.470
3
0,1
2-Sanayi :
a)Madencilik
115
30
125
30
113
28
105
26
25
b)İmalat sanayii
4.216
33
4.367
32
4.420
30
4.778
29
28
c)Enerji
165
34
212
31
218
31
218
21
21
Toplam
(2)
4.496
97
4.704
93
4.751
89
5.101
76
5.316
74
1,4
3-Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
1.213
71
1.255
70
1.333
71
1.406
70
67
b)Ticaret
4.471
5
4.771
5
4.892
5
4.826
5
5
c)Diğer hizmetler
5.027
5
5.280
3
5.775
2
5.994
1
1
Toplam
(3)
10.711
81
11.306
78
12.000
78
12.226
76
13.235
73
0,6
4-Mali kuruluşlar
273
40
280
42
264
43
288
44
45
5-Diğer
1.431
1.677
1.709
1.782
1.912
Genel toplam
22.594
222
24.110
217
24.821
214
24.601
200
25.933
195
0,8
KİT/TR
(%)
1,0
0,9
0,9
0,8
0,8
Notlar:
1- KİT değerleri ortalamadır.
2- Türkiye değerleri, TÜİK
Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına dayananTemel İstatistikler veri tabanından
(www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=temelist) alınmış, yıllık ortalamalardır.
Genel Rapor • 2014 22 TÜİK hane halkı işgücü anketi sonuçlarına göre; 2014 yılında Türkiye’nin istihdama baz teşkil eden 15 yaş üzeri nüfusu 57 milyon kişi, işgücüne dahil olmayan nüfus 28,2 milyon kişi, toplam işgücü 28,8 milyon kişi, işgücüne katılma oranı %50,5, toplam istihdam 25,9 milyon kişi, istihdam oranı %45,5, işsiz sayısı 2,9 milyon kişi, işsizlik oranı ise %9,9 olarak gerçekleşmiştir. 2009 yılında 20,6 milyon kişi olan toplam istihdam, 5 yıl sonra 2014 yılında %26 oranında 5,3 milyon kişi artarak 25,9 milyon kişiye ulaşmıştır. Bunun sonucunda işsizlik oranı 2009 yılındaki %13,1 seviyesinden 2014 yılında %9,9 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranı 2009 yılından sonra 2013 yılına kadar düşen bir trend izlemiş, ancak 2013’de %9’a ve 2014’te de %9,9’a yükselmiştir. 1980’li yıllarda izlenmeye başlanan özelleştirme politikaları ve uygulamaları sonucunda KİT’ler, diğer göstergeler bakımından olduğu gibi, istihdam bakımından da küçülmeye başlamışlardır. 1990 yılında Türkiye istihdamının %3,9’u oranında 720 bin kişi istihdam edilen KİT’lerde, izleyen dönemlerde hem sayısal ve hem de oransal olarak azalan bir trend görülmüştür. 2010-2014 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde Türkiye istihdamında %26 oranında artış meydana gelirken, KİT istihdamı %18 oranında azalmıştır. Bunun sonucunda 2009 yılında Türkiye toplam istihdamının %1,1’i oranında 238 bin kişisi KİT’lerde sağlanırken, 2014 yılı sonunda durum %0,8 oranında 195 bin kişiye düşmüştür. Bu gelişmede, KİT’lerin özelleştirilmesi yanında, son yıllarda birçok işin hizmet alımı suretiyle yüklenicilere gördürülmesi ve bu nedenle KİT istihdamının yerini özel sektör istihdamının alması etkili olmuştur. b) Üretim yönünden: KİT’lerin üretim yönünden Türkiye ekonomisi içindeki yeri; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve mali kuruluşlar (bankacılık ve sigortacılık) olmak üzere iki grup halinde değerlendirilmiştir. ba) Mal ve hizmet üretimi yönünden: Bazı mal ve hizmetlerin, 2010-2014 yıllarına ait Türkiye ve KİT üretimleri 5 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
1
1
100,0
5
5
100,0
3
3
100,0
10
10
100,0
3-Enerji :
-Elektrik (brüt)
GW
h
211.208
95.532
45,2
229.395
92.351
40,3
239.081
90.823
38,0
240.154
77.352
32,2
251.963
70.469
28,0
4-Ulaştırma:
a) Yolcu taşıma:
-Demiryolu
Milyon yolcuxkm
5.491
5.491
100,0
5.882
5.882
100,0
4.598
4.598
100,0
3.775
3.775
100,0
4.393
4.393
100,0
b)Yük taşıma:
-Demiryolu
Milyon tonxkm
11.300
11.300
100,0
11.303
11.303
100,0
11.223
11.223
100,0
11.177
11.177
100,0
11.601
11.601
100,0
c)Petrol ve doğal gaz taşıma
-Doğal gaz
Milyon Sm³
38.187
38.187
100,0
43.828
43.828
100,0
46.773
46.773
100,0
46.534
46.534
100,0
50.311
50.311
100,0
-Ham
petrol (boru hattı)
Milyon ton/yıl
24,9
24,9
100,0
26,9
26,9
100,0
23,9
23,9
100,0
25
25
100,0
13
13
100,0
5-Haberleşme:
Bin adet
-Kablo TV
abonesi
1.230
1.230
100,0
1.261
1.261
100,0
1.251
1.251
100,0
1.182
1.182
100,0
1.176
1.176
100,0
Kaynak: Türkiye değerleri TÜİK, M
İGEM
ve PİGM
istatistiklerinden alınmıştır.
Genel Rapor • 2014
24
2014 yılında Türkiye üretiminde KİT payları; gövde et üretiminde %2,5’lik oranla bir
önceki yıla göre yakın oranda gerçekleşmiş olup, çay üretiminde %6 artışla %67, şeker
üretiminde %7 düşüşle %50 olarak gerçekleşmiştir.
2013 yılında çıkarılan “6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının
Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun”la; Türkiye’de yeni bir dönem başlamış, sektör rekabete
açılmış, TCDD altyapı işletmecisi olarak ve İDT statüsünde yapılandırılırken; demiryolu tren
işletmecisi olarak “TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi” unvanıyla yeni bir şirket kurulması
öngörülmüştür. Söz konusu düzenlemeye uygun yapılanma çalışmaları halen devam
etmektedir.
2013 yılına kadar demir yolları ile ilgili lokomotif ve vagon üretiminde tekel
konumunda olan TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMTAŞ, TÜLOMSAŞ ve TÜVASAŞ
tarafından 2014 yılında 840 adet yük ve yolcu vagonu imal edilmiş, bir önceki yıla göre
üretim %9,6 oranında gerilemiştir.
TCDD tarafından, 2014 yılında demir yolu ile bir önceki yıla göre %69 artışla 78,4
milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların taşındığı mesafe 4,4 milyar yolcuxkm olmuştur. 2014
yılında demir yolu ile yapılan yük taşımacılığı da 11,6 milyar tonxkm olarak gerçekleşmiştir.
Türkiye’nin 2014 yılı elektrik enerjisi kurulu gücü 2013 yılına göre %8,6 oranında
artarak 69.520 MW olarak gerçekleşmiş olup, bunun %31,5’i oranında 21.879 MW’ı EÜAŞ
ve bağlı ortaklıklarına aittir.
EÜAŞ kurulu gücünün %45,5’i (8.879 MW) termik, %54,5’i (13.000 MW)
hidroelektrik santrallere aittir. Özelleştirmelerin etkisiyle, EÜAŞ bünyesindeki santrallerde
2014 yılında elektrik üretimi bir önceki yıla göre %8,9 oranında azalma ile brüt 70.469 GWh
olmuştur. 2013 yılında %32,2 olan KİT payı 2014 yılında %28’e gerilemiştir.
2010-2014 döneminde; KİT’lerin Türkiye üretimindeki paylarında azalma eğilimi
olduğu görülmektedir. KİT’lerin ekonomideki ağırlığı 1980’li yıllara kadar devam etmiş,
ancak ithal ikamesi politikasının terk edilerek dışa açık büyüme modeline geçilmesiyle birçok
KİT, dış rekabet koşullarına ayak uyduramamıştır. Bir yandan özel sektörün güçlenmesi,
diğer yandan özelleştirme uygulamaları ile KİT’lerin üretimdeki payları giderek azalma
sürecine girmiştir. KİT’ler son 20 yıl içinde, çimento, tekstil, kağıt, yem, süt ürünleri, orman
ürünleri, demir çelik, tarım traktörü, petrol, gübre, petrokimya, turizm, hava ve denizyolu
taşımacılığı ve madencilik sektörünün bazı dallarından tümüyle veya büyük ölçüde
çekilmişlerdir.
bb) Mali kuruluşlar yönünden:
Ağırlıklı olarak bankacılık sektöründen oluşan mali sektör (finansal sektör) 2014
yılında da büyümesini sürdürmüş olup, 2014 yıl sonu bilanço tutarı 2013 yılına göre %17
oranında artarak 3,2 trilyon TL’ye ulaşmış; GSYH’ye oranı %182,7 olarak
gerçekleşmiştir.(1,2,3)
(1) TBB-Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünümü – Mayıs 2015 – Yayın No:311 Sayfa:14
(2) BDDK-Türk Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri – Aralık 2014
(3) TSPB-Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği –Türkiye Sermaye Piyasası Raporu 2014
Sayıştay
25
2014 yılında Türkiye üretiminde KİT payları; gövde et üretiminde %2,5’lik oranla bir
önceki yıla göre yakın oranda gerçekleşmiş olup, çay üretiminde %6 artışla %67, şeker
üretiminde %7 düşüşle %50 olarak gerçekleşmiştir.
2013 yılında çıkarılan “6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının
Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun”la; Türkiye’de yeni bir dönem başlamış, sektör rekabete
açılmış, TCDD altyapı işletmecisi olarak ve İDT statüsünde yapılandırılırken; demiryolu tren
işletmecisi olarak “TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi” unvanıyla yeni bir şirket kurulması
öngörülmüştür. Söz konusu düzenlemeye uygun yapılanma çalışmaları halen devam
etmektedir.
2013 yılına kadar demir yolları ile ilgili lokomotif ve vagon üretiminde tekel
konumunda olan TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMTAŞ, TÜLOMSAŞ ve TÜVASAŞ
tarafından 2014 yılında 840 adet yük ve yolcu vagonu imal edilmiş, bir önceki yıla göre
üretim %9,6 oranında gerilemiştir.
TCDD tarafından, 2014 yılında demir yolu ile bir önceki yıla göre %69 artışla 78,4
milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların taşındığı mesafe 4,4 milyar yolcuxkm olmuştur. 2014
yılında demir yolu ile yapılan yük taşımacılığı da 11,6 milyar tonxkm olarak gerçekleşmiştir.
Türkiye’nin 2014 yılı elektrik enerjisi kurulu gücü 2013 yılına göre %8,6 oranında
artarak 69.520 MW olarak gerçekleşmiş olup, bunun %31,5’i oranında 21.879 MW’ı EÜAŞ
ve bağlı ortaklıklarına aittir.
EÜAŞ kurulu gücünün %45,5’i (8.879 MW) termik, %54,5’i (13.000 MW)
hidroelektrik santrallere aittir. Özelleştirmelerin etkisiyle, EÜAŞ bünyesindeki santrallerde
2014 yılında elektrik üretimi bir önceki yıla göre %8,9 oranında azalma ile brüt 70.469 GWh
olmuştur. 2013 yılında %32,2 olan KİT payı 2014 yılında %28’e gerilemiştir.
2010-2014 döneminde; KİT’lerin Türkiye üretimindeki paylarında azalma eğilimi
olduğu görülmektedir. KİT’lerin ekonomideki ağırlığı 1980’li yıllara kadar devam etmiş,
ancak ithal ikamesi politikasının terk edilerek dışa açık büyüme modeline geçilmesiyle birçok
KİT, dış rekabet koşullarına ayak uyduramamıştır. Bir yandan özel sektörün güçlenmesi,
diğer yandan özelleştirme uygulamaları ile KİT’lerin üretimdeki payları giderek azalma
sürecine girmiştir. KİT’ler son 20 yıl içinde, çimento, tekstil, kağıt, yem, süt ürünleri, orman
ürünleri, demir çelik, tarım traktörü, petrol, gübre, petrokimya, turizm, hava ve denizyolu
taşımacılığı ve madencilik sektörünün bazı dallarından tümüyle veya büyük ölçüde
çekilmişlerdir.
bb) Mali kuruluşlar yönünden:
Ağırlıklı olarak bankacılık sektöründen oluşan mali sektör (finansal sektör) 2014
yılında da büyümesini sürdürmüş olup, 2014 yıl sonu bilanço tutarı 2013 yılına göre %17
oranında artarak 3,2 trilyon TL’ye ulaşmış; GSYH’ye oranı %182,7 olarak
gerçekleşmiştir.(1,2,3)
(1) TBB-Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünümü – Mayıs 2015 – Yayın No:311 Sayfa:14
(2) BDDK-Türk Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri – Aralık 2014
(3) TSPB-Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği –Türkiye Sermaye Piyasası Raporu 2014
Bankacılık sektörünün 2014 yılı toplam varlıkları ise önceki yıla göre %15,1 oranında
artarak 2 trilyon TL’ye yükselmiş, GSYH’ye oranı %114,2 olarak gerçekleşmiştir.(1)
2014 yılında; Türk mali sektörünün aktif büyüklüğünde ilk sırayı %62,4 pay ve 2
trilyon TL tutarla bankacılık sektörü, ikinci sırayı %19,6 pay ve 627 milyar TL tutarla İMKB
(kapitalizasyon) ve üçüncü sırayı %8,8 pay ve 281,9 milyar TL ile T.C. Merkez Bankası
almıştır. Bankacılık dışı diğer mali sektörlerin payı %15,5 oranında 293,2 milyar TL olarak
gerçekleşmiştir.
Türk mali sektörünün 2010-2014 yıllarına ait aktif büyüklükleri karşılaştırmalı olarak
6 sayılı, bankacılık sektörünün 2010-2014 dönemine ait başlıca finansal bilgileri, kamu
bankalarıyla karşılaştırılmalı olarak 7 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 6- Türk mali sektörünün aktif büyüklüğündeki değişim
Toplam Toplam Toplam Toplam Toplam Son
2010 aktif 2011 aktif 2012 aktif 2013 aktif 2014 aktif iki yıl
payı
(%)
payı
(%)
payı
(%)
payı
(%)
payı
(%)
değişi
mi (%)
TCMB 128,5 7,3 146,2 7,6 202 8,7 265,9 9,7 281,9 8,8 6,0
Borsa İstanbul
(Kapitalizasyon) 472,6 26,9 381,2 19,9 552,9 23,8 503,7 18,4 627,0 19,6 24,5
Bankalar 1.006 57,3 1.217,6 63,7 1.370,6 59,0 1.732,4 63,4 1.994,2 62,4 15,1
Sigorta şirketleri 35,1 2,0 40,9 2,1 50,8 2,2 62,5 2,3 79,0 2,5 26,4
Reasürans şirketleri 1,6 0,1 1,6 0,1 1,8 0,1 1,8 0,1 2,0 0,1 11,3
Emeklilik yatırım fonları 12 0,7 14,1 0,7 20,4 0,9 26,3 1,0 37,8 1,2 43,7
Menkul kıymet yatırım
fonları 33,2 1,9 32,2 1,7 30,7 1,3 30,5 1,1 33,3 1,0 9,2
Finansal kiralama şirketleri 15,7 0,9 18,6 1,0 20,3 0,9 28,5 1,0 32,6 1,0 14,4
GYO 17,2 1,0 18,7 1,0 24,1 1,0 18,7 0,7 42,0 1,3 124,6
Aracı kurumlar 7,5 0,4 8 0,4 11,4 0,5 14,0 0,5 15,1 0,5 7,9
Faktöring şirketleri 14,5 0,8 15,7 0,8 18,2 0,8 21,8 0,8 26,5 0,8 21,6
Tüketici finansman
şirketleri 6 0,3 8,9 0,5 11,6 0,5 16,0 0,6 20,3 0,6 26,9
Varlık yönetim şirketleri 0,7 0,0 0,9 0,0 1,4 0,1 1,6 0,1 1,7 0,1 6,2
Finansal holding şirketleri 5,1 0,3 5,5 0,3 6,2 0,3 6,0 0,2 0,3 0,0 (95,0)
MKYO 0,8 0,0 0,7 0,0 0,7 0,0 0,5 0,0 0,4 0,0 (20,0)
GSYO 0,2 0,0 0,6 0,0 0,7 0,0 1,2 0,0 1,5 0,0 25,0
Portföy yönetim şirketleri 0,3 0,0 0,3 0,0 0,4 0,0 0,7 0,0 0,4 0,0 (42,9)
KGF 0,1 0,0 0,2 0,0 0,3 0,0 0,3 0,0 0,3 0,0 0,0
Toplam 1.757,1 100,0 1.911,9 100,0 2.324,5 100,0 2.732,4 100,0 3.196,3 100,0 17,0
Kaynak: BDDK, TCMB, HM, SPK, KAP, TSPB, MKK,KGF
(Milyar TL)
Kuruluşlar
(1) TBB-Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünümü – Mayıs 2015 – Yayın No:311 Sayfa:14
Genel Rapor • 2014 26 Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar bankalar bankalar bankalar bankalar Kaynaklar: Öz kaynaklar 129.087 32.423 25,1 138.452 34.433 24,9 174.563 43.048 24,7 184.892 47.210 25,5 222.332 61.368 27,6 M evduat 614.680 180.580 29,4 698.920 179.314 25,7 770.016 198.940 25,8 943.313 242.491 25,7 1.057.638 256.964 24,3 Alınan krediler 93.335 6.829 7,3 125.999 13.205 10,5 129.330 21.834 16,9 198.038 43.046 21,7 233.056 55.268 23,7 Para piyasasına borçlar 57.707 8.158 14,1 98.932 30.663 31,0 80.081 11.635 14,5 117.591 25.652 21,8 136.040 40.414 29,7 Fonlar 7.590 6.692 88,2 8.307 7.652 92,1 9.052 8.427 93,1 9.519 8.917 93,7 11.463 10.918 95,2 M uhtelif borçlar 19.307 1.556 8,1 23.635 2.092 8,9 27.674 2.539 9,4 36.859 3.525 9,6 42.825 4.344 10,1 Karşılıklar 13.832 2.224 16,1 17.432 3.368 19,3 23.345 5.156 22,1 28.012 6.306 22,5 32.166 7.416 23,1 Diğer pasifler 26.338 3.203 12,2 49.035 4.925 10,0 84.082 10.551 12,5 117.146 13.407 11,4 152.789 20.286 13,3 Toplam 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 1.888.308 456.978 24,2 Varlıklar: Nakit değerler ve M erkez Bankası 59.660 14.917 25,0 94.904 21.570 22,7 132.657 33.222 25,0 190.820 46.578 24,4 214.596 50.426 23,5 Bankalar 32.617 9.482 29,1 41.055 6.904 16,8 35.053 9.097 25,6 44.765 8.563 19,1 48.114 9.121 19,0 Para piyasasından alacaklar 12.414 120 1,0 13.895 125 0,9 14.498 543 3,7 16.414 146 0,9 20.037 358 1,8 Finansal varlıklar (net) 308.994 97.999 31,7 303.367 95.691 31,5 294.197 89.386 30,4 304.262 92.026 30,2 322.993 91.889 28,4 Krediler ve alacaklar: 508.862 113.746 22,4 664.289 145.356 21,9 768.939 161.876 21,1 1.015.524 233.048 22,9 1.209.686 290.194 24,0 -Krediler ve alacaklar 505.949 113.144 22,4 660.812 144.784 21,9 763.511 160.689 21,0 1.009.334 231.738 23,0 1.201.374 288.063 24,0 -Takipteki krediler 18.877 2.812 14,9 17.719 2.742 15,5 21.886 4.227 19,3 27.356 4.904 17,9 33.232 6.654 20,0 -Özel karşılıklar (-) (15.964) (2.210) 13,8 (14.241) (2.169) 15,2 (16.458) (3.040) 18,5 (21.166) (3.594) 17,0 (24.920) (4.522) 18,1 İştirakler, bağlı ve birlikte kontrol 15.011 1.485 9,9 16.355 1.752 10,7 21.981 2.940 13,4 23.086 3.742 16,2 25.964 4.323 16,6 Duran varlıklar (net) 11.852 1.986 16,8 12.652 2.203 17,4 13.165 2.363 17,9 14.712 2.544 17,3 20.148 6.357 31,6 Diğer aktifler 12.466 1.930 15,5 14.915 2.051 13,8 17.653 2.703 15,3 25.787 3.907 15,2 26.769 4.310 16,1 Toplam 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 1.888.308 456.978 24,2 Kaynak: Bankalar Birliği-Bankalarımız 2014 () TCM B ve katılım bankaları hariç. Çizelge : 7– Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarla ilgili başlıca finansal bilgiler () (M ilyon TL) Finansal bilgiler 2010 2011 2012 2014 2013
Sayıştay 27 Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar bankalar bankalar bankalar bankalar Kaynaklar: Öz kaynaklar 129.087 32.423 25,1 138.452 34.433 24,9 174.563 43.048 24,7 184.892 47.210 25,5 222.332 61.368 27,6 M evduat 614.680 180.580 29,4 698.920 179.314 25,7 770.016 198.940 25,8 943.313 242.491 25,7 1.057.638 256.964 24,3 Alınan krediler 93.335 6.829 7,3 125.999 13.205 10,5 129.330 21.834 16,9 198.038 43.046 21,7 233.056 55.268 23,7 Para piyasasına borçlar 57.707 8.158 14,1 98.932 30.663 31,0 80.081 11.635 14,5 117.591 25.652 21,8 136.040 40.414 29,7 Fonlar 7.590 6.692 88,2 8.307 7.652 92,1 9.052 8.427 93,1 9.519 8.917 93,7 11.463 10.918 95,2 M uhtelif borçlar 19.307 1.556 8,1 23.635 2.092 8,9 27.674 2.539 9,4 36.859 3.525 9,6 42.825 4.344 10,1 Karşılıklar 13.832 2.224 16,1 17.432 3.368 19,3 23.345 5.156 22,1 28.012 6.306 22,5 32.166 7.416 23,1 Diğer pasifler 26.338 3.203 12,2 49.035 4.925 10,0 84.082 10.551 12,5 117.146 13.407 11,4 152.789 20.286 13,3 Toplam 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 1.888.308 456.978 24,2 Varlıklar: Nakit değerler ve M erkez Bankası 59.660 14.917 25,0 94.904 21.570 22,7 132.657 33.222 25,0 190.820 46.578 24,4 214.596 50.426 23,5 Bankalar 32.617 9.482 29,1 41.055 6.904 16,8 35.053 9.097 25,6 44.765 8.563 19,1 48.114 9.121 19,0 Para piyasasından alacaklar 12.414 120 1,0 13.895 125 0,9 14.498 543 3,7 16.414 146 0,9 20.037 358 1,8 Finansal varlıklar (net) 308.994 97.999 31,7 303.367 95.691 31,5 294.197 89.386 30,4 304.262 92.026 30,2 322.993 91.889 28,4 Krediler ve alacaklar: 508.862 113.746 22,4 664.289 145.356 21,9 768.939 161.876 21,1 1.015.524 233.048 22,9 1.209.686 290.194 24,0 -Krediler ve alacaklar 505.949 113.144 22,4 660.812 144.784 21,9 763.511 160.689 21,0 1.009.334 231.738 23,0 1.201.374 288.063 24,0 -Takipteki krediler 18.877 2.812 14,9 17.719 2.742 15,5 21.886 4.227 19,3 27.356 4.904 17,9 33.232 6.654 20,0 -Özel karşılıklar (-) (15.964) (2.210) 13,8 (14.241) (2.169) 15,2 (16.458) (3.040) 18,5 (21.166) (3.594) 17,0 (24.920) (4.522) 18,1 İştirakler, bağlı ve birlikte kontrol 15.011 1.485 9,9 16.355 1.752 10,7 21.981 2.940 13,4 23.086 3.742 16,2 25.964 4.323 16,6 Duran varlıklar (net) 11.852 1.986 16,8 12.652 2.203 17,4 13.165 2.363 17,9 14.712 2.544 17,3 20.148 6.357 31,6 Diğer aktifler 12.466 1.930 15,5 14.915 2.051 13,8 17.653 2.703 15,3 25.787 3.907 15,2 26.769 4.310 16,1 Toplam 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 1.888.308 456.978 24,2 Kaynak: Bankalar Birliği-Bankalarımız 2014 () TCM B ve katılım bankaları hariç. Çizelge : 7– Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarla ilgili başlıca finansal bilgiler () (M ilyon TL) Finansal bilgiler 2010 2011 2012 2014 2013 2014 yıl sonu itibarıyla, 34’ü mevduat, 13’ü kalkınma ve yatırım, 4’ü katılım bankası olmak üzere 51 banka faaliyet göstermiştir. 2014 yılında 2013 yılına göre, TBB’ye üye bankaların toplam şube sayısı 202 adet artarak 11.223’e; istihdam edilen personel sayısı 3.421 kişi artarak 200.886 kişiye, toplam aktifleri %15,5 oranında 252,9 milyar TL artarak 1,8 trilyon TL’ye yükselmiştir. Öz kaynaklarda yeterli büyüme sağlanmış olup; öz kaynaklar %20,2 oranında 37,4 milyar TL artarak 222 milyar TL olmuştur. Sektörün toplam mevduatı 2014 yılında %12,1 oranında 114,3 milyar TL artarak 1,1 trilyon TL’ye, toplam kredileri %19,1 oranında 194,2 milyar TL artarak 1.209,6 milyar TL’ye ulaşmış, mevduatın krediye dönüşüm oranı %114,3 olarak gerçekleşmiştir. Bankaların 2013 yılı net dönem kârı 23,6 milyar TL iken, 2014 yılında %3,4 oranında 0,8 milyar TL artarak 24,4 milyar TL olmuştur. Bankacılık sektörünün toplam bilanço büyüklüğünde 2014 yılında ortaya çıkan 252,9 milyar TL tutarındaki kaynak artışının; %45,1 oranında 114,3 milyar TL’si mevduattan, %14,9 oranında 37,4 milyar TL’si öz kaynaklardan ve %40 oranında 101,2 milyar TL’si mevduat dışı kaynaklar ve diğer pasiflerden kaynaklanmıştır. Sağlanan kaynak artışının ağırlıklı olarak %76,8 oranında 194,1 milyar TL’si kredilere, %23,2 oranında 58,8 milyar TL’si likit aktifler ve diğer aktiflere ayrılmıştır. 2014 yılında bankacılık sektörü toplam aktifleri içinde kredilerin payı 1,9 puan artarak %64 olmuştur. Menkul kıymetler portföyü 1 puan artarak %4,8’e, takipteki kredilerin payı 0,1 puan artarak %1,7’ye yükselmiştir. Kamu sermayeli bankaların toplam aktiflerinin sektör içindeki payı 0,3 puan artarak %24,2 olmuştur. Toplam mevduat içinde kamu sermayeli bankaların payı 1,4 puan azalarak %24,3 olmuştur. Toplam krediler içinde kamu bankalarının toplam payı 1,1 puan artarak %22,9’dan %24’e yükselmiştir. TBB verilerine göre sektördeki ilk beş bankanın toplam aktifler içindeki payı %57,7 olarak gerçekleşmiş olup, ilk beş banka içinde 2014 yıl sonu itibarıyla T.C. Ziraat Bankası AŞ ve 4 özel sermayeli mevduat bankası yer alırken, ilk 10 banka arasında 2 kamu sermayeli mevduat bankası, 6 özel sermayeli banka ve 2 yabancı sermayeli banka yer almıştır. Aktif büyüklüğü 100 milyar TL'nin üzerinde olan 7 banka, 50 milyar TL’nin üzerinde olan 10 banka ve 10 milyar TL’nin üzerinde olan 18 banka mevcuttur. Bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankaların önemli bölümü küçük ölçekli bankalardır. Toplam krediler 2014 yılında %19,1 oranında 194,2 milyar TL büyüyerek 1.209,6 milyar TL’ye ulaşmıştır. Kredilerin %70,1’i TL, %29,9’u ise yabancı para cinsi kredilerinden oluşmuştur. 2014 yıl sonu itibarıyla krediler içinde kurumsal kredilerin payı %70, bireysel kredilerin payı %30 olmuştur. 2013 yılına göre takipteki krediler %21,5 oranında
Genel Rapor • 2014
28
artarak 33,2 milyar TL, takipteki krediler için ayrılan karşılık oranı %75 olmuştur.
Takipteki kredilerin oranı %2,7’den %2,8’e çıkarken, özel karşılık sonrası takipteki
kredilerin toplam kredilere oranı %0,6’dan %0,8’e yükselmiştir.
Toplam mevduat %12,1 oranında büyürken, pasifler içindeki payı %56
düzeyinde gerçekleşmiştir. Toplam mevduatın %61,6’sını TL mevduat, %38,4’ünü
yabancı para cinsi mevduat oluşturmuştur.
Toplam öz kaynaklar %20,2 oranında 37,4 milyar TL artarak 222,3 milyar
TL'ye ulaşmış olup, öz kaynaklardaki artış sermaye artışı ve kâr yedeklerindeki
artıştan kaynaklanmıştır.
Bankacılık dışı diğer mali sektör içinde finansal kiralama şirketleri, faktoring
şirketleri, tüketici finansman şirketleri, varlık yönetim şirketleri, finansal holding
şirketleri, sigorta ve reasürans şirketleri, aracı kurumlar, KGF, MKYO, GYO, GSYO,
portföy yönetim şirketleri, menkul kıymet yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonları
yer almaktadır.
2014 yıl sonu itibarıyla bankacılık dışı diğer mali kuruluşlar içinde ilk sırayı
sigortacılık sektörü, ikinci sırayı emeklilik yatırım fonları almış, mali sektörün toplam
aktif büyüklüğü içindeki payları sırasıyla %2,4 ve %1,1 olmuştur.
c) Yatırımlar yönünden:
2014 yılı KİT sabit sermaye yatırımları 2013 yılına göre %8,1 oranında azalarak 9,3
milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında KİT’lerin kamu kesimi içindeki payı %10,9
olup, toplam sabit sermaye yatırımları içindeki payı ise %2,9 olarak gerçekleşmiştir.
2014 yılında kamu sabit sermaye yatırımları %9,2 oranında, özel sektör sabit sermaye
yatırımları %13 oranında artmıştır. 2014 yılında Türkiye GSYH’sinin %20,7’si oranında sabit
sermaye yatırımı gerçekleşmiştir. KİT sabit sermaye yatırımlarının KİT GSYH’sine oranı ise
2013 yılında %19,8 iken, 2014 yılında %26,3 olarak gerçekleşmiştir.
KİT, diğer kamu ve özel kesim yatırımlarının 2010-2014 yılları gerçekleşmeleri 8
sayılı, 2010-2014 yıllarında Türkiye ve KİT’lerin GSYH’si ile yapılan yatırımların
karşılaştırması 9 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 8- Sabit sermaye yatırımları (Cari fiyatlarla) (Milyon TL)
Kesimler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar (%)
A-Kamu kesimi:
1-KİT'ler 6.641 7.481 8.447 10.167 9.340 (827) (8,1)
2-Diğer kamu 40.423 45.766 51.661 67.998 76.015 8.017 11,8
Toplam (A) 47.064 53.247 60.108 78.165 85.355 7.190 9,2
B-Özel kesim 163.330 233.382 231.033 244.464 276.235 31.771 13,0
Genel toplam 210.394 286.629 291.141 322.629 361.590 38.961 12,1
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı 2015 Yılı Programı, tablo I.14- Sabit sermaye yatırımlarının sektörel dağılımı.
Sayıştay
29
artarak 33,2 milyar TL, takipteki krediler için ayrılan karşılık oranı %75 olmuştur.
Takipteki kredilerin oranı %2,7’den %2,8’e çıkarken, özel karşılık sonrası takipteki
kredilerin toplam kredilere oranı %0,6’dan %0,8’e yükselmiştir.
Toplam mevduat %12,1 oranında büyürken, pasifler içindeki payı %56
düzeyinde gerçekleşmiştir. Toplam mevduatın %61,6’sını TL mevduat, %38,4’ünü
yabancı para cinsi mevduat oluşturmuştur.
Toplam öz kaynaklar %20,2 oranında 37,4 milyar TL artarak 222,3 milyar
TL'ye ulaşmış olup, öz kaynaklardaki artış sermaye artışı ve kâr yedeklerindeki
artıştan kaynaklanmıştır.
Bankacılık dışı diğer mali sektör içinde finansal kiralama şirketleri, faktoring
şirketleri, tüketici finansman şirketleri, varlık yönetim şirketleri, finansal holding
şirketleri, sigorta ve reasürans şirketleri, aracı kurumlar, KGF, MKYO, GYO, GSYO,
portföy yönetim şirketleri, menkul kıymet yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonları
yer almaktadır.
2014 yıl sonu itibarıyla bankacılık dışı diğer mali kuruluşlar içinde ilk sırayı
sigortacılık sektörü, ikinci sırayı emeklilik yatırım fonları almış, mali sektörün toplam
aktif büyüklüğü içindeki payları sırasıyla %2,4 ve %1,1 olmuştur.
c) Yatırımlar yönünden:
2014 yılı KİT sabit sermaye yatırımları 2013 yılına göre %8,1 oranında azalarak 9,3
milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında KİT’lerin kamu kesimi içindeki payı %10,9
olup, toplam sabit sermaye yatırımları içindeki payı ise %2,9 olarak gerçekleşmiştir.
2014 yılında kamu sabit sermaye yatırımları %9,2 oranında, özel sektör sabit sermaye
yatırımları %13 oranında artmıştır. 2014 yılında Türkiye GSYH’sinin %20,7’si oranında sabit
sermaye yatırımı gerçekleşmiştir. KİT sabit sermaye yatırımlarının KİT GSYH’sine oranı ise
2013 yılında %19,8 iken, 2014 yılında %26,3 olarak gerçekleşmiştir.
KİT, diğer kamu ve özel kesim yatırımlarının 2010-2014 yılları gerçekleşmeleri 8
sayılı, 2010-2014 yıllarında Türkiye ve KİT’lerin GSYH’si ile yapılan yatırımların
karşılaştırması 9 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 8- Sabit sermaye yatırımları (Cari fiyatlarla) (Milyon TL)
Kesimler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar (%)
A-Kamu kesimi:
1-KİT'ler 6.641 7.481 8.447 10.167 9.340 (827) (8,1)
2-Diğer kamu 40.423 45.766 51.661 67.998 76.015 8.017 11,8
Toplam (A) 47.064 53.247 60.108 78.165 85.355 7.190 9,2
B-Özel kesim 163.330 233.382 231.033 244.464 276.235 31.771 13,0
Genel toplam 210.394 286.629 291.141 322.629 361.590 38.961 12,1
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı 2015 Yılı Programı, tablo I.14- Sabit sermaye yatırımlarının sektörel dağılımı.
Çizelge: 9-Sabit sermaye yatırımları ve GSYH içindeki payları (Cari fiyatlarla)
Yıllar
Türkiye
GSYH
Türkiye
sabit sermaye
yatırımı
Türkiye
sabit sermaye
yatırımı/GSYH
KİT GSYH
KİT
sabit sermaye
yatırımı
KİT
sabit sermaye
yatırımı/KİT
GSYH
Milyon TL Milyon TL (%) Milyon TL Milyon TL (%)
2010 1.098.799 210.394 19,1 32.984 6.641 20,1
2011 1.297.713 286.629 22,1 27.283 7.481 27,4
2012 1.416.798 291.141 20,5 33.325 8.447 25,3
2013 1.567.289 322.629 20,6 37.384 10.167 27,2
2014 1.747.362 361.590 20,7 33.973 9.340 27,5
Eğitim ve sağlık hizmetlerinin etkili bir şekilde sunulması ve yaşam kalitesinin
yükseltilmesi, rekabet gücümüzün artırılması ve sürdürülebilir büyümenin sağlanması için
gerekli sosyal ve fiziki altyapının geliştirilmesi, çevrenin korunması, AB kriterlerine uyumun
sağlanması, gelişmiş ülkelere göre ve bölgeler arasında oluşan gelişmişlik farklarının
azaltılması için önemli tutarda kamu yatırımı ihtiyacı bulunmaktadır.
Kamu yatırımlarının etkili, verimli ve zamanında gerçekleştirilmesi, mevcut sermaye
stokunun daha etkin kullanılması, eğitim, sağlık, teknolojik araştırma, ulaştırma, içme suyu ile
bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik altyapı kapsamındaki kamu yatırımı
ihtiyacı devam etmektedir.
d) Hazine ile ilişkiler yönünden:
KİT’ler ile Hazine arasındaki mali ilişkiler, Hazine Müsteşarlığı bütçesinden KİT’lere
yapılan ödemeler ile sermayeye yönelik bazı kaynakların KİT bünyesinde bırakılması ve
KİT’lerden bütçeye yapılan ödemelerden oluşmaktadır.
KİT’lerin 2010-2014 döneminde Hazineden sağladığı kaynaklar 10 sayılı, KİT'lerin
kâr payı ve ödediği dolaylı-dolaysız vergiler yoluyla Hazineye katkısı 11 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Tutar (%)
Cari fiyatlarla :
-Sübvansiyonlar 1.586 2.530 1.893 1.631 2.298 667 40,9
-Sermaye ödemeleri () 4.787 4.411 4.728 9.028 13.137 4.109 45,5
Toplam 6.373 6.941 6.621 10.659 15.435 4.776 44,8
2003 yılı fiyatlarıyla :
-Sübvansiyonlar 888 1.250 913 736 974 239 32,5
-Sermaye ödemeleri () 2.681 2.180 2.281 4.071 5.570 1.499 36,8
Toplam 3.570 3.431 3.194 4.807 6.545 1.738 36,1
Çizelge : 10 - KİT'lere yapılan Hazine ödemeleri (Milyon TL)
Son iki yıl farkı2010 2011 2012 2013 2014Hazine ödemeleri
(*) ÖİB sermaye ödemeleri dahil.
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Kamu Sermayeli Kuruluş ve İşletmeler İstatistikleri 05.11.2015
Genel Rapor • 2014
30
Çizelge: 11 -KİT'lerin Hazineye katkısı (Milyon TL)
Hazineye katkısı 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki yıl farkı
Tutar %
Dönem sonuçları
yönünden :
-Dönem kârları 18.474 14.044 15.624 20.719 14.922 (5.797) (28,0)
-Dönem zararları (4.097) (3.980) (2.634) (6.772) (6.671) 101 (1,5)
-Dönem sonucu 14.377 10.064 12.990 13.947 8.251 (5.696) (40,8)
-Dönem kârından Hazineye
devredilecek kâr payları 2.372 2.524 2.991 4.642 3.434 (1.208) (26,0)
-Hasılat payı tahakkuku 342 473 496 573 620 47 8,2
Vergiler yönünden :
-KİT vergi ödemeleri 11.311 6.740 9.466 7.886 7.410 (476) (6,0)
-Türkiye'nin vergi
hasılatı () 235.715 284.490 317.219 367.518 401.684 34.166 9,3
-Toplam vergi hasılatı
içindeki KİT payı 4,8 2,4 3,0 2,1 1,8 (0,3) (14,3)
() Gelir İdaresi Başkanlığı vergi istatistikleri, tablo 1,
http://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/user_upload/VI/GBG/Tablo_1.xls.htm
KİT’lere 233 sayılı KHK uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevler
dolayısıyla mevzuatta belirtilen usullere göre tahakkuk eden görev zararı alacakları
çerçevesinde Hazinece ödeme yapılmaktadır.
Hazine tarafından 2014 yılında KİT’lere yapılan görev zararı ödemesi 2,3 milyar TL
olarak gerçekleşmiştir. Görev zararı ödemelerinde en büyük pay; %48,1 oranında 1,1 milyar
TL ile TKİ, %31,9 oranında 733,5 milyon TL ile TMO’ya ait bulunmaktadır.
KİT’lere yapılan sermaye ödemeleri; merkezi yönetim bütçesinden KİT’lere nakit
sermaye transferi yapılması, Hazine-KİT borç alacak ilişkileri çerçevesinde Hazineye olan
borçlarının ödenmemiş sermayeye mahsup edilmesi ya da Özelleştirme Fonundan yapılan
ödemelerle gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında Hazine ve Özelleştirme İdaresi tarafından
gerçekleştirilen sermaye ödemesinin tutarı 13,1 milyar TL olmuştur.
KİT’ler, vergi ve diğer kanuni yükümlülüklerin dışında Hazineye iki şekilde katkı
yapmaktadır. Bunlardan birincisi, sermayedar olmanın bir sonucu olarak, ilgili mevzuata göre
hesaplanıp Hazineye yapılan temettü ödemeleri; diğeri ise, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi
ve Kontrol Kanunu’nun 78 inci maddesi uyarınca gayri safi satış hasılatının azami %15’ine
kadar olmak üzere yapılan hasılat payı ödemeleridir. Bu ödemeleri yapacak KİT’ler ve ödeme
oranları 30.12.2005 tarih ve 2005/9916 sayılı ve 29.12.2006 tarihli ve 2006/11442 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararları ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, DHMİ, DMO ve TPAO
olarak belirlenmiştir.
2014 yılında 239,1 milyon TL’si TPAO’dan, 273 milyon TL’si DHMİ’den, 60,6
milyon TL’si Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nden, 47,5 milyon TL’si de DMO’dan olmak
üzere değinilen dört kuruluştan Hazine adına toplam 620,3 milyon TL tutarında hasılat payı
Sayıştay
31
Çizelge: 11 -KİT'lerin Hazineye katkısı (Milyon TL)
Hazineye katkısı 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki yıl farkı
Tutar %
Dönem sonuçları
yönünden :
-Dönem kârları 18.474 14.044 15.624 20.719 14.922 (5.797) (28,0)
-Dönem zararları (4.097) (3.980) (2.634) (6.772) (6.671) 101 (1,5)
-Dönem sonucu 14.377 10.064 12.990 13.947 8.251 (5.696) (40,8)
-Dönem kârından Hazineye
devredilecek kâr payları 2.372 2.524 2.991 4.642 3.434 (1.208) (26,0)
-Hasılat payı tahakkuku 342 473 496 573 620 47 8,2
Vergiler yönünden :
-KİT vergi ödemeleri 11.311 6.740 9.466 7.886 7.410 (476) (6,0)
-Türkiye'nin vergi
hasılatı () 235.715 284.490 317.219 367.518 401.684 34.166 9,3
-Toplam vergi hasılatı
içindeki KİT payı 4,8 2,4 3,0 2,1 1,8 (0,3) (14,3)
() Gelir İdaresi Başkanlığı vergi istatistikleri, tablo 1,
http://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/user_upload/VI/GBG/Tablo_1.xls.htm
KİT’lere 233 sayılı KHK uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevler
dolayısıyla mevzuatta belirtilen usullere göre tahakkuk eden görev zararı alacakları
çerçevesinde Hazinece ödeme yapılmaktadır.
Hazine tarafından 2014 yılında KİT’lere yapılan görev zararı ödemesi 2,3 milyar TL
olarak gerçekleşmiştir. Görev zararı ödemelerinde en büyük pay; %48,1 oranında 1,1 milyar
TL ile TKİ, %31,9 oranında 733,5 milyon TL ile TMO’ya ait bulunmaktadır.
KİT’lere yapılan sermaye ödemeleri; merkezi yönetim bütçesinden KİT’lere nakit
sermaye transferi yapılması, Hazine-KİT borç alacak ilişkileri çerçevesinde Hazineye olan
borçlarının ödenmemiş sermayeye mahsup edilmesi ya da Özelleştirme Fonundan yapılan
ödemelerle gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında Hazine ve Özelleştirme İdaresi tarafından
gerçekleştirilen sermaye ödemesinin tutarı 13,1 milyar TL olmuştur.
KİT’ler, vergi ve diğer kanuni yükümlülüklerin dışında Hazineye iki şekilde katkı
yapmaktadır. Bunlardan birincisi, sermayedar olmanın bir sonucu olarak, ilgili mevzuata göre
hesaplanıp Hazineye yapılan temettü ödemeleri; diğeri ise, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi
ve Kontrol Kanunu’nun 78 inci maddesi uyarınca gayri safi satış hasılatının azami %15’ine
kadar olmak üzere yapılan hasılat payı ödemeleridir. Bu ödemeleri yapacak KİT’ler ve ödeme
oranları 30.12.2005 tarih ve 2005/9916 sayılı ve 29.12.2006 tarihli ve 2006/11442 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararları ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, DHMİ, DMO ve TPAO
olarak belirlenmiştir.
2014 yılında 239,1 milyon TL’si TPAO’dan, 273 milyon TL’si DHMİ’den, 60,6
milyon TL’si Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nden, 47,5 milyon TL’si de DMO’dan olmak
üzere değinilen dört kuruluştan Hazine adına toplam 620,3 milyon TL tutarında hasılat payı
tahakkuku yapılmıştır. Ayrıca, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nün satış hasılatı üzerinden
19,4 milyon TL Bakanlık payı tahakkuk ettirilmiştir.
2014 yılında dönem kârları toplamının %28 oranında 5,8 milyar TL azalış göstermesi
nedeniyle, Hazine adına tahakkuk eden temettü tutarı geçen yıla göre %26 oranında 1,2
milyar TL noksan gerçekleşmiştir.
2014 yılında KİT’lere yükümlü sıfatıyla tahakkuk ettirilen vergi tutarı, önceki yılın
%6, oranında eksiğiyle 7,4 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup 401,7 milyar TL tutarındaki
Türkiye vergi hâsılatının %1,8’ine tekabül etmiştir.
e) Gayri safi yurt içi hasılaya katkı yönünden:
2014 yılında Türkiye’de yaratılan 1,7 trilyon TL tutarındaki GSYH’nin, (alıcı
fiyatlarıyla) %1,9 oranında 33,9 milyar TL’si KİT’lere aittir.
2010-2014 döneminde, dalgalı bir seyir izlemekle birlikte, toplam GSYH içindeki KİT
payının azalmasında dönem kârlarındaki azalışın yanı sıra Emlakkonut ile TEDAŞ’ın bağlı
ortaklıklarının özelleştirilmesi etkili olmuştur.
KİT’lerin 2010-2014 yıllarında GSYH’ye katkısı cari fiyatlarla 12/a sayılı, 2003 yılı
sabit fiyatlarıyla 12/b sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
32
Sektörler
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
1- Tarım
92.733
8,4
189
0,2
103.628
8,0
228
0,2
111.682
7,9
257
0,2
115.658
7,4
296
0,3
124.586
7,1
227
0,2
2- Sanayi:
213.119
19,4
14.565
6,8
258.299
19,9
11.012
4,3
274.649
19,4
11.088
4,0
299.800
19,1
12.624
4,2
341.783
19,6
10.829
3,2
-M
adencilik
15.785
1,4
3.320
21,0
19.133
1,5
4.954
25,9
21.200
1,5
3.962
18,7
21.916
1,4
3.739
17,1
25.453
1,5
6.354
25,0
-İmalat
170.755
15,5
1.637
1,0
209.165
16,1
1.884
0,9
219.641
15,5
1.853
0,8
240.200
15,3
1.775
0,7
276.549
15,8
1.989
0,7
-Enerji
26.579
2,4
9.608
36,1
30.001
2,3
4.174
13,9
33.808
2,4
5.273
15,6
37.684
2,4
7.110
18,9
39.781
2,3
2.486
6,2
3- Hizmetler:
573.983
52,2
13.666
2,4
674.302
52,0
13.682
2,0
742.559
52,4
17.847
2,4
827.418
52,8
22.136
2,7
922.326
52,8
19.430
2,1
-Ulaştırma- haberleşme
146.165
13,3
3.884
2,7
176.564
13,6
2.503
1,4
199.297
14,1
3.418
1,7
218.064
13,9
4.414
2,0
241.674
13,8
3.240
1,3
-Ticaret
119.893
10,9
906
0,8
154.648
11,9
1.264
0,8
166.296
11,7
871
0,5
188.390
12,0
716
0,4
209.271
12,0
737
0,4
-Hizmet,inşaat ve diğer
307.925
28,0
8.876
2,9
343.090
26,4
9.915
2,9
376.966
26,6
13.558
3,6
420.964
26,9
17.006
4,0
471.381
27,0
15.453
3,3
Toplam
879.835
80,1
28.420
3,2
1.036.229
79,9
24.922
2,4
1.128.890
79,7
29.192
2,6
1.242.876
79,3
35.056
2,8
1.388.695
79,5
30.486
2,2
4- Devlet hizmetleri
100.711
9,2
114.224
8,8
134.083
9,5
145.228
9,3
165.998
9,5
5- İzafi banka hizmetleri (-)
19.419
1,8
17.324
1,3
21.926
1,5
25.195
1,6
25.063
1,4
Toplam
GSYH
(Faktör fiy.)
961.127
87,5
28.420
3,0
1.133.129
87,3
24.922
2,2
1.241.047
87,6
29.192
2,4
1.362.909
87,0
35.056
2,6
1.529.630
87,5
30.486
2,0
6- İthalat vergileri
137.672
12,5
164.584
12,7
175.751
12,4
204.380
13,0
217.732
12,5
7-Dolaylı vergiler
7.844
4.628
5.743
4.816
4.244
8-Negatif etkiler(*)
3.280
2.267
1.610
2.488
757
Toplam
GSYH
(1998 bazlı)
(Alıcı fiyatlarıyla)
1.098.799
100,0
32.984
3,0
1.297.713
100,0
27.283
2,1
1.416.798
100,0
33.325
2,4
1.567.289
100,0
37.384
2,4
1.747.362
100,0
33.973
1,9
Çizelge : 12/a - GSM
H
ve KİTlerin GSM Hye katkısı (Cari fiyatlarla)
(M
ilyon TL)
2014
2013
(2)KİT'lerin Türkiye GSM
Hsi içindeki paylarını göstermektedir. (1)Sektörlerin Türkiye GSM H'sì içindeki paylarını göstermektedir. (*) KİTlerde negatif etkiler sübvansiyon şeklindeki Hazine yardımları,başkaca yardımlar ve vergi iadelerinden oluşmaktadır.
Kaynak:Türkiye rakamları, TÜİK
Temel Ekonomik Göstergeler 1998 yılı bazlı seriden alınmıştır. Cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla, (http://www.tuik.gov.tr/UstM
enu.do?metod=temelist) (05.11.2015) üzerinden hesaplanmıştır.
2010
2011
2012
Sayıştay
33
Sektörler
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
1- Tarım
92.733
8,4
189
0,2
103.628
8,0
228
0,2
111.682
7,9
257
0,2
115.658
7,4
296
0,3
124.586
7,1
227
0,2
2- Sanayi:
213.119
19,4
14.565
6,8
258.299
19,9
11.012
4,3
274.649
19,4
11.088
4,0
299.800
19,1
12.624
4,2
341.783
19,6
10.829
3,2
-M
adencilik
15.785
1,4
3.320
21,0
19.133
1,5
4.954
25,9
21.200
1,5
3.962
18,7
21.916
1,4
3.739
17,1
25.453
1,5
6.354
25,0
-İmalat
170.755
15,5
1.637
1,0
209.165
16,1
1.884
0,9
219.641
15,5
1.853
0,8
240.200
15,3
1.775
0,7
276.549
15,8
1.989
0,7
-Enerji
26.579
2,4
9.608
36,1
30.001
2,3
4.174
13,9
33.808
2,4
5.273
15,6
37.684
2,4
7.110
18,9
39.781
2,3
2.486
6,2
3- Hizmetler:
573.983
52,2
13.666
2,4
674.302
52,0
13.682
2,0
742.559
52,4
17.847
2,4
827.418
52,8
22.136
2,7
922.326
52,8
19.430
2,1
-Ulaştırma- haberleşme
146.165
13,3
3.884
2,7
176.564
13,6
2.503
1,4
199.297
14,1
3.418
1,7
218.064
13,9
4.414
2,0
241.674
13,8
3.240
1,3
-Ticaret
119.893
10,9
906
0,8
154.648
11,9
1.264
0,8
166.296
11,7
871
0,5
188.390
12,0
716
0,4
209.271
12,0
737
0,4
-Hizmet,inşaat ve diğer
307.925
28,0
8.876
2,9
343.090
26,4
9.915
2,9
376.966
26,6
13.558
3,6
420.964
26,9
17.006
4,0
471.381
27,0
15.453
3,3
Toplam
879.835
80,1
28.420
3,2
1.036.229
79,9
24.922
2,4
1.128.890
79,7
29.192
2,6
1.242.876
79,3
35.056
2,8
1.388.695
79,5
30.486
2,2
4- Devlet hizmetleri
100.711
9,2
114.224
8,8
134.083
9,5
145.228
9,3
165.998
9,5
5- İzafi banka hizmetleri (-)
19.419
1,8
17.324
1,3
21.926
1,5
25.195
1,6
25.063
1,4
Toplam
GSYH
(Faktör fiy.)
961.127
87,5
28.420
3,0
1.133.129
87,3
24.922
2,2
1.241.047
87,6
29.192
2,4
1.362.909
87,0
35.056
2,6
1.529.630
87,5
30.486
2,0
6- İthalat vergileri
137.672
12,5
164.584
12,7
175.751
12,4
204.380
13,0
217.732
12,5
7-Dolaylı vergiler
7.844
4.628
5.743
4.816
4.244
8-Negatif etkiler()
3.280
2.267
1.610
2.488
757
Toplam
GSYH
(1998 bazlı)
(Alıcı fiyatlarıyla)
1.098.799
100,0
32.984
3,0
1.297.713
100,0
27.283
2,1
1.416.798
100,0
33.325
2,4
1.567.289
100,0
37.384
2,4
1.747.362
100,0
33.973
1,9
Çizelge : 12/a - GSM
H
ve KİTlerin GSM Hye katkısı (Cari fiyatlarla)
(M
ilyon TL)
2014
2013
(2)KİT'lerin Türkiye GSM
Hsi içindeki paylarını göstermektedir. (1)Sektörlerin Türkiye GSM H'sì içindeki paylarını göstermektedir. (*) KİTlerde negatif etkiler sübvansiyon şeklindeki Hazine yardımları,başkaca yardımlar ve vergi iadelerinden oluşmaktadır.
Kaynak:Türkiye rakamları, TÜİK
Temel Ekonomik Göstergeler 1998 yılı bazlı seriden alınmıştır. Cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla, (http://www.tuik.gov.tr/UstM
enu.do?metod=temelist) (05.11.2015) üzerinden hesaplanmıştır.
2010
2011
2012
Sektörler
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Türkiye
KİT
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
(1)
(2)
1- Tarım
51.940
8,4
106
0,2
51.217
8,0
113
0,2
53.877
7,9
124
0,2
52.159
7,4
133
0,3
52.826
7,1
96
0,2
2- Sanayi :
119.368
19,4
8.158
6,8
127.662
19,9
5.443
4,3
132.495
19,4
5.349
4,0
135.203
19,1
5.693
4,2
144.922
19,6
4.592
3,2
-Madencilik
8.841
1,4
1.860
21,0
9.456
1,5
2.448
25,9
10.227
1,5
1.911
18,7
9.884
1,4
1.686
17,1
10.792
1,5
2.694
25,0
-İmalat
95.640
15,5
917
1,0
103.378
16,1
931
0,9
105.958
15,5
894
0,8
108.325
15,3
800
0,7
117.261
15,8
843
0,7
-Enerji
14.887
2,4
5.381
36,1
14.828
2,3
2.063
13,9
16.310
2,4
2.544
15,6
16.995
2,4
3.206
18,9
16.868
2,3
1.054
6,2
3- Hizmetler :
321.487
52,2
7.654
2,4
333.268
52,0
6.762
2,0
358.222
52,4
8.610
2,4
373.148
52,8
9.983
2,7
391.081
52,8
8.239
2,1
-Ulaştırma- haberleşme
81.867
13,3
2.175
2,7
87.265
13,6
1.237
1,4
96.144
14,1
1.649
1,7
98.342
13,9
1.991
2,0
102.474
13,8
1.374
1,3
-Ticaret
67.152
10,9
507
0,8
76.434
11,9
625
0,8
80.224
11,7
420
0,5
84.960
12,0
323
0,4
88.734
12,0
313
0,4
-Hizmet,inşaat ve diğer
172.468
28,0
4.971
2,9
169.570
26,4
4.900
2,9
181.854
26,6
6.541
3,6
189.846
26,9
7.669
4,0
199.873
27,0
6.552
3,3
Toplam
492.794
80,1
15.918
3,2
512.148
79,9
12.318
2,4
544.595
79,7
14.083
2,6
560.511
79,3
15.810
2,8
588.829
79,5
12.927
2,2
4- Devlet hizmetleri
56.408
9,2
56.454
8,8
64.684
9,5
65.495
9,3
70.386
9,5
5- İzafi banka hizmetleri (-)
10.877
1,8
8.562
1,3
10.577
1,5
11.362
1,6
10.627
1,4
Toplam
GSYH
(Faktör fiy.)
538.326
87,5
15.918
3,0
560.040
87,3
12.318
2,2
598.701
87,6
14.083
2,4
614.643
87,0
15.810
2,6
648.588
87,5
12.927
2,0
6- İthalat vergileri
77.110
12,5
81.344
12,7
84.785
12,4
92.171
13,0
92.322
12,5
7-Dolaylı vergiler
4.393
2.287
2.771
2.172
1.800
8-Negatif etkiler()
1.837
1.120
777
1.122
321
Toplam
GSYH
(1998 bazlı)
(Alıcı fiyatlarıyla)
615.436
100,0
18.474
3,0
641.384
100,0
13.484
2,1
683.486
100,0
16.077
2,4
706.814
100,0
16.859
2,4
740.910
100,0
14.405
1,9
(2)KİT'lerin Türkiye GSMHsi içindeki paylarını göstermektedir. Kaynak:Türkiye rakamları, TÜİK Temel Ekonomik Göstergeler 1998 yılı bazlı seriden alınmıştır. Cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla, (http://www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=temelist) (05.11.2014) üzerinden hesaplanmıştır. 2014 2013 (*) KİTlerde negatif etkiler sübvansiyon şeklindeki Hazine yardımları,başkaca yardımlar ve vergi iadelerinden oluşmaktadır.
(1)Sektörlerin Türkiye GSMH'sì içindeki paylarını göstermektedir.
Çizelge : 12/b - GSM
H
ve KİTlerin GSM Hye katkısı (2003 yılı fiyatlarıyla)
(Milyon TL)
2010
2011
2012
Genel Rapor • 2014 34 2010-2014 yıllarında KİT’lerin yarattığı katma değerin sektörler itibarıyla büyüme hızları, Türkiye değerleriyle karşılaştırmalı olarak 13 sayılı çizelgede gösterilmiştir. (%) TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT 1- Tarım 8,1 71,9 (1,4) 6,4 5,2 10,0 (5,7) 7,7 3,9 (28,1) 2- Sanayi : 7,6 34,3 7,0 (33,3) 3,7 (1,7) 1,6 6,4 7,5 (19,3) -Madencilik 1,9 15,0 7,2 31,7 7,9 (21,9) (3,5) (11,8) 9,3 59,8 -İmalat 9,0 (13,7) 8,1 1,6 2,5 (4,0) 1,8 (10,5) 8,0 5,3 -Enerji 2,5 58,5 (0,3) (61,7) 10,3 23,3 3,9 26,1 3,6 (67,1) 3- Hizmetler : 2,5 (27,0) 3,7 (11,7) 7,7 27,3 4,0 15,9 4,8 (17,5) -Ulaştırma- haberleşme 4,2 (45,6) 7,6 (43,1) 10,0 33,3 1,9 20,7 5,0 (31,0) -Ticaret 7,3 11,0 14,0 23,1 6,1 (32,7) 4,3 (23,2) 3,9 (3,1) -Hizmet, inşaat ve diğer (0,1) (17,6) (2,2) (1,4) 7,2 33,5 4,9 17,3 5,2 (14,6) Ara toplam 4,3 (4,2) 4,0 (22,6) 6,4 14,3 2,4 12,3 5,4 (18,2) 4- Devlet hizmetleri 3,4 0,2 12,2 3,0 7,6 5- İzafi banka hizmetleri (-) (17,8) (20,6) 22,5 7,4 (6,5) Toplam GSYH (Fak.fiy.) 4,8 (4,2) 4,1 (22,6) 6,8 14,3 2,4 12,3 5,9 (18,2) 6-İthalat vergileri 15,1 5,5 4,2 8,0 0,8 7-Dolaylı vergiler 1,5 (47,9) 21,1 (21,6) (17,2) 8-Negatif etkiler 69,1 (39,0) (30,7) 6,8 (71,4) Toplam GSYH (Alıcı fiy.) 6,0 (7,0) 4,2 (27,0) 6,5 19,2 3,1 6,7 5,2 (14,6) 2013 2014 Çizelge : 13 - GSMH büyüme hızları (2003 yılı fiyatlarıyla) Sektörler 2010 2011 2012
Sayıştay 35 2010-2014 yıllarında KİT’lerin yarattığı katma değerin sektörler itibarıyla büyüme hızları, Türkiye değerleriyle karşılaştırmalı olarak 13 sayılı çizelgede gösterilmiştir. (%) TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT 1- Tarım 8,1 71,9 (1,4) 6,4 5,2 10,0 (5,7) 7,7 3,9 (28,1) 2- Sanayi : 7,6 34,3 7,0 (33,3) 3,7 (1,7) 1,6 6,4 7,5 (19,3) -Madencilik 1,9 15,0 7,2 31,7 7,9 (21,9) (3,5) (11,8) 9,3 59,8 -İmalat 9,0 (13,7) 8,1 1,6 2,5 (4,0) 1,8 (10,5) 8,0 5,3 -Enerji 2,5 58,5 (0,3) (61,7) 10,3 23,3 3,9 26,1 3,6 (67,1) 3- Hizmetler : 2,5 (27,0) 3,7 (11,7) 7,7 27,3 4,0 15,9 4,8 (17,5) -Ulaştırma- haberleşme 4,2 (45,6) 7,6 (43,1) 10,0 33,3 1,9 20,7 5,0 (31,0) -Ticaret 7,3 11,0 14,0 23,1 6,1 (32,7) 4,3 (23,2) 3,9 (3,1) -Hizmet, inşaat ve diğer (0,1) (17,6) (2,2) (1,4) 7,2 33,5 4,9 17,3 5,2 (14,6) Ara toplam 4,3 (4,2) 4,0 (22,6) 6,4 14,3 2,4 12,3 5,4 (18,2) 4- Devlet hizmetleri 3,4 0,2 12,2 3,0 7,6 5- İzafi banka hizmetleri (-) (17,8) (20,6) 22,5 7,4 (6,5) Toplam GSYH (Fak.fiy.) 4,8 (4,2) 4,1 (22,6) 6,8 14,3 2,4 12,3 5,9 (18,2) 6-İthalat vergileri 15,1 5,5 4,2 8,0 0,8 7-Dolaylı vergiler 1,5 (47,9) 21,1 (21,6) (17,2) 8-Negatif etkiler 69,1 (39,0) (30,7) 6,8 (71,4) Toplam GSYH (Alıcı fiy.) 6,0 (7,0) 4,2 (27,0) 6,5 19,2 3,1 6,7 5,2 (14,6) 2013 2014 Çizelge : 13 - GSMH büyüme hızları (2003 yılı fiyatlarıyla) Sektörler 2010 2011 2012 C-İSTİHDAM 1-İstihdamla ilgili hedef ve politikalar: 233 sayılı KHK’ya tabi olan KİT ve bağlı ortaklıklarında personel istihdamının temel ilkeleri, KİT personel rejimini düzenleyen 22.01.1990 tarihli ve 399 sayılı KHK’nın 2 nci maddesinde yer almıştır. Kalkınma planlarında da KİT’lerdeki istihdama ilişkin hedef ve politikalar yer almaktadır. Önceki kalkınma planlarında, KİT’lere özel bir önem atfedilerek, KİT’ler ve KİT’lerde istihdamla ilgili hedef ve politikalar ayrı bir başlıkta ele alınmakta iken; 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planından itibaren KİT’lere ve KİT istihdamına ilişkin hedef ve politikalar ayrı bir başlık altında gösterilmemiş, genel olarak sektörlere ilişkin stratejik hedef ve politikalar içinde yer almıştır. 2014-18 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planında istihdama ilişkin temel amaç ve hedef; “Toplumun tüm kesimlerine insana yaraşır iş fırsatlarının sunulduğu, işgücünün niteliğinin yükseltilip etkin kullanıldığı, toplumsal cinsiyet eşitliği ile iş sağlığı ve güvenliği şartlarının iyileştirildiği ve güvenceli esneklik yaklaşımının benimsendiği bir işgücü piyasasının oluşturulması …”şeklinde belirlenmiştir. KİT’lerde istihdama ilişkin yasal düzenleme, ilke, hedef ve politikalar; yıllık kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman programı kararnameleri, Bakanlar Kurulu kararları, Başbakanlık tarafından yayımlanan genelgeler, yıllık işletme bütçeleri ve yönetim kurulu kararları ile uygulamaya geçirilmektedir. 233 sayılı KHK’nın 29 uncu maddesi gereği, 30.09.2013 tarih ve 2013/5503 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yayımlanan, KİT ve Bağlı Ortaklıklarının 2014 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programının genel ilkeleri düzenleyen 3 üncü maddesinin (1/b) bendinde; etkin bir insan kaynakları politikası izlenmesi, bu çerçevede, tüm personelin kamu teşebbüsü içinde rasyonel bir şekilde dağıtılması ve atıl duran personelin eleman açığı bulunan diğer hizmet birimlerine kaydırılmasının sağlanması öngörülmüştür. Kararnamenin istihdama ilişkin ikinci bölümünde (4-11 inci maddeler) ise; teşebbüs içi eleman nakli suretiyle personel ihtiyacının karşılanmasının mümkün olmadığı hallerde; 2013 yılında ayrılan eleman sayısının en fazla %75’i kadar personelin açıktan ve/veya naklen atanabileceği, 2013 yılında ayrılan eleman sayısının en fazla %10’u kadar personelin de özelleştirme uygulamaları nedeniyle Devlet Personel Başkanlığına bildirilen nakle tabi personelden atanması konusunda teşebbüs yönetim kurulunun yetkili olacağı; uluslararası standartlar çerçevesinde istihdamına gerek görülen özel niteliklere sahip personel ile yeni üretim tesisi kurulması ve/veya yeni hizmet birimlerinin faaliyete geçmesi halinde bu tesisler için gerekli personel ve Ar-Ge faaliyetleri için istihdamı gereken personelin, teşebbüsçe sunulacak detaylı analiz ve gerekçeler üzerine Hazine Müsteşarlığınca yapılacak değerlendirme ve verilecek uygun görüş çerçevesinde, Devlet Personel Başkanlığınca unvan değişikliği yapılmaksızın sonuçlandırılacağı, bu kapsamda yapılacak ilave personel atamalarının hiçbir şekilde 2013 yılında ayrılan eleman sayısının %25’ini geçemeyeceği, belirtilmiştir.
Genel Rapor • 2014 36 Ayrıca teşebbüslerde, 5620 sayılı Kanun çerçevesinde; yıl içerisinde 179 prim gün süresini aşmamak üzere sadece mevsimlik ve/veya kampanya işlerinde geçici işçi çalıştırılabilmesi, maaş ve ücretleri Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca karşılanan kuruluşlarda 2013 yılı içinde emeklilik veya iş akdi feshi nedeniyle ayrılan işçilerin pozisyonlarının tamamının 30.06.2014 tarihine kadar yönetim kurulu kararı ile iptal edilmesi, bu kararda düzenlenmemiş olan her türlü personel alımından önce ilgisine göre Hazine Müsteşarlığı veya Özelleştirme İdaresi Başkanlığından izin alınması öngörülmüştür. 2-Personel istihdamı şekilleri, ilgili mevzuat ve gelişmeler: KİT’lerle ilgili olarak çıkarılan 60 sayılı KHK, 2929 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK’da KİT personel rejiminin ayrı bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu amaçla 233 sayılı KHK’nın personele ilişkin hükümlerinde önemli düzenlemeler yapan 05.01.1988 tarih ve 308 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinde; KİT’lerde istihdam edilecek personel sadece sözleşmeli personel ve işçiler olarak sayılmış, memurlar sayılmamıştır. 308 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin, Anayasa Mahkemesinin E. 1988/5 ve K. 1988/55 sayılı kararıyla; Anayasanın 128 inci maddesinde yer alan “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür…” hükmüne aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi üzerine, Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçeleri de dikkate alınarak hazırlanan 22.01.1990 tarih ve 399 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin (a) bendinde istihdam şekilleri; memur, sözleşmeli personel ve işçiler olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin, 05.02.1992 tarih ve 3771 sayılı Kanunla değişik (b) bendinde; teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda, bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev unvanı itibarıyla kuruluşun kârlılık ve verimliliğini doğrudan doğruya etkileyebilecek karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme yetkisi verilmiş asli ve sürekli görevlerin genel idare esaslarına göre yürütüleceği öngörüldükten sonra, teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerin; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürüleceği, bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş, memurlarca yürütülecek görevler ve memurların kadro unvanları belirlenmiştir. KHK’nın 3 üncü maddesinin (c) bendinde, (b) bendi dışında kalan sözleşmeli personel; teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde akdedilecek bir sözleşme ile çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan personel olarak belirlenmiş, sözleşmeli personelin işin niteliğine göre yılın veya günün belirli sürelerini kapsamak üzere kısmi zamanlı da istihdam edilebileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin (e) bendinde ise, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı belirtilmiştir.
Sayıştay 37 Ayrıca teşebbüslerde, 5620 sayılı Kanun çerçevesinde; yıl içerisinde 179 prim gün süresini aşmamak üzere sadece mevsimlik ve/veya kampanya işlerinde geçici işçi çalıştırılabilmesi, maaş ve ücretleri Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca karşılanan kuruluşlarda 2013 yılı içinde emeklilik veya iş akdi feshi nedeniyle ayrılan işçilerin pozisyonlarının tamamının 30.06.2014 tarihine kadar yönetim kurulu kararı ile iptal edilmesi, bu kararda düzenlenmemiş olan her türlü personel alımından önce ilgisine göre Hazine Müsteşarlığı veya Özelleştirme İdaresi Başkanlığından izin alınması öngörülmüştür. 2-Personel istihdamı şekilleri, ilgili mevzuat ve gelişmeler: KİT’lerle ilgili olarak çıkarılan 60 sayılı KHK, 2929 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK’da KİT personel rejiminin ayrı bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu amaçla 233 sayılı KHK’nın personele ilişkin hükümlerinde önemli düzenlemeler yapan 05.01.1988 tarih ve 308 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinde; KİT’lerde istihdam edilecek personel sadece sözleşmeli personel ve işçiler olarak sayılmış, memurlar sayılmamıştır. 308 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin, Anayasa Mahkemesinin E. 1988/5 ve K. 1988/55 sayılı kararıyla; Anayasanın 128 inci maddesinde yer alan “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür…” hükmüne aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi üzerine, Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçeleri de dikkate alınarak hazırlanan 22.01.1990 tarih ve 399 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin (a) bendinde istihdam şekilleri; memur, sözleşmeli personel ve işçiler olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin, 05.02.1992 tarih ve 3771 sayılı Kanunla değişik (b) bendinde; teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda, bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev unvanı itibarıyla kuruluşun kârlılık ve verimliliğini doğrudan doğruya etkileyebilecek karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme yetkisi verilmiş asli ve sürekli görevlerin genel idare esaslarına göre yürütüleceği öngörüldükten sonra, teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevlerin; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürüleceği, bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş, memurlarca yürütülecek görevler ve memurların kadro unvanları belirlenmiştir. KHK’nın 3 üncü maddesinin (c) bendinde, (b) bendi dışında kalan sözleşmeli personel; teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde akdedilecek bir sözleşme ile çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan personel olarak belirlenmiş, sözleşmeli personelin işin niteliğine göre yılın veya günün belirli sürelerini kapsamak üzere kısmi zamanlı da istihdam edilebileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin (e) bendinde ise, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı belirtilmiştir. Memur ve sözleşmeli personelin çalışma şartları ile özlük ve mali hakları 657 sayılı Kanun ve 399 sayılı KHK’da düzenlenmiş olmakla birlikte; 12.07.2001 tarihinde yürürlüğe girmiş olan Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu gereği, memur ve sözleşmeli personel sendika üyesi olabilmekte ve ücretlerinin belirlenmesi konusunda hükümetle toplu görüşme yapabilmektedirler. KİT’lerde işçi personelin istihdamı; 10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. İşçi personelin ücret ve diğer hakları 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ile düzenlenmiş iken, 07.11.2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu bu kanunları yürürlükten kaldırmıştır. KİT’lerde 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışan işçiler; -Üretim yerlerinde ve bürolarda toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabi olarak çalışanlar, -İşveren vekili durumunda bulunan veya sendika üyesi olması yasaklananlar veyahut ta bunlardan olmamakla beraber işverenle toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili işçi sendikası üyesi olmayan ve bu sendikaya dayanışma aidatı ödemediklerinden haklarında toplu iş sözleşmesi hükümleri uygulanmayan ve kapsam dışı olarak nitelendirilen personel, -Kamuda geçici işçi çalıştırılması hakkında 5620 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesi kapsamında bir mali yılda 6 aydan az olmak üzere çalıştırılan geçici işçiler, olmak üzere üç ayrı grupta toplanmaktadır. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 37 nci maddesi gereğince, özelleştirme programına alınan kuruluşlar özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak 233 sayılı KHK kapsamı dışına çıkarılmaktadır. Ancak, bu kuruluşların personeli programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler. Bu bakımdan özelleştirme programındaki kuruluşların personeli de KİT personeli olarak değerlendirilmektedir. Aynı şekilde, kamu bankalarının yeniden yapılandırılması ve özelleştirmeye hazırlanmasını düzenleyen 4603 sayılı Kanun’un 1 inci maddesi ile kamu bankaları 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmıştır. Ancak, 2 nci maddenin üçüncü bendi “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmünü amir bulunmaktadır. 3-Personel sayıları ve personele yapılan harcamalar: 2014 yılında KİT statüsündeki kuruluşlarda Bakanlar Kurulu kararları ve yönetim kurulu kararları ile; memur kadroları, sözleşmeli personel pozisyonları ve işçi kadroları 234 bin olarak belirlenmiştir.
Genel Rapor • 2014 38 Mevcut kadrolar iş analizlerine dayalı olarak belirlenmiş norm kadrolar değildir. Kuruluşlarda iş analizlerine dayalı olarak norm kadroların tespit edilmesi yönünde bazı çalışmalar yapılmış ise de bu çalışmalar sonuçlandırılarak uygulanır hale getirilememiştir. 20.12.2000 tarih ve 24266 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2000/1658 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Yapılacak Norm Kadro Çalışmalarında Uygulanacak Usul ve Esaslar” çerçevesinde KİT’lerde norm kadro tespit çalışmaları başlatılmıştır. Ancak, bu çalışmalar Usul ve Esasların 10 uncu maddesinde öngörüldüğü şekilde sonuçlandırılmadan, 27.12.2003 tarih ve 25329 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2003/6532 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde “Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Yapılacak Norm Kadro Çalışmalarında Uyulacak Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar” yürürlüğe konulmasına rağmen, çalışmalar sonuçlandırılamamıştır. KİT’lerde çalışan personel sayısı yıllar itibarıyla sürekli azalma eğilimi içindedir. 2009 yılında istihdam edilen ortalama personel sayısı 238.265 kişi iken, 2014 yılında 195.624 kişiye, 2009 yılında yıl sonu itibarıyla istihdam edilen personel sayısı 233.174 kişi iken, 2014 yılında 192.624 kişiye gerilemiştir. 2010-2014 döneminde ortalama personel sayısı %17,9 oranında 42.641 kişi, yıl sonu personel sayısı ise %17,4 oranında 40.550 kişi azalmıştır. Çalışan personel sayısındaki azalma esas itibarıyla, 4046 sayılı Kanun kapsamında KİT’lerin özelleştirilmesinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, faaliyet gösteren KİT’lerdeki bazı hizmetlerin özelleştirilmesi de bu azalışta etkili olmaktadır. Bazı hizmetlerin hizmet alımı suretiyle yüklenicilere gördürülmesi nedeni ile emeklilik veya diğer şekillerde kuruluşlardan ayrılan personelin yerine yeni personel alınmasına kısıtlamalar getirilmekte ve personel sayısı azalmaktadır. KİT statüsündeki kuruluşlarda 2010-2014 yıllarında çalışan toplam personelin sektörler itibarıyla yıllık ortalama ve yıl sonu sayıları 14, bunlara yapılan harcamalar 15, personel giderlerinin personel statüleri itibarıyla dağılımı ve kişi başına düşen aylık ortalama giderler 16 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
40
Çizelge : 15 - Toplam
personel giderleri
(Bin TL)
Sektörler
2014
2010
2011
2012
2013
Esas
Ek
Sosyal
Ücret
ödeme
Giderler
Toplam
1-
Tarım
159.067
178.710
187.754
201.049
102.028
30.733
87.409
220.170
2-
Sanayi :
a)Madencilik
1.521.488
1.708.552
1.824.903
1.838.178
765.633
468.374
588.263
1.822.270
b)İmalat
1.592.280
1.707.497
1.806.074
1.908.425
960.420
375.109
593.527
1.929.056
c)Enerji
1.868.017
1.856.564
1.927.107
1.484.450
721.207
410.127
463.244
1.594.578
Toplam
(2)
4.981.785
5.272.613
5.558.084
5.231.053
2.447.260
1.253.610
1.645.034
5.345.904
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
3.060.217
3.432.197
3.962.318
4.431.892
2.578.847
861.920
976.465
4.417.232
b)Ticaret
187.168
215.158
250.855
239.599
167.269
33.108
60.331
260.708
c)Diğer hizmetler
588.729
237.683
165.279
98.571
75.349
12.462
37.481
125.292
Toplam
(3)
3.836.114
3.885.038
4.378.452
4.770.062
2.821.465
907.490
1.074.277
4.803.232
4-
Mali kuruluşlar
2.028.163
2.253.570
2.545.688
3.235.336
1.788.427
899.204
808.539
3.496.170
Genel toplam(Cari fiyatlarla)
11.005.129
11.589.931
12.669.978
13.437.500
7.159.180
3.091.037
3.615.259
13.865.476
Endeks 2009=100
104,6
110,1
120,4
127,7
131,8
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
6.051.761,9
5.770.441,1
5.941.930,3
5.867.647,7
5.597.237,2
Endeks 2009=100
98,3
93,7
96,5
95,3
90,9
Sayıştay
41
Çizelge : 15 - Toplam
personel giderleri
(Bin TL)
Sektörler
2014
2010
2011
2012
2013
Esas
Ek
Sosyal
Ücret
ödeme
Giderler
Toplam
1-
Tarım
159.067
178.710
187.754
201.049
102.028
30.733
87.409
220.170
2-
Sanayi :
a)Madencilik
1.521.488
1.708.552
1.824.903
1.838.178
765.633
468.374
588.263
1.822.270
b)İmalat
1.592.280
1.707.497
1.806.074
1.908.425
960.420
375.109
593.527
1.929.056
c)Enerji
1.868.017
1.856.564
1.927.107
1.484.450
721.207
410.127
463.244
1.594.578
Toplam
(2)
4.981.785
5.272.613
5.558.084
5.231.053
2.447.260
1.253.610
1.645.034
5.345.904
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
3.060.217
3.432.197
3.962.318
4.431.892
2.578.847
861.920
976.465
4.417.232
b)Ticaret
187.168
215.158
250.855
239.599
167.269
33.108
60.331
260.708
c)Diğer hizmetler
588.729
237.683
165.279
98.571
75.349
12.462
37.481
125.292
Toplam
(3)
3.836.114
3.885.038
4.378.452
4.770.062
2.821.465
907.490
1.074.277
4.803.232
4-
Mali kuruluşlar
2.028.163
2.253.570
2.545.688
3.235.336
1.788.427
899.204
808.539
3.496.170
Genel toplam(Cari fiyatlarla)
11.005.129
11.589.931
12.669.978
13.437.500
7.159.180
3.091.037
3.615.259
13.865.476
Endeks 2009=100
104,6
110,1
120,4
127,7
131,8
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
6.051.761,9
5.770.441,1
5.941.930,3
5.867.647,7
5.597.237,2
Endeks 2009=100
98,3
93,7
96,5
95,3
90,9
Çizelge : 16- Personel giderlerinin personel türleri itibarıyla dağılımı
Personel giderleri
(Personel statülerine göre) 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
1- Cari fiyatlarla top. gid.
(Bin TL)
-Yön. ve Den. Kurulu
üyeleri (kuruluş dışı) 15.202 16.522 18.781 18.525 19.537 1.012 5,5
-Memurlar 387.893 406.015 381.910 394.745 358.996 (35.749) (9,1)
-Sözleşmeli personel 2.757.528 3.231.075 3.816.186 4.166.530 4.196.718 30.188 7,2
-İşçiler 7.844.506 7.936.319 8.453.101 8.857.700 9.290.225 432.525 4,9
Toplam (1) 11.005.129 11.589.931 12.669.978 13.437.500 13.865.476 427.976 3,2
Kişi başına düşen aylık
ortalama gider (TL) 4.119 4.449 4.936 5.604 5.907 303 5,4
Endeks 2009=100 112,0 121,0 134,2 152,4 160,6 8,2 5,4
2- 2003 yılı tüketici
fiyatlarıyla toplam gid.
(Bin TL)
5.970.962 5.770.441 5.941.930 5.867.648 5.597.237 (270.411) (4,6)
Kişi başına düşen aylık
ortalama gider.(TL) 2.265 2.215 2.315 2.447 2.384 (63) (2,6)
Endeks 2009=100 105,3 103,0 107,6 113,8 110,8 (3,0) (2,6)
2014 yıl sonu itibarıyla KİT personel sayısı önceki yıl sonuna göre %0,7 oranında
azalarak 192,6 bin kişiye düşmüştür. Mali kuruluşlardaki artışa rağmen, toplam personel
sayısının azalmasında, emeklilik vb. nedenlerle ayrılmaların yanında, TEDAŞ ve TKİ gibi
bazı kuruluşlardaki özelleştirmeler etkili olmuştur.
2014 yılında çalışan tüm personel için, geçen yıla göre %3,2 oranında 428 milyon TL
artışla toplam 13,9 milyar TL personel harcaması yapılmıştır. Çizelgede yer alan veriler farklı
hesaplarda bulunan harcamaların yanında, geçmiş yıllara ait personel giderlerini de
kapsadığından raporun diğer bölümlerinde yer verilen çeşitli çizelgelerdeki (Giderler ve
GSMH’ye katkı) personel harcamaları değerlerinden farklılık gösterebilmektedir.
Toplam personel harcamaları son 5 yıllık dönemde artan bir trend göstermiş ve 2009
yılı toplam personel harcaması 100 kabul edildiğinde, 2014 yılı toplam personel harcaması
131,8 değerine yükselmiştir. 2013 yılı sabit fiyatlarıyla kişi başına ayda düşen ortalama
giderin son beş yıldaki artışı %10,8 oranında olmuştur.
4- Statülerine göre personel sayıları ve personel harcamaları:
KİT’lerde 2010-2014 yıllarında sektörler itibarıyla çalışan personelin ortalama ve yıl
sonu sayıları ile personel giderleri 17-22, personel başına düşen aylık ortalama giderler 23-25
sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Çizelge : 18- Sektörler itibarıyla memur giderleri
(Bin TL)
Sektörler
2013
2014
2010
2011
2012
Esas
Ek
Sosyal
Ücret
ödeme
Giderler
Toplam
1-
Tarım
7.781
9.695
11.201
11.503
4.006
5.014
3.279
12.299
2-
Sanayi :
a)Madencilik
31.490
33.677
39.842
39.981
20.297
8.569
11.618
40.484
b)İmalat
68.206
70.614
81.975
89.975
45.114
22.531
24.655
92.300
c)Enerji
60.155
76.356
79.370
61.879
23.156
23.742
15.189
62.087
Toplam
(2)
178.156
180.647
201.187
191.835
88.567
54.842
51.462
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
98.272
124.781
147.184
169.019
35.488
63.214
28.555
127.257
b)Ticaret
12.016
14.301
17.118
18.107
7.103
7.458
5.115
19.676
c)Diğer hizmetler
18.305
4.011
4.723
4.263
1.487
1.491
1.915
4.893
Toplam
(3)
110.288
143.093
169.025
191.389
44.078
72.163
35.585
4-
Mali kuruluşlar
91.668
72.580
497
18
0
0
0
0
Genel toplam
(Cari fiyatlarla)
387.893
406.015
381.910
394.745
136.651
132.019
90.326
358.996
Endeks 2009=100
107,6
112,7
106,0
109,5
99,6
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
213.304
202.148
179.107
172.370
144.920
Endeks 2009=100
101,1
95,9
84,9
81,7
68,7
Çizelge: 20- Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel giderleri
(Bin TL)
Sektörler
2013
2014
2010
2011
2012
Esas
Ek
Sosyal
ücret
ödeme
giderler
Toplam
1-
Tarım
28.463
33.753
41.535
48.878
37.102
5.111
10.480
52.693
2-
Sanayi :
a)Madencilik
182.290
208.436
233.377
237.713
173.517
19.006
54.626
247.149
b)İmalat
221.969
258.284
279.933
304.144
212.048
36.210
77.898
326.156
c)Enerji
363.503
408.138
458.835
387.868
314.987
43.765
86.358
445.110
Toplam
(2)
795.744
874.858
972.145
929.725
700.552
98.981
218.882
1.018.415
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
1.774.354
2.061.603
2.411.360
2.759.418
1.816.326
354.309
490.353
2.660.988
b)Ticaret
118.075
136.766
157.926
177.642
139.596
18.169
39.763
197.528
c)Diğer hizmetler
27.982
14.851
21.336
17.371
7.465
649
5.324
13.438
Toplam
(3)
1.892.429
2.213.220
2.590.622
2.954.431
1.963.387
373.127
535.440
2.871.954
4-
Mali kuruluşlar
40.892
109.244
211.884
233.496
150.245
56.729
46.682
253.656
Genel toplam
(Cari fiyatlarla)
2.757.528
3.231.075
3.816.186
4.166.530
2.851.286
533.948
811.484
4.196.718
Endeks 2009=100
104,6
122,6
144,8
158,1
159,2
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
1.516.375
1.608.701
1.789.704
1.819.366
1.694.138
Endeks 2009=100
98,3
104,3
116,1
118,0
109,9
Sayıştay
47
Çizelge: 21- Sektörler itibarıyla işçi sayısı
(Kişi)
Sektörler
Ortalama
Yıl sonu
2010
2011
2012
2013
2014
Son
iki yıl farkı
2010
2011
2012
2013
2014
Son
iki yıl farkı
2014
yılı
toplamı
içindeki
payı %
1-
Tarım
2.674
2.661
2.521
2.399
2.152
(247)
2.587
2.587
2.402
2.285
2.066
(219)
1,8
2-
Sanayi :
a)Madencilik
24.143
24.181
22.773
21.166
20.313
(853)
24.481
23.865
21.715
20.387
19.834
(553)
17,6
b)İmalat
25.841
24.691
22.819
21.528
20.843
(685)
23.597
22.726
20.223
19.369
18.407
(962)
16,3
c)Enerji
22.415
19.933
19.169
12.295
11.782
(513)
21.977
19.209
19.251
12.078
10.471
(1.607)
9,3
Toplam
(2)
72.399
68.805
64.761
54.989
52.938
(2.051)
70.055
65.800
61.189
51.834
48.712
(3.122)
43,2
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-
haberleşme
18.426
17.944
19.023
17.603
17.564
(39)
17.989
18.044
18.284
17.764
17.285
(479)
15,3
b)Ticaret
1.098
1.043
1.074
593
535
(58)
1.079
1.004
1.040
561
522
(39)
0,5
c)Diğer hizmetler
4.029
2.586
1.621
870
976
106
2.782
1.081
1.580
860
881
21
0,8
Toplam
(3)
23.553
21.573
21.718
19.066
19.075
9
21.850
20.129
20.904
19.185
18.688
(497)
16,6
4-
Mali kuruluşlar
37.171
38.695
39.852
40.811
41.947
1.136
37.552
39.513
39.987
41.698
43.293
1.595
38,4
Genel toplam
135.797
131.734
128.852
117.265
116.112
(1.153)
132.044
128.029
124.482
115.002
112.759
(2.243)
100,0
Endeks 2009=100
91,6
88,9
86,9
79,1
78,3
(0,8)
92,1
89,3
86,8
80,2
78,6
(1,6)
Çizelge: 22- Sektörler itibarıyla işçi giderleri
(Bin TL)…
…
Sektörler
2013
2014
2009
2010
2011
2012
Esas
Ek
Sosyal
ücret
ödeme
giderler
Toplam
1-
Tarım
125.051
122.663
135.067
134.817
140.437
60.681
20.608
73.650
154.939
2-
Sanayi :
a)Madencilik
1.306.858
1.306.984
1.465.549
1.550.765
1.559.524
571.302
440.753
522.019
1.534.074
b)İmalat
1.672.840
1.300.351
1.376.669
1.442.952
1.512.957
701.633
316.258
490.974
1.508.865
c)Enerji
1.558.869
1.441.549
1.369.177
1.385.893
1.033.076
381.472
342.580
361.697
1.085.749
Toplam
(2)
4.538.567
4.508.759
4.211.395
4.379.610
4.105.557
1.654.407
1.099.591
1.374.690
4.128.688
3-
Hizmetler :
a)Ulaştırma-
haberleşme
1.126.314
1.185.883
1.244.407
1.402.251
1.501.798
725.889
444.139
457.557
1.627.585
b)Ticaret
31.660
56.703
63.650
75.111
43.404
20.271
7.361
15.453
43.085
c)Diğer hizmetler
541.169
217.174
137.157
75.133
64.776
10.225
30.242
105.243
Toplam
(3)
1.157.974
1.216.724
1.525.231
1.614.519
1.620.335
810.936
461.725
503.252
1.775.913
4-
Mali kuruluşlar
1.695.899
1.889.204
2.064.626
2.324.155
2.991.371
1.626.584
842.282
761.819
3.230.685
Genel toplam
(Cari
fiyatlarla)
7.517.491
7.701.364
7.936.319
8.453.101
8.857.700
4.152.608
2.424.206
2.713.411
9.290.225
Endeks 2009=100
100,0
102,4
105,6
112,4
117,8
123,6
Genel toplam
(2003 yılı tüketici
fiyatlarıyla)
4.398.509
4.235.009
3.951.366
3.964.311
3.867.822
3.750.293
Endeks 2009=100
100,0
96,3
89,8
90,1
87,9
85,3
Genel Rapor • 2014
48
Çizelge: 23- Memur başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 3.718 4.459 5.257 5.861 5.879
Endeks 2009=100 110,4 132,4 164,2 174,1 174,6
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 2.045 2.220 2.465 2.559 2.373
Endeks 2009=100 103,8 112,7 125,1 129,9 120,5
Çizelge: 24- Sözleşmeli personel başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 2.952 3.467 4.041 4.529 4.699
Endeks 2009=100 109,1 128,1 149,3 167,3 173,6
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 1.623 1.726 1.895 1.978 1.897
Endeks 2009=100 102,5 109,0 119,6 124,9 119,8
Çizelge : 25 -İşçi başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 4.726 5.020 5.467 6.295 6.668
Endeks 2009=100 111,8 118,8 129,3 148,9 157,7
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 2.599 2.500 2.564 2.749 2.692
Endeks 2009=100 105,1 101,1 103,7 111,2 108,9
2014 yılında KİT’lerde çalışan ortalama memur sayısı geçen yıla göre %5,8 oranında
524 kişi azalarak 5.089 kişiye, yıl sonu çalışan memur sayısı ise geçen yıla göre %4,3
oranında 387 kişi azalarak 4.891 kişiye düşmüştür. Son beş yıla bakıldığında, 2009 yılında
100 olan ortalama memur sayısı 57,1’e, 100 olan yıl sonu memur sayısı da 54,7’ye
gerilemiştir.
2014 yılında memurlara yapılan harcamalar, memur sayısındaki azalmaya bağlı
olarak, geçen yıla göre %9,1 oranında 35,7 milyon TL azalarak 359 milyon TL’ye düşmüştür.
2009 yılında 100 olan harcama tutarı, 2011 yılından sonra düşmeye başlayarak, 2014 yılında
99,6 değerine gerilerken, 2003 yılı sabit fiyatları ile 2009 yılında 100 olan harcama 2014
yılında 68,7’ye gerilemiştir.
KİT’lerde istihdam edilen sözleşmeli personele ilişkin işlemler 399 sayılı KHK’ye
göre yürütülmektedir. 399 sayılı KHK’nın 58 inci maddesine göre; sözleşmeli personel
hakkında söz konusu KHK’da hüküm bulunmayan hallerde, Devlet Personel Başkanlığı’nın
görüşü alınmak kaydıyla 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanmaktadır.
527 sayılı KHK hükümleri gereği, özelleştirme kapsam ve programında bulunan
KİT’lerde çalışan sözleşmeli personel hakkında 399 sayılı KHK uygulanmaya devam
edilmekte ve bunların ücretleri YPK kararları ile belirlenmektedir.
Sayıştay
49
Çizelge: 23- Memur başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 3.718 4.459 5.257 5.861 5.879
Endeks 2009=100 110,4 132,4 164,2 174,1 174,6
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 2.045 2.220 2.465 2.559 2.373
Endeks 2009=100 103,8 112,7 125,1 129,9 120,5
Çizelge: 24- Sözleşmeli personel başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 2.952 3.467 4.041 4.529 4.699
Endeks 2009=100 109,1 128,1 149,3 167,3 173,6
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 1.623 1.726 1.895 1.978 1.897
Endeks 2009=100 102,5 109,0 119,6 124,9 119,8
Çizelge : 25 -İşçi başına düşen aylık ortalama giderler
(TL)
Aylık ortalama giderler 2010 2011 2012 2013 2014
Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 4.726 5.020 5.467 6.295 6.668
Endeks 2009=100 111,8 118,8 129,3 148,9 157,7
2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 2.599 2.500 2.564 2.749 2.692
Endeks 2009=100 105,1 101,1 103,7 111,2 108,9
2014 yılında KİT’lerde çalışan ortalama memur sayısı geçen yıla göre %5,8 oranında
524 kişi azalarak 5.089 kişiye, yıl sonu çalışan memur sayısı ise geçen yıla göre %4,3
oranında 387 kişi azalarak 4.891 kişiye düşmüştür. Son beş yıla bakıldığında, 2009 yılında
100 olan ortalama memur sayısı 57,1’e, 100 olan yıl sonu memur sayısı da 54,7’ye
gerilemiştir.
2014 yılında memurlara yapılan harcamalar, memur sayısındaki azalmaya bağlı
olarak, geçen yıla göre %9,1 oranında 35,7 milyon TL azalarak 359 milyon TL’ye düşmüştür.
2009 yılında 100 olan harcama tutarı, 2011 yılından sonra düşmeye başlayarak, 2014 yılında
99,6 değerine gerilerken, 2003 yılı sabit fiyatları ile 2009 yılında 100 olan harcama 2014
yılında 68,7’ye gerilemiştir.
KİT’lerde istihdam edilen sözleşmeli personele ilişkin işlemler 399 sayılı KHK’ye
göre yürütülmektedir. 399 sayılı KHK’nın 58 inci maddesine göre; sözleşmeli personel
hakkında söz konusu KHK’da hüküm bulunmayan hallerde, Devlet Personel Başkanlığı’nın
görüşü alınmak kaydıyla 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanmaktadır.
527 sayılı KHK hükümleri gereği, özelleştirme kapsam ve programında bulunan
KİT’lerde çalışan sözleşmeli personel hakkında 399 sayılı KHK uygulanmaya devam
edilmekte ve bunların ücretleri YPK kararları ile belirlenmektedir.
Sözleşmeli başına düşen aylık ortalama gider son 5 yılda artan bir seyir izlemiş ve
2009 yılına göre %73,6 oranında artış göstermiştir.
4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak çalışan işçiler hakkında; 6356 sayılı Sendikalar ve
Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır.
2010-2014 döneminde ortalama işçi sayısı %21,7 oranında, yıl sonu işçi sayısı %21,4
oranında azalmıştır. İşçilere yapılan toplam harcamalar 2014 yılında önceki yıla göre %4,9
oranında 432,5 milyon TL artarak 9,3 milyar TL’ye yükselmiştir. İşçiler için 2014 yılında
yapılan giderlerde, 2009 yılına göre artış oranı ise %23,6 oranında gerçekleşmiştir.
İşçiler için yapılan harcamaların bu dönemdeki seyri 2003 yılı sabit fiyatları ile
değerlendirildiğinde; dönem boyunca azalan bir trend izlemiş, 2009 yılında 100 olan harcama
2014 yılında 85,3’e gerilemiştir.
İşçi başına düşen aylık ortalama gider son 5 yılda artan bir seyir izlemiş ve 2009 yılına
göre %57,7 oranında artış göstermiştir.
KİT’lerde çalışan işçi personelin bir bölümü kapsam içi statüde çalışırken, bir bölümü
işveren vekili olarak veya büro hizmetlerinde kapsam dışı statüde, bir bölümü de geçici
kadrolarda istihdam edilmektedir.
2010-2014 yılları arasında KİT’lerde çalışan işçilerin statüleri itibarıyla ortalama ve
yıl sonu sayıları 26 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 26- Statülerine göre işçiler (Kişi)
İşçiler Kapsam dışı Kapsam içi Geçici işçi Toplam
Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu
2010 40.862 41.402 86.195 85.354 8.740 5.288 135.797 132.044
2011 47.222 47.575 79.295 76.675 5.217 3.779 131.734 128.029
2012 44.229 44.439 78.812 76.376 5.811 3.667 128.852 124.482
2013 45.818 46.853 66.385 65.005 5.062 3.144 117.265 115.002
2014 48.181 49.562 62.837 60.554 5.094 2.643 116.112 112.759
Kapsam dışı personel uygulaması ağırlıklı olarak mali sektörde yıllar itibarıyla
yaygınlaşmış olup, madencilik (TPAO), imalat (TEMSAN) ve ulaştırma (TDİ, BOTAŞ, Kıyı
Emniyeti Genel Müdürlüğü vb.) sektörlerinde de rastlanmaktadır.
Genel olarak geçici işçiler, mevsimlik faaliyetlerin ağırlıklı olduğu Çay İşletmeleri
Genel Müdürlüğü, T. Şeker Fabrikaları AŞ gibi KİT’lerde çalıştırılmaktadır.
5- Personelle ilgili sosyal konular:
2014 yılı personel harcamaları toplamı 13,9 milyar TL’nin %26,1 oranında 3,6 milyar
TL’si sosyal giderlere ait olup; %46 oranında 1.652 milyon TL’si SGK primi ve işsizlik
sigortası primi işveren hissesi, %15 oranında 532 milyon TL’si işçilere ödenen kıdem
tazminatı ve %2 oranında 81 milyon TL’si de emekli olan memur ve sözleşmelilere ödenen
emekli ikramiyesinden oluşmuştur.
Genel Rapor • 2014 50 D-MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum: KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları (mali kuruluşlar hariç) 2010 yıl sonu değerlerine göre %37 oranında artarken son beş yılın ortalama artış oranı ise %7,8 olmuştur. Mukayese edilen yıllara ait kaynak ve varlıkların artış oranları ile yurt içi üretici fiyatlarındaki artış oranları aşağıda gösterilmiştir. Yıllar Kaynak- varlık artışı Üretici fiyatları artışı % % 2010 3,93 8,52 2011 19,41 11,09 2012 13,06 6,09 2013 (10,85) 4,48 2014 13,49 10,25 Yıllar itibarıyla KİT’lerin kaynak ve varlıklarındaki artışlar 2013 yılındaki azalış dışında artan bir seyir izlemiş ve genel olarak yurt içi üretici fiyatlarındaki artışların üzerinde gerçekleşmiştir. KİT’lerin mali durumlarının değerlendirilmesine esas sektörel bazda 2014 yılı varlıklarının ayrıntısına (Ek:3), kaynaklarının ayrıntısına (Ek:4) ekler arasında yer verilmiştir. KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ait bilançoları üzerinde gerekli sadeleştirmeler yapılarak hazırlanan konsolide mali durumu gösteren veriler ve bu verilerin kaynak ve varlıklar toplamı içerisindeki payları 27 sayılı, 2014 yılına ait kaynak ve varlıklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 27/a sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
5,23
4,26
6,25
6,07
(1,58)
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
Çizelge 27 : KİT'lerin 2010-2014 yılları mali durumu ()
2013
Son iki yıl farkı
M
a l i
d u r u m
2014
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar*100
36 Kaynaklar (Pasif) : 1 - Öz kaynaklar 1.105.043 11.724.463 4.420.498 28.891.117 40.248.029 4.167.259 889.562 91.445.971 1.120.303 90.325.668 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 253 2.831.729 423.026 6.572.839 3.093.212 1.254.411 223.488 14.398.958 437 14.398.521 b ) Kısa süreli 663.284 2.664.328 3.529.335 12.752.607 15.711.147 1.770.401 123.968 37.215.070 4.678.561 32.536.509 Toplam (2) 663.537 5.496.057 3.952.361 19.325.446 18.804.359 3.024.812 347.456 51.614.028 4.678.998 46.935.030 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 24.811 24.811 24.811 Kaynaklar toplamı 1.768.580 17.220.520 8.372.859 48.216.563 59.052.388 7.192.071 1.212.207 143.035.188 5.799.301 137.235.887 Varlıklar (Aktif): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 1.201.989 5.600.552 1.739.477 25.939.775 36.313.608 1.147.487 947.952 72.890.840 1.120.303 71.770.537 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 5.018 6.438.558 568.204 3.785.275 52.977 116.077 38.424 11.004.533 437 11.004.096 Toplam ( 1 ) 1.207.007 12.039.110 2.307.681 29.725.050 36.366.585 1.263.564 986.376 83.895.373 1.120.740 82.774.633 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 555.297 4.862.862 5.744.738 16.508.969 18.332.686 4.295.689 171.564 50.471.805 4.678.561 45.793.244 b ) Hazır değerler 6.276 318.548 320.440 1.982.544 4.353.117 1.632.818 54.267 8.668.010 8.668.010 Toplam ( 2 ) 561.573 5.181.410 6.065.178 18.491.513 22.685.803 5.928.507 225.831 59.139.815 4.678.561 54.461.254 Varlıklar toplamı 1.768.580 17.220.520 8.372.859 48.216.563 59.052.388 7.192.071 1.212.207 143.035.188 5.799.301 137.235.887 Düzeltme öncesi sektör payı 1,24 12,04 5,85 33,71 41,29 5,03 0,85 100,00 4,05 95,95 Düzeltme sonrası sektör payı 1,29 12,55 6,10 35,13 43,03 5,24 0,88 104,23 4,23 100,00 () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge : 27/a- KİT'lerin 2014 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibariyle dağılımı ()
36 Kaynaklar (Pasif) : 1 - Öz kaynaklar 1.105.043 11.724.463 4.420.498 28.891.117 40.248.029 4.167.259 889.562 91.445.971 1.120.303 90.325.668 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 253 2.831.729 423.026 6.572.839 3.093.212 1.254.411 223.488 14.398.958 437 14.398.521 b ) Kısa süreli 663.284 2.664.328 3.529.335 12.752.607 15.711.147 1.770.401 123.968 37.215.070 4.678.561 32.536.509 Toplam (2) 663.537 5.496.057 3.952.361 19.325.446 18.804.359 3.024.812 347.456 51.614.028 4.678.998 46.935.030 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 24.811 24.811 24.811 Kaynaklar toplamı 1.768.580 17.220.520 8.372.859 48.216.563 59.052.388 7.192.071 1.212.207 143.035.188 5.799.301 137.235.887 Varlıklar (Aktif): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 1.201.989 5.600.552 1.739.477 25.939.775 36.313.608 1.147.487 947.952 72.890.840 1.120.303 71.770.537 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 5.018 6.438.558 568.204 3.785.275 52.977 116.077 38.424 11.004.533 437 11.004.096 Toplam ( 1 ) 1.207.007 12.039.110 2.307.681 29.725.050 36.366.585 1.263.564 986.376 83.895.373 1.120.740 82.774.633 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 555.297 4.862.862 5.744.738 16.508.969 18.332.686 4.295.689 171.564 50.471.805 4.678.561 45.793.244 b ) Hazır değerler 6.276 318.548 320.440 1.982.544 4.353.117 1.632.818 54.267 8.668.010 8.668.010 Toplam ( 2 ) 561.573 5.181.410 6.065.178 18.491.513 22.685.803 5.928.507 225.831 59.139.815 4.678.561 54.461.254 Varlıklar toplamı 1.768.580 17.220.520 8.372.859 48.216.563 59.052.388 7.192.071 1.212.207 143.035.188 5.799.301 137.235.887 Düzeltme öncesi sektör payı 1,24 12,04 5,85 33,71 41,29 5,03 0,85 100,00 4,05 95,95 Düzeltme sonrası sektör payı 1,29 12,55 6,10 35,13 43,03 5,24 0,88 104,23 4,23 100,00 () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge : 27/a- KİT'lerin 2014 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibariyle dağılımı () 2013 yılı itibarıyla KİT’lerin 120,9 milyar TL tutarındaki kaynaklarının; %9,4’ü uzun, %25,3’ü kısa süreli olmak üzere toplam %34,6’sı yabancı kaynaklardan, %67,3’ü de öz kaynaklardan oluşmuştur. 2014 yılı itibarıyla ise 137,2 milyar TL tutarındaki KİT kaynaklarının; %10,5’i uzun, %23,7’si kısa süreli olmak üzere toplam %34,2’si yabancı kaynaklardan, %65,8’i de öz kaynaklardan oluşmuştur. Çizelgede, sektörler arası düzeltmeler (kompanse) yapılmış olup, bu düzeltmelerden önceki ve sonraki duruma göre sektörlerin toplam varlıklar içerisindeki payları, 28 sayılı çizelgede gösterilmiştir. a) Kaynaklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ait beş yıllık öz kaynak ve yabancı kaynaklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. 2010-2014 döneminde net öz kaynaklar ortalama %9,7 oranında artış kaydetmiş olup, kaynaklar içerisinde öz kaynakların payı, yıllar itibarıyla dalgalanma göstermesine rağmen ortalama %65 seviyesinde gerçekleşmiştir. Öz kaynakları oluşturan unsurlar incelendiğinde; toplam öz kaynaklar içerisindeki ödenmiş sermaye payının yıldan yıla artmaya devam ettiği görülmektedir. KİT’ler içerisinde yaratılan kaynaklarla işletme faaliyetlerini dahi devam ettiremeyen, dolayısıyla kronik olarak Hazine finansmanına ihtiyaç duyan kuruluşların bulunması, ödenmiş sermaye paylarının sürekli olarak yükselmesinde temel etkendir. Diğer taraftan, bazı kuruluşlar tarafından başlatılan yüksek tutarlı yatırımların varlığı da, sermaye artışlarını zorunlu kılmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait öz kaynak unsurları, zararları ve net öz kaynakları 28 sayılı, yabancı kaynak unsurlarının ayrıntısı 29 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 70,0 Öz kaynaklar Uzun süreli yabancı kaynaklar Kısa süreli yabancı kaynaklar Grafik: 3 - Kaynakların dağılımı 2010 2011 2012 2013 2014 Grafik: 3 -Kaynakların dağılımı
Genel Rapor • 2014
54
2010
2011
2012
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
1 - Ödenmiş sermaye
56.253.707
62,3
66.947.049
64,3
72.430.874
59,7
81.254.124
67,1
99.935.822
72,4
18.681.698
23,0
2 - Yeniden değerleme fonu
3 - Kâr yedekleri
15.858.128
17,6
22.462.360
21,6
29.729.304
24,5
20.146.317
16,6
20.691.606
15,0
545.289
2,7
4 - Diğer öz kaynaklar ( Geçmiş
yıllar kârları, serm.yedekleri vb.)
11.508.403
12,7
11.539.713
11,1
15.315.170
12,6
15.221.268
12,6
15.719.937
11,4
498.669
3,3
5 - Dönem
kârlarının
öz kaynaklarda kalacak kısmı
6.681.140
7,4
3.233.480
3,1
3.796.643
3,1
4.518.914
3,7
1.641.980
1,2
(2.876.934)
(63,7)
Ara toplam
90.301.378
100,0
104.182.602
100,0
121.271.991
100,0
121.140.623
100,0
137.989.345
100,0
16.848.722
13,9
6 - Geçmiş yıllar zararları (-)
(20.400.810)
(22,6)
(24.047.204)
(23,1)
(35.959.054)(29,7)
(32.995.084)(27,2)
(41.068.299)(29,8)
(8.073.215)
24,5
7 - Dönem
net zararı (-)
(4.154.630)
(4,6)
(4.089.389)
(3,9)
(2.789.995)
(2,3)
(6.758.789)
(5,6)
(6.595.378)
(4,8)
163.411
(2,4)
Toplam
öz kaynaklar
65.745.938
72,8
76.046.009
73,0
82.522.942
68,0
81.386.750
67,2
90.325.668
65,5
8.938.918
11,0
8 - Yabancı kaynaklara sirayet eden
zarar (-)
(2.359.788)
(24.811)
2.334.977
(98,9)
Net öz kaynaklar
65.745.938
72,8
76.046.009
73,0
82.522.942
68,0
79.026.962
65,2
90.300.857
65,4
11.273.895
14,3
() Mali kuruluşlar hariç.
Çizelge: 28- KİT'lerin öz kaynak unsurları ()
Son iki yıl farkı
Öz kaynak unsurları
2013
2014
Sayıştay
55
2010
2011
2012
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
1 - Ödenmiş sermaye
56.253.707
62,3
66.947.049
64,3
72.430.874
59,7
81.254.124
67,1
99.935.822
72,4
18.681.698
23,0
2 - Yeniden değerleme fonu
3 - Kâr yedekleri
15.858.128
17,6
22.462.360
21,6
29.729.304
24,5
20.146.317
16,6
20.691.606
15,0
545.289
2,7
4 - Diğer öz kaynaklar ( Geçmiş
yıllar kârları, serm.yedekleri vb.)
11.508.403
12,7
11.539.713
11,1
15.315.170
12,6
15.221.268
12,6
15.719.937
11,4
498.669
3,3
5 - Dönem
kârlarının
öz kaynaklarda kalacak kısmı
6.681.140
7,4
3.233.480
3,1
3.796.643
3,1
4.518.914
3,7
1.641.980
1,2
(2.876.934)
(63,7)
Ara toplam
90.301.378
100,0
104.182.602
100,0
121.271.991
100,0
121.140.623
100,0
137.989.345
100,0
16.848.722
13,9
6 - Geçmiş yıllar zararları (-)
(20.400.810)
(22,6)
(24.047.204)
(23,1)
(35.959.054)(29,7)
(32.995.084)(27,2)
(41.068.299)(29,8)
(8.073.215)
24,5
7 - Dönem
net zararı (-)
(4.154.630)
(4,6)
(4.089.389)
(3,9)
(2.789.995)
(2,3)
(6.758.789)
(5,6)
(6.595.378)
(4,8)
163.411
(2,4)
Toplam
öz kaynaklar
65.745.938
72,8
76.046.009
73,0
82.522.942
68,0
81.386.750
67,2
90.325.668
65,5
8.938.918
11,0
8 - Yabancı kaynaklara sirayet eden
zarar (-)
(2.359.788)
(24.811)
2.334.977
(98,9)
Net öz kaynaklar
65.745.938
72,8
76.046.009
73,0
82.522.942
68,0
79.026.962
65,2
90.300.857
65,4
11.273.895
14,3
() Mali kuruluşlar hariç.
Çizelge: 28- KİT'lerin öz kaynak unsurları ()
Son iki yıl farkı
Öz kaynak unsurları
2013
2014
2010
2011
2012
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
Bin TL
%
1-Mali borçlar
9.351.115
26,9
9.592.252
21,8
7.356.280
13,8
9.101.882
21,7
9.682.860
20,6
580.978
6,4
a)Kısa süreli
2.218.598
6,4
2.368.601
5,4
2.351.296
4,4
2.937.739
7,0
3.488.188
10,7
550.449
18,7
b)Uzun süreli
7.132.517
20,5
7.223.651
16,4
5.004.984
9,4
6.164.143
14,7
6.194.672
13,2
30.529
0,5
2-Ticari borçlar
8.272.251
23,8
11.507.328
26,2
13.550.202
25,5
10.526.983
25,1
10.602.217
22,6
75.234
0,7
a)Kısa süreli
7.615.708
21,9
10.622.248
24,2
11.734.963
22,1
9.838.768
23,5
10.018.354
21,3
179.586
1,8
b)Uzun süreli
656.543
1,9
885.080
2,0
1.815.239
3,4
688.215
1,6
583.863
1,2
(104.352)
(15,2)
3-Vergi borçları
3.462.198
10,0
1.330.814
3,0
2.271.445
4,3
1.414.823
3,4
768.185
1,6
(646.638)
(45,7)
a)Kısa süreli
3.462.198
10,0
1.329.188
3,0
2.271.445
4,3
1.362.861
3,3
768.185
1,6
(594.676)
(43,6)
b)Uzun süreli
0,0
1.626
0,0
0,0
51.962
0,1
0,0
(51.962)
(100,0)
4-Diğer borçlar
5.824.610
16,8
10.109.396
23,0
19.524.768
36,8
6.739.963
16,1
8.267.860
17,6
1.527.897
22,7
a)Kısa süreli
5.772.919
16,6
8.757.502
19,9
18.338.980
34,5
6.679.810
15,9
8.214.630
17,5
1.534.820
23,0
b)Uzun süreli
51.691
0,1
1.351.894
3,1
1.185.788
2,2
60.153
0,1
53.230
0,1
(6.923)
(11,5)
5-Diğer yabancı kaynaklar
7.808.336
22,5
11.379.452
25,9
10.413.250
19,6
14.103.891
33,7
17.613.908
37,5
3.510.017
24,9
a)Kısa süreli
3.201.145
9,2
7.753.897
17,7
6.405.523
12,1
9.728.148
23,2
10.047.152
21,4
319.004
3,3
b)Uzun süreli
4.607.191
13,3
3.625.555
8,3
4.007.727
7,5
4.375.743
10,4
7.566.756
16,1
3.191.013
72,9
Yabancı kaynaklar toplamı
34.718.510
100,0
43.919.242
100,0
53.115.945
100,0
41.887.542
100,0
46.935.030
100,0
5.047.488
12,1
a)Kısa süreli
22.270.568
64,1
30.831.436
70,2
41.102.207
77,4
30.547.326
72,9
32.536.509
69,3
1.989.183
6,5
b)Uzun süreli
12.447.942
35,9
13.087.806
29,8
12.013.738
22,6
11.340.216
27,1
14.398.521
30,7
3.058.305
27,0
() Mali kuruluşlar hariç.
Çizelge: 29 - KİT'lerin yabancı kaynak unsurları ()
Son iki yıl farkı
Yabancı kaynak unsurları
2013
2014
Genel Rapor • 2014 56 2014 yılında toplam yabancı kaynaklar geçen yıla göre %12,1 artış göstermesine rağmen toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 0,4 puan azalarak %34,2 olmuştur. Bu durum, öz kaynaklardaki artış ve yabancı kaynaklara sirayet eden zararın azalmasından kaynaklanmıştır. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %6,4 oranında, ticari nitelik göstermeyen diğer borçların %22,7 ve borç niteliği taşımayan diğer yabancı kaynakların %24,9 oranında arttığı gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2010-2014 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının %52,3’ünü bağlı değerler oluşturmaktadır. Uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %60,3’ünü oluşturmaktadır. Toplam varlıkların %39,7’sini oluşturan dönen varlıkların %6,3’ü hazır değerlere ait bulunmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 Bağlı değerlerUzun süre paraya çevrilebilir değerlerKısa süre paraya çevrilebilir değerlerHazır değerler Grafik: 4 - Varlıkların dağılımı 2010 2011 2012 2013 2014 2014 yılında toplam yabancı kaynaklar geçen yıla göre %12,1 artış göstermesine rağmen toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 0,4 puan azalarak %34,2 olmuştur. Bu durum, öz kaynaklardaki artış ve yabancı kaynaklara sirayet eden zararın azalmasından kaynaklanmıştır. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %6,4 oranında, ticari nitelik göstermeyen diğer borçların %22,7 ve borç niteliği taşımayan diğer yabancı kaynakların %24,9 oranında arttığı gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2010-2014 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının %52,3’ünü bağlı değerler oluşturmaktadır. Uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %60,3’ünü oluşturmaktadır. Toplam varlıkların %39,7’sini oluşturan dönen varlıkların %6,3’ü hazır değerlere ait bulunmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 Bağlı değerlerUzun süre paraya çevrilebilir değerlerKısa süre paraya çevrilebilir değerlerHazır değerler Grafik: 4 - Varlıkların dağılımı 2010 2011 2012 2013 2014
Sayıştay 57 2014 yılında toplam yabancı kaynaklar geçen yıla göre %12,1 artış göstermesine rağmen toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 0,4 puan azalarak %34,2 olmuştur. Bu durum, öz kaynaklardaki artış ve yabancı kaynaklara sirayet eden zararın azalmasından kaynaklanmıştır. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %6,4 oranında, ticari nitelik göstermeyen diğer borçların %22,7 ve borç niteliği taşımayan diğer yabancı kaynakların %24,9 oranında arttığı gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2010-2014 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının %52,3’ünü bağlı değerler oluşturmaktadır. Uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %60,3’ünü oluşturmaktadır. Toplam varlıkların %39,7’sini oluşturan dönen varlıkların %6,3’ü hazır değerlere ait bulunmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 Bağlı değerlerUzun süre paraya çevrilebilir değerlerKısa süre paraya çevrilebilir değerlerHazır değerler Grafik: 4 - Varlıkların dağılımı 2010 2011 2012 2013 2014 2014 yılında toplam yabancı kaynaklar geçen yıla göre %12,1 artış göstermesine rağmen toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 0,4 puan azalarak %34,2 olmuştur. Bu durum, öz kaynaklardaki artış ve yabancı kaynaklara sirayet eden zararın azalmasından kaynaklanmıştır. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %6,4 oranında, ticari nitelik göstermeyen diğer borçların %22,7 ve borç niteliği taşımayan diğer yabancı kaynakların %24,9 oranında arttığı gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2010-2014 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının %52,3’ünü bağlı değerler oluşturmaktadır. Uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %60,3’ünü oluşturmaktadır. Toplam varlıkların %39,7’sini oluşturan dönen varlıkların %6,3’ü hazır değerlere ait bulunmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0 50,0 60,0 Bağlı değerlerUzun süre paraya çevrilebilir değerlerKısa süre paraya çevrilebilir değerlerHazır değerler Grafik: 4 - Varlıkların dağılımı 2010 2011 2012 2013 2014 2010 2011 2012 Varlık unsurları Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-Bağlı değerler : 51.563.020 51,3 57.970.158 48,3 62.400.322 46,0 61.197.332 50,6 71.770.537 52,3 10.573.205 17,3 a)Maddi duran varlıklar 45.051.590 44,9 51.053.593 42,6 55.108.449 40,6 55.133.015 45,6 64.227.418 46,8 9.094.403 16,5 b)Diğer bağlı değerler 6.511.430 6,5 6.916.565 5,8 7.291.873 5,4 6.064.317 5,0 7.543.119 5,5 1.478.802 24,4 2-Stoklar : 10.802.003 10,8 15.551.303 13,0 17.534.427 12,9 14.519.002 12,0 12.125.086 8,8 (2.393.916) (16,5) a)Dönen 10.795.288 10,7 15.551.303 13,0 17.534.427 12,9 14.519.002 12,0 12.125.086 8,8 (2.393.916) (16,5) b)Duran 6.715 3-Hazineden alacaklar : 4.557.597 4,5 4.482.845 3,7 2.471.350 1,8 1.346.084 1,1 1.882.267 1,4 536.183 39,8 a)Dönen 4.515.826 4,5 4.441.322 3,7 2.429.923 1,8 1.307.879 1,1 1.878.984 1,4 571.105 43,7 b)Duran 41.771 0,0 41.523 0,0 41.427 0,0 38.205 0,0 3.283 0,0 (34.922) (91,4) 4-Yurt dışından alacaklar : 2.489.982 2,5 3.830.065 3,2 1.535.979 1,1 1.838.218 1,5 5.766.334 4,2 3.928.116 213,7 a)Dönen 2.486.726 2,5 3.826.809 3,2 1.532.723 1,1 1.708.935 1,4 5.679.224 4,1 3.970.289 232,3 b)Duran 3.256 0,0 3.256 0,0 3.256 0,0 129.283 0,1 87.110 0,1 (42.173) (32,6) 5-Diğer alacaklar : 19.258.171 19,2 27.895.327 23,3 35.594.625 26,2 29.732.069 24,6 36.139.040 26,3 6.406.971 21,5 a)Dönen 18.107.129 18,0 25.098.986 20,9 32.698.174 24,1 27.170.431 22,5 25.225.358 18,4 (1.945.073) (7,2) b)Duran 1.151.042 1,1 2.796.341 2,3 2.896.451 2,1 2.561.638 2,1 10.913.682 8,0 8.352.044 326,0 6-Menkul kıymetler : 1.371.301 1,4 2.585.270 2,2 776.870 0,6 1.805.279 1,5 884.613 0,6 (920.666) (51,0) a)Dönen 1.370.943 1,4 2.585.270 2,2 776.870 0,6 1.805.262 1,5 884.592 0,6 (920.670) (51,0) b)Duran 358 17 21 4 23,5 7-Hazır değerler : 8.090.702 8,1 7.650.283 6,4 10.935.679 8,1 10.476.520 8,7 8.668.010 6,3 (1.808.510) (17,3) a)Dönen 8.090.702 8,1 7.650.283 6,4 10.935.679 8,1 10.476.520 8,7 8.668.010 6,3 (1.808.510) (17,3) b)Duran Varlıklar toplamı : 100.437.448 100,0 119.965.251 100,0 135.638.887 100,0 120.914.504 100,0 137.235.887 100,0 16.321.383 13,5 a)Dönen 47.647.703 47,4 59.153.973 49,3 70.282.950 51,8 56.988.029 47,1 54.461.254 39,7 (2.526.775) (4,4) b)Duran 52.789.745 52,6 60.811.278 50,7 65.355.937 48,2 63.926.475 52,9 82.774.633 60,3 18.848.158 29,5 () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge : 30 - KİT'lerin varlıklarının ayrıntısı () Son iki yıl farkı 2013 2014
12.551.601 3,2 16.222.623 3,7 1.203.083 0,2 1.212.207 0,2 9.124 0,8 Toplam (3) 45.761.810 13,4 57.577.038 14,5 69.393.754 15,8 59.522.467 11,6 67.456.666 11,3 7.934.199 13,3 Toplam (1+2+3) 140.922.304 41,3 132.795.172 33,5 151.987.130 34,7 135.069.422 26,2 143.035.188 24,0 7.965.766 5,9 Düzeltme (-) 40.457.856 11,8 12.829.921 3,2 16.348.243 3,7 14.154.918 2,8 5.799.301 1,0 (8.355.617) (59,0) Net toplam (1+2+3) 100.464.448 29,4 119.965.251 30,3 135.638.887 31,0 120.914.504 23,5 137.235.887 23,0 16.321.383 13,5 4-Mali kuruluşlar 240.970.005 70,6 276.309.239 69,7 302.308.229 69,0 393.679.287 76,5 458.463.922 77,0 64.784.635 16,5 Genel toplam 341.434.453 100,0 396.274.490 100,0 437.947.116 100,0 514.593.791 100,0 595.699.809 100,0 81.106.018 15,8 Çizelge : 31 - Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 2013 Son iki yıl farkı Sektör ve alt sektörler 2014
12.551.601 3,2 16.222.623 3,7 1.203.083 0,2 1.212.207 0,2 9.124 0,8 Toplam (3) 45.761.810 13,4 57.577.038 14,5 69.393.754 15,8 59.522.467 11,6 67.456.666 11,3 7.934.199 13,3 Toplam (1+2+3) 140.922.304 41,3 132.795.172 33,5 151.987.130 34,7 135.069.422 26,2 143.035.188 24,0 7.965.766 5,9 Düzeltme (-) 40.457.856 11,8 12.829.921 3,2 16.348.243 3,7 14.154.918 2,8 5.799.301 1,0 (8.355.617) (59,0) Net toplam (1+2+3) 100.464.448 29,4 119.965.251 30,3 135.638.887 31,0 120.914.504 23,5 137.235.887 23,0 16.321.383 13,5 4-Mali kuruluşlar 240.970.005 70,6 276.309.239 69,7 302.308.229 69,0 393.679.287 76,5 458.463.922 77,0 64.784.635 16,5 Genel toplam 341.434.453 100,0 396.274.490 100,0 437.947.116 100,0 514.593.791 100,0 595.699.809 100,0 81.106.018 15,8 Çizelge : 31 - Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 2013 Son iki yıl farkı Sektör ve alt sektörler 2014
1,69
2,74
(11,28)
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
Çizelge : 32 - Tarım
sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
2013
2014
Son iki yıl farkı
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
22,91
35,29
27,16
20,32
10,94
2014
Son iki yıl farkı
Çizelge : 33 - M
adencilik sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
2013
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
2014
Son iki yıl farkı
Çizelge : 34 - İmalat sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
2013
5,83
4,05
8,30
0,80
(5,6)
Son iki yıl farkı
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
2013
Çizelge : 35 - Enerji sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
2014
4,39
(2,41)
Son iki yıl farkı
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
2013
Çizelge : 36 - Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
: Dönem
sonuçları (Kâr) /Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
2014
9,89
3,65
5,08
5,70
6,25
Son iki yıl farkı
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
2013
Çizelge : 37 - Ticaret sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
2014
1,08
5,70
(12,49)
3,01
2013
Çizelge : 38- Diğer hizmetler sektörünün 2011-2014 yılları mali durumu
Son iki yıl farkı
2012
M
a l i
d
u
r u
m
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
2014
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
2011
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
23,99
19,49
17,70
18,68
15,79
2014
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
M
a l i
d
u
r u
m
2013
Çizelge : 39 - Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
Genel Rapor • 2014 68 KİT’lerin mali durumlarıyla ilgili olarak, gerek sektörler bazında yapılan incelemede, gerekse bu raporun 3 ve 4 numaralı eklerinde kaynak ve varlıkların ayrıntısı verildiğinden, aşağıda sektörler itibarıyla yapılan mali durum değerlendirmelerinde genel bilgilere yer verilmiştir. a) Tarım sektörü: Tarım sektöründe faaliyet gösteren tek KİT olan TİGEM’in 2014 yılı kaynak ve varlıkları 2010 yılına göre %170, bir önceki döneme göre ise %8 oranında artmıştır; ancak, cari dönemdeki artış oranı 2014 yılı ÜFE artış oranının altında kalmıştır. 2013 yılını 32 milyon TL dönem karı ile kapatan TİGEM; iklim şartlarının etkisiyle net satışların bir önceki döneme göre azalış göstermesine karşın satış maliyetleri toplamında artış olması sebebiyle 2014 yılını zararla kapatmıştır. Yeterli gelir elde edemeyen kuruluşun mali bünyesinde, yabancı kaynakların ağırlığı artmış, öz kaynak-yabancı kaynak dengesi yabancı kaynaklar lehine değişmiştir. Son beş yılda varlıklar toplamı içerisinde duran varlıkların payı %50’den sürekli artarak %68’e, kaynaklar içerisinden de yabancı kaynakların oranı %19’dan %38’e yükselmiştir. b) Sanayi sektörü: Sanayi sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2010-2014 dönemine ait mali durumları madencilik, imalat ve enerji alt sektörleri olarak aşağıda incelenmiştir. 2014 yılı itibarıyla madencilik sektöründe faaliyet gösteren 4 kuruluşun toplam varlıkları sanayi sektörünün %23,3’ünü oluşturmuştur. Madencilik alt sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2010 yılı değerlerine göre %75,4 oranında, bir önceki yıla göre ise %21,7 oranında artmıştır. Mali yeterlilik oranının önceki döneme göre yaklaşık 55,2 puan düşmesinde TPAO’nun yatırımlarının finansmanı için faize tabi uzun vadeli yabancı kaynaklara yönelmesi etkili olmuştur. Mali rantabilite oranının önceki döneme göre yaklaşık 9,4 puan düşmesinde ise TPAO’nun 2014 yılı dönem kârının önceki döneme göre %48 oranında düşmesi, TKİ Genel Müdürlüğünün 2014 yılını zararla kapatmış olması ve TTK Genel Müdürlüğünün dönem zararının artması etkili olmuştur. 2014 yılında imalat sanayinde faaliyet gösteren 10 kuruluşun toplam kaynak ve varlıkları sanayi sektörünün %11,3’ünü oluşturmuştur. İmalat sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları, 2010 yılı değerlerine göre %6,4 oranında azalırken, bir önceki yıla göre %9,8 oranında artmıştır. Sektör varlıklarından önceki yıla göre hazır değerlerde görülen %43,5’lik gerileme, MKE hazır değerlerinin 120 milyon TL ve TH Karadeniz Bakır İşletmeleri hazır değerlerinin 98 milyon TL azalmasından kaynaklanmıştır. Öte yandan, uzun sürede paraya çevrilebilir değerlerde görülen 411 milyon TL tutarındaki artış ise T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin uzun süreli ticari alacaklarında görülen artıştan kaynaklanmıştır. Ticari alacaklarının uzun vadeli olması
Sayıştay 69 KİT’lerin mali durumlarıyla ilgili olarak, gerek sektörler bazında yapılan incelemede, gerekse bu raporun 3 ve 4 numaralı eklerinde kaynak ve varlıkların ayrıntısı verildiğinden, aşağıda sektörler itibarıyla yapılan mali durum değerlendirmelerinde genel bilgilere yer verilmiştir. a) Tarım sektörü: Tarım sektöründe faaliyet gösteren tek KİT olan TİGEM’in 2014 yılı kaynak ve varlıkları 2010 yılına göre %170, bir önceki döneme göre ise %8 oranında artmıştır; ancak, cari dönemdeki artış oranı 2014 yılı ÜFE artış oranının altında kalmıştır. 2013 yılını 32 milyon TL dönem karı ile kapatan TİGEM; iklim şartlarının etkisiyle net satışların bir önceki döneme göre azalış göstermesine karşın satış maliyetleri toplamında artış olması sebebiyle 2014 yılını zararla kapatmıştır. Yeterli gelir elde edemeyen kuruluşun mali bünyesinde, yabancı kaynakların ağırlığı artmış, öz kaynak-yabancı kaynak dengesi yabancı kaynaklar lehine değişmiştir. Son beş yılda varlıklar toplamı içerisinde duran varlıkların payı %50’den sürekli artarak %68’e, kaynaklar içerisinden de yabancı kaynakların oranı %19’dan %38’e yükselmiştir. b) Sanayi sektörü: Sanayi sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2010-2014 dönemine ait mali durumları madencilik, imalat ve enerji alt sektörleri olarak aşağıda incelenmiştir. 2014 yılı itibarıyla madencilik sektöründe faaliyet gösteren 4 kuruluşun toplam varlıkları sanayi sektörünün %23,3’ünü oluşturmuştur. Madencilik alt sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2010 yılı değerlerine göre %75,4 oranında, bir önceki yıla göre ise %21,7 oranında artmıştır. Mali yeterlilik oranının önceki döneme göre yaklaşık 55,2 puan düşmesinde TPAO’nun yatırımlarının finansmanı için faize tabi uzun vadeli yabancı kaynaklara yönelmesi etkili olmuştur. Mali rantabilite oranının önceki döneme göre yaklaşık 9,4 puan düşmesinde ise TPAO’nun 2014 yılı dönem kârının önceki döneme göre %48 oranında düşmesi, TKİ Genel Müdürlüğünün 2014 yılını zararla kapatmış olması ve TTK Genel Müdürlüğünün dönem zararının artması etkili olmuştur. 2014 yılında imalat sanayinde faaliyet gösteren 10 kuruluşun toplam kaynak ve varlıkları sanayi sektörünün %11,3’ünü oluşturmuştur. İmalat sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları, 2010 yılı değerlerine göre %6,4 oranında azalırken, bir önceki yıla göre %9,8 oranında artmıştır. Sektör varlıklarından önceki yıla göre hazır değerlerde görülen %43,5’lik gerileme, MKE hazır değerlerinin 120 milyon TL ve TH Karadeniz Bakır İşletmeleri hazır değerlerinin 98 milyon TL azalmasından kaynaklanmıştır. Öte yandan, uzun sürede paraya çevrilebilir değerlerde görülen 411 milyon TL tutarındaki artış ise T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin uzun süreli ticari alacaklarında görülen artıştan kaynaklanmıştır. Ticari alacaklarının uzun vadeli olması sebebiyle Kuruluş nakit ihtiyacını banka kredileriyle karşılama yoluna gitmiş ve sektörün yabancı kaynak kullanımı geçen yıla göre %19,4 oranında artış göstermiştir. Beş yıllık dönemde, sektör varlıklarının artış gösterememesinde, zarar eden kuruluşlar ve yapılan özelleştirmeler etken olmuştur. Sektörü oluşturan kuruluşlar 2014 yılını toplam 287,6 milyon TL zarar ile kapatırken, zarar tutarı bir önceki döneme göre %6,3 oranında artmıştır. Sektörde yer alan diğer kuruluşlar 2014 yılını karla kapatmalarına rağmen T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin 197 milyon TL, Et ve Süt Kurumu’nun 97,1 milyon TL, TEMSAN’ın 23,1 milyon TL ve Doğusan AŞ’nin 1,5 milyon TL zarar etmesi sektörün finansal yapısını olumsuz etkilemiştir. 2014 yılı itibarıyla enerji sektöründe yer alan 5 kuruluşun toplam kaynak ve varlıkları sanayi sektörünün %65,3’ünü oluşturmuştur. Enerji sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2010 yılı değerlerine göre %36,3 oranında, bir önceki yıla göre ise %7,5 oranında azalmıştır. Söz konusu azalışlar enerji sektöründe gerçekleşen özelleştirmelerden kaynaklanmıştır. 2014 yılında, TEİAŞ, TETAŞ ve Ankara Doğal Elektrik Üretim AŞ’nin kar elde etmesine rağmen, EÜAŞ’ın dönem zararının 2,5 milyar TL ve TEDAŞ’ın dönem zararının ise 0,5 milyar TL olması nedeniyle, sektör toplamda dönemi 1,6 milyar TL zarar ile kapatmıştır. EÜAŞ’ın 2,5 milyar TL’lik dönem zararının 1,5 milyar TL’si satış maliyetlerinin altında satış fiyatı tespit edilmesinden, 1 milyar TL’si ise özelleştirme devirleri nedeniyle oluşan zarardan kaynaklanmıştır. c) Hizmetler sektörü: Ulaştırma-haberleşme alt sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2010 yılına göre %56,5 oranında, bir önceki döneme göre ise %16,6 oranında artmıştır. Sektör 2009 ve 2010 yıllarını karla kapatmışken, sonraki dönemde karlılıkların düşmesiyle 2011 ve 2012 yılını zararla kapatmış, 2013 yılında elde edilen karı sürdüremeyerek 2014 yılında da 968 milyon TL zarar etmiştir. Söz konusu zarar; TCDD’nin dönemi 1,9 milyar TL, BOTAŞ’ın 587 milyon TL ve TDİ’nin ise 20,8 milyon TL zararla kapatmasından kaynaklanmıştır. TCDD’nin 2009-2014 faaliyet dönemleri zararla sonuçlandığından, iç kaynak yaratılamamakta; kaynak ihtiyacı sürekli olarak Hazine tarafından yapılan sermaye artışları ve Hazine devirli/garantili yurt dışı krediler ile karşılanabilmektedir. Bu kapsamda 2014 yılında 5,4 milyar TL sermayeye mahsuben Hazine tarafından ödenmiştir. Sektörün en büyük kuruluşu olarak 2011 ve 2012 yıllarını zararla kapatan BOTAŞ 2013 yılında 1,6 milyar TL kâr elde etmiş, ancak 2014 yılında 587 milyon TL zarar etmiştir. Söz konusu zararın temel nedeni maliyetlerin altında satış yapılmasından kaynaklanmıştır. Ticaret alanında faaliyet gösteren 3 kuruluşun 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2010 yılına göre %10,3 bir önceki döneme göre ise %6,4 oranında gerilemiştir. Sektörün büyük kuruluşu TMO, her yıl Bakanlar Kurulunca çıkarılan kararnamelerle, tarım ürünlerinin destekleme alımı ve satımında görevlendirilmektedir. İlgili kararnamelerde,
Genel Rapor • 2014 70 verilen görev sonucu meydana gelen zararların Hazine’ce karşılanması gerektiği, ayrıca TMO’nun ürün alımları için gerek duyacağı finansmanın, görev zararlarının ödenmesi için Genel Bütçeye konulan ödenekten yapılacak aktarmalar, T.C. Merkez Bankası’nca sağlanacak reeskont kredisi ve iç ve dış piyasalardan temin edilecek krediler ile karşılanması öngörülmektedir. Kuruluşun bilançosunda 2014 yılı sonu itibarıyla 981,2 milyon TL görev zararı alacağı bulunmaktadır. Sektörün diğer kuruluşu DMO, maliyet+kâr esasına dayalı satış fiyatını belirleme yönteminin de etkisiyle son beş yıllık faaliyet dönemlerinin tümünü kârlı kapatmış, 2014 yılında ise 137,1 milyon TL kâr elde etmiştir. Sektörde yer alan Başkent Doğalgaz AŞ, 2013 yılında özelleştirme nedeniyle kapsamdan çıkarılırken, sektörün diğer kuruluşu Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 53,3 milyon TL kâr elde etmiştir. 2014 yılında, diğer hizmetler alt sektöründe bulunan 6 kuruluşa Marmara Teknokent AŞ ve Ziraat Teknoloji Hizmetleri AŞ’de eklenmiş ve sektördeki kuruluş sayısı 8’e yükselmiştir. 2013 yılı sonunda 1,1 milyar TL’ye gerilemiş olan sektör varlıkları, 2014 yılında %0,8 oranında artış göstermiştir. Sektörde faaliyet gösteren Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri (TTA)’nin adı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarih ve 135 sayılı Oluru ile tta Gayrimenkul AŞ olarak değiştirilmiştir. 2014 yılını tta Gayrimenkul AŞ 33,2 milyon TL, Sümer Holding AŞ 9,8 milyon TL ve Arıcak Turizm ve Tic. AŞ 526 bin TL dönem zararı ile kapatmış olmasına rağmen, Halk Gayrimenkul YO’nun 56,2 milyon TL, Ziraat Teknoloji Hizmetleri AŞ’nin 6,3 milyon TL, Marmara Teknokent AŞ’nin 4,2 milyon TL, Bileşim AŞ’nin 2,3 milyon TL ve Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin 1,3 milyon TL kâr elde etmesi sonucunda, sektör 26,8 milyon TL kar elde etmiştir. d) Mali kuruluşlar: 2014 yılında sektörde bulunan 18 şirketin kaynakları toplamı son beş yılda %90,3 oranında artarken, son dönem yıllık artışı %16,5 ile üretici fiyatları artış endeksinin oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. 2013 yılında toplam kaynakların %87,8’i yabancı kaynak, %12,2’si öz kaynaklardan oluşmakta iken, 2014 yılında bu değerler sırasıyla %86,6 ve %13,4 olarak gerçekleşmiş; sektörün mali yeterlilik oranı da 2014 yılında 1,5 puan artışla %15,4’e yükselmiştir. Bankaların 2014 yılında verdiği krediler önceki döneme göre %23,8 oranında artarak 284,4 milyar TL düzeyine ulaşmıştır. Sektörün kullandığı yabancı kaynaklar ise önceki döneme göre %14,9 oranında artış gösterirken, öz kaynak artışı %27,4 seviyesinde olmuştur. Sektörün öz kaynak kârlılığı önceki döneme göre yaklaşık 2,9 puan azalarak %15,8 seviyesine inmiştir. Bu azalış; 2014 yılında T. Halk Bankası AŞ’nin dönem karının geçen yıla göre %18,9 oranında azalması ve Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin 51,1 milyon TL zarar etmesinden kaynaklanmıştır. Sektörü oluşturan kuruluşların 2014 yılı dönem karları toplamı 9,7 milyar TL olmuştur.
Sayıştay 71 verilen görev sonucu meydana gelen zararların Hazine’ce karşılanması gerektiği, ayrıca TMO’nun ürün alımları için gerek duyacağı finansmanın, görev zararlarının ödenmesi için Genel Bütçeye konulan ödenekten yapılacak aktarmalar, T.C. Merkez Bankası’nca sağlanacak reeskont kredisi ve iç ve dış piyasalardan temin edilecek krediler ile karşılanması öngörülmektedir. Kuruluşun bilançosunda 2014 yılı sonu itibarıyla 981,2 milyon TL görev zararı alacağı bulunmaktadır. Sektörün diğer kuruluşu DMO, maliyet+kâr esasına dayalı satış fiyatını belirleme yönteminin de etkisiyle son beş yıllık faaliyet dönemlerinin tümünü kârlı kapatmış, 2014 yılında ise 137,1 milyon TL kâr elde etmiştir. Sektörde yer alan Başkent Doğalgaz AŞ, 2013 yılında özelleştirme nedeniyle kapsamdan çıkarılırken, sektörün diğer kuruluşu Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 53,3 milyon TL kâr elde etmiştir. 2014 yılında, diğer hizmetler alt sektöründe bulunan 6 kuruluşa Marmara Teknokent AŞ ve Ziraat Teknoloji Hizmetleri AŞ’de eklenmiş ve sektördeki kuruluş sayısı 8’e yükselmiştir. 2013 yılı sonunda 1,1 milyar TL’ye gerilemiş olan sektör varlıkları, 2014 yılında %0,8 oranında artış göstermiştir. Sektörde faaliyet gösteren Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri (TTA)’nin adı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarih ve 135 sayılı Oluru ile tta Gayrimenkul AŞ olarak değiştirilmiştir. 2014 yılını tta Gayrimenkul AŞ 33,2 milyon TL, Sümer Holding AŞ 9,8 milyon TL ve Arıcak Turizm ve Tic. AŞ 526 bin TL dönem zararı ile kapatmış olmasına rağmen, Halk Gayrimenkul YO’nun 56,2 milyon TL, Ziraat Teknoloji Hizmetleri AŞ’nin 6,3 milyon TL, Marmara Teknokent AŞ’nin 4,2 milyon TL, Bileşim AŞ’nin 2,3 milyon TL ve Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin 1,3 milyon TL kâr elde etmesi sonucunda, sektör 26,8 milyon TL kar elde etmiştir. d) Mali kuruluşlar: 2014 yılında sektörde bulunan 18 şirketin kaynakları toplamı son beş yılda %90,3 oranında artarken, son dönem yıllık artışı %16,5 ile üretici fiyatları artış endeksinin oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. 2013 yılında toplam kaynakların %87,8’i yabancı kaynak, %12,2’si öz kaynaklardan oluşmakta iken, 2014 yılında bu değerler sırasıyla %86,6 ve %13,4 olarak gerçekleşmiş; sektörün mali yeterlilik oranı da 2014 yılında 1,5 puan artışla %15,4’e yükselmiştir. Bankaların 2014 yılında verdiği krediler önceki döneme göre %23,8 oranında artarak 284,4 milyar TL düzeyine ulaşmıştır. Sektörün kullandığı yabancı kaynaklar ise önceki döneme göre %14,9 oranında artış gösterirken, öz kaynak artışı %27,4 seviyesinde olmuştur. Sektörün öz kaynak kârlılığı önceki döneme göre yaklaşık 2,9 puan azalarak %15,8 seviyesine inmiştir. Bu azalış; 2014 yılında T. Halk Bankası AŞ’nin dönem karının geçen yıla göre %18,9 oranında azalması ve Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin 51,1 milyon TL zarar etmesinden kaynaklanmıştır. Sektörü oluşturan kuruluşların 2014 yılı dönem karları toplamı 9,7 milyar TL olmuştur. 3- Finansman programı ve gerçekleşmesi: KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşları içeren 2014 yılı genel yatırım ve finansman programında; 3,6 milyar TL kaynak ihtiyacı olucağı, 9 milyar TL yatırım, 953,9 milyon TL tutarındaki stok azalışı, 1,7 milyar TL sabit kıymet artışı ve 77,3 milyon TL tutarındaki sermaye iştirakiyle birlikte ortaya çıkan toplam 13,4 milyar TL borçlanma gereğinin, 12,3 milyar TL’sinin sermaye artışı ve 1,9 milyar TL’sinin görev zararıyla karşılanacağı, 175,4 milyon TL’sinin net faiz ödemesinden sonra 523,2 milyon TL tutarında faiz dışı fazla oluşacağı öngörülmüştür. 2014 yılında genel yatırım ve finansman programına tabi KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşlar toplamında 3,8 milyar TL kaynak açığı oluşmuş, 8,6 milyar TL tutarındaki yatırım, 2,4 milyar TL tutarındaki stok azalışı, 4 milyar TL tutarında sabit kıymet artışı ve 1,1 milyar TL tutarındaki sermaye iştiraki neticesinde 15,1 milyar TL tutarında finansman açığı ortaya çıkmış, 13,1 milyar TL’sinin sermaye artışı ve 2,3 milyar TL’sinin görev zararıyla karşılanacağı, 250,7 milyon TL net faiz ödemesinden sonra 62,8 milyon TL faiz dışı fazla oluşmuştur. 2013 yılından itibaren faaliyetleriyle fon yaratamayan kuruluşların, 2014 yılında gerçekleşen stok azalışları ve sabit kıymet artışları nedeniyle borçlanma ihtiyacı geçen yıla göre %101,6 oranında artmıştır. Hazine tarafından yapılan toplam 13,1 milyar TL transferler sonucunda kuruluşlar 2014 yılını 62,8 milyon TL faiz dışı fazla ile kapatmışlardır. Genel yatırım ve finansman programları Hazine Müsteşarlığı tarafından takip edilmekte olan KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşlar için 2014 yılında kaynak, ödeme ve yatırım dengesi ile finansman ihtiyacı, temin edilen finansmanın kaynaklarına ilişkin program ve gerçekleşme tutarları son beş yıl gerçekleşmeleri ile birlikte 40 sayılı, 2014 yılına ilişkin finansman sonuçlarının İDT, KİK ve özelleştirme programındaki kuruluşlar bazında dağılımı 40/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
72
Çizelge: 40- 2010-2014 yılları finansman sonuçları()
(Bin TL)
Finansman programı büyüklükleri
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Tutar
(%)
I-Yaratılan fonlar (1+2):
4.844.552
2.899.743
3.989.183
(2.027.676)
(3.768.055)
(1.740.379)
85,8
1-Ayıklanmış dönem
kâr veya zararı (-)
(A+B+C+D+E):
7.425.655
6.016.877
7.318.285
5.135.349
1.796.494
(3.338.855)
(65,0)
A-Dönem
kâr veya zararı (-):
6.115.903
2.590.485
4.313.555
2.072.222
(1.013.204)
(3.085.426)
(148,9)
B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-)
(3.216.223)
(1.965.996)
(1.579.211)
(1.761.227)
(1.801.810)
(40.583)
2,3
C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+)
3.150.890
3.710.006
3.876.069
3.679.392
4.131.333
451.941
12,3
D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan) (+)
1.083.667
574.790
558.139
487.214
106.208
(381.006)
(78,2)
E-Kur farkları (+)
291.418
1.107.592
149.733
657.748
373.967
(283.781)
(43,1)
2-Kanuni yükümlükler (-):
(2.581.103)
(3.117.134)
(3.329.102)
(7.163.025)
(5.564.549)
1.598.476
(22,3)
II-Toplam
finansman ihtiyacı:
2.950.628
8.267.615
9.884.518
5.471.448
11.353.692
5.882.244
107,5
-Yatırım
5.644.132
6.292.255
6.426.637
7.216.094
8.588.170
1.372.076
19,0
-Stok artışı
(1.387.057)
2.003.532
2.266.482
1.453.818
(2.370.856)
(3.824.674)
(263,1)
-Sabit kıymet artışı
(1.354.817)
(77.860)
1.161.375
(3.007.347)
4.020.283
7.027.630
(233,7)
-Bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki sermaye artışı
48.370
49.688
30.024
(191.117)
1.116.095
1.307.212
(684,0)
III-Borçlanma gereği (I-II)
(1.893.924)
5.367.872
5.895.335
7.499.124
15.121.747
7.622.623
101,6
IV-Net faiz ödemesi:
48.271
118.023
(315.596)
(528.122)
(250.712)
277.410
(52,5)
-Faiz gelirleri (-)
(553.085)
(469.004)
(662.589)
(758.194)
(563.548)
194.646
(25,7)
-Faiz giderleri (+)
601.356
587.027
346.993
230.072
312.836
82.764
36,0
V-Faiz dışı fazla
(bütçe transferleri hariç) (III-IV)
1.942.195
(5.249.849)
(5.579.739)
(8.027.246)
(15.372.459)
(7.345.213)
91,5
VI-Toplam
bütçe ve fon transferleri (tahsil veya
mahsup olunan):
8.926.313
9.041.403
7.416.718
9.510.487
15.435.243
5.924.756
62,3
-Sermaye
7.319.265
6.468.284
5.504.466
7.856.462
13.136.862
5.280.400
67,2
-Görev zararı
1.585.517
2.550.662
1.887.577
1.627.094
2.298.381
671.287
41,3
-Yardım
21.531
22.457
24.675
26.931
(26.931)
(100,0)
VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (VI-V)
10.868.508
3.791.554
1.836.979
1.483.241
62.784
(1.420.457)
(95,8)
()
Mali kuruluşlar hariç.
Sayıştay
73
Çizelge: 40- 2010-2014 yılları finansman sonuçları()
(Bin TL)
Finansman programı büyüklükleri
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Tutar
(%)
I-Yaratılan fonlar (1+2):
4.844.552
2.899.743
3.989.183
(2.027.676)
(3.768.055)
(1.740.379)
85,8
1-Ayıklanmış dönem
kâr veya zararı (-)
(A+B+C+D+E):
7.425.655
6.016.877
7.318.285
5.135.349
1.796.494
(3.338.855)
(65,0)
A-Dönem
kâr veya zararı (-):
6.115.903
2.590.485
4.313.555
2.072.222
(1.013.204)
(3.085.426)
(148,9)
B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-)
(3.216.223)
(1.965.996)
(1.579.211)
(1.761.227)
(1.801.810)
(40.583)
2,3
C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+)
3.150.890
3.710.006
3.876.069
3.679.392
4.131.333
451.941
12,3
D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan) (+)
1.083.667
574.790
558.139
487.214
106.208
(381.006)
(78,2)
E-Kur farkları (+)
291.418
1.107.592
149.733
657.748
373.967
(283.781)
(43,1)
2-Kanuni yükümlükler (-):
(2.581.103)
(3.117.134)
(3.329.102)
(7.163.025)
(5.564.549)
1.598.476
(22,3)
II-Toplam
finansman ihtiyacı:
2.950.628
8.267.615
9.884.518
5.471.448
11.353.692
5.882.244
107,5
-Yatırım
5.644.132
6.292.255
6.426.637
7.216.094
8.588.170
1.372.076
19,0
-Stok artışı
(1.387.057)
2.003.532
2.266.482
1.453.818
(2.370.856)
(3.824.674)
(263,1)
-Sabit kıymet artışı
(1.354.817)
(77.860)
1.161.375
(3.007.347)
4.020.283
7.027.630
(233,7)
-Bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki sermaye artışı
48.370
49.688
30.024
(191.117)
1.116.095
1.307.212
(684,0)
III-Borçlanma gereği (I-II)
(1.893.924)
5.367.872
5.895.335
7.499.124
15.121.747
7.622.623
101,6
IV-Net faiz ödemesi:
48.271
118.023
(315.596)
(528.122)
(250.712)
277.410
(52,5)
-Faiz gelirleri (-)
(553.085)
(469.004)
(662.589)
(758.194)
(563.548)
194.646
(25,7)
-Faiz giderleri (+)
601.356
587.027
346.993
230.072
312.836
82.764
36,0
V-Faiz dışı fazla
(bütçe transferleri hariç) (III-IV)
1.942.195
(5.249.849)
(5.579.739)
(8.027.246)
(15.372.459)
(7.345.213)
91,5
VI-Toplam
bütçe ve fon transferleri (tahsil veya
mahsup olunan):
8.926.313
9.041.403
7.416.718
9.510.487
15.435.243
5.924.756
62,3
-Sermaye
7.319.265
6.468.284
5.504.466
7.856.462
13.136.862
5.280.400
67,2
-Görev zararı
1.585.517
2.550.662
1.887.577
1.627.094
2.298.381
671.287
41,3
-Yardım
21.531
22.457
24.675
26.931
(26.931)
(100,0)
VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (VI-V)
10.868.508
3.791.554
1.836.979
1.483.241
62.784
(1.420.457)
(95,8)
()
Mali kuruluşlar hariç.
Çizelge: 40/a - 2014 yılı finansman durumu()
(Bin TL)
Finansman programı büyüklükleri
İDT
KİK
Özel. prog. kuruluşlar
KİT toplamı
Program
Gerçekleşme
Program
Gerçekleşme
Program
Gerçekleşme
Program
Gerçekleşme
I-Yaratılan fonlar (1+2):
(4.158.865)
(4.274.721)
641.912
546.183
(82.072)
(39.517)
(3.599.025)
(3.768.055)
1-Ayıklanmış dönem
kâr veya zararı (-)
(A+B+C+D+E):
1.869.717
298.152
1.559.988
1.537.859
(82.072)
(39.517)
3.347.633
1.796.494
A-Dönem
kâr veya zararı (-):
(90.216)
(1.984.056)
962.845
1.034.649
(90.213)
(63.797)
782.416
(1.013.204)
B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-)
(1.873.254)
(1.801.810)
(1.873.254)
(1.801.810)
C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+)
3.496.734
3.627.956
589.107
497.292
5.791
6.085
4.091.632
4.131.333
D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan)
(+)
52.535
82.095
8.036
5.918
2.350
18.195
62.921
106.208
E-Kur farkları (+)
283.918
373.967
283.918
373.967
2-Kanuni yükümlükler (-):
(6.028.582)
(4.572.873)
(918.076)
(991.676)
(6.946.658)
(5.564.549)
II-Toplam
finansman ihtiyacı:
8.593.761
10.369.494
1.239.831
1.008.100
(1.581)
(23.902)
9.832.011
11.353.692
-Yatırım
8.038.549
7.740.617
961.264
847.135
840
418
9.000.653
8.588.170
-Stok artışı
(870.142)
(2.159.772)
(82.256)
(204.357)
(1.462)
(6.727)
(953.860)
(2.370.856)
-Sabit kıymet artışı
1.348.057
3.673.115
360.823
364.761
(959)
(17.593)
1.707.921
4.020.283
-Bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki sermaye artışı
77.297
1.115.534
561
77.297
1.116.095
III-Borçlanma gereği (II-I)
12.752.626
14.644.215
597.919
461.917
80.491
15.615
13.431.036
15.121.747
IV-Net faiz ödemesi:
(196.716)
(248.509)
24.262
1.666
(2.975)
(3.869)
(175.429)
(250.712)
-Faiz gelirleri (-)
(433.518)
(496.135)
(30.738)
(63.255)
(2.975)
(4.158)
(467.231)
(563.548)
-Faiz giderleri (+)
236.802
247.626
55.000
64.921
289
291.802
312.836
V-Faiz dışı fazla
(bütçe transferleri hariç) (IV-
III)
(12.949.342)
(14.892.724)
(573.657)
(460.251)
(83.466)
(19.484)
(13.606.465)
(15.372.459)
VI-Toplam
bütçe ve fon transferleri (tahsil veya
mahsup olunan):
7.718.752
9.070.036
1.711.985
249.572
4.698.895
6.115.635
14.129.632
15.435.243
-Sermaye
5.860.069
6.781.227
1.711.985
240.000
4.698.895
6.115.635
12.270.949
13.136.862
-Görev zararı
1.858.683
2.288.809
9.572
1.858.683
2.298.381
-Yardım
VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (V+VI)
(5.230.590)
(5.822.688)
1.138.328
(210.679)
4.615.429
6.096.151
523.167
62.784
()Mali kuruluşlar hariç.
Genel Rapor • 2014 74 E-İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar: Kamu hukukuna tâbi olan veya kamu kaynağı kullanan kurum ve kuruluşların yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 22.01.2002 tarih ve 24648 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01.01.2003 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. KİT’ler, 4734 sayılı Kanun’un 2/b maddesi ile Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların ise sadece yapım işleri kanun kapsamında bulunmaktadır. 13.02.2011 tarih 6111 sayılı Kanun ile bu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları, Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2 nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4 üncü maddesinde bu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar 4734 sayılı Kanuna tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenlemenin yapılmamış olması sebebiyle, bu kuruluşlarda 4734 sayılı Kanun uygulanmaya devam edilmektedir. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli, 2014 yılı için 7.264.940 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. 19.02.2014 tarih 28918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6518 sayılı Kanun ile, 4734 sayılı Kanun’da değişikliğe gidilmiş, birden fazla idarenin ortak ihtiyaçları için ihale yapılması, diğer kamu kurumlarından Kamu İhale Kurumu’na yapılacak görevlendirmeler hükme bağlanmıştır. Ayrıca aynı Kanunla; yenilik, yerlileşme ve teknoloji transferini sağlamaya yönelik sanayi katılımı veya off-set uygulamaları içeren mal ve hizmet alımları Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır. 11.09.2014 tarih 29116 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6552 sayılı Kanun ile de, 4734 sayılı Kanun’un personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına ilişkin maddelerinde çeşitli değişiklikler yapılmıştır. 07.04.2015 tarih 29319 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6637 sayılı Kanun ile, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç, Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kanun'un yayımlandığı 2002 yılında 6 bent olarak düzenlenen istisnalar, ilgili maddede yapılan değişikliklerle 2014 yıl sonu itibarıyla 20 bent olmuş ve istisnaların kapsamı genişletilmiştir.
Sayıştay
75
E-İŞLETME ÇALIŞMALARI
1-Alımlar:
Kamu hukukuna tâbi olan veya kamu kaynağı kullanan kurum ve kuruluşların
yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirleyen 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu, 22.01.2002 tarih ve 24648 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01.01.2003 tarihi
itibarıyla yürürlüğe girmiştir. KİT’ler, 4734 sayılı Kanun’un 2/b maddesi ile Kamu İhale
Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların ise sadece yapım
işleri kanun kapsamında bulunmaktadır. 13.02.2011 tarih 6111 sayılı Kanun ile bu bankaların
doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip
bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları, Kamu İhale
Kanunu’nun kapsamı dışına çıkarılmıştır.
Kamu İhale Kanunu’nun 2 nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve
telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun
kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4 üncü maddesinde bu kuruluşların kendi
kanunları yürürlüğe girinceye kadar 4734 sayılı Kanuna tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak,
söz konusu kanuni düzenlemenin yapılmamış olması sebebiyle, bu kuruluşlarda 4734 sayılı
Kanun uygulanmaya devam edilmektedir.
Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3 üncü
maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile
sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik,
işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik
ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli, 2014 yılı için
7.264.940 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna
kapsamındaki mal ve hizmetler, kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında, ilgili
kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir.
19.02.2014 tarih 28918 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6518 sayılı Kanun ile,
4734 sayılı Kanun’da değişikliğe gidilmiş, birden fazla idarenin ortak ihtiyaçları için ihale
yapılması, diğer kamu kurumlarından Kamu İhale Kurumu’na yapılacak görevlendirmeler
hükme bağlanmıştır. Ayrıca aynı Kanunla; yenilik, yerlileşme ve teknoloji transferini
sağlamaya yönelik sanayi katılımı veya off-set uygulamaları içeren mal ve hizmet alımları
Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına çıkarılmıştır.
11.09.2014 tarih 29116 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6552 sayılı
Kanun ile de, 4734 sayılı Kanun’un personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına ilişkin
maddelerinde çeşitli değişiklikler yapılmıştır.
07.04.2015 tarih 29319 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6637 sayılı Kanun ile,
Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Genel Müdürlüğünün her türlü program, haber, yapım ve
yayınlarla ilgili olarak Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketinden yapacağı mal ve hizmet
alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç, Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına
çıkarılmıştır. Kanun'un yayımlandığı 2002 yılında 6 bent olarak düzenlenen istisnalar, ilgili
maddede yapılan değişikliklerle 2014 yıl sonu itibarıyla 20 bent olmuş ve istisnaların kapsamı
genişletilmiştir.
KİT’lerin 2010-2014 yılları sektörler itibarıyla mal alımları cari fiyatlarla 41/a, 2003
yılı sabit fiyatlarıyla 41/b, 2010-2014 yılları mal alımlarının gruplar itibarıyla dağılımı 42,
2014 yılı mal alımlarının sektörel ayrıntısı 42/a, sektörler itibarıyla dış alımlar 43, hizmet
alımları 44, 2014 yılında yüksek tutarlı alımı olan 25 kuruluşun 2010-2014 yılları ilk madde
ve malzeme alımları 45 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 41/a – KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 108.449 147.010 177.961 199.022 218.362 19.340 9,7
b) Sanayi:
ba) Madencilik 1.179.618 1.937.674 1.703.540 2.233.927 2.812.591 578.664 25,9
bb) İmalat 3.396.755 3.669.167 3.962.279 4.188.435 4.502.538 314.103 7,5
bc) Enerji 14.234.263 20.309.557 24.554.875 18.714.025 22.193.985 3.479.960 18,6
Toplam (b) 18.810.636 25.916.398 30.220.694 25.136.387 29.509.114 4.372.727 17,4
c) Hizmetler
ca)Ulaş.-haberleş. 16.726.282 27.981.199 35.008.431 32.179.003 39.545.036 7.366.033 22,9
cb)Ticaret 2.099.461 4.742.920 6.091.947 6.023.539 5.958.575 (64.964) (1,1)
cc) Diğer hizmet - 7.407 6.272 5.544 5.956 412 7,4
Toplam(c) 18.825.743 32.731.526 41.106.650 38.208.086 45.509.567 7.301.481 19,1
d) Mali kuruluşlar 105.746 151.833 216.857 221.146 431.745 210.599 95,2
Genel toplam 37.850.574 58.946.767 71.722.162 63.764.641 75.668.788 11.904.147 18,7
Çizelge: 41/b- KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (2003 yılı fiyatlarıyla) (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 60.742 72.659 85.851 89.755 92.589 2.834 3,2
b) Sanayi:
ba) Madencilik 660.702 957.680 821.815 1.007.453 1.192.584 185.131 18,4
bb) İmalat 1.902.518 1.813.457 1.911.467 1.888.895 1.909.149 20.255 1,1
bc) Enerji 7.972.590 10.037.838 11.845.663 8.439.625 9.410.611 970.986 11,5
Toplam (b) 10.535.810 12.808.974 14.578.944 11.335.973 12.512.345 1.176.372 10,4
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme 9.368.367 13.829.486 16.888.625 14.512.042 16.767.739 2.255.697 15,5
cb)Ticaret 1.175.905 2.344.151 2.938.852 2.716.487 2.526.533 (189.955) (7)
cc)Diğer hizmet - 3.661 3.026 2.500 2.525 25 1
Toplam(c) 10.544.272 16.177.297 19.830.503 17.231.030 19.296.797 2.065.767 12
d) Mali kuruluşlar 59.228 75.042 104.615 99.732 183.067 83.335 83,6
Genel toplam 21.200.053 29.133.973 34.599.914 28.756.490 32.084.798 3.328.308 11,6
Genel Rapor • 2014
76
Çizelge: 42- Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2010-2014 dönemi mal alımları (Bin TL)
Alımlar 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
-İlk madde 8.518.177 10.595.911 12.013.711 10.416.924 13.485.535 3.068.611 29,5
-İşl. malzemesi
ve yedek 1.168.938 1.273.606 1.582.805 1.333.921 2.390.062 1.056.141 79,2
-Ticari mal 27.881.886 46.728.657 57.843.057 51.759.633 59.337.647 7.578.014 14,6
-Diğer alımlar 281.573 348.593 282.589 254.163 455.544 201.381 79,2
Toplam 37.850.574 58.946.767 71.722.162 63.764.641 75.668.788 11.904.147 18,7
Çizelge:42/a - KİT’lerin 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL)
Alımlar İlk madde İşletme malz. ve
yedek Ticari mal Diğer alımlar Toplam
a) Tarım 24.495 193.867 - - 218.362
b) Sanayi:
ba) Madencilik 656.275 488.009 1.662.477 5.830 2.812.591
bb) İmalat 3.470.473 909.304 122.761 - 4.502.538
bc) Enerji 8.478.524 377.943 13.335.967 1.551 22.193.985
Toplam (b) 12.605.272 1.775.256 15.121.205 7.381 29.509.114
c) Hizmetler:
ca)Ulaştırma.-haberleşme 783.209 372.430 38.389.397 - 39.545.036
cb)Ticaret 69.846 45.523 5.827.045 16.161 5.958.575
cc) Diğer hizmet 2.713 2.986 - 257 5.956
Toplam(c) 855.768 420.939 44.216.442 16.418 45.509.567
d) Mali kuruluşlar - - 431.745 431.745
Genel toplam 13.485.535 2.390.062 59.337.647 455.544 75.668.788
Çizelge: 43 – KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 147 324 169 263 26 (237) (90,1)
b) Sanayi:
ba) Madencilik 18.178 9.034 14.451 527.694 300.986 (226.708) (43,0)
bb) İmalat 118.238 542.648 399.976 157.299 219.454 62.155 39,5
bc) Enerji 53.861 11.136 5.886 202 7.215 7.013 3.471,8
Toplam (b) 190.277 562.818 420.313 685.195 527.655 (157.540) (23,0)
c) Hizmetler
ca)Ulaş.-haberleşme 16.000.278 27.082.875 34.156.918 29.646.497 36.213.952 6.567.455 22,2
cb)Ticaret 33.751 468.021 9.180 153.442 1.985.981 1.832.539 1.194,3
cc)Diğer hizmet - 3.308 - - - - -
Toplam(c) 16.034.029 27.554.204 34.166.098 29.799.939 38.199.933 8.399.994 28,2
d) Mali kuruluşlar 21.116 85.463 122.678 37.734 105.078 67.344 178,5
Genel toplam 16.245.569 28.202.809 34.709.258 30.523.131 38.832.692 8.309.561 27,2
Sayıştay
77
Çizelge: 42- Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2010-2014 dönemi mal alımları (Bin TL)
Alımlar 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
-İlk madde 8.518.177 10.595.911 12.013.711 10.416.924 13.485.535 3.068.611 29,5
-İşl. malzemesi
ve yedek 1.168.938 1.273.606 1.582.805 1.333.921 2.390.062 1.056.141 79,2
-Ticari mal 27.881.886 46.728.657 57.843.057 51.759.633 59.337.647 7.578.014 14,6
-Diğer alımlar 281.573 348.593 282.589 254.163 455.544 201.381 79,2
Toplam 37.850.574 58.946.767 71.722.162 63.764.641 75.668.788 11.904.147 18,7
Çizelge:42/a - KİT’lerin 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL)
Alımlar İlk madde İşletme malz. ve
yedek Ticari mal Diğer alımlar Toplam
a) Tarım 24.495 193.867 - - 218.362
b) Sanayi:
ba) Madencilik 656.275 488.009 1.662.477 5.830 2.812.591
bb) İmalat 3.470.473 909.304 122.761 - 4.502.538
bc) Enerji 8.478.524 377.943 13.335.967 1.551 22.193.985
Toplam (b) 12.605.272 1.775.256 15.121.205 7.381 29.509.114
c) Hizmetler:
ca)Ulaştırma.-haberleşme 783.209 372.430 38.389.397 - 39.545.036
cb)Ticaret 69.846 45.523 5.827.045 16.161 5.958.575
cc) Diğer hizmet 2.713 2.986 - 257 5.956
Toplam(c) 855.768 420.939 44.216.442 16.418 45.509.567
d) Mali kuruluşlar - - 431.745 431.745
Genel toplam 13.485.535 2.390.062 59.337.647 455.544 75.668.788
Çizelge: 43 – KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 147 324 169 263 26 (237) (90,1)
b) Sanayi:
ba) Madencilik 18.178 9.034 14.451 527.694 300.986 (226.708) (43,0)
bb) İmalat 118.238 542.648 399.976 157.299 219.454 62.155 39,5
bc) Enerji 53.861 11.136 5.886 202 7.215 7.013 3.471,8
Toplam (b) 190.277 562.818 420.313 685.195 527.655 (157.540) (23,0)
c) Hizmetler
ca)Ulaş.-haberleşme 16.000.278 27.082.875 34.156.918 29.646.497 36.213.952 6.567.455 22,2
cb)Ticaret 33.751 468.021 9.180 153.442 1.985.981 1.832.539 1.194,3
cc)Diğer hizmet - 3.308 - - - - -
Toplam(c) 16.034.029 27.554.204 34.166.098 29.799.939 38.199.933 8.399.994 28,2
d) Mali kuruluşlar 21.116 85.463 122.678 37.734 105.078 67.344 178,5
Genel toplam 16.245.569 28.202.809 34.709.258 30.523.131 38.832.692 8.309.561 27,2
Çizelge : 44 – KİT’lerin sektörler itibarıyla hizmet alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 49.941 59.036 71.134 88.510 103.871 15.361 21,6
b) Sanayi:
ba) Madencilik 500.548 549.374 677.984 697.791 660.411 (37.380) (5,5)
bb) İmalat 267.326 277.654 308.410 358.272 407.636 49.364 16,0
bc) Enerji 773.182 727.176 880.283 467.902 600.593 132.691 15,1
Toplam (b) 1.541.056 1.554.204 1.866.677 1.523.965 1.668.640 144.675 7,8
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme 464.508 651.033 697.213 793.056 1.000.697 207.641 29,8
cb)Ticaret 154.388 115.530 139.466 140.138 207.827 67.689 48,5
cc)Diğer hizmet - 24.701 41.737 82.392 25.145 (57.247) (137,2)
Toplam(c) 618.896 791.264 878.416 1.015.586 1.233.669 218.083 24,8
d) Mali kuruluşlar 403.862 512.784 500.262 658.486 795.506 137.020 27,4
Genel toplam 2.613.755 2.917.288 3.316.489 3.286.547 3.801.686 515.139 15,5
Çizelge: 45- 2014 yılında yüksek tutarlı mal alımı olan 25 kuruluş (Bin TL)
Kuruluş Sektör 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki yıl
farkı
Tutar %
1 BOTAŞ Ulaştırma 16.092.914 27.180.027 34.168.635 31.651.009 38.548.607 6.897.598 21,8
2 TETAŞ (1) Enerji 11.135.288 11.594.486 14.342.376 22.589.925 20.937.102 (1.652.823) (7,3)
3 EÜAŞ (Konsolide) Enerji 4.908.170 6.171.760 7.777.890 5.605.895 7.887.796 2.281.901 40,7
4 TP Petrol Dağıtım AŞ Ticaret - 853.100 1.739.806 1.952.915 2.461.243 508.328 26
5 T. Şeker Fab. AŞ İmalat 1.782.316 1.847.959 1.909.115 2.196.795 2.240.365 43.570 2
6 DMO Ticaret 1.016.127 1.567.227 1.518.514 1.582.842 2.118.943 536.101 33,9
7 TMO Ticaret 1.083.334 970.960 1.251.621 2.487.782 1.378.389 (1.109.393) (44,6)
8 TCDD(Konsolide) (3) Ulaştırma 710.952 1.007.533 965.740 574.586 1.072.229 497.643 86,6
9 TKİ Maden 718.535 990.012 953.239 1.029.488 984.106 (45.382) (4,4)
10 ÇAY-KUR İmalat 627.533 788.040 861.459 961.884 978.987 17.103 1,8
11 TPAO Maden 310.387 716.028 525.178 976.398 777.983 (198.415) (20,3)
12 ESK İmalat 538.531 382.676 472.458 420.427 580.081 159.654 38
13 MKE İmalat 236.509 283.735 355.071 340.613 352.178 11.565 3,4
14 T.C.Ziraat Bankası Bankacılık 92.405 127.588 163.906 190.101 345.156 155.055 81,6
15 TİGEM Tarım 108.449 147.010 177.961 199.022 218.362 19.340 9,7
16 TÜLOMSAŞ İmalat 46.807 93.270 94.982 110.718 183.374 72.656 65,6
17 Eti Maden İşletmeleri Maden 86.343 149.552 136.147 145.024 170.732 25.708 17,7
18 DHMİ Ulaştırma 34.782 40.347 100.935 118.791 111.867 (6.924) (5,8)
19 TÜDEMSAŞ İmalat 57.112 66.300 52.149 91.645 95.396 3.751 4,1
20 TTK Maden 64.353 82.082 88.976 83.017 79.798 (3.219) (3,9)
21 TURKSAT Haberleşme 21.028 51.676 51.634 26.535 57.997 31.462 118,6
22 PTT Haberleşme 45.607 34.967 43.102 37.992 55.870 17.878 47,1
23 TEİAŞ Enerji 43.638 81.159 66.025 48.754 55.401 6.647 13,6
24 TÜVASAŞ İmalat 92.182 191.885 196.032 51.045 49.428 (1.617) (3,2)
25 Kıyı Emniyeti Gen. Md. Ulaştırma 11.931 16.076 20.051 22.957 26.227 3.270 14,2
Toplam 39.865.233 55.435.455 68.033.002 73.496.160 81.767.617 5.463.158 7,4
(1) Sektör içinde kompanse edilen 7,6 milyar TL dahil.
(2) İmalat sektöründe faaliyet gösteren 3 adet bağlı ortaklığa ait 328,2 milyon TL dahil.
Genel Rapor • 2014 78 KİT’lerin toplam mal alımları 2014 yılında, önceki yıla göre %18,7 oranında 11,9 milyar TL artarak 75,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Artış büyük ölçüde, hava koşulları sebebiyle doğalgaz talebinin artmasıyla BOTAŞ’ın alımlarının yükselmesinden ve EÜAŞ’ın yakıt alımlarının artmasından kaynaklanmıştır. Marmara Teknokent AŞ, ve Ziraat Teknoloji AŞ’nin alım rakamları 2013 yılı verilerine ilave edilmiştir. 2014 yılında KİT’lerin toplam mal alımlarının; %52,3’ü ulaştırma haberleşme, %29,3’ü enerji, %7,9’u ticaret sektöründe, %10,5’i de diğer sektörlerde gerçekleşmiştir. Ulaştırma haberleşme sektörü içinde en büyük pay, KİT alımlarının 38,5 milyar TL’sini gerçekleştiren BOTAŞ’a aittir. Gruplar itibarıyla alımlar değerlendirildiğinde; 2014 yılında tüm alım gruplarında artış olduğu, tutar olarak ise en fazla artışın ilk madde ve ticari mal alımlarında gerçekleştiği görülmektedir. Alımların %17,8’ini oluşturan ilk madde ve malzeme alımlarındaki artış, ağırlıklı olarak enerji sektörünün alımlarındaki yükselişten kaynaklanmıştır. Toplam alımların % 78,4’ünü oluşturan ticari mal alımlarındaki artışta ise ulaştırma sektöründe yer alan BOTAŞ'ın doğal gaz alımlarındaki artış önemli bir paya sahiptir. 2014 yılında KİT’lerin dış alımları, petrol taşıma ve ticaret alanında faaliyet gösteren kuruluşların ithalatındaki artışın etkisiyle %27,2 oranında yükseliş göstermiştir. Dış alımların %93,3’ü ulaştırma sektöründe, %5,1’i ticaret sektöründe gerçekleşmiştir. Ulaştırma sektöründe yer alan BOTAŞ tarafından 2014 yılında yurt dışından 29.179 milyon TL tutarında doğal gaz alımı yapışmıştır. Alım miktarının %40’ı Rusya’dan, %14’ü Azerbaycan’dan, %21’i İran’dan gerçekleşmiştir. TÜİK verilerine göre, 2014 yılında dış ticaret açığının 84,6 milyar Amerikan Doları düzeyinde olduğu dikkate alındığında, bu açıkta BOTAŞ tarafından gerçekleştirilen ithalatın önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Ticaret sektöründe yer alan TMO’nun dış alımları 2013 yılında 199 milyon TL iken, 2014 yılında buğday, arpa, mısır, pirinç gibi kalemlerde yüklü miktarlarda ithalat yapılması sebebiyle yaklaşık beş kat artışla 1.156 milyon TL’ye yükselmiştir. TMO 2014 yılında, mali etkenler, üretim alanlarının kaybı, üretimde beklenen kaliteye ulaşılamaması gibi nedenlerle yerli üretim buğday ve arpa alımı gerçekleştirmemiştir. TPAO’nun kimyevi madde, madeni malzeme, makine ve diğer çeşitli alımlarını kapsayan ithalat rakamının 2013 yılında 508 milyon TL iken, 2014 yılında 278 milyon TL’ye düşmesi, madencilik sektörünün dış alım toplamının azalmasını sağlamıştır. KİT’ler içinde en büyük alımı gerçekleştiren ilk 25 kuruluşun 2014 yılı alımlarına bakıldığında, 38,5 milyar TL ile BOTAŞ ilk sırada, sektör içi alımlar dâhil 20,9 milyar TL ile TETAŞ ikinci sırada yer almıştır. Sektörler itibarıyla genel durum incelendiğinde; tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan TİGEM’in 2014 yılında gerçekleşen alımlar toplamının önceki yıla göre %9,7 oranında artarak 218 milyon TL olarak gerçekleştiği görülmektedir. Sanayi sektörünün mal alımları, önceki yıla göre %17,4 oranında artarak 29,5 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bu tutarın %10’u madencilik, %15’i imalat ve %75’i enerji sektöründe gerçekleşmiştir. Madencilik sektörü alımları önceki yıla göre %25,9 oranında artarak 2,8 milyar TL seviyesine yükselmiştir. Sektördeki alımların; %60,6’sı TKİ ve müesseseleri, %27,7’si
Sayıştay
79
KİT’lerin toplam mal alımları 2014 yılında, önceki yıla göre %18,7 oranında 11,9
milyar TL artarak 75,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Artış büyük ölçüde, hava koşulları
sebebiyle doğalgaz talebinin artmasıyla BOTAŞ’ın alımlarının yükselmesinden ve EÜAŞ’ın
yakıt alımlarının artmasından kaynaklanmıştır. Marmara Teknokent AŞ, ve Ziraat Teknoloji
AŞ’nin alım rakamları 2013 yılı verilerine ilave edilmiştir.
2014 yılında KİT’lerin toplam mal alımlarının; %52,3’ü ulaştırma haberleşme,
%29,3’ü enerji, %7,9’u ticaret sektöründe, %10,5’i de diğer sektörlerde gerçekleşmiştir.
Ulaştırma haberleşme sektörü içinde en büyük pay, KİT alımlarının 38,5 milyar TL’sini
gerçekleştiren BOTAŞ’a aittir.
Gruplar itibarıyla alımlar değerlendirildiğinde; 2014 yılında tüm alım gruplarında artış
olduğu, tutar olarak ise en fazla artışın ilk madde ve ticari mal alımlarında gerçekleştiği
görülmektedir. Alımların %17,8’ini oluşturan ilk madde ve malzeme alımlarındaki artış,
ağırlıklı olarak enerji sektörünün alımlarındaki yükselişten kaynaklanmıştır. Toplam alımların
% 78,4’ünü oluşturan ticari mal alımlarındaki artışta ise ulaştırma sektöründe yer alan
BOTAŞ'ın doğal gaz alımlarındaki artış önemli bir paya sahiptir.
2014 yılında KİT’lerin dış alımları, petrol taşıma ve ticaret alanında faaliyet gösteren
kuruluşların ithalatındaki artışın etkisiyle %27,2 oranında yükseliş göstermiştir. Dış alımların
%93,3’ü ulaştırma sektöründe, %5,1’i ticaret sektöründe gerçekleşmiştir. Ulaştırma
sektöründe yer alan BOTAŞ tarafından 2014 yılında yurt dışından 29.179 milyon TL
tutarında doğal gaz alımı yapışmıştır. Alım miktarının %40’ı Rusya’dan, %14’ü
Azerbaycan’dan, %21’i İran’dan gerçekleşmiştir. TÜİK verilerine göre, 2014 yılında dış
ticaret açığının 84,6 milyar Amerikan Doları düzeyinde olduğu dikkate alındığında, bu açıkta
BOTAŞ tarafından gerçekleştirilen ithalatın önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.
Ticaret sektöründe yer alan TMO’nun dış alımları 2013 yılında 199 milyon TL iken,
2014 yılında buğday, arpa, mısır, pirinç gibi kalemlerde yüklü miktarlarda ithalat yapılması
sebebiyle yaklaşık beş kat artışla 1.156 milyon TL’ye yükselmiştir. TMO 2014 yılında, mali
etkenler, üretim alanlarının kaybı, üretimde beklenen kaliteye ulaşılamaması gibi nedenlerle
yerli üretim buğday ve arpa alımı gerçekleştirmemiştir.
TPAO’nun kimyevi madde, madeni malzeme, makine ve diğer çeşitli alımlarını
kapsayan ithalat rakamının 2013 yılında 508 milyon TL iken, 2014 yılında 278 milyon TL’ye
düşmesi, madencilik sektörünün dış alım toplamının azalmasını sağlamıştır.
KİT’ler içinde en büyük alımı gerçekleştiren ilk 25 kuruluşun 2014 yılı alımlarına
bakıldığında, 38,5 milyar TL ile BOTAŞ ilk sırada, sektör içi alımlar dâhil 20,9 milyar TL ile
TETAŞ ikinci sırada yer almıştır.
Sektörler itibarıyla genel durum incelendiğinde; tarım sektöründe faaliyet gösteren tek
kuruluş olan TİGEM’in 2014 yılında gerçekleşen alımlar toplamının önceki yıla göre %9,7
oranında artarak 218 milyon TL olarak gerçekleştiği görülmektedir.
Sanayi sektörünün mal alımları, önceki yıla göre %17,4 oranında artarak 29,5 milyar
TL’ye ulaşmıştır. Bu tutarın %10’u madencilik, %15’i imalat ve %75’i enerji sektöründe
gerçekleşmiştir.
Madencilik sektörü alımları önceki yıla göre %25,9 oranında artarak 2,8 milyar TL
seviyesine yükselmiştir. Sektördeki alımların; %60,6’sı TKİ ve müesseseleri, %27,7’si
TPAO, %6’sı Eti Maden İşletmeleri, %5,7’si TTK ve müesseseleri tarafından
gerçekleştirilmiştir.
TKİ ana teşekkülünün alımları 2014 yılında önceki döneme göre %4,4 oranında
azalarak 984,1 milyon TL tutarında gerçekleşmiştir. Toplam alım tutarının 797,3 milyon
TL’si ticari kömür, 186,8 milyon TL’si malzeme ve yedek alımlarıdır. Satın alınan kömürün
4,4 milyon tonunu rodövans sözleşmeleri kapsamında alınan kömür, 1 milyon tonunu da
Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca fakir ailelere dağıtılmak üzere alınan kömür
oluşturmaktadır.
TPAO’nun 2014 yılındaki alımları önceki yıla göre %20,3 oranında azalarak 778
milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Görülen azalışta, dışarıdan alınan kimyevi madde ve diğer
dış alımlardaki 230 milyon TL’lik azalış önemli rol oynamıştır.
İmalat sektörü alımları, 2013 yılında %7,5 oranında artarak 4,5 milyar TL tutarında
gerçekleşmiştir. İmalat sektöründeki alımların %49,8’ini T. Şeker Fabrikaları AŞ, %21,7’sini
ÇAY-KUR, %12,9’unu ESK, %7,8’ini MKE ve kalan %7,8’ini diğer kuruluşlar
gerçekleştirmiştir. 2014 yılında 2,2 milyar TL düzeyinde olan T. Şeker Fabrikaları AŞ
alımlarının %79’u pancar alımlarından oluşmaktadır.
Enerji sektörü alımları, 2014 yılında 29,8 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup; 7,6
milyar TL tutarındaki sektör içi alımların düşülmesinden sonra nihai değer, 22,2 milyar TL
olmuştur. Net alım tutarının görülebilmesi için, EÜAŞ’da üretilen ve TETAŞ’a satılan
elektrik enerjisinin tutarı, toplam alımlardan düşülmüştür. Geçen yıla göre gerçekleşen artış,
büyük ölçüde EÜAŞ’ın yakıt alımlarındaki yükselişten kaynaklanmıştır.
Ulaştırma haberleşme sektörü alımları, 2014 yılında %22,9 oranında artarak 39,5
milyar TL’ye yükselmiştir. Sektör alımlarındaki artış, büyük ölçüde BOTAŞ alımlarındaki 6,9
milyar TL’lik yükselişten kaynaklanmıştır. 2014 yılında ortalama sıcaklıkların önceki yıldan
düşük seyretmesi doğalgaz ithalatının artması sonucunu doğurmuştur.
Ticaret sektörü alımları 2014 yılında %1,1 oranında artarak 6 milyar TL olarak
gerçekleşmiştir. Ticaret sektöründeki alımların %41,3’ü TP Petrol Dağıtım AŞ, %35,6’sı
DMO, %23,1’i ise TMO tarafından gerçekleştirilmiştir. TMO’nun alımları, 2014 yılında
%44,6 oranında düşüş göstermiştir. 2013 yılında yurt içinden 2.275 milyon TL buğday, arpa,
mısır ve un alımı yapılmış iken, 2014 yılında bu tutar sadece mısır ve unu kapsayacak şekilde
130 milyon TL’ye gerilemiştir. Kuruluş, 980 milyon TL’lik buğday ve arpa alımının
tamamını yurt dışından gerçekleştirmiştir.
Ticaret sektöründe faaliyet gösteren DMO’nun alımları, 2014 yılında 536 milyon TL
artarak 2,1 milyar TL’ye yükselmiştir. Geçen yıla göre görülen yükselişin 322 milyon TL’si
araç ve iş makinası alımlarındaki artıştan kaynaklanmıştır. Türkiye’de kamu kurum ve
kuruluşları adına merkezi tedarik hizmetlerini yürütme görevi DMO’ya verilmiştir. Ancak,
kamu kurum ve kuruluşlarının DMO’dan alım yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.
2000’li yıllardan itibaren bütün dünyada, pek çok alanda işlemlerin elektronik ortamda
yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş, bu durum kamu alımları dâhil pek çok işlemin
birbiri ile bağlantılı olarak daha hızlı bir şekilde gerçekleştirmesi sonucunu ortaya koymuştur.
Kurumların birçoğu alımlarda e-tedarik uygulamalarını etkin bir biçimde kullanmakta ya da
kurulması yönünde çalışmalar sürdürülmektedir. Elektronik yolla yapılan kamu alımları,
Genel Rapor • 2014 80 müşterilere işlem süresinin kısaltılması ve kolaylaştırılması, maliyeti düşürmesi ve raporlama ve değerlendirme sistemiyle mal alım sürecinin kontrolünde şeffaflık sağlaması gibi avantajlar sunmaktadır. Kamu iktisadi teşebbüslerinin alımlarında elektronik tedarik uygulamalarının; alıcı ve satıcılara zaman ve maliyet tasarrufu sağlanması ve rekabetin artırılması yönünde katkı sağlayacağı dikkate alınarak, kamuda e-tedarik uygulamasına geçilmesi yönünde çalışmalar yapılması yararlı görülmektedir. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren TPPD AŞ; EPDK mevzuatı çerçevesinde satın aldığı akaryakıtı aynı mevzuat çerçevesinde dağıtarak, faaliyet sahasındaki müşteri ve bayilere satış hizmeti vermektedir. Şirketin 2,5 milyon TL olan alımlarının %99’u akaryakıt alımına aittir. Akaryakıt taşımasında, Şirket tarafından ayrı ayrı yapılan ihaleler ile çok sayıda firmayla çalışılmakta, bu durum da nakliye firmalarının takip ve kontrolünü zorlaştırmaktadır. Akaryakıt taşımalarında karşılaşılan risklerin minimize edilmesi bakımından, çalışılan firma sayısının takip ve kontrole imkân verecek seviyeye düşürülmesi, kazanılan kamu ihalelerine bağlı olarak ihtiyaç duyulabilecek ilave kapasiteleri de karşılayabilecek bir taşıma sistemi oluşturulması hususu önem arz etmektedir. Mali kuruluşların alımları, 2014 yılında 211 milyon TL artarak 432 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Alımların %84’ü bankaların, kalan %16’sı bankaların mali sektörde faaliyet gösteren bağlı şirketlerinin alımlarından oluşmuştur. Sektör alımlarının artmasında, T.C. Ziraat Bankası AŞ'nin ağırlıklı olarak ATM ve POS cihazı olmak üzere alımlarının 155 milyon TL artması önemli bir etkiye sahiptir. Sektördeki alımlar; genel olarak bilgi işlem malzemesi, operasyon amaçlı cihazlar, taşıt yakıtı ve kırtasiye alımlarından oluşmaktadır. Kamu iktisadi teşebbüslerine ait hizmet alımları tutarı, 2014 yılında geçen yıla göre %15,5 oranında artarak 3,8 milyar TL’ye yükselmiştir. 2013 yılına göre meydana gelen artışta, enerji, ulaştırma haberleşme ve mali kuruluşlar sektörlerindeki hizmet alımlarının artması büyük ölçüde etkili olmuştur. Tarım sektörü hizmet alımlarının tamamı, TİGEM tarafından gerçekleştirilen temizlik, taşıma, bilgi işlem ve güvelik hizmeti gibi alımları kapsamaktadır. Madencilik sektörü hizmet alımlarının ise yarıdan fazlası TKİ’nin yeraltı üretim işçiliği, kömür nakli ve diğer kalemlerdeki hizmet alımlarından, kalanı TTK, TPAO ve Eti Maden İşletmelerinin alımlarından oluşmaktadır. Enerji sektöründeki hizmet alımları; termik santral teknik bakım ve onarımı, küçük HES işletilmesi, temizlik, araç kiralama, personel taşıma, yemek ve sosyal tesis işletmesi gibi hizmet alım kalemlerini içermektedir. Önceki yıla göre görülen 133 milyon TL’lik artış, büyük ölçüde TEİAŞ’ın özel güvenlik, trafo işletme ve enerji iletim hatlarının helikopterle denetlenmesi için helikopter kiralama ile Yeniköy Yatağan Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ’nin nakliye ve araç kiralama hizmet alımlarındaki artıştan kaynaklanmıştır. 2014 yılında ulaştırma haberleşme sektörünün hizmet alımlarının 208 milyon TL yükseliş göstermesinde, özellikle PTT’nin gönderi ayrım ve posta taşıma hizmet alımlarındaki ve TCDD’nin yemekhane, bilgi işlem, bakım onarım ve güvenlik hizmeti alımlarındaki yükseliş etkili olmuştur.
Sayıştay 81 müşterilere işlem süresinin kısaltılması ve kolaylaştırılması, maliyeti düşürmesi ve raporlama ve değerlendirme sistemiyle mal alım sürecinin kontrolünde şeffaflık sağlaması gibi avantajlar sunmaktadır. Kamu iktisadi teşebbüslerinin alımlarında elektronik tedarik uygulamalarının; alıcı ve satıcılara zaman ve maliyet tasarrufu sağlanması ve rekabetin artırılması yönünde katkı sağlayacağı dikkate alınarak, kamuda e-tedarik uygulamasına geçilmesi yönünde çalışmalar yapılması yararlı görülmektedir. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren TPPD AŞ; EPDK mevzuatı çerçevesinde satın aldığı akaryakıtı aynı mevzuat çerçevesinde dağıtarak, faaliyet sahasındaki müşteri ve bayilere satış hizmeti vermektedir. Şirketin 2,5 milyon TL olan alımlarının %99’u akaryakıt alımına aittir. Akaryakıt taşımasında, Şirket tarafından ayrı ayrı yapılan ihaleler ile çok sayıda firmayla çalışılmakta, bu durum da nakliye firmalarının takip ve kontrolünü zorlaştırmaktadır. Akaryakıt taşımalarında karşılaşılan risklerin minimize edilmesi bakımından, çalışılan firma sayısının takip ve kontrole imkân verecek seviyeye düşürülmesi, kazanılan kamu ihalelerine bağlı olarak ihtiyaç duyulabilecek ilave kapasiteleri de karşılayabilecek bir taşıma sistemi oluşturulması hususu önem arz etmektedir. Mali kuruluşların alımları, 2014 yılında 211 milyon TL artarak 432 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Alımların %84’ü bankaların, kalan %16’sı bankaların mali sektörde faaliyet gösteren bağlı şirketlerinin alımlarından oluşmuştur. Sektör alımlarının artmasında, T.C. Ziraat Bankası AŞ'nin ağırlıklı olarak ATM ve POS cihazı olmak üzere alımlarının 155 milyon TL artması önemli bir etkiye sahiptir. Sektördeki alımlar; genel olarak bilgi işlem malzemesi, operasyon amaçlı cihazlar, taşıt yakıtı ve kırtasiye alımlarından oluşmaktadır. Kamu iktisadi teşebbüslerine ait hizmet alımları tutarı, 2014 yılında geçen yıla göre %15,5 oranında artarak 3,8 milyar TL’ye yükselmiştir. 2013 yılına göre meydana gelen artışta, enerji, ulaştırma haberleşme ve mali kuruluşlar sektörlerindeki hizmet alımlarının artması büyük ölçüde etkili olmuştur. Tarım sektörü hizmet alımlarının tamamı, TİGEM tarafından gerçekleştirilen temizlik, taşıma, bilgi işlem ve güvelik hizmeti gibi alımları kapsamaktadır. Madencilik sektörü hizmet alımlarının ise yarıdan fazlası TKİ’nin yeraltı üretim işçiliği, kömür nakli ve diğer kalemlerdeki hizmet alımlarından, kalanı TTK, TPAO ve Eti Maden İşletmelerinin alımlarından oluşmaktadır. Enerji sektöründeki hizmet alımları; termik santral teknik bakım ve onarımı, küçük HES işletilmesi, temizlik, araç kiralama, personel taşıma, yemek ve sosyal tesis işletmesi gibi hizmet alım kalemlerini içermektedir. Önceki yıla göre görülen 133 milyon TL’lik artış, büyük ölçüde TEİAŞ’ın özel güvenlik, trafo işletme ve enerji iletim hatlarının helikopterle denetlenmesi için helikopter kiralama ile Yeniköy Yatağan Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ’nin nakliye ve araç kiralama hizmet alımlarındaki artıştan kaynaklanmıştır. 2014 yılında ulaştırma haberleşme sektörünün hizmet alımlarının 208 milyon TL yükseliş göstermesinde, özellikle PTT’nin gönderi ayrım ve posta taşıma hizmet alımlarındaki ve TCDD’nin yemekhane, bilgi işlem, bakım onarım ve güvenlik hizmeti alımlarındaki yükseliş etkili olmuştur. Ticaret sektöründeki hizmet alımlarının 158 milyon TL’si TMO’nun, 42 milyon TL’si TP Petrol Dağıtım AŞ’nin, 8 milyon TL’si de DMO’nun hizmet alımlarını kapsamaktadır. Diğer hizmetler sektörünün 25 milyon TL olan hizmet alımlarının yaklaşık üçte biri Bileşim AŞ’nin işçilik, taşıma, bilgisayar ve diğer bakım hizmeti alımlarından, kalanı ise kamu bankalarının menkul değerler, finansal kiralama, portföy yönetimi şirketleri ve sektördeki diğer kurumların hizmet alımlarından oluşmaktadır. Diğer hizmetler sektörünün alım tutarının düşmesinde, önceki dönem hizmet alım tutarı 34 milyon TL olan ve yüksek miktarda tanıtım hizmet alımı bulunan Emlak Konut GYO’nun, halka arz sonrasında kamu payının %49,34 olması sebebiyle 2014 yılında Sayıştay denetimi kapsamından çıkmış olmasının etkisi büyüktür. Mali sektör hizmet alımları, 2014 yılında 137 milyon TL artış göstermiştir. TC Ziraat Bankası AŞ’nin başta temizlik ve ekspertiz olmak üzere hizmet alımlarının 70 milyon TL yükselmesi, sektör rakamının %27,4 artmasına yol açmıştır. KİT'lerde temizlik ve yemek gibi yardımcı hizmetlerin yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olarak başlatılan hizmet alımları yöntemi, giderlerde tasarruf sağlanması amacıyla yaygınlaşmış, son yıllarda esas faaliyet alanına giren birçok iş, hizmet alımı ile yürütülür hale gelmiştir. TPAO'da arama ve üretim alanı ile ilgili hizmet alımı gerçekleştirilmektedir. Eti Maden İşletmeleri’nde triyaj (ayıklama), öğütme, ambalajlama gibi bazı işler yüklenici personeli tarafından yapılmaktadır. Aynı şekilde TKİ'de kömür kriblaj (eleme),lavvar (yıkama)ve torbalama tesislerinde çalıştırma ve yer altı üretim işçiliği gibi bazı üretimle ilgili işler yüklenici personeli tarafından yapılmaktadır. Madencilik sektöründe, üçüncü kişilerden yapılan hizmet alımlarında son yıllarda iş kazalarının artmış olması, kamu kurumları aleyhine açılan tazminat davalarının çok yüksek tutarlara ulaşmasına yol açmıştır. TKİ Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesince, hizmet alımı sözleşmesi ile üretim yaptırılan kömür ocağında 2014 yılında meydana gelen ölümlü kazanın ardından ilgili ana kuruluş aleyhine 700’ün üzerinde dava açılmış bulunmaktadır. İlgili davalarda, yüklenici firma tarafından ödenemeyen mali ve sosyal hakların üst işveren olması sebebiyle kamu kurumunca ödenmesi yönünde kesinleşen mahkeme kararları bulunmaktadır. Diğer taraftan madencilik sektöründe görülen iş kazaları, üretimde aksamalara sebebiyet verdiği için ilave maddi kayıpları beraberinde getirmektedir. Sonuç olarak; riskli üretim alanlarında hizmet alımı uygulamasının getirmekte olduğu malî yükler dikkate alınarak bu alanlardaki hizmet alımı ihalelerinin bu yönleriyle değerlendirilmesinde yarar bulunmaktadır. 2- Üretim: Bu bölümde KİT üretimleri; tarım sektörü, sanayi sektörü, hizmetler sektörü ve mali kuruluşlar başlıkları altında incelenmiştir. a) İşletmeci kuruluşlar: aa) Tarım sektörü: KİT’lerin başlıca tarımsal mallar üretimi 46 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014 82 Çizelge: 46 - KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi Ürün cinsi Birim 2010 2011 2012 2013 2014 2013'e göre fark Türkiye 2014 yılı üretimi içindeki KİT payı % Miktar % Buğday Bin ton 219 278 260 357 238 (119) (33,3) 1,25 Arpa Bin ton 19 26 17 26 11 (15) (57,7) 0,17 Silaj mısır (yem) Bin ton 108 118 116 145 165 20 13,8 0,89 Yonca (kuru ot) Bin ton 20 20 20 23 28 5 21,7 - Buzağı Baş 8.128 6.044 9.260 8.088 9.883 1.795 22,2 - Kuzu Baş 60.068 54.061 55.655 62.098 70.980 8.882 14,3 - Tay Baş 316 299 297 311 311 - - - KİT’ler içinde esas faaliyet alanı tarım olan ve tarım sektöründe tek KİT durumunda bulunan TİGEM, Türkiye’nin bitkisel ve hayvansal üretimini artırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla yetiştirdiği tohumluk, fidan, fide ve benzerleri ile ürettiği damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirmek, tarım teknolojisi, girdi kullanımı ve ıslahı konularında öncülük ve öğreticilik yapmaktadır. TİGEM bu faaliyetleri sırasında tarımsal üretimde de bulunmaktadır. Ana statü ile kendine verilmiş olan görevleri 36 işletmesi ile yürüten TİGEM hakkında; yapısal sorunları nedeniyle kârlı ve verimli olarak çalıştırılamayan tarım işletmelerinin tasfiye edilerek, işletme hakkının TİGEM’in amaç ve faaliyetleri doğrultusunda kullanılmak üzere devri veya kiralanması hususunda 04.07.2003 tarih ve 2003/T-13 sayılı YPK kararı alınmıştır. 2014 yılı itibarıyla, söz konusu 36 adet tarım işletmesinden, 16 adedi uzun süreli kiralama, 1 adedi kısmi kiralama ve 2 adedi de iştirak şeklinde olup, kısmi kiralama yapılmış tarım işletmesi ile birlikte 18 adet tarım işletmesinde üretim faaliyetlerini sürdürmüştür. 2014 yılı toplam buğday üretimi önceki yıla göre %33,3 oranında azalarak 238 bin ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında Dünya’da buğday üretimi 705 milyon ton, Türkiye’de ise bir önceki yıla göre %13,8 düşüşle 19 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılı dünya buğday üretiminde Türkiye’nin payı %2,7, TİGEM’in payı ise %0,03 olarak gerçekleşmiştir. TİGEM’in 2014 yılında buğday verimi bir önceki yıla göre %21 azalışla 271 kg/da olarak gerçekleşirken, Türkiye’nin 240 kg/da olan ortalama buğday verimi, dünya ortalamasının (314 kg/da) gerisinde kalmıştır. 2014 yılında arpa üretimi geçen yıla göre % 57,7 oranında azalarak 11 bin ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında buğdayda olduğu gibi arpada da üretim miktarı ve verimliliği önceki yıla göre yüksek oranda düşmüştür. Arpa verimlilik oranı 2013 yılına göre %59 oranında gerileyerek 142 kg/da olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında Türkiye’nin arpa üretimi %20,2 oranında düşerken, verimlilik düşüşü %22,1 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin yıllık arpa tohumluğuna ihtiyacı 250 bin ton olup, TİGEM’in üretimi bu ihtiyacı karşılamamaktadır.
Sayıştay 83 Çizelge: 46 - KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi Ürün cinsi Birim 2010 2011 2012 2013 2014 2013'e göre fark Türkiye 2014 yılı üretimi içindeki KİT payı % Miktar % Buğday Bin ton 219 278 260 357 238 (119) (33,3) 1,25 Arpa Bin ton 19 26 17 26 11 (15) (57,7) 0,17 Silaj mısır (yem) Bin ton 108 118 116 145 165 20 13,8 0,89 Yonca (kuru ot) Bin ton 20 20 20 23 28 5 21,7 - Buzağı Baş 8.128 6.044 9.260 8.088 9.883 1.795 22,2 - Kuzu Baş 60.068 54.061 55.655 62.098 70.980 8.882 14,3 - Tay Baş 316 299 297 311 311 - - - KİT’ler içinde esas faaliyet alanı tarım olan ve tarım sektöründe tek KİT durumunda bulunan TİGEM, Türkiye’nin bitkisel ve hayvansal üretimini artırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla yetiştirdiği tohumluk, fidan, fide ve benzerleri ile ürettiği damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirmek, tarım teknolojisi, girdi kullanımı ve ıslahı konularında öncülük ve öğreticilik yapmaktadır. TİGEM bu faaliyetleri sırasında tarımsal üretimde de bulunmaktadır. Ana statü ile kendine verilmiş olan görevleri 36 işletmesi ile yürüten TİGEM hakkında; yapısal sorunları nedeniyle kârlı ve verimli olarak çalıştırılamayan tarım işletmelerinin tasfiye edilerek, işletme hakkının TİGEM’in amaç ve faaliyetleri doğrultusunda kullanılmak üzere devri veya kiralanması hususunda 04.07.2003 tarih ve 2003/T-13 sayılı YPK kararı alınmıştır. 2014 yılı itibarıyla, söz konusu 36 adet tarım işletmesinden, 16 adedi uzun süreli kiralama, 1 adedi kısmi kiralama ve 2 adedi de iştirak şeklinde olup, kısmi kiralama yapılmış tarım işletmesi ile birlikte 18 adet tarım işletmesinde üretim faaliyetlerini sürdürmüştür. 2014 yılı toplam buğday üretimi önceki yıla göre %33,3 oranında azalarak 238 bin ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında Dünya’da buğday üretimi 705 milyon ton, Türkiye’de ise bir önceki yıla göre %13,8 düşüşle 19 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılı dünya buğday üretiminde Türkiye’nin payı %2,7, TİGEM’in payı ise %0,03 olarak gerçekleşmiştir. TİGEM’in 2014 yılında buğday verimi bir önceki yıla göre %21 azalışla 271 kg/da olarak gerçekleşirken, Türkiye’nin 240 kg/da olan ortalama buğday verimi, dünya ortalamasının (314 kg/da) gerisinde kalmıştır. 2014 yılında arpa üretimi geçen yıla göre % 57,7 oranında azalarak 11 bin ton olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında buğdayda olduğu gibi arpada da üretim miktarı ve verimliliği önceki yıla göre yüksek oranda düşmüştür. Arpa verimlilik oranı 2013 yılına göre %59 oranında gerileyerek 142 kg/da olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında Türkiye’nin arpa üretimi %20,2 oranında düşerken, verimlilik düşüşü %22,1 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin yıllık arpa tohumluğuna ihtiyacı 250 bin ton olup, TİGEM’in üretimi bu ihtiyacı karşılamamaktadır. Arpa, yem ve bira sanayinin önemli bir ham maddesidir. Bu sebeple söz konusu sanayinin talep ettiği kalite ve özelliğe sahip üretimin yapılabilmesi için mutlaka nitelikli tohumluk kullanılması gerekli görülmektedir. TİGEM’in 2.782,8 bin dekar kültür altı arazisi olup, bunun % 28,8’i oranında 802,6 bin dekarı sulanabilmektedir. Teşekküle ait arazi varlığının Ceylanpınar İşletmesi hariç önemli bir bölümü su potansiyeli bakımından yeterli değildir. Özellikle 2014 yılının kurak geçmesi ve ekilen alanların önceki yıla göre %11 oranında azalması neticesinde teşekkülde son yıllarda artan sulama yatırımlarına rağmen bir önceki yıla göre oluşan üretim düşüşü dikkat çekici bir husus olarak görülmektedir. Türkiye’de hayvancılığın gelişmesi, alınacak birçok mali ve teknik tedbirin yanı sıra üstün nitelikli damızlık temini ile yakından ilgilidir. TİGEM hayvancılık yaparak et ve süt üreten bir kuruluştan ziyade hayvan üretiminde girdi olarak kullanılan damızlık üretimi yapmaktadır. Türkiye hayvancılığının gelişmesinde TİGEM tarafından yetiştirilen damızlıkların önemi büyüktür. 2014 yılı tay üretimi 2013 yılı ile aynı seviyede kalmıştır. 2014 yılı sonu itibarıyla TİGEM’e bağlı 18 işletmede hayvancılıkla ilgili faaliyetler sürdürülmüştür. Bu işletmelerin 12’sinde sığır, 9’unda koyun, 2’sinde keçi, 3’ünde at, 2’sinde çoban köpeği, 2’sinde ceylan yetiştiriciliği faaliyetleri yapılmaktadır. 2014 yılı üretimleri değerlendirildiğinde, buzağı sayısının bir önceki yıla göre %22 oranında düşük gerçekleşmesinin ana nedeni, buzağı ölüm oranlarının Hayvancılık Teknik Yönergesi’nde belirtilen değerin üzerinde gerçekleşmesi olarak değerlendirilmektedir. ab) Sanayi sektörü: (1) Madencilik: KİT’lerin birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi 47 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 47 -KİT’lerin başlıca birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi Birincil enerji kaynakları Birim 2010 2011 2012 2013 2014 2013'e göre fark Türkiye 2014 yılı üretimi içindeki KİT payı % Miktar % Taşkömürü (tuvenan) Bin Ton 2.727 2.607 2.441 2.191 2.084 (107) (4,9) 79 Linyit Kömürü (tuvenan) Bin Ton 65.128 67.717 63.343 47.231 44.661 (2.570) (5,4) 65 Ham petrol Bin Ton 1.863 1.780 1.710 1.809 1.800 (9) (0,5) 70 Doğalgaz Milyon m³ 261 319 340 308 252 (56) (18,2) 50 Tinkal (Konsantre) Bin ton 1.045 740 666 131 - (131) (100) 100 Üleksit (Konsantre) Bin ton 105 176 214 193 250 57 30 100 Kolemanit (Konsantre) Bin ton 1.219 1.213 1.345 1.457 1.621 164 11,3 100 Dünya fosil yakıt rezervinin, petrol eşdeğeri olarak %68’ini kömür, %18’ini petrol ve %14’ünü doğal gaz oluşturmaktadır. 2014 yılı itibarıyla Türkiye’de toplam 10 milyar ton kömür rezervinin; 8,7 milyar tonu linyit, 1,3 milyar tonu ise taşkömürüdür. Dünya birincil
Genel Rapor • 2014
84
enerji tüketimine türler bazında dağılımına bakıldığında; %33,6 ile petrol, %29,6 ile kömür,
%23,8 ile doğal gaz, %8 ile hidro-elektrik ve %5 ile nükleer yer almaktadır.
Ülkemizde kamu eliyle linyit kömürü üretimi TKİ ve EÜAŞ tarafından
gerçekleştirilmektedir. TKİ 2014 yılında üretim faaliyetlerini 2 müessese ve 1 işletmesinde
sürdürmüştür. TKİ’nin satılabilir kömür üretiminin yaklaşık %68’lik bölümü termik
santrallerin kömür talebinin karşılanmasında kullanılmış iken %32’lik bölümü piyasanın
ihtiyacının karşılanmasında kullanılmıştır. EÜAŞ tarafından Afşin-Elbistan Linyit
Havzasındaki Kışlaköy ve Çöllolar sahalarında kömür üretimi yapılmaktadır. Ancak
06.02.2011 ve 10.02.2011 tarihlerinde meydana gelen heyelanların sonrasında Maden İşleri
Genel Müdürlüğü tarafından 15.02.2011 tarihinde Çöllolar sahasındaki madencilik faaliyetleri
durdurulmuştur. EÜAŞ’ın Afşin-Elbistan A ve B olmak üzere her iki santralinin kömür
ihtiyacı, Afşin Elbistan Linyitleri İşletmesi tarafından işletilen ve yıllık proje üretim kapasitesi
18,6 milyon ton olarak belirlenmiş olan Kışlaköy sahasından karşılanmaktadır.
Ülkemizde kamu eliyle taşkömürü üretimi TTK tarafından gerçekleştirilmektedir.
TTK 2014 yılında üretim faaliyetlerini 5 müessesesinde sürdürmüştür.
2014 yılında Türkiye toplam tuvenan kömür üretimi, linyit ve taşkömürü olarak 71,7
milyon ton olurken, bunun 69,1 milyon tonu linyit, 2,6 milyon tonu da taşkömürü üretimine
aittir. 2014 yılında Türkiye genelindeki linyit kömürü üretiminin %21’i TKİ, %44’ü EÜAŞ,
taşkömürü üretiminin %79’u TTK, ham petrol üretiminin %70’i ve doğal gaz üretiminin
%50’si TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir.
TPAO’nun doğal gaz üretimi, 2014 yılında önceki yıla göre %18,2 oranında azalarak
252 milyon Sm³ olmuştur. Yeni doğalgaz saha keşfi yapılamadığı sürece doğalgaz üretiminin
azalması kaçınılmaz olacaktır.
Türkiye dünya bor rezervinin %74’üne yakın bir kısmına sahiptir. 2014 yılında dünya
bor üretiminin %48’ini Türkiye gerçekleştirmiştir. Eti Maden İşletmeleri bor madeni
üretiminde Türkiye’de tekel konumundadır. Eti Maden İşletmeleri bor satışında da dünya
lideri olup, satışlarının %97 oranındaki bölümü yurt dışına yapılmıştır.
(2) İmalat sanayii sektörü:
KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara mallar ve yatırım malları üretimi 48 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay
85
enerji tüketimine türler bazında dağılımına bakıldığında; %33,6 ile petrol, %29,6 ile kömür,
%23,8 ile doğal gaz, %8 ile hidro-elektrik ve %5 ile nükleer yer almaktadır.
Ülkemizde kamu eliyle linyit kömürü üretimi TKİ ve EÜAŞ tarafından
gerçekleştirilmektedir. TKİ 2014 yılında üretim faaliyetlerini 2 müessese ve 1 işletmesinde
sürdürmüştür. TKİ’nin satılabilir kömür üretiminin yaklaşık %68’lik bölümü termik
santrallerin kömür talebinin karşılanmasında kullanılmış iken %32’lik bölümü piyasanın
ihtiyacının karşılanmasında kullanılmıştır. EÜAŞ tarafından Afşin-Elbistan Linyit
Havzasındaki Kışlaköy ve Çöllolar sahalarında kömür üretimi yapılmaktadır. Ancak
06.02.2011 ve 10.02.2011 tarihlerinde meydana gelen heyelanların sonrasında Maden İşleri
Genel Müdürlüğü tarafından 15.02.2011 tarihinde Çöllolar sahasındaki madencilik faaliyetleri
durdurulmuştur. EÜAŞ’ın Afşin-Elbistan A ve B olmak üzere her iki santralinin kömür
ihtiyacı, Afşin Elbistan Linyitleri İşletmesi tarafından işletilen ve yıllık proje üretim kapasitesi
18,6 milyon ton olarak belirlenmiş olan Kışlaköy sahasından karşılanmaktadır.
Ülkemizde kamu eliyle taşkömürü üretimi TTK tarafından gerçekleştirilmektedir.
TTK 2014 yılında üretim faaliyetlerini 5 müessesesinde sürdürmüştür.
2014 yılında Türkiye toplam tuvenan kömür üretimi, linyit ve taşkömürü olarak 71,7
milyon ton olurken, bunun 69,1 milyon tonu linyit, 2,6 milyon tonu da taşkömürü üretimine
aittir. 2014 yılında Türkiye genelindeki linyit kömürü üretiminin %21’i TKİ, %44’ü EÜAŞ,
taşkömürü üretiminin %79’u TTK, ham petrol üretiminin %70’i ve doğal gaz üretiminin
%50’si TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir.
TPAO’nun doğal gaz üretimi, 2014 yılında önceki yıla göre %18,2 oranında azalarak
252 milyon Sm³ olmuştur. Yeni doğalgaz saha keşfi yapılamadığı sürece doğalgaz üretiminin
azalması kaçınılmaz olacaktır.
Türkiye dünya bor rezervinin %74’üne yakın bir kısmına sahiptir. 2014 yılında dünya
bor üretiminin %48’ini Türkiye gerçekleştirmiştir. Eti Maden İşletmeleri bor madeni
üretiminde Türkiye’de tekel konumundadır. Eti Maden İşletmeleri bor satışında da dünya
lideri olup, satışlarının %97 oranındaki bölümü yurt dışına yapılmıştır.
(2) İmalat sanayii sektörü:
KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara mallar ve yatırım malları üretimi 48 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 48 -KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara malları ve yatırım malları üretimi
Tüketim malları Birim 2010 2011 2012 2013 2014
2013'e göre fark
Türkiye'nin
2014 yılı
üretiminde
Miktar % KİT payı
%
1-Tüketim malları:
a)Gıda maddeleri
-Et ve et ürünleri
Kırmızı et (gövde et) Ton 29.561 20.251 26.364 21.887 24.681 2.794 12,8 2,4
Kanatlı (beyaz) et Ton 3.828 2.973 254 - - - - -
-Süt:
Küçükbaş (koyun) Ton 3.426 2.903 2.812 3.091 3.199 108 3,5 0,2
Büyükbaş (inek) Ton 43.650 34.454 43.474 54.511 57.220 2.709 5,0 0,3
-Çay (paketli) Ton 123.155 106.774 120.460 129.875 148.487 18.612 14,3 67,4
-Şeker Bin ton 1.260 1.215 1.170 1.295 1.080 (215) (16,6) 49,9
b)Dokuma ve giyim ürünleri
-Halı m2 2.818 - - - - - - -
c)Diğer
-Gaz maskesi Adet 13.682 8.354 18.133 23.055 23.294 239 1,0 100
-Kiremit Bin adet 2.559 1.201 1.430 1.089 777 (312) (28,7) -
2-Ara mallar:
-İspirto (alkol) Bin lt 6.560 5.190 5.200 6.400 6.000 (400) (6,3) -
-Morfin hidrat Ton 114 123 123 119 88 (31) (26) 100
-Boraks (DH:dekahidrat) Bin ton 147 179 158 145 116 (29) (20,0) 100
-Borik asit Ton 215 326 323 257 232 (25) (9,7) 100
-Boraks (PH:pentahidrat) Bin ton 700 845 863 799 840 41 5,1 100
-Karboksimetil selüloz Ton 2.744 1.442 - - - - - -
3-Yatırım malları:
a)Madeni eşya üretimi:
-Metal yapı malzemesi Ton 1.497 1.668 1.433 1.617 1.502 (115) (7,1) -
b)Meslek, bilim, ölçü kontrol
ve optik donatımı üretimi
-Kesici Adet 302 71 12 22 0 (22) (100,0) -
-Ayırıcı Adet 340 3 4 776 4 (772) (99,5) -
c)Demiryolu taşıtları:
-Lokomotif Adet - 1 5 3 10 7 233,3 100
-Yolcu vagonu Adet 40 153 120 125 274 149 119,2 -
-Yük vagonu Adet 702 829 873 804 566 (238) (29,6) -
Kırmızı ve beyaz et üretimi ESK’nın faaliyetleri içerisinde yer almaktadır. ESK 2014
yılında faaliyetlerini; büyükbaş ve küçükbaş hayvan kesiminin yapıldığı 8 adet kırmızı et
kombinasında sürdürmüştür. Söz konusu kombinalarda üretim kapasiteleri kırmızı et için
143,8 bin ton/yıldır. 2014 yılında geçen yıla göre %13 oranında artış ile 24,7 bin ton kırmızı
et üretimi gerçekleştirilirken, beyaz et üretimi yapılmamıştır. ESK’nın Sincan Kombinasında
beyaz et üretiminden çekilmesi sonrasında 2014 yılında beyaz et üretimi yapılmamış, kurum
tarafından tavuk eti piyasadan temin edilerek satılmaktadır. Kuruma bağlı kombinaların kesim
ve üretim kapasiteleri dikkate alındığında, kapasite kullanım oranlarının; büyükbaş hayvanda
% 16,4, küçükbaş hayvanda % 1,1 düzeyinde gerçekleştiği görülmektedir.
Genel Rapor • 2014 86 KİT’lerde çay üretimi; 2014 yılında 45 adet tasnifli kuru çay ve 2 adet paketleme fabrikasına sahip Çay-Kur tarafından gerçekleştirilmiştir. Tasnifli kuru çay fabrikalarının 32’si Rize, 8’i Trabzon, 4’ü Artvin ve 1’i Giresun’da bulunmaktadır. 2014 yılında 45 adet fabrikada 7.600 ton/gün kapasite ile 148 bin ton paketli çay üretimi gerçekleştirilmiştir. T. Şeker Fabrikaları AŞ 2014 yılı faaliyetlerini; 25 şeker fabrikası, 4 alkol fabrikası, 5 makine fabrikası, Ankara Elektromekanik Aygıtlar Fabrikası ve Tohum İşleme Fabrikası ile gerçekleştirmiştir. 2014 yılı şeker üretimi bir önceki yılın %16,6 gerisinde kalarak 1 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Bu düşüş, 2014 yılında pancar ekimindeki azalmadan kaynaklanmıştır. 2008 yılında 140.949 üretici pancar teslim etmesine karşılık, 2014 yılında pancar teslim eden üretici sayısı %41 oranında azalarak 83.066’ya gerilemiştir. Perlitli beton kiremit üretimi yapan, özelleştirme kapsam ve programında bulunan Doğusan Boru San. ve Tic. AŞ tarafından 2014 yılında önceki yıla göre %29 oranında azalma ile 777 bin adet kiremit üretilmiştir. Kapasite kullanım oranı son beş yılın en düşük düzeyinde %6 olarak gerçekleşmiştir. Personel sayısının emekli olan personel nedeniyle azalması ve özelleştirme sürecinde olan şirketin eleman temininde yeterince destek olmamasından dolayı yetersiz pazarlama ve satış faaliyetleri, bu sonucu doğuran ana sebepler arasında sayılabilir. Ara malı olarak kullanılmak üzere alkol (ispirto) üretimi Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu kuruluşa bağlı Erzurum, Eskişehir, Malatya ve Turhal şeker fabrikaları bünyesinde alkol fabrikaları bulunmaktadır. Alkol üretimi, şeker üretim sürecinin son aşamasında elde edilen melastan gerçekleştirilmektedir. Melasın bünyesinde bulunan yaklaşık %50 oranındaki şeker teknolojik olarak geri kazanılamadığı için melas şurubu; alkol, yem ve maya üretiminde kullanılmaktadır. Fabrikaların yıllık alkol üretim kapasitesi 57,6 milyon litredir. Talep azlığı ve diğer 3 fabrikanın çevre sorunları nedeniyle üretimin tamamı Eskişehir fabrikasında gerçekleştirilmiştir. Morfin, TMO’nun 26.000 ton çizilmemiş haşhaş kapsülü işleme kapasitesine sahip Bolvadin Afyon Alkoloidleri fabrikasında üretilmektedir. Üretilen morfin ve türevleri, yurtiçi ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra %95’i tıbbi amaçlı olarak ihraç edilmektedir. 2014 yılında işlenen haşhaş kapsülünün %0,41’i oranında morfin ihtiva ettiği ve yurt dışı piyasada yer alan diğer ülkelerde bunun 5 katı olarak % 2 seviyesine kadar çıktığı dikkate alındığında, bu konuda alınacak daha çok mesafe bulunduğu anlaşılmaktadır. 2014 yılında işlenen kapsül ve dolayısıyla üretilen morfin hidrat miktarlarında ve kapasite kullanım oranında azalma olmuştur. Söz konusu azalışta, tadilat kapsamında yapılan çalışmalar nedeniyle fabrikadaki 86 günlük duruş etken olmuştur. Boraks ve borik asit üretimi Eti Maden İşletmeleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Bor kimyasalları üretimi, 2013 yılında %10 oranında azalırken 2014 yılında %5 oranında artmış, öğütülmüş ürünlerde 2013 yılında %9, 2014 yılında da %20 oranında artış kaydedilmiştir. 2014 yılında borik asit üretiminin %20 oranında azalmasında, piyasalardaki daralmanın sonucu olarak stokların artması nedeniyle üretimin kısılması etkili olmuştur. TEMSAN’ın Ankara ve Diyarbakır’da bulunan iki fabrikasında; elektrik üretim ve dağıtımında kullanılan kesici ve ayırıcılar, su türbini, jeneratör, elektrik motoru gibi imalatlar yapmakta, ayrıca hidroelektrik santraller kurmakta ve işletmektedir. 2014 yılında kesici ve ayırıcı üretimindeki keskin düşüşün sebepleri incelendiğinde; mevcut dağıtım sistemindeki yüklerin giderek artması ile artan trafo güçlerine paralel olarak daha yüksek kesme akımına
Sayıştay
87
KİT’lerde çay üretimi; 2014 yılında 45 adet tasnifli kuru çay ve 2 adet paketleme
fabrikasına sahip Çay-Kur tarafından gerçekleştirilmiştir. Tasnifli kuru çay fabrikalarının
32’si Rize, 8’i Trabzon, 4’ü Artvin ve 1’i Giresun’da bulunmaktadır. 2014 yılında 45 adet
fabrikada 7.600 ton/gün kapasite ile 148 bin ton paketli çay üretimi gerçekleştirilmiştir.
T. Şeker Fabrikaları AŞ 2014 yılı faaliyetlerini; 25 şeker fabrikası, 4 alkol fabrikası, 5
makine fabrikası, Ankara Elektromekanik Aygıtlar Fabrikası ve Tohum İşleme Fabrikası ile
gerçekleştirmiştir. 2014 yılı şeker üretimi bir önceki yılın %16,6 gerisinde kalarak 1 milyon
ton olarak gerçekleşmiştir. Bu düşüş, 2014 yılında pancar ekimindeki azalmadan
kaynaklanmıştır. 2008 yılında 140.949 üretici pancar teslim etmesine karşılık, 2014 yılında
pancar teslim eden üretici sayısı %41 oranında azalarak 83.066’ya gerilemiştir.
Perlitli beton kiremit üretimi yapan, özelleştirme kapsam ve programında bulunan
Doğusan Boru San. ve Tic. AŞ tarafından 2014 yılında önceki yıla göre %29 oranında azalma
ile 777 bin adet kiremit üretilmiştir. Kapasite kullanım oranı son beş yılın en düşük düzeyinde
%6 olarak gerçekleşmiştir. Personel sayısının emekli olan personel nedeniyle azalması ve
özelleştirme sürecinde olan şirketin eleman temininde yeterince destek olmamasından dolayı
yetersiz pazarlama ve satış faaliyetleri, bu sonucu doğuran ana sebepler arasında sayılabilir.
Ara malı olarak kullanılmak üzere alkol (ispirto) üretimi Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ
tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu kuruluşa bağlı Erzurum, Eskişehir, Malatya ve Turhal
şeker fabrikaları bünyesinde alkol fabrikaları bulunmaktadır. Alkol üretimi, şeker üretim
sürecinin son aşamasında elde edilen melastan gerçekleştirilmektedir. Melasın bünyesinde
bulunan yaklaşık %50 oranındaki şeker teknolojik olarak geri kazanılamadığı için melas
şurubu; alkol, yem ve maya üretiminde kullanılmaktadır. Fabrikaların yıllık alkol üretim
kapasitesi 57,6 milyon litredir. Talep azlığı ve diğer 3 fabrikanın çevre sorunları nedeniyle
üretimin tamamı Eskişehir fabrikasında gerçekleştirilmiştir.
Morfin, TMO’nun 26.000 ton çizilmemiş haşhaş kapsülü işleme kapasitesine sahip
Bolvadin Afyon Alkoloidleri fabrikasında üretilmektedir. Üretilen morfin ve türevleri, yurtiçi
ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra %95’i tıbbi amaçlı olarak ihraç edilmektedir. 2014
yılında işlenen haşhaş kapsülünün %0,41’i oranında morfin ihtiva ettiği ve yurt dışı piyasada
yer alan diğer ülkelerde bunun 5 katı olarak % 2 seviyesine kadar çıktığı dikkate alındığında,
bu konuda alınacak daha çok mesafe bulunduğu anlaşılmaktadır. 2014 yılında işlenen kapsül
ve dolayısıyla üretilen morfin hidrat miktarlarında ve kapasite kullanım oranında azalma
olmuştur. Söz konusu azalışta, tadilat kapsamında yapılan çalışmalar nedeniyle fabrikadaki 86
günlük duruş etken olmuştur.
Boraks ve borik asit üretimi Eti Maden İşletmeleri tarafından gerçekleştirilmektedir.
Bor kimyasalları üretimi, 2013 yılında %10 oranında azalırken 2014 yılında %5 oranında
artmış, öğütülmüş ürünlerde 2013 yılında %9, 2014 yılında da %20 oranında artış
kaydedilmiştir. 2014 yılında borik asit üretiminin %20 oranında azalmasında, piyasalardaki
daralmanın sonucu olarak stokların artması nedeniyle üretimin kısılması etkili olmuştur.
TEMSAN’ın Ankara ve Diyarbakır’da bulunan iki fabrikasında; elektrik üretim ve
dağıtımında kullanılan kesici ve ayırıcılar, su türbini, jeneratör, elektrik motoru gibi imalatlar
yapmakta, ayrıca hidroelektrik santraller kurmakta ve işletmektedir. 2014 yılında kesici ve
ayırıcı üretimindeki keskin düşüşün sebepleri incelendiğinde; mevcut dağıtım sistemindeki
yüklerin giderek artması ile artan trafo güçlerine paralel olarak daha yüksek kesme akımına
sahip elektromekanik teçhizatlara ihtiyaç duyulduğu, bu kapsamda üretimi yapılacak yeni
tipte ürünler hususunda karar verilmesi gerekmektedir.
TCDD’nin bağlı ortaklıkları olan TÜDEMSAŞ yük vagonu yapımı ve onarımı,
TÜLOMSAŞ lokomotif ve yük vagonu yapımı ile bakım ve onarımı, TÜVASAŞ yolcu
vagonu yapım ve onarımı alanlarında faaliyet göstermektedir. 2014 yılında 10 adet lokomotif
üretimi gerçekleştirilmiş olup, TÜLOMSAŞ ve TÜDEMSAŞ tarafından toplam 566 adet yük
vagonu, TÜVASAŞ tarafından 274 adet yolcu vagonu imal edilmiştir. Yük vagonu
üretiminde bir önceki yıla göre %30 oranındaki düşüşte, imalatların plan ve programlarında
yaşanan aksaklıklar etkili olmuştur. 2013 yılında çıkarılan “6461 sayılı Türkiye Demiryolu
Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun” la, Türkiye’de yeni bir dönem başlamış;
sektör rekabete açılmıştır. Anılan Kanunla TCDD, altyapı işletmecisi olarak ve İDT
statüsünde yapılandırılırken; demiryolu tren işletmecisi olarak “TCDD Taşımacılık Anonim
Şirketi” unvanıyla yeni bir şirket kurulması öngörülmüştür. Söz konusu düzenlemeye uygun
yapılanma çalışmaları halen devam etmektedir.
(3) Enerji (ikincil enerji) sektörü:
KİT’lerin ikincil enerji kaynağı üretimi 49 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 49 -İkincil enerji kaynakları
2013'e göre fark
Türkiye
İkincil enerji Birim 2010 2011 2012 2013 2014
2014 yılı
üretimi
içindeki
KİT payı
Miktar % %
Elektrik (Brüt) GWh 95.532 92.351 90.823 77.352 70.469 (6.883) (8,9) 28,0
Türkiye’nin elektrik enerjisi kurulu gücü, son 10 yıllık periyotta yıllık ortalama %8,9
oranında artarak, 2004 yılında 36.824 MW iken 2014 yılında 69.520 MW seviyesine
ulaşmıştır. Bu dönemde toplam kurulu güç içindeki termik tesislerin payı %65,6’dan %60,1’e,
hidrolik tesislerin payı %34,3’den %34,’e düşerken, %0,1 seviyesinde olan jeotermal ve
rüzgâr tesislerinin payı ise %5,9’a yükselmiştir.
69.520 MV’lık Türkiye elektrik enerjisi kurulu gücünün; %31,5’i oranında 21.879
MW’ı EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına, %68,5’i oranında 47.641 MW’ı özel santrallara aittir.
Yapılacak özelleştirmeler neticesinde bu oranın %16 seviyelerine kadar inmesi
öngörülmektedir.
EÜAŞ kurulu gücünün %45,5’i (8.879 MW) termik, %54,5’i (13.000 MW)
hidroelektrik santrallere aittir. 10.863 MW olan EÜAŞ termik kurulu gücünün 6.704 MW ile
%61,7’sini kömür yakıtlı santraller, 3.779 MW ile %34,8’sini doğal gaz yakıtlı santraller, 380
MW ile %3,5’ini sıvı yakıtlı santraller oluşturmaktadır. 2014 yılında doğal gazın elektrik
üretimindeki payı %44 olarak gerçekleşmiştir.
EÜAŞ bünyesindeki santrallerde 2014 yılında elektrik üretimi %8,9 oranında azalma
ile brüt 70.469 GWh olmuştur. EÜAŞ yapmış olduğu bu üretimle Türkiye’de üretilen brüt
251.963 GWh’lik toplam elektrik enerjisinin %28’ini karşılamıştır. Üretimdeki düşüş büyük
Kargo/APG/KKTG/Kurye(2) Milyon adet 16 36 39 42 44 2 4,8 -
-Havale Milyon adet 37,3 39,9 55,0 70,0 78,0 8 11,4 -
b)Telekomünikasyon
hizmetleri:
-Telgraf (yurt içi) Bin adet 973 727 846 747 525 (222) (29,7) 100
-Kablo-TV abonesi Bin adet 1.230 1.261 1.251 1.182 1.176 (6,0) (0,5) 100
(1) 2010 yılı değerlerine acele posta gönderi sayıları dahildir.
(2) 2010 yılı değerleri sadece koli sayılarını içerir.
Ulaştırma sektöründe demiryolu taşımacılığı Türkiye’de TCDD tarafından
gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında demiryolu ile 78,4 milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların
taşındığı mesafe 4,4 milyar yolcu/km olmuştur. Yolcuların %71 oranında 55,4 milyon kişisi
banliyö, %29 oranında 23 milyon kişisi ana hat yolcusudur. Anahat yolcularının 5,1 milyon
Kargo/APG/KKTG/Kurye(2) Milyon adet 16 36 39 42 44 2 4,8 -
-Havale Milyon adet 37,3 39,9 55,0 70,0 78,0 8 11,4 -
b)Telekomünikasyon
hizmetleri:
-Telgraf (yurt içi) Bin adet 973 727 846 747 525 (222) (29,7) 100
-Kablo-TV abonesi Bin adet 1.230 1.261 1.251 1.182 1.176 (6,0) (0,5) 100
(1) 2010 yılı değerlerine acele posta gönderi sayıları dahildir.
(2) 2010 yılı değerleri sadece koli sayılarını içerir.
Ulaştırma sektöründe demiryolu taşımacılığı Türkiye’de TCDD tarafından
gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında demiryolu ile 78,4 milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların
taşındığı mesafe 4,4 milyar yolcu/km olmuştur. Yolcuların %71 oranında 55,4 milyon kişisi
banliyö, %29 oranında 23 milyon kişisi ana hat yolcusudur. Anahat yolcularının 5,1 milyon
kişisini, Ankara-Eskişehir-Ankara, Ankara-Konya-Ankara, Konya-Eskişehir-Konya, Konya-
İstanbul-Konya ve Ankara-İstanbul-Ankara arasında YHT ile taşınan yolcular
oluşturmaktadır. YHT ile taşınan yolcu sayısında 2013 yılına göre % 21 oranında artış
kaydedilmiştir. 2014 yılında geçen yıla göre, ana hat yolcu taşımalarında %10 oranında,
banliyö yolcu taşımalarında ise %118 oranında artış meydana gelmiştir.
2013 yılına göre Banliyö yolcu sayısındaki artışta; Ayrılık Çeşmesi-Kazlıçeşme
arasında 29.10.2013 tarihinde günde 216 trenle Marmaray işletmeciliğine başlanması ile
Yenikapı istasyonunun Yenikapı-Taksim-Hacıosman Metrosuna aktarma bağlantısının
15.02.2014 tarihinde açılması, Atatürk Havalimanına ulaşımına yönelik Yenikapı-Aksaray
metro bağlantısının açılışı ile 10.11.2014 tarihinden itibaren pik saat saatlerde 6 dakika
aralıkla 274 adede yükseltilmesi etkili olmuştur.
Türkiye’deki hava meydanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin sağlanması,
hava trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının kurulması ve
işletilmesi görevi DHMİ tarafından yürütülmektedir.
2014 yılında DHMİ tarafından işletilen 47 adet havalimanına inen-kalkan toplam uçak
sayısı, geçen yıla göre %6,7 oranında artış göstererek 1.134 bin adete, yolcu sayısı ise %8,4
oranında artış göstererek 141.338 bin kişiye ulaşmıştır. 2014 yılında bir önceki yıla göre; uçak
trafiğinde iç hatlarda %6,3 oranında 36.539 adet ve dış hatlarda %7,3 oranında 34.999 adet,
yolcu trafiğinde ise iç hatlarda %9,4 oranında 6.037.399 kişi ve dış hatlarda %7,3 oranında
4.874.955 kişi artış gösterdiği görülmüştür.
DHMİ, Türkiye’deki hava meydanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin
sağlanması, hava trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının
kurulması ve işletilmesi görevinin yanı sıra, YİD modeli ile havalimanları yaptırabilmektedir.
Bu kapsamda, 2013 yılında İstanbul Yeni Havalimanının ihalesi yapılmıştır. Söz konusu
havalimanı, ilk etabının en geç 42 ayda tamamlanarak işletmeye verilmesi suretiyle 25 yıllık
işletme süresi için 22.152 Milyon Avro+ KDV bedelle ihale edilmiş ve 19.11.2013 tarihinde
uygulama sözleşmesi imzalanmıştır. Proje ve master plan çalışmaları kapsamında alınması
gereken izinler için geçen süreç sonunda 01.05.2015 tarihinde yer teslimi yapılmıştır.
Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri 2014 yılında; 568 adet seyir yardımcısı
ile 417 adet yardımcı tesis ile kıyı emniyeti hizmetini, 16 adet kurtarma gemisi, 2 adet yangın
söndürme römorkörü ve 16 adet tahlisiye (can kurtarma) botu ile kurtarma hizmetlerini
yürütmüş, 15 adet gemiye kurtarma yardımı hizmeti vermiştir. 2014 yılında kılavuzluk
hizmeti verilen toplam gemi sayısı 51.576 adet olmuştur.
BOTAŞ, yerli ve yabancı menşeli ham petrolün borularla taşınması yanında, doğal
gazın satın alınması, yurt içinde taşınması ve ana müşterilere satılması faaliyetlerini yerine
getirmektedir. 2014 yılında taşınan ham petrol miktarındaki düşüş büyük oranda, Türkiye-Irak
Ham Petrol Boru hattında kapasite kullanım oranının geçen yıl %16,6 iken 2014 yılında %8,8
seviyesine gerilemesinden kaynaklanmıştır.
Haberleşme sektöründe posta hizmetleri, PTT tarafından, 82 başmüdürlüğe bağlı 1.094
merkez müdürlüğü ile merkez müdürlüklerine bağlı 2.345 şube ve 1.044 acente olmak üzere
toplam 4.483 adet işyeri vasıtasıyla yürütülmektedir.
Genel Rapor • 2014
90
Gerek elektronik postanın, gerekse özel kargo ve koli şirketleri ile bankacılık
hizmetlerinin gelişmesi, posta hizmetlerinde ana hizmet gurubu olarak kabul edilen mektup
postası, koli, havale ve çek hizmetlerinin rekabet ortamına girmesine neden olmuştur. Telgraf
hizmetleri ise teknolojik ve ekonomik önemini büyük ölçüde yitirerek en düşük seviyeye
inmiştir. Acele posta gönderileri istikrarlı bir şekilde artmaktadır.
Türkiye’de uydu haberleşme hizmetleri 22.07.2004 tarihinden itibaren TÜRKSAT
tarafından yürütülmektedir. Yapılan yasal düzenlemelerle Şirkete kablo TV şebekesinin
işletilmesi ve e-Devlet Kapısının kurulması görevleri de verilmiştir. Şirket, sahibi olduğu
uydularda kapasite kullanım oranlarında önemli artışlar sağlamış, Türksat-3A uydusunu
hizmete vermiş, 2014 yılında hizmete verilen 30 transponderli (Toplam 1750 Mhz bant
genişliği) Türksat-4A ve 2015 yılında hizmete verilmesi öngörülen 43 transponder kapasiteli
(Toplam 3400 Mhz bant genişliği) Türksat-4B uydularıyla halen kapsanamayan bazı alanların
da kapsanması mümkün hale geldiği gibi önemli bir kapasite artışı sağlanmış, ayrıca data
haberleşmesi için daha küçük çaplı çanak antenlerle iletişime imkan veren Ka frekans
bandında hizmet verilmeye başlanmıştır. Söz konusu uyduların yanı sıra kısmen yerli katkı ile
üretilecek Türksat-5A uydusunun temini için çalışmalara başlanılmış, Türksat-6A uydusunun
tamamen yerli imkanlarla üretimi konusunda taraflar arasında 15.12.2014 tarihi itibarıyla
mutabakat sağlanmıştır.
(2) Ticaret sektörü:
KİT’lerin ticaret sektöründeki başlıca üretimleri 51 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 51 –KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi
Ticaret ürünleri Birim 2010 2011 2012 2013 2014
Türkiye
2013'e göre fark 2014 yılı
üretimi
içindeki
KİT payı
Miktar % %
1-Kırtasiye ürünleri:
-Klasör Bin adet 2.194 2.039 1.646 1.502 1.113 (389) (25,9) -
-Baskı Bin m2 42.341 28.297 24.005 21.891 20.557 (1.334) (6,1) -
-Toplu iğne Ton 8,8 7,5 1,7 2,1 3,5 1,4 66,7 -
-Ataş Milyon adet 41,3 57,6 39,1 50 24 (26,0) (52,0) -
2-İlaç endüstrisi ürünleri:
-Morfin hidrat Ton 114 123 123 119 88 (31,0) (26,1) -
Kamu kuruluşlarının ihtiyaç duydukları malzemelerin tek elden, topluca, zamanında,
istenilen kalitede ve uygun fiyatlarla temini DMO tarafından yürütülmektedir. DMO
faaliyetlerini 7 Bölge Müdürlüğü, 4 İrtibat Bürosu ve Basım İşletmesi Müdürlüğü ile
sürdürmektedir. İstanbul Basım İşletmesinde müşterilerin basılı evrak ihtiyaçlarının
karşılanması yanında klasör, toplu iğne, ataş ve zarf üretimi gerçekleştirilmektedir.
TMO esas itibarıyla ticari bir kuruluş olup, ana görevi hububat alımı ve bu ürünlerin
piyasada istikrarının temin edilmesi ve afyon ile uyuşturucu maddelere konulan devlet
tekelini işletmektir. TMO 2014 yılında 1,1 milyon ton buğday ile 600 bin ton arpa
yurtdışından, yurtiçinden 16 bin ton haşhaş kapsülü, 200 bin ton arpa ve 176 bin ton mısır
Sayıştay
91
Gerek elektronik postanın, gerekse özel kargo ve koli şirketleri ile bankacılık
hizmetlerinin gelişmesi, posta hizmetlerinde ana hizmet gurubu olarak kabul edilen mektup
postası, koli, havale ve çek hizmetlerinin rekabet ortamına girmesine neden olmuştur. Telgraf
hizmetleri ise teknolojik ve ekonomik önemini büyük ölçüde yitirerek en düşük seviyeye
inmiştir. Acele posta gönderileri istikrarlı bir şekilde artmaktadır.
Türkiye’de uydu haberleşme hizmetleri 22.07.2004 tarihinden itibaren TÜRKSAT
tarafından yürütülmektedir. Yapılan yasal düzenlemelerle Şirkete kablo TV şebekesinin
işletilmesi ve e-Devlet Kapısının kurulması görevleri de verilmiştir. Şirket, sahibi olduğu
uydularda kapasite kullanım oranlarında önemli artışlar sağlamış, Türksat-3A uydusunu
hizmete vermiş, 2014 yılında hizmete verilen 30 transponderli (Toplam 1750 Mhz bant
genişliği) Türksat-4A ve 2015 yılında hizmete verilmesi öngörülen 43 transponder kapasiteli
(Toplam 3400 Mhz bant genişliği) Türksat-4B uydularıyla halen kapsanamayan bazı alanların
da kapsanması mümkün hale geldiği gibi önemli bir kapasite artışı sağlanmış, ayrıca data
haberleşmesi için daha küçük çaplı çanak antenlerle iletişime imkan veren Ka frekans
bandında hizmet verilmeye başlanmıştır. Söz konusu uyduların yanı sıra kısmen yerli katkı ile
üretilecek Türksat-5A uydusunun temini için çalışmalara başlanılmış, Türksat-6A uydusunun
tamamen yerli imkanlarla üretimi konusunda taraflar arasında 15.12.2014 tarihi itibarıyla
mutabakat sağlanmıştır.
(2) Ticaret sektörü:
KİT’lerin ticaret sektöründeki başlıca üretimleri 51 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 51 –KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi
Ticaret ürünleri Birim 2010 2011 2012 2013 2014
Türkiye
2013'e göre fark 2014 yılı
üretimi
içindeki
KİT payı
Miktar % %
1-Kırtasiye ürünleri:
-Klasör Bin adet 2.194 2.039 1.646 1.502 1.113 (389) (25,9) -
-Baskı Bin m2 42.341 28.297 24.005 21.891 20.557 (1.334) (6,1) -
-Toplu iğne Ton 8,8 7,5 1,7 2,1 3,5 1,4 66,7 -
-Ataş Milyon adet 41,3 57,6 39,1 50 24 (26,0) (52,0) -
2-İlaç endüstrisi ürünleri:
-Morfin hidrat Ton 114 123 123 119 88 (31,0) (26,1) -
Kamu kuruluşlarının ihtiyaç duydukları malzemelerin tek elden, topluca, zamanında,
istenilen kalitede ve uygun fiyatlarla temini DMO tarafından yürütülmektedir. DMO
faaliyetlerini 7 Bölge Müdürlüğü, 4 İrtibat Bürosu ve Basım İşletmesi Müdürlüğü ile
sürdürmektedir. İstanbul Basım İşletmesinde müşterilerin basılı evrak ihtiyaçlarının
karşılanması yanında klasör, toplu iğne, ataş ve zarf üretimi gerçekleştirilmektedir.
TMO esas itibarıyla ticari bir kuruluş olup, ana görevi hububat alımı ve bu ürünlerin
piyasada istikrarının temin edilmesi ve afyon ile uyuşturucu maddelere konulan devlet
tekelini işletmektir. TMO 2014 yılında 1,1 milyon ton buğday ile 600 bin ton arpa
yurtdışından, yurtiçinden 16 bin ton haşhaş kapsülü, 200 bin ton arpa ve 176 bin ton mısır
alımı yapmıştır. TMO bünyesinde sınai üretim yapan bir alkaloid fabrikası bulunmaktadır.
Afyon’un Bolvadin ilçesinde 1981 yılında kurulan Alkaloid Fabrikası, modern teknolojisi ve
26 bin ton çizilmemiş haşhaş kapsülü işleme kapasitesi ile dünyanın belli başlı işletmeleri
arasındadır. Alkaloid Fabrikasında 2014 yılında, 20.595 ton kapsül işlenerek 87.812 kg
morfin hidrat üretilmiştir.
TP Petrol Dağıtım AŞ’nin doğrudan bir üretim faaliyeti bulunmamakta, EPDK
mevzuatı çerçevesinde satın aldığı akaryakıtın dağıtımını yaparak faaliyet sahasındaki müşteri
ve bayilere yeterli, kaliteli ve sürekli akaryakıt sağlama hizmeti vermektedir. 2014 yılında 900
bin m3 beyaz ürün (benzin, motorin, gaz yağı) ve 207 bin ton siyah ürün (fuel oil, diğer) satışı
yapan şirket, 2014 yılı akaryakıt dağıtım pazarında tonaj sıralamasında 6. sırada yer
almaktadır.
(3) Diğer hizmetler sektörü:
KİT’lerin diğer hizmetler sektöründeki başlıca üretimleri 52 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 52 –KİT’lerin başlıca diğer hizmetler üretimi
tta Gayrimenkul AŞ, 2010 yılında özelleştirilen Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol
İşletmeleri’nin elinde bulunan ya da özelleştirme sürecinde bulunan gayrimenkullerle ilgili
olarak yapılan ifraz ve tevhit çalışmalarına yardımcı olmak, her tür ve ölçekte plan, imar planı
ile değişiklik ve revizyonlarını ve imar uygulamasına ilişkin parselasyon planlarının
hazırlanması alanlarında faaliyet göstermektedir. Şirket 2013 yılından itibaren bazı arsaların
satışı ve Erzurum Palandöken ve Konaklı Kayak Merkezlerinin işletilmesi ile ilgili olarak
Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca görevlendirilmiştir. 2013 yılında, merkezi Erzurum’da
olmak üzere Şirket bünyesinde Erzurum Palandöken ve Konaklı Kayak Merkezleri İşletme
Daire Başkanlığı birimi oluşturulmuştur. Öte yandan 2016 yılına kadar özelleştirilmesi
planlanan ve bu süre içerisinde işletmesi devredilen Erzurum ve Konaklı Kayak Tesislerinden
de mevcut haliyle kar edilmesi mümkün görülmemektedir. tta Gayrimenkul AŞ
mülkiyetindeki taşınmaz sayısı 2014 yılı sonu itibarı ile 959 adettir.
Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ; kredili bankacılık
ürünleri, kartlı ve/veya elektronik ödeme sistemleri, çağrı merkezleri, internet bankacılığı,
ATM ve diğer elektronik bankacılık uygulamaları, üye işyeri çalışmaları alanlarında mevcut
veya teknolojik gelişmelerden ötürü ortaya çıkacak her türlü faaliyette bulunmaktadır. Şirket
2014 yılında 9.468 adet ATM, 264.286 adet POS makinesi hizmeti vermiştir.
Ticaret ürünleri Birim 2010 2011 2012 2013 2014
Türkiye'nin
2013'e göre fark 2014 yılı
üretimi KİT
payı
Miktar % %
1-Bankacılık ürünleri:
-Kredi kartı Milyon ad. 5,3 5,6 5,6 6,6 6,6 0,0 0,0 -
-Banka kartı Milyon ad. 21,3 24,8 28,4 32,5 34,4 1,9 5,8 -
2-İnşaat sektörü
üretimleri:
-Konut ve villa Adet 12.722 10.884 17.515 12.260 - - - -
-Ticari ünite Adet 555 604 1.823 2.259 - - - -
Genel Rapor • 2014 92 Konut, villa, ticari ünite üretimi alanlarında faaliyet yürütmekte olan TOKİ’nin iştiraki olan Emlak Konut GYO, şirket hisselerinin ikincil halka arzı sonrasında ana sermayedar TOKİ’nin Şirketteki hisse payı %49,33 oranına gerilemesi neticesinde Sayıştay denetiminden çıkmıştır. Halk GYO; 26.10.2010 tarihinde kurulmuş olup, faaliyet konusu, gayrimenkul portföyü oluşturmak, geliştirmek ve gayrimenkule dayalı sermaye araçlarına yatırım yapmaktır. 2014 yıl sonu itibarıyla Şirket’in toplam portföy değeri 1.428.901 bin TL’dir. Toplam portföyün %32 oranında 461.397 bin TL’sini binalar, %65 oranında 924.967 bin TL’sini gayrimenkul projeleri ve %3 oranında 42.537bin TL’sini de para ve sermaye piyasası araçları oluşturmuştur. Şirket 12 adet gayrimenkulünü kiraya vermiş olup, bunlardan 29,9 milyon TL kira geliri elde etmiştir. Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin faaliyet alanı; inşaat, taahhüt, proje, müşavirlik ve mühendislik etütleri yapmak, restorasyon için restorasyon mimarı, sedefkâr, sanat tarihçisi, kalemkâr vb. meslek mensuplarını kadrosunda bulundurmak ve bu meslek guruplarıyla ilgili okul, enstitü, araştırma merkezi vb. eğitim tesisleri kurmak, yönetmek, işletmek veya işletilmesini sağlamak olup, 2014 yılında Şirket tarafından 1 adet restorasyon projesi yapım işi tamamlanmıştır. Ziraat Teknoloji AŞ; 2001 yılında bilgi işlem faaliyetlerinin yürütülmesinin yanında, her nevi yazılım, donanım, network yapılarının kurulması, bakım ve destek hizmetlerinin sağlanması amacıyla Fintek Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ olarak kurulmuş olup, 01.06.2005 tarihinden bu yana T.C. Ziraat Bankası ve iştiraklerinin bilgi işlem faaliyetlerinin yürütülmesi hususunda hizmet vermiş, 2014 yılında Ziraat Teknoloji AŞ adını almıştır. Marmara Teknokent AŞ, TÜBİTAK MAM bölgesinde yaklaşık 62 hektar alan üzerine kurulu bulunan hukuki statüleri birbirinden farklı Teknoloji Serbest Bölgesi ve Teknoloji Geliştirme Bölgesinde Ar-Ge ve Ar-Ge’ye dayalı faaliyet gösteren firma ve personeline altyapı ve üstyapı olanaklarıyla çeşitli hizmetler sunan bir hizmet üretim kuruluşudur. Şirketin gelirleri; Ar-Ge yapan firmalara verilen hizmetlerin bedellerinden ve firmalara tahsis edilen gayrimenkullerin kira gelirlerinden oluşmaktadır. Yönetici Şirket, 2014 yılında tahakkuk eden toplam 13,8 milyon TL tutarındaki net satış gelirlerinin %11,2 oranında 1,5 milyon TL’sini Teknoloji Geliştirme Bölgesinde faaliyet gösteren 62 girişimci firmadan, %88,8 oranında 12,2 milyon TL’sini Teknoloji Serbest Bölgesinde faaliyette bulunan 25 girişimci firmadan elde etmiştir. b) Mali kuruluşlar: ba) Bankacılık: Kamu sermayeli bankaların 2010-2014 yılları mevduatı ve kredileri ve sektör değerleriyle karşılaştırmalı olarak 53 ve 54 sayılı çizelgede verilmiştir.
Sayıştay
93
Konut, villa, ticari ünite üretimi alanlarında faaliyet yürütmekte olan TOKİ’nin iştiraki
olan Emlak Konut GYO, şirket hisselerinin ikincil halka arzı sonrasında ana sermayedar
TOKİ’nin Şirketteki hisse payı %49,33 oranına gerilemesi neticesinde Sayıştay denetiminden
çıkmıştır.
Halk GYO; 26.10.2010 tarihinde kurulmuş olup, faaliyet konusu, gayrimenkul
portföyü oluşturmak, geliştirmek ve gayrimenkule dayalı sermaye araçlarına yatırım
yapmaktır. 2014 yıl sonu itibarıyla Şirket’in toplam portföy değeri 1.428.901 bin TL’dir.
Toplam portföyün %32 oranında 461.397 bin TL’sini binalar, %65 oranında 924.967 bin
TL’sini gayrimenkul projeleri ve %3 oranında 42.537bin TL’sini de para ve sermaye piyasası
araçları oluşturmuştur. Şirket 12 adet gayrimenkulünü kiraya vermiş olup, bunlardan 29,9
milyon TL kira geliri elde etmiştir.
Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin faaliyet alanı; inşaat, taahhüt, proje,
müşavirlik ve mühendislik etütleri yapmak, restorasyon için restorasyon mimarı, sedefkâr,
sanat tarihçisi, kalemkâr vb. meslek mensuplarını kadrosunda bulundurmak ve bu meslek
guruplarıyla ilgili okul, enstitü, araştırma merkezi vb. eğitim tesisleri kurmak, yönetmek,
işletmek veya işletilmesini sağlamak olup, 2014 yılında Şirket tarafından 1 adet restorasyon
projesi yapım işi tamamlanmıştır.
Ziraat Teknoloji AŞ; 2001 yılında bilgi işlem faaliyetlerinin yürütülmesinin yanında,
her nevi yazılım, donanım, network yapılarının kurulması, bakım ve destek hizmetlerinin
sağlanması amacıyla Fintek Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ olarak kurulmuş olup,
01.06.2005 tarihinden bu yana T.C. Ziraat Bankası ve iştiraklerinin bilgi işlem faaliyetlerinin
yürütülmesi hususunda hizmet vermiş, 2014 yılında Ziraat Teknoloji AŞ adını almıştır.
Marmara Teknokent AŞ, TÜBİTAK MAM bölgesinde yaklaşık 62 hektar alan üzerine
kurulu bulunan hukuki statüleri birbirinden farklı Teknoloji Serbest Bölgesi ve Teknoloji
Geliştirme Bölgesinde Ar-Ge ve Ar-Ge’ye dayalı faaliyet gösteren firma ve personeline
altyapı ve üstyapı olanaklarıyla çeşitli hizmetler sunan bir hizmet üretim kuruluşudur. Şirketin
gelirleri; Ar-Ge yapan firmalara verilen hizmetlerin bedellerinden ve firmalara tahsis edilen
gayrimenkullerin kira gelirlerinden oluşmaktadır. Yönetici Şirket, 2014 yılında tahakkuk eden
toplam 13,8 milyon TL tutarındaki net satış gelirlerinin %11,2 oranında 1,5 milyon TL’sini
Teknoloji Geliştirme Bölgesinde faaliyet gösteren 62 girişimci firmadan, %88,8 oranında 12,2
milyon TL’sini Teknoloji Serbest Bölgesinde faaliyette bulunan 25 girişimci firmadan elde
etmiştir.
b) Mali kuruluşlar:
ba) Bankacılık:
Kamu sermayeli bankaların 2010-2014 yılları mevduatı ve kredileri ve sektör
değerleriyle karşılaştırmalı olarak 53 ve 54 sayılı çizelgede verilmiştir.
Çizelge : 53– Kamu bankalarının mevduat bankaları mevduatı içindeki yeri
M
evduat
bankaları
Kamu
sermayeli
bankalar
Payı
%
M
evduat
bankaları
Kamu
sermayeli
bankalar
Payı
%
M
evduat
bankaları
Kamu
sermayeli
bankalar
Payı
%
M
evduat
bankaları
Kamu
sermayeli
bankalar
Payı
%
M
evduat
bankaları
Kamu
sermayeli
bankalar
Payı
%
Tasarruf mevduatı
241.971
80.766
33,4
270.786
80.583
29,8
293.590
84.621
28,8
330.986
91.989
27,8
373.973
98.488
26,3
Resmi kuruluşlar
26.097
16.310
62,5
32.147
18.590
57,8
39.858
21.876
54,9
47.763
25.307
53,0
45.935
25.810
56,2
Ticari kuruluşlar
114.244
28.786
25,2
105.828
18.399
17,4
125.896
23.241
18,5
148.115
31.993
21,6
164.009
30.537
18,6
Bankalar mevduatı
28.495
5.698
20,0
39.677
10.385
26,2
43.052
14.682
34,1
55.574
18.168
32,7
66.514
22.865
34,4
Döviz tevdiat
171.134
34.867
20,4
210.269
39.545
18,8
218.538
40.355
18,5
311.384
61.295
19,7
352.811
66.158
18,8
Diğer
30.822
13.680
44,4
29.602
9.745
32,9
34.737
11.313
32,6
33.097
9.717
29,4
41.557
9.750
23,5
Kıymetli madenler
1.917
473
24,7
10.612
2066
19,5
14.345
2.852
19,9
16.394
4.022
24,5
12.839
3.354
26,1
Toplam
614.680
180.580
29,4
698.921
179.313
25,7
770.016
198.940
25,8
943.313
242.491
25,7
1.057.638
256.964
24,3
M
evduat türü
2013
2014
2012
2011
2010
Çizelge : 54–Kamu bankalarının
mevduat bankaları kredileri içindeki yeri
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
bankalar
sermayeli
%
bankalar
sermayeli
%
bankalar
sermayeli
%
bankalar
sermayeli
%
bankalar
sermayeli
%
bankalar
bankalar
bankalar
bankalar
bankalar
1- M
evduat bankaları:
a) Krediler ve A
lacaklar
487.069
101.164
20,8
633.324
127.122
20,1
728.169
136.181
18,7
957.291
194.667
20,3
1.138.064
241.611
21,2
b) Takipteki krediler (Brüt)
18.537
2.613
14,1
17.368
2.532
14,6
21.588
4.018
18,6
26.931
4.663
17,3
32.750
6.417
19,6
c) Özel karşılıklar (-)
(15.690)
(2.038)
13,0
(13.974)
(2.008)
14,4
(16.239)
(2.878)
17,7
(20.884)
(3.434)
16,4
(24.612)
(4.346)
17,7
d) Net takipteki krediler
2.847
575
20,2
3.394
524
15,4
5.349
1.140
21,3
6.047
1.229
20,3
8.139
2.070
25,4
Toplam
(1)
489.916
101.739
20,8
636.718
127.646
20,0
733.518
137.321
18,7
963.338
195.896
20,3
1.146.203
243.682
21,3
2- Kalkınma ve yatırım
bankaları:
a)
Krediler ve alacaklar:
18.880
11.980
63,5
27.488
17.662
64,3
35.342
24.508
69,3
52.044
37.092
71,3
63.310
46.451
73,4
b) Takipteki krediler (Brüt)
339
199
58,7
351
210
59,8
299
210
70,2
425
242
56,9
481
237
49,2
c) Özel karşılıklar (-)
(273)
(172)
63,0
(268)
(161)
60,0
(220)
(162)
73,6
(283)
(161)
56,9
(309)
(176)
57,0
d) Net takipteki krediler
66
27
40,9
83
49
59,0
79
48
60,1
142
81
57,0
173
61
35,3
Toplam
(2)
18.946
12.007
63,4
27.571
17.711
64,2
35.421
24.556
69,3
52.186
37.173
71,2
63.483
46.512
73,3
Genel toplam
508.862
113.746
22,4
664.289
145.357
21,8
768.939
161.877
21,1
1.015.524
233.069
23,0
1.209.686
290.194
24,0
2014
Kredi türü
2010
2011
2012
2013
Genel Rapor • 2014 94 Türkiye Bankalar Birliği’ne üye 47 bankanın toplam aktifleri 2014 yılında %15,5 oranında büyüyerek 1,8 trilyon TL olurken, aktif büyümesinin %76,7’si kredilerden kaynaklanmıştır. Sektörün 2014 yılı toplam net dönem kârı %3,4 oranında artarak 24,4 milyar TL olmuştur. TBB’ne üye bankaların toplam şube sayısı 202 adet artarak 11.223’e, istihdam edilen personel sayısı 3.421 kişi artarak 200.886’ya yükselirken, Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren banka sayısı 51 olmuştur. Bunlardan 4 adedi katılım bankasıdır. Bankacılık Kanunu’nun 79 uncu maddesi hükümlerine göre kurulmuş ve tüzel kişiliğe haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TBB’ye üye Türkiye’de faaliyet gösteren banka sayısı 2014 yıl sonu itibarıyla 47 olup, bunların; 34’ü mevduat bankası, 13’ü kalkınma ve yatırım bankasıdır. Mevduat bankalarından 2’si kamusal sermayeli, 12’si özel sermayeli,19’u yabancı sermayeli ve 1’i TMSF bünyesindedir. Kalkınma ve yatırım bankalarının 3’ü kamu sermayeli, 6’sı özel sermayeli ve 4’ü yabancı sermayeli bankadır. 47 bankadan 5’i (T.C. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası, İller Bankası, T. Kalkınma Bankası AŞ ve Türk Eximbank) kamusal sermayeli bankalar olup, 2’si mevduat bankası, 3’ü ise kalkınma ve yatırım bankası statüsündedir. Kamusal sermayeli T. Emlak Bankası ise tasfiye halindedir. Sektörün toplam mevduat değerleri dikkate alındığında; kamu sermayeli bankaların sektör toplam mevduatından aldıkları pay, 2013 yılında %25,7 iken 2014 yılında 1,4 puan azalarak %24,3 olmuştur. Bankacılık sektörünün toplam kredileri, önceki yıla göre 2014 yılında %19,1 oranında 194,2 milyar TL artarak 1.209,6 milyar TL’ye ulaşırken, kamu sermayeli bankaların kredileri aynı dönemde %24,5 oranında 57,1 milyar TL artarak 290,2 milyar TL’ ye ulaşmıştır. Sektörün toplam kredileri 2013 yılında toplam aktifin %62,1’ini oluştururken, kamu sermayeli bankaların kredileri aktiflerinin %59,7’sini oluşturmuş; 2014 yılında bankacılık sektörünün toplam kredileri toplam aktifin %64,1’ini, kamu sermayeli bankaların kredileri ise, aktiflerinin %63,5’unu oluşturmuştur. Kamu sermayeli bankaların toplam kredileri, 2013 yıl sonunda sektörün %23’ünü oluştururken, 2014 yıl sonunda bu oran %24’e yükselmiştir. Kamu sermayeli mevduat bankalarının 2013 yıl sonu itibarıyla kullandırdıkları krediler, tüm mevduat bankaları kredileri içinde %20,3 oranında yer alırken, bu oran 2014 yıl sonunda %21,2’ye yükselmiştir. Diğer yandan, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2013 yıl sonundaki kredileri, sektör kalkınma ve yatırım bankaları içinde %71,2 oranında yer alırken, bu oran 2014 yılında %73,3 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında kamu mevduat bankalarının brüt takipteki kredilerinin, mevduat bankaları takipteki kredileri içindeki payı %17,3 olup, 2014 yıl sonunda bu oran %19,6’ya yükselirken, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2013
Sayıştay
95
Türkiye Bankalar Birliği’ne üye 47 bankanın toplam aktifleri 2014 yılında
%15,5 oranında büyüyerek 1,8 trilyon TL olurken, aktif büyümesinin %76,7’si
kredilerden kaynaklanmıştır. Sektörün 2014 yılı toplam net dönem kârı %3,4 oranında
artarak 24,4 milyar TL olmuştur.
TBB’ne üye bankaların toplam şube sayısı 202 adet artarak 11.223’e, istihdam
edilen personel sayısı 3.421 kişi artarak 200.886’ya yükselirken, Türkiye’de 2014 yıl
sonu itibarıyla faaliyet gösteren banka sayısı 51 olmuştur. Bunlardan 4 adedi katılım
bankasıdır.
Bankacılık Kanunu’nun 79 uncu maddesi hükümlerine göre kurulmuş ve tüzel
kişiliğe haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TBB’ye üye
Türkiye’de faaliyet gösteren banka sayısı 2014 yıl sonu itibarıyla 47 olup, bunların;
34’ü mevduat bankası, 13’ü kalkınma ve yatırım bankasıdır. Mevduat bankalarından
2’si kamusal sermayeli, 12’si özel sermayeli,19’u yabancı sermayeli ve 1’i TMSF
bünyesindedir. Kalkınma ve yatırım bankalarının 3’ü kamu sermayeli, 6’sı özel
sermayeli ve 4’ü yabancı sermayeli bankadır.
47 bankadan 5’i (T.C. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası, İller Bankası, T.
Kalkınma Bankası AŞ ve Türk Eximbank) kamusal sermayeli bankalar olup, 2’si
mevduat bankası, 3’ü ise kalkınma ve yatırım bankası statüsündedir. Kamusal
sermayeli T. Emlak Bankası ise tasfiye halindedir.
Sektörün toplam mevduat değerleri dikkate alındığında; kamu sermayeli
bankaların sektör toplam mevduatından aldıkları pay, 2013 yılında %25,7 iken 2014
yılında 1,4 puan azalarak %24,3 olmuştur.
Bankacılık sektörünün toplam kredileri, önceki yıla göre 2014 yılında %19,1
oranında 194,2 milyar TL artarak 1.209,6 milyar TL’ye ulaşırken, kamu sermayeli
bankaların kredileri aynı dönemde %24,5 oranında 57,1 milyar TL artarak 290,2
milyar TL’ ye ulaşmıştır.
Sektörün toplam kredileri 2013 yılında toplam aktifin %62,1’ini oluştururken,
kamu sermayeli bankaların kredileri aktiflerinin %59,7’sini oluşturmuş; 2014 yılında
bankacılık sektörünün toplam kredileri toplam aktifin %64,1’ini, kamu sermayeli
bankaların kredileri ise, aktiflerinin %63,5’unu oluşturmuştur.
Kamu sermayeli bankaların toplam kredileri, 2013 yıl sonunda sektörün
%23’ünü oluştururken, 2014 yıl sonunda bu oran %24’e yükselmiştir.
Kamu sermayeli mevduat bankalarının 2013 yıl sonu itibarıyla kullandırdıkları
krediler, tüm mevduat bankaları kredileri içinde %20,3 oranında yer alırken, bu oran
2014 yıl sonunda %21,2’ye yükselmiştir.
Diğer yandan, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2013 yıl
sonundaki kredileri, sektör kalkınma ve yatırım bankaları içinde %71,2 oranında yer
alırken, bu oran 2014 yılında %73,3 olarak gerçekleşmiştir.
2013 yılında kamu mevduat bankalarının brüt takipteki kredilerinin, mevduat
bankaları takipteki kredileri içindeki payı %17,3 olup, 2014 yıl sonunda bu oran
%19,6’ya yükselirken, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2013
yılındaki brüt takipteki kredilerinin kalkınma ve yatırım bankaları takipteki kredileri
içindeki payı %56,9 düzeyinde iken, bu oran 2014 yıl sonunda %49,2’ye gerilemiştir.
(1) Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankaları:
Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankalarının sektör bankaları ile birlikte
önemli finansal verilerine 55 sayılı çizelgede yer verilmiştir.
Çizelge : 55 –Mevduat bankalarının finansal değerleri (Milyon TL)
Tutar %
1- Öz kaynaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 94.076 101.190 128.063 133.441 156.040 22.599 16,9
b) Kamu bankaları 20.903 21.817 29.490 32.513 45.076 12.563 38,6
Toplam (1) 114.979 123.007 157.553 165.954 201.116 35.162 21,2
2- Mevduat:
a) Diğer mevduat bankaları 434.103 519.606 571.076 700.822 800.674 99.852 14,2
b)Kamu bankaları 180.578 179.314 198.940 242.491 256.964 14.473 6,0
Toplam (2) 614.681 698.920 770.016 943.313 1.057.638 114.325 12,1
3- Krediler ve alacaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 388.177 509.072 596.198 767.442 902.521 135.079 17,6
b) Kamu bankaları 101.739 127.646 137.320 195.896 243.682 47.786 24,4
Toplam (3) 489.916 636.718 733.518 963.338 1.146.203 182.865 19,0
4- Finansal varlıklar (net):
a) Diğer mevduat bankaları 207.548 201.948 199.109 207.946 226.128 18.182 8,7
b)Kamu bankaları 96.559 94.112 88.424 91.258 91.407 149 0,2
Toplam (4) 304.107 296.060 287.533 299.204 317.536 18.332 6,1
5- Toplam aktifler:
a) Diğer mevduat bankaları 706.845 867.314 974.266 1.217.784 1.400.756 182.972 15,0
b) Kamu bankaları 224.102 251.805 271.150 347.474 403.023 55.549 16,0
Toplam (5) 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 1.803.780 238.522 15,2
6- Net dönem kârı:
a) Diğer mevduat bankaları 14.795 14.031 16.294 16.392 16.671 279 1,7
b) Kamu bankaları 5.723 4.146 5.245 6.081 6.256 175 2,9
Toplam (6) 20.518 18.177 21.539 22.473 22.927 454 2,0
Son iki yıl farkı2013Finansal değerler 2010 2011 2012 2014
Kamu sermayeli mevduat bankaları (T.C. Ziraat Bankası AŞ ve T. Halk
Bankası AŞ) 2014 faaliyetleri sonunda toplam aktifler, krediler, öz kaynak ve net
dönem karı artışında sektörün üzerinde; mevduat ve finansal varlıklar (net) artışında
ise sektörün altında oranlarda artış sağlamıştır.
Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankalarının sektör bankaları ile birlikte
seçilmiş performans verilerine 56 sayılı çizelgede yer verilmiştir.
20,5
16,1
15,4
15
14,5
8,9
9,4
10,4
10,68
9,8
Çizelge : 56– M
evduat bankalarına ait rasyolar
Rasyolar
M
evduat bankaları
T.C. Ziraat Bankası
T. Halk Bankası
20,5
16,1
15,4
15
14,5
8,9
9,4
10,4
10,68
9,8
Çizelge : 56– M
evduat bankalarına ait rasyolar
Rasyolar
M
evduat bankaları
T.C. Ziraat Bankası
T. Halk Bankası
T.C. Ziraat Bankası’nın 2014 yıl sonu itibarıyla aktif büyüklüğü bir önceki yıla
göre %19,3 oranında artışla 247,6 milyar TL’ye yükselmiş, aktif büyüklüğü itibarıyla
Genel Rapor • 2014 98 2014 yıl sonu itibarıyla bankacılık sektöründe internet bankacılığı müşteri sayısı önceki yıl sonuna göre %15,1 oranında artarak 14,3 milyon kişiye; yapılan toplam işlemler ise %24,4 oranında artarak 2,8 trilyon TL’ye ulaşmıştır. Ziraat Bankası’nın 2014 yıl sonu itibarıyla; toplam internet bankacılığı müşteri sayısı içindeki payı %8,7, yapılan toplam işlemler içindeki payı ise %5 olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında mevduat bankalarının aktif toplamı %15,2, T. Halk Bankası’nın aktif toplamı %11,1 oranında artmış; bunun sonucu olarak Banka’nın aktiflerinin mevduat bankaları aktif toplamındaki payı %8,9 oranından, %8,6’ya gerilemiştir. 2013 yılında bankacılık sektörü aktif büyüklüğü sıralamasında 6. sırada yer alan Halk Bankası, 2014 yılında 155,4 milyar TL ile 7. sırada yer almıştır. T. Halk Bankasının kullandırdığı nakdi krediler önceki döneme göre 2014 yıl sonunda %19 oranında, mevduat bankalarının kullandırdığı nakdi krediler %18,9 oranında artış göstermiştir. Bunun sonucu olarak Banka’nın kredilerinin mevduat bankaları içindeki payı ise %8,8 oranı ile geçen yılki seviyesini korumuştur. Bankanın toplam aktiflerinin %64,7’sini krediler oluşturmuş olup, bu oran mevduat bankalarında %63,1 olarak gerçekleşmiştir. Mevduat bankalarında brüt takipteki krediler önceki döneme göre %21,6 oranında artmış, takipteki krediler için geçen yıldan 2,3 puan azalışla %75,2 oranında karşılık ayrılmıştır. Banka’nın brüt takipteki alacakları, önceki döneme göre %64,9 oranında artmış, takipteki krediler için ayrılan karşılık oranı ise %80,6’dan %65,2’ye inmiştir. Mevduat bankalarının brüt takipteki alacaklar toplamında Banka’nın payı %8,3’ten %11,3 düzeyine yükselmiştir. Sektörde brüt takipteki krediler önceki döneme göre %21,5 oranında artarken, Banka’da %64,8 oranında artışla 3,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Sektörde takibe dönüşüm oranı 2014 yılında %2,7, Banka’da ise %3,6 düzeyinde gerçekleşmiştir. Banka’nın 2013 yıl sonunda 435 milyon TL olan takipteki alacakların net bakiyesi, 2014 yılında 1,2 milyar TL’ye yükselmiştir. T. Halk Bankası, 2012 yılında hizmete sunduğu yeni kredi kartı “Paraf” ile kredi kartı piyasasında pazar payını da arttırmayı hedeflemiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla sektörün kart sayısı 57 milyon, POS adedi 2,4 milyon adet iken bu rakamlar Bankada sırasıyla 3,4 milyon ve 260,6 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Kredi kartı sayısında sektör içindeki payı %6,1 oranında olmasına rağmen, kredi kartı işlem hacmindeki payı %3,2 düzeyinde kalmıştır. T. Halk Bankası kredi kartı aktiflik oranının sektör ortalamasının altında olması, bireysel kredilerden alacağı gelirlerden mahrum kalındığını göstermektedir. Mevduat bankalarının net dönem kârı 2014 yıl sonunda bir önceki yıla göre %1,7 oranında 279 milyon TL artışla 16,6 milyar TL olarak gerçekleşirken; T. Halk Bankası’nın net dönem kârı önceki yıla göre %19,8 oranında 545 milyon TL azalışla 2,2 milyar TL, T.C. Ziraat Bankasının dönem net kârı önceki yıla göre %21,6 oranında 721 milyon TL artışla 4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Sayıştay
99
2014 yıl sonu itibarıyla bankacılık sektöründe internet bankacılığı müşteri sayısı
önceki yıl sonuna göre %15,1 oranında artarak 14,3 milyon kişiye; yapılan toplam
işlemler ise %24,4 oranında artarak 2,8 trilyon TL’ye ulaşmıştır. Ziraat Bankası’nın
2014 yıl sonu itibarıyla; toplam internet bankacılığı müşteri sayısı içindeki payı %8,7,
yapılan toplam işlemler içindeki payı ise %5 olarak gerçekleşmiştir.
2014 yılında mevduat bankalarının aktif toplamı %15,2, T. Halk Bankası’nın
aktif toplamı %11,1 oranında artmış; bunun sonucu olarak Banka’nın aktiflerinin
mevduat bankaları aktif toplamındaki payı %8,9 oranından, %8,6’ya gerilemiştir. 2013
yılında bankacılık sektörü aktif büyüklüğü sıralamasında 6. sırada yer alan Halk
Bankası, 2014 yılında 155,4 milyar TL ile 7. sırada yer almıştır.
T. Halk Bankasının kullandırdığı nakdi krediler önceki döneme göre 2014 yıl
sonunda %19 oranında, mevduat bankalarının kullandırdığı nakdi krediler %18,9
oranında artış göstermiştir. Bunun sonucu olarak Banka’nın kredilerinin mevduat
bankaları içindeki payı ise %8,8 oranı ile geçen yılki seviyesini korumuştur. Bankanın
toplam aktiflerinin %64,7’sini krediler oluşturmuş olup, bu oran mevduat bankalarında
%63,1 olarak gerçekleşmiştir.
Mevduat bankalarında brüt takipteki krediler önceki döneme göre %21,6
oranında artmış, takipteki krediler için geçen yıldan 2,3 puan azalışla %75,2 oranında
karşılık ayrılmıştır. Banka’nın brüt takipteki alacakları, önceki döneme göre %64,9
oranında artmış, takipteki krediler için ayrılan karşılık oranı ise %80,6’dan %65,2’ye
inmiştir. Mevduat bankalarının brüt takipteki alacaklar toplamında Banka’nın payı
%8,3’ten %11,3 düzeyine yükselmiştir.
Sektörde brüt takipteki krediler önceki döneme göre %21,5 oranında artarken,
Banka’da %64,8 oranında artışla 3,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Sektörde takibe
dönüşüm oranı 2014 yılında %2,7, Banka’da ise %3,6 düzeyinde gerçekleşmiştir.
Banka’nın 2013 yıl sonunda 435 milyon TL olan takipteki alacakların net bakiyesi,
2014 yılında 1,2 milyar TL’ye yükselmiştir.
T. Halk Bankası, 2012 yılında hizmete sunduğu yeni kredi kartı “Paraf” ile
kredi kartı piyasasında pazar payını da arttırmayı hedeflemiştir. 2014 yıl sonu
itibarıyla sektörün kart sayısı 57 milyon, POS adedi 2,4 milyon adet iken bu rakamlar
Bankada sırasıyla 3,4 milyon ve 260,6 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Kredi kartı
sayısında sektör içindeki payı %6,1 oranında olmasına rağmen, kredi kartı işlem
hacmindeki payı %3,2 düzeyinde kalmıştır.
T. Halk Bankası kredi kartı aktiflik oranının sektör ortalamasının altında
olması, bireysel kredilerden alacağı gelirlerden mahrum kalındığını göstermektedir.
Mevduat bankalarının net dönem kârı 2014 yıl sonunda bir önceki yıla göre
%1,7 oranında 279 milyon TL artışla 16,6 milyar TL olarak gerçekleşirken; T. Halk
Bankası’nın net dönem kârı önceki yıla göre %19,8 oranında 545 milyon TL azalışla
2,2 milyar TL, T.C. Ziraat Bankasının dönem net kârı önceki yıla göre %21,6 oranında
721 milyon TL artışla 4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
(2) Kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankaları:
2013 yıl sonu itibarıyla, 3’ü kamu sermayeli 10’u özel sermayeli olmak üzere
toplam 13 kalkınma ve yatırım bankası mevcuttur.
Kalkınma ve yatırım bankaları varlık ve kaynaklar itibarıyla 2013 yıl sonunda
tüm bankacılık sektörü aktifinin %4,3’ünüoluştururken, 2014 yıl sonunda bu oran
%4,5’e yükselmiştir.
Kalkınma ve yatırım bankalarının toplam kredileri, önceki yıl sonuna göre 2014
yıl sonunda %21,6 oranında, tüm bankacılık sektörünün toplam kredileri de %19,1
oranında artmış; bu nedenle kalkınma ve yatırım bankalarının toplam krediler
itibarıyla tüm sektörden aldığı pay, 2013 yılında %5,1 iken, 2014 yılında %5,2’ye
yükselmiştir.
Kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının sektör bankaları ile birlikte
önemli finansal verileri 57 sayılı, seçilmiş performans verilerine 58 sayılı çizelgede yer
verilmiştir.
Tutar %
1- Krediler ve alacaklar:
a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 6.939 9.861 10.865 15.034 16.971 1.937 12,9
b) Kamu bankaları 12.007 17.710 24.556 37.153 46.512 9.359 25,2
Toplam (1) 18.946 27.571 35.421 52.187 63.483 11.296 21,6
2- Özkaynaklar:
a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 2.588 2.809 3.452 4.241 4.923 682 16,1
b) Kamu bankaları 11.520 12.636 13.558 14.697 16.292 1.595 10,9
Toplam (2) 14.108 15.445 17.010 18.938 21.215 2.277 12,0
3- Toplam aktifler:
a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 13.366 17.746 21.746 27.032 30.574 3.542 13,1
b) Kamu bankaları 17.563 23.847 30.980 43.080 53.954 10.874 25,2
Toplam (3) 30.929 41.593 52.726 70.112 84.529 14.417 20,6
4- Net dönem kârı
a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 325 364 510 530 541 11 2,0
b) Kamu bankaları 517 501 557 610 998 388 63,7
Toplam (4) 842 865 1.067 1.140 1.539 399 35,0
Finansal veriler 2010 2011 2012 2014 Son iki yıl farkı2013
Çizelge : 57 – Kalkınma ve yatırım bankalarının finansal değerleri (Milyon TL)
6,2
6,7
6,4
5,3
5,0
20,3
29,2
38,3
44,1
50,2
35,2
28,2
25,3
21,8
18,1
İller Bankası
Çizelge : 58 –Kalkınma ve yatırım
bankalarına ait bazı rasyolar
Rasyolar
Kalkınma ve Yat. bankaları
T. Kalkınma Bankası
T. Eximbank
Sayıştay 101 2014 yıl sonunda kalkınma ve yatırım bankalarının önceki yıla göre; toplam aktifleri %20,6, kredileri %21,6 ve net dönem kârı %35 oranlarında artış kaydetmişken; 3 kamu bankası toplamda sırasıyla %25,2, %25,2 ve %63,7 oranlarıyla daha yüksek performans göstermiştir. Kalkınma ve yatırım bankalarının toplam kredileri 2014 yıl sonunda %21,6 oranında artarken, İller Bankası’nın toplam kredileri 2014 yıl sonunda %1 oranında artmış, bunun sonucu olarak Banka’nın toplam krediler itibarıyla sektörden aldığı pay, 2014 yıl sonunda 374 puan azalarak %18,1’e düşmüştür. 2014 yıl sonunda sektörün varlık ve kaynaklarının %20,6 oranında, İller Bankası’nın varlık ve kaynaklarının %10,8 oranında artması nedeniyle, sektörden aldığı pay önceki yıl sonuna göre 1,7 puan azalarak %19,3 olmuştur. İller Bankası’nın 2014 yıl sonu performans göstergeleri kalkınma ve yatırım bankaları ortalamasının altında kalmıştır. T. Kalkınma Bankası AŞ’nin 2014 yılı faaliyetleri sonucunda önceki yıla göre ulaştığı aktif toplamı 2014 yılında %10,1, kredi % 14 oranında artış kaydetmesine karşın, net dönem karı %2,7 oranında artarak kalkınma ve yatırım bankaları ortalamasının altında performans sergilemiştir. Banka’nın 2014 yıl sonu itibarıyla, bankacılık sektörü ortalaması %2,7, Kalkınma ve Yatırım Bankaları ortalaması %0,8 olan kredinin takibe dönüşüm oranı Banka’da %3,5 olarak oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. T. Eximbank’ın önceki yıl sonuna göre 2013 yıl sonunda; toplam aktiflerini %36 oranında, kredilerini %38,4 oranında ve net dönem karını %73,5 oranında artarak, Kalkınma ve Yatırım Bankaları ortalamasının üzerinde performans sergilemiştir. TBB tarafından yayımlanan “Bankalarımız 2014” Raporuna göre üye 45 banka içinde aktif sıralamasında T. Eximbank 13 üncü, İller Bankası 16 ncı ve Kalkınma Bankası 26. sırada yer almıştır. (3) T.H. Türkiye Emlak Bankası AŞ: 2001 yılında 4603 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle; Banka’nın 2001/2202 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında tüm hak ve yükümlülükleriyle birlikte Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devri öngörülen varlıkları ile kanuni takibe intikal etmiş alacakları ve yuva kredileri hariç, bütün hak, alacak ve borçlar, alacaklıların rızası ve sair herhangi bir işleme gerek kalmaksızın T.C. Ziraat Bankası AŞ veya T. Halk Bankası AŞ’ye devredilmiş, bankacılık yapma ve mevduat kabul etme yetkisi sona erdirilerek, tasfiye süreci başlatılmıştır. Banka’nın, 2010-2014 yıllarına ait başlıca finansal verileri 59 sayılı çizelgede verilmiştir.
Genel Rapor • 2014 102 Tutar % Öz kaynaklar 460 1.130 1.154 1.229 1.338 109 8,9 Toplam aktifler 2.258 3.040 2.193 2.293 2.394 101 4,4 Hazineye borçlar 1.773 1.858 999 998 984 (14) (1,4) Krediler 47 37 21 18 16 (2) (11,1) Brüt takipteki krediler 895 916 872 989 976 (13) (1,3) Karşılıklar 260 264 267 267 269 2 0,7 Takipteki krediler (Net) 636 652 605 722 707 (15) (2,1) (Milyon TL) Türü 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2014 Çizelge: 59– T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler Banka 2014 yılı faaliyetlerini sonucunda 109,2 milyon TL dönem kârı sağlamış olup öz kaynaklarını 1,3 milyar TL’ye yükseltmiştir. Banka’nın 2014 yıl sonu itibarıyla 2,4 milyar TL olan aktiflerinin %52,1’i vadeye kadar elde tutulacak menkul kıymetlere, %29,5’i takipteki kredi alacaklarına (net) ve %18,4’ü diğer aktiflere aittir. Banka’nın tasfiyesinin başladığı 06.07.2001 tarihinden 31.12.2014 tarihine kadar geçen sürede tasfiye edilecek alacakların 1,1 milyar TL’si tahsil edilmiş olup; ilgili yasal mevzuat ve Banka Ana Sözleşmesinin Tasfiye Kurulu’na verdiği görev ve yetkiler kapsamında, tasfiye işlemleri sürdürülmektedir. bb) Diğer mali kuruluşlar: (1) Sigortacılık: 2014 yıl sonu itibarıyla kamu sermayeli 4 sigorta şirketinin ikisi hayat dışı branşlarda, ikisi hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermiştir. Halk Sigorta AŞ ve Ziraat Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ ve Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermektedir. 2014 yıl sonunda sektörün varlıklar toplamı (reasürans şirketleri hariç) 81 milyar TL’ye ulaşmış olup; bunun 53 milyar TL’lik kısmı cari, kalan kısmı ise cari olmayan varlıklardan oluşmuştur. Sektörde 2010-2014 yılları arasında kaynaklar toplamı içinde yükümlülük/öz sermaye dengesi; öz sermaye %16,3, yükümlülükler de buna paralel %83,7 oranında gerçekleşmiştir. Kamu sermayeli sigorta şirketlerinin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilanço kalemleri, toplam prim üretimi ve net dönem kârları, sektör değerleri ile karşılaştırmalı olarak 60 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay 103 Tutar % Öz kaynaklar 460 1.130 1.154 1.229 1.338 109 8,9 Toplam aktifler 2.258 3.040 2.193 2.293 2.394 101 4,4 Hazineye borçlar 1.773 1.858 999 998 984 (14) (1,4) Krediler 47 37 21 18 16 (2) (11,1) Brüt takipteki krediler 895 916 872 989 976 (13) (1,3) Karşılıklar 260 264 267 267 269 2 0,7 Takipteki krediler (Net) 636 652 605 722 707 (15) (2,1) (Milyon TL) Türü 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2014 Çizelge: 59– T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler Banka 2014 yılı faaliyetlerini sonucunda 109,2 milyon TL dönem kârı sağlamış olup öz kaynaklarını 1,3 milyar TL’ye yükseltmiştir. Banka’nın 2014 yıl sonu itibarıyla 2,4 milyar TL olan aktiflerinin %52,1’i vadeye kadar elde tutulacak menkul kıymetlere, %29,5’i takipteki kredi alacaklarına (net) ve %18,4’ü diğer aktiflere aittir. Banka’nın tasfiyesinin başladığı 06.07.2001 tarihinden 31.12.2014 tarihine kadar geçen sürede tasfiye edilecek alacakların 1,1 milyar TL’si tahsil edilmiş olup; ilgili yasal mevzuat ve Banka Ana Sözleşmesinin Tasfiye Kurulu’na verdiği görev ve yetkiler kapsamında, tasfiye işlemleri sürdürülmektedir. bb) Diğer mali kuruluşlar: (1) Sigortacılık: 2014 yıl sonu itibarıyla kamu sermayeli 4 sigorta şirketinin ikisi hayat dışı branşlarda, ikisi hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermiştir. Halk Sigorta AŞ ve Ziraat Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ ve Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermektedir. 2014 yıl sonunda sektörün varlıklar toplamı (reasürans şirketleri hariç) 81 milyar TL’ye ulaşmış olup; bunun 53 milyar TL’lik kısmı cari, kalan kısmı ise cari olmayan varlıklardan oluşmuştur. Sektörde 2010-2014 yılları arasında kaynaklar toplamı içinde yükümlülük/öz sermaye dengesi; öz sermaye %16,3, yükümlülükler de buna paralel %83,7 oranında gerçekleşmiştir. Kamu sermayeli sigorta şirketlerinin 2010-2014 dönemine ait başlıca bilanço kalemleri, toplam prim üretimi ve net dönem kârları, sektör değerleri ile karşılaştırmalı olarak 60 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % Kaynaklar: Özkaynaklar 7.195 236 3,3 8.230 324 3,9 8.573 475 5,5 10.694 702 6,6 13.187 894 6,8 K.vadeli yükümlülükler 18.901 312 1,7 22.051 433 2,0 29.017 626 2,2 35.520 847 2,4 39.697 1.175 3,0 U.vadeli yükümlülükler 9.032 387 4,3 10.615 831 7,8 13.245 1.072 8,1 16.223 1.813 11,2 28.135 2.714 9,6 Toplam 35.128 935 2,7 40.896 1.588 3,9 50.835 2.173 4,3 62.437 3.362 5,4 81.019 4.782 5,9 Varlıklar: Cari varlıklar 27.022 924 3,4 31.313 1.517 4,8 38.505 1.936 5,0 46.900 2.424 5,2 53.048 2.978 5,6 Cari olmayan varlıklar 8.106 11 0,1 9.583 71 0,7 12.330 237 1,9 15.337 938 6,1 27.971 1.805 6,5 Toplam 35.128 935 2,7 40.896 1.588 3,9 50.835 2.173 4,3 62.437 3.362 5,4 81.019 4.782 5,9 Toplam prim üretimi 14.130 1.071 7,6 17.164 1.520 8,9 19.829 1.606 8,1 24.227 2.125 8,8 25.991 2.898 11,2 Net dönem kârı 455 96 21,1 329 119 36,2 (221) 176 0,0 1.230 302 24,6 1.394 344 24,6 Kaynak: Sigorta Denetleme Kurulu-Sigortacılık ve BES Faaliyet Raporu 2014, T.C. Hazine M üsteşarlığı – Sigortacılık ve Özel Emeklilik İstatistikleri 2014 ve www.tsb.org.tr. Çizelge : 60– Sigorta şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler Başlıca bilgiler 2010 2011 2012 2013 2014 (M ilyon TL)
Genel Rapor • 2014
104
Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla 38’i hayat dışı sigorta, 19’u hayat ve
emeklilik, 5’i hayat sigorta ve biri reasürans alanında olmak üzere toplam 63 sigorta,
reasürans ve emeklilik şirketi faaliyet göstermektedir.1 Türk sigortacılık sektöründe
2014 yılında hayat dışı branşlarda 22,7 milyar TL, hayat grubunda ise 3,3 milyar TL
olmak üzere toplam 26 milyar TL brüt prim üretimi gerçekleştirilmiştir. Kamu
sermayeli sigorta şirketleri 2014 yıl sonu itibarıyla sektör toplam
varlıklar/kaynaklarının yaklaşık %5,9’unu, toplam prim üretiminin %11,2’isi ve net
dönem kârının %24,6’sını sağlamıştır.
Kamu sermayeli sigorta şirketlerinden;
-Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ 2013 yılında hayat ve ferdi kaza ürünleri prim
üretiminde %23,5 pazar payı ile lider konumunda olup; 2014 yılında söz konusu
sigorta branşlarında prim üretimi 606,1 milyon TL’ye inmesine rağmen, %18,5 pazar
payı ile sektörde lider konumunu devam ettirmiş; 606,1 milyon TL’si hayat branşından
ve 11,3 milyon TL’si de ferdi kaza branşından olmak üzere toplam 617,4 milyon TL
prim üretimi gerçekleştirmiş ve yılı 144,6 milyon TL,
-Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 2013 yılında 280 milyon TL’lik prim üretimi ile
hayat branşındaki şirketler arasındaki 4. sırada yer almış iken; 2014 yılında 238,3
milyon TL’lik prim üretimi ile hayat branşındaki şirketler arasındaki 5. sıraya
gerilemiş ve yılı 88 milyon TL,
-Ziraat Sigorta AŞ 2014 yılında 703,2 milyon TL tutarındaki toplam prim
üretimi ve %3,1 pazar payı ile 9. sırada yer almış ve yılı 81,3 milyon TL,
-Halk Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda 2013 yılında 470,4 milyon TL prim
üretimi ve %2,3 pazar payı ile 14. sırada yer almış iken; 2014 yılında 537,8 milyon TL
prim üretimi ve %2,3 payla 14. sıradaki yerini muhafaza etmiş ve yılı 45,9 milyon TL,
net dönem kârıyla kapatmıştır.
(2) Sermaye piyasası kurumları:
“Aracı kuruluş” terimi, sermaye piyasasında faaliyette bulunmak üzere yetki
belgesi almış olan banka, aracı kurum ve vadeli işlemler aracılık şirketlerini ifade
etmektedir.
(a) Aracı kurumlar:
2014 yıl sonu itibarıyla 95 aracı kurum ve 44 banka olmak üzere toplam 139
kuruluş 2 sermaye piyasasında faaliyette bulunmuştur.
Aracı kurumların 2010-2014 yıllarına ait başlıca bilgileri, kamu sermayeli aracı
kurumlar ile karşılaştırmalı olarak 61 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
1 http://www.hazine.gov.tr. T.C. Hazine Müsteşarlığı – Sigortacılık ve Özel Emeklilik İstatistikleri Tablo:1
2TSPAKB-Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği 2014 Yılı Faaliyet Raporu
Sayıştay
105
Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla 38’i hayat dışı sigorta, 19’u hayat ve
emeklilik, 5’i hayat sigorta ve biri reasürans alanında olmak üzere toplam 63 sigorta,
reasürans ve emeklilik şirketi faaliyet göstermektedir.1 Türk sigortacılık sektöründe
2014 yılında hayat dışı branşlarda 22,7 milyar TL, hayat grubunda ise 3,3 milyar TL
olmak üzere toplam 26 milyar TL brüt prim üretimi gerçekleştirilmiştir. Kamu
sermayeli sigorta şirketleri 2014 yıl sonu itibarıyla sektör toplam
varlıklar/kaynaklarının yaklaşık %5,9’unu, toplam prim üretiminin %11,2’isi ve net
dönem kârının %24,6’sını sağlamıştır.
Kamu sermayeli sigorta şirketlerinden;
-Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ 2013 yılında hayat ve ferdi kaza ürünleri prim
üretiminde %23,5 pazar payı ile lider konumunda olup; 2014 yılında söz konusu
sigorta branşlarında prim üretimi 606,1 milyon TL’ye inmesine rağmen, %18,5 pazar
payı ile sektörde lider konumunu devam ettirmiş; 606,1 milyon TL’si hayat branşından
ve 11,3 milyon TL’si de ferdi kaza branşından olmak üzere toplam 617,4 milyon TL
prim üretimi gerçekleştirmiş ve yılı 144,6 milyon TL,
-Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 2013 yılında 280 milyon TL’lik prim üretimi ile
hayat branşındaki şirketler arasındaki 4. sırada yer almış iken; 2014 yılında 238,3
milyon TL’lik prim üretimi ile hayat branşındaki şirketler arasındaki 5. sıraya
gerilemiş ve yılı 88 milyon TL,
-Ziraat Sigorta AŞ 2014 yılında 703,2 milyon TL tutarındaki toplam prim
üretimi ve %3,1 pazar payı ile 9. sırada yer almış ve yılı 81,3 milyon TL,
-Halk Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda 2013 yılında 470,4 milyon TL prim
üretimi ve %2,3 pazar payı ile 14. sırada yer almış iken; 2014 yılında 537,8 milyon TL
prim üretimi ve %2,3 payla 14. sıradaki yerini muhafaza etmiş ve yılı 45,9 milyon TL,
net dönem kârıyla kapatmıştır.
(2) Sermaye piyasası kurumları:
“Aracı kuruluş” terimi, sermaye piyasasında faaliyette bulunmak üzere yetki
belgesi almış olan banka, aracı kurum ve vadeli işlemler aracılık şirketlerini ifade
etmektedir.
(a) Aracı kurumlar:
2014 yıl sonu itibarıyla 95 aracı kurum ve 44 banka olmak üzere toplam 139
kuruluş 2 sermaye piyasasında faaliyette bulunmuştur.
Aracı kurumların 2010-2014 yıllarına ait başlıca bilgileri, kamu sermayeli aracı
kurumlar ile karşılaştırmalı olarak 61 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
1 http://www.hazine.gov.tr. T.C. Hazine Müsteşarlığı – Sigortacılık ve Özel Emeklilik İstatistikleri Tablo:1
2TSPAKB-Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği 2014 Yılı Faaliyet Raporu
Çizelge: 61- Aracı kurumlar ile ilgili başlıca bilgiler
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
Tüm
Kamu
Payı
aracı
sermayeli
%
aracı
sermayeli
%
aracı
sermayeli
%
aracı
sermayeli
%
aracı
sermayeli
%
kurumlar
kurumlar
kurumlar
kurumlar
kurumlar
Kaynaklar:
Öz kaynaklar
2.426
117
4,8
2.770
130
4,7
3.058
131
4,3
3.337
152
4,6
3.659
171
4,7
K.vadeli borçlar
5.006
158
3,2
5.227
67
1,3
8.218
339
4,1
10.579
531
5,0
11.395
399
3,5
U.vadeli borçlar
43
1
2,3
53
2
3,8
90
2
2,2
71
2
2,8
78
3
3,4
Toplam
7.475
276
3,7
8.050
199
2,5
11.366
472
4,2
13.987
685
4,9
15.132
573
3,8
Varlıklar:
Dönen varlıklar
6.711
267
4,0
7.306
188
2,6
10.345
460
4,4
12.964
672
5,2
14.138
561
4,0
Duran varlıklar
764
9
1,2
744
11
1,5
1.021
12
1,2
1.023
13
1,3
994
11
1,1
Toplam
7.475
276
3,7
8.050
199
2,5
11.366
472
4,2
13.987
685
4,9
15.132
573
3,8
Hisse
seneti
işlem hacmi
636.000
35.624
5,6
695.000
39.541
5,7
1.246.653
28.979
2,3
1.633.717
84.303
5,2
1.739.199
48.864
2,8
Net dönem kârı
367
19
5,2
414
22
5,3
275
18
6,5
529
16
2,9
372
30
8,1
Kaynak: Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği (TSPAKB) - Türkiye Sermaye Piyasası Aralık 2014
Başlıca
bilanço
bilgileri
2010
2011
2012
2014
2013
Genel Rapor • 2014 106 2014 yılında 15,1 milyar TL’ye ulaşan sektör varlıklarının; %93,4’ü oranında 14,1 milyar TL’si dönen, kalanı duran varlıklardan oluşmuştur. Kaynaklar toplamı içinde öz sermaye %23,8 oranında 3,6 milyar TL ve kısa vadeli borçlar %76,2 oranında 11,3 milyar TL olmuştur. 2014 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren kamusal sermayeli aracı kurum sayısı iki olup; bunlar Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ ve Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’dir. Kamu sermayeli aracı kurumlar 2014 yılında sektör toplam varlıklarının %3,8’ini, öz kaynaklarının %4,7’sini, hisse senedi işlem hacminin %2,8’sini ve net dönem kârının %8,1’ini sağlamıştır. Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin 2013 işlem hacmi %17 azalışla 26.674 milyon TL’ye ulaşmıştır. 2013 yılında işlem yapan 89 aracı kurum arasında 17 inci sırada yer alan ve pazar payı % 1,97 olan Şirket, 2014 yılında işlem yapan 80 Aracı Kurum arasında 19. sırada yer almış ve pazar payı %1,53 seviyesinde oluşmuştur. Şirketin 2014 yılında net dönem kârı 18,6 milyon TL olmuştur. Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin hisse senedi işlem hacmi, 2013 yılında 19,3 milyar TL iken 2014 yılında %14,8 artışla 22,2 milyar TL olmuştur ve Borsa İstanbul Hisse Senetleri Piyasasındaki payı %1,3 olarak gerçekleşmiştir. Şirket, 2014 yılında 86 aracı kurum arasında 27. sırada yer almıştır. Sabit getirili menkul kıymet piyasa işlem hacmi; kesin alım-satım işlemlerde 117 milyar TL ve repo/ters repo işlemlerinde 1,4 trilyon TL olarak aracı kurumlar tarafından gerçekleştirilmiştir. Şirket’in, kesin alım-satım işlem hacmi, 2014 yılında %115 oranında artarak 8,5 milyar TL; repo/ters repo işlem hacmi %110 oranında artarak 73,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında aracı kurumlar arasında kesin alım-satım işleminde ve repo/ters repo işlem hacminde 5. sırada yer almıştır. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasasında 18.10.2007 tarihinde aracılık işlemleri yapmaya başlayan Şirketin VİOP işlem hacmi 2013 yılında 6,2 milyar TL iken 2014 yılında %12 azalışla 6,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket, VİOP işlemleri yapan 69 kurum arasında 30. sırada yer almıştır. Kaldıraçlı alım satım piyasası işlem hacmi 2014 yılında 7,7 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket 2014 yılı Şubat ayında kaldıraçlı alım satım işlemleri faaliyet yetki belgesini almış, 2014 yıl sonu itibarıyla de işlem hacmi 16,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket, kaldıraçlı alım satım işlemleri yapan 36 aracı kurum arasında 32. sırada yer almıştır. Şirketin 2014 yılında dönem kârı 9,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan, Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ Genel Kurulunda 20.03.2012 tarihinde hakim ortak Türkiye Kalkınma Bankası AŞ’nin istemi doğrultusunda tasfiye kararı alınmış ve 27.03.2012 tarihinde tescil edilmiştir. 27.03.2012 tarihinde tasfiye işlemleri başlatılan Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım
Sayıştay 107 2014 yılında 15,1 milyar TL’ye ulaşan sektör varlıklarının; %93,4’ü oranında 14,1 milyar TL’si dönen, kalanı duran varlıklardan oluşmuştur. Kaynaklar toplamı içinde öz sermaye %23,8 oranında 3,6 milyar TL ve kısa vadeli borçlar %76,2 oranında 11,3 milyar TL olmuştur. 2014 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren kamusal sermayeli aracı kurum sayısı iki olup; bunlar Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ ve Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’dir. Kamu sermayeli aracı kurumlar 2014 yılında sektör toplam varlıklarının %3,8’ini, öz kaynaklarının %4,7’sini, hisse senedi işlem hacminin %2,8’sini ve net dönem kârının %8,1’ini sağlamıştır. Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin 2013 işlem hacmi %17 azalışla 26.674 milyon TL’ye ulaşmıştır. 2013 yılında işlem yapan 89 aracı kurum arasında 17 inci sırada yer alan ve pazar payı % 1,97 olan Şirket, 2014 yılında işlem yapan 80 Aracı Kurum arasında 19. sırada yer almış ve pazar payı %1,53 seviyesinde oluşmuştur. Şirketin 2014 yılında net dönem kârı 18,6 milyon TL olmuştur. Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin hisse senedi işlem hacmi, 2013 yılında 19,3 milyar TL iken 2014 yılında %14,8 artışla 22,2 milyar TL olmuştur ve Borsa İstanbul Hisse Senetleri Piyasasındaki payı %1,3 olarak gerçekleşmiştir. Şirket, 2014 yılında 86 aracı kurum arasında 27. sırada yer almıştır. Sabit getirili menkul kıymet piyasa işlem hacmi; kesin alım-satım işlemlerde 117 milyar TL ve repo/ters repo işlemlerinde 1,4 trilyon TL olarak aracı kurumlar tarafından gerçekleştirilmiştir. Şirket’in, kesin alım-satım işlem hacmi, 2014 yılında %115 oranında artarak 8,5 milyar TL; repo/ters repo işlem hacmi %110 oranında artarak 73,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında aracı kurumlar arasında kesin alım-satım işleminde ve repo/ters repo işlem hacminde 5. sırada yer almıştır. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasasında 18.10.2007 tarihinde aracılık işlemleri yapmaya başlayan Şirketin VİOP işlem hacmi 2013 yılında 6,2 milyar TL iken 2014 yılında %12 azalışla 6,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket, VİOP işlemleri yapan 69 kurum arasında 30. sırada yer almıştır. Kaldıraçlı alım satım piyasası işlem hacmi 2014 yılında 7,7 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket 2014 yılı Şubat ayında kaldıraçlı alım satım işlemleri faaliyet yetki belgesini almış, 2014 yıl sonu itibarıyla de işlem hacmi 16,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket, kaldıraçlı alım satım işlemleri yapan 36 aracı kurum arasında 32. sırada yer almıştır. Şirketin 2014 yılında dönem kârı 9,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan, Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ Genel Kurulunda 20.03.2012 tarihinde hakim ortak Türkiye Kalkınma Bankası AŞ’nin istemi doğrultusunda tasfiye kararı alınmış ve 27.03.2012 tarihinde tescil edilmiştir. 27.03.2012 tarihinde tasfiye işlemleri başlatılan Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin nakitlerin mevduat olarak değerlendirilmesi sonucunda 2014 yıl sonu itibarıyla 366 bin TL net kâr sağlamıştır. (b) Portföy yönetim şirketleri: SPK verilerine göre, 2014 yıl sonu itibari ile portföy yönetimi belgesi olan 48 portföy yönetim şirketinden 38’i portföy yönetimi faaliyetinde bulunmuştur. Bu şirketlerin yönetmiş oldukları portföyün büyüklüğü önceki yıl sonuna göre %26,1 oranında artarak 81,8 milyar TL olmuştur. Yönetilen portföyün %90,5’u kurumsal, %6,9’u tüzel ve %2,6’sı bireysel portföylerdir. Portföy yönetim şirketlerinin seçilmiş performans verileri 62 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 62- Portföy yönetim şirketlerine ait başlıca bilgiler Tutar % Portföy büyüklüğü: -Sektör toplamı Milyon TL 46.889 47.927 56.368 64.919 81.867 16.948 26,1 -Kamu sermayeli " 2.075 2.742 2.627 3.668 6.872 3.204 87,4 -Kamunun payı % 4,4 5,7 4,7 5,7 8,4 2,7 48,6 Sözleşme sayısı: -Sektör toplamı Adet 1.392 1.761 2.118 2.248 2.420 172 7,7 -Kamu sermayeli Adet 20 32 46 61 81 20 32,8 -Kamunun payı % 1,4 1,8 2,2 2,7 3,3 0,6 23,3 2013 Son iki yıl farkı20142010 2011 2012 Kamunun yönetmiş olduğu 2 portföy yönetim şirketinin 2014 yıl sonu itibarıyla toplam portföy büyüklüğündeki payı %8,4 olmuştur. Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 26.11.2002 tarihli portföy yöneticiliği yetki belgesi ile 2003 yılında, Halk Portföy Yönetimi AŞ 21.09.2011 tarihli portföy yöneticiliği yetki belgesi ile 2011 yılında faaliyete başlamıştır. Ziraat Portföy Yönetimi AŞ tarafından yönetilen portföy toplamı 2013 yıl sonuna göre 2014 yıl sonunda %117 oranında 2.139 milyon TL artarak 3.964 milyon TL olmuştur. Bu tutarın 2.430 milyon TL’sini menkul kıymet yatırım fonları, 840 milyon TL’sini emeklilik yatırım fonları ve 694 milyon TL’sini de tüzel-bireysel portföyler oluşturmaktadır. 31.12.2014 tarihi itibarıyla Türkiye’de faaliyet gösteren portföy yönetim şirket sayısı 48 olup bunların yönettiği portföy büyüklüğü önceki yıla göre %26,1 oranında artarak 81,9 milyar TL seviyesine yükselmiştir. 48 şirket arasından yönettiği portföy büyüklüğü bakımından Ziraat Portföy Yönetimi AŞ’nin 3.964 milyon TL’lik portföy büyüklüğü ve %4,8’lik pazar payı ile 5 inci sırada yer aldığı görülmektedir. Şirket 2013 yıl sonunda 41 portföy yönetim şirketi arasından yönettiği portföy büyüklüğü bakımından 8 inci sırada yer almıştır.
Genel Rapor • 2014 108 2014 yıl sonu itibarıyla Halk Portföy Yönetim AŞ’nin yönettiği kurumsal portföyün toplam fon değeri, önceki döneme göre %67 oranında 1.075 milyon TL artarak 2.680 milyon TL’ye yükselmiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla portföy yönetim şirketlerinin yönettiği kurumsal portföy büyüklüğü önceki döneme göre %27,8 oranında artarken, Şirket’in yönettiği kurumsal portföyün büyüklüğü sektörün oldukça üzerinde %67 oranında artmıştır. Şirket’in kurumsal portföy yönetiminde önceki dönem 2,77 olan pazar payı ise, %3,62’ye yükselmiştir. Şirket, 2014 yılında tüzel kişi ve bireysel portföy yönetiminde faaliyette bulunan 38 portföy yönetim şirketi içinde 8 inci sırada olup, 2013’de %3,45 olan pazar payı, 2014’te %2,95’e gerilemiştir. (c) Finansal kiralama şirketleri: Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla 25 ve 2014 yıl sonu itibarıyla 29 finansal kiralama şirketi faaliyet göstermiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla kamusal sermayeli iki finansal kiralama şirketi Ziraat Finansal Kiralama AŞ ve Halk Finansal Kiralama AŞ’dir. 2014 yıl sonu itibarıyla toplam 33 milyar TL olan finansal kiralama sektörü varlıklarının %12,6’sını, kiralama işlemlerinin %12,2’sini ve net dönem kârının %10,4’ünü kamu sermayeli iki şirket gerçekleştirmiştir. Finansal kiralama sektörünün 2014 yıl sonunda gerçekleştirdiği 17.058 milyon TL’lik işlem hacminin %10,6’sını kamu sermayeli şirketler sağlamıştır. Kamusal sermayeli finansal kiralama şirketlerinin 2010-2014 yıllarına ait başlıca bilgileri sektör değerleriyle birlikte 63, başlıca rasyolar 64 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay 109 2014 yıl sonu itibarıyla Halk Portföy Yönetim AŞ’nin yönettiği kurumsal portföyün toplam fon değeri, önceki döneme göre %67 oranında 1.075 milyon TL artarak 2.680 milyon TL’ye yükselmiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla portföy yönetim şirketlerinin yönettiği kurumsal portföy büyüklüğü önceki döneme göre %27,8 oranında artarken, Şirket’in yönettiği kurumsal portföyün büyüklüğü sektörün oldukça üzerinde %67 oranında artmıştır. Şirket’in kurumsal portföy yönetiminde önceki dönem 2,77 olan pazar payı ise, %3,62’ye yükselmiştir. Şirket, 2014 yılında tüzel kişi ve bireysel portföy yönetiminde faaliyette bulunan 38 portföy yönetim şirketi içinde 8 inci sırada olup, 2013’de %3,45 olan pazar payı, 2014’te %2,95’e gerilemiştir. (c) Finansal kiralama şirketleri: Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla 25 ve 2014 yıl sonu itibarıyla 29 finansal kiralama şirketi faaliyet göstermiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla kamusal sermayeli iki finansal kiralama şirketi Ziraat Finansal Kiralama AŞ ve Halk Finansal Kiralama AŞ’dir. 2014 yıl sonu itibarıyla toplam 33 milyar TL olan finansal kiralama sektörü varlıklarının %12,6’sını, kiralama işlemlerinin %12,2’sini ve net dönem kârının %10,4’ünü kamu sermayeli iki şirket gerçekleştirmiştir. Finansal kiralama sektörünün 2014 yıl sonunda gerçekleştirdiği 17.058 milyon TL’lik işlem hacminin %10,6’sını kamu sermayeli şirketler sağlamıştır. Kamusal sermayeli finansal kiralama şirketlerinin 2010-2014 yıllarına ait başlıca bilgileri sektör değerleriyle birlikte 63, başlıca rasyolar 64 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 63 Finansal kiralam a şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler (*) Kamu Kamu Kamu Kamu Kamu Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % Kaynaklar: Özkaynaklar 3.853 111 2,9 4.177 247 5,9 4.614 297 6,4 5.344 453 8,5 6.093 498 8,2 A lınan krediler 11.249 272 2,4 13.412 1.201 9,0 13.909 1.364 9,8 19.848 2.812 14,2 22.543 3.296 14,6 Diğer pasifler 647 9 1,4 1.015 49 4,8 1.737 176 10,1 3.279 300 9,1 3.942 160 4,1 Toplam 15.749 392 2,5 18.604 1.497 8,0 20.260 1.837 9,1 28.471 3.565 12,5 32.578 3.955 12,1 Varlıklar: Kiralama işlemleri 10.711 341 3,2 15.112 1.375 9,1 17.122 1.630 9,5 24.957 3.024 12,1 29.485 3.595 12,2 Takipteki alacaklar (Net) 763 3 0,4 702 30 4,3 742 63 8,5 883 211 23,9 772 188 24,3 Bankalar 3.109 25 0,8 1.651 24 1,5 1.484 91 6,1 1.493 244 16,3 1.094 99 9,1 Diğer aktifler 1.166 24 2,1 1.139 68 6,0 912 53 5,8 1.138 88 7,7 1.227 73 5,9 Toplam 15.749 393 2,5 18.604 1.497 8,0 20.260 1.837 9,1 28.471 3.567 12,5 32.578 3.955 12,1 Net dönem kârı 466 15 3,2 510 41 8,0 443 61 13,8 450 21 4,7 526 (54) -10,4 İşlem hacmi 8.448 876 10,4 9.582 825 8,6 13.888 2.277 16,4 17.058 1.755 10,3 Sözleşme adedi 14.648 1.374 9,4 17.787 1.390 7,8 19.790 1.969 9,9 20.302 1.691 8,3 Kaynak : BDDK
3,2 3,3 4,3 3,8 -11,3 2,9 9,5 0,9 1 Rasyolar Tüm finansal kiralam a sektörü Ziraat Finansal K iralam a H alk Finansal K iralam a
Genel Rapor • 2014 110 Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2013 yıl sonunda 1.385 milyon TL iken, 2014 yıl sonunda %27,8 oranında 385 milyon TL artarak 1.771 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında 810 adet sözleşme ve 970 milyon TL tutarındaki işlem hacmi ile leasing sektöründe %5,7 pazar payı ile 7. sırada yer almıştır. Şirket’in 2014 yıl sonu itibarıyla kanuni takipteki finansal kiralama alacakları bir önceki yıl sonuna göre %60,9 oranında 84 milyon TL artarak 222 milyon TL olmuştur. Kanuni takipteki finansal kiralama alacakları (brüt)/toplam alacaklar oranı sektör ortalaması 2014 yıl sonu itibarıyla %7,2 iken; Şirkette bu oran %12,5 olarak gerçekleşmiştir. Şirketin dönem net kârı %1.576 oranında azalarak 59 milyon TL zararla sonuçlanmıştır. Halk Finansal Kiralama AŞ faaliyet gösteren 29 finansal kiralama şirketi arasında; ödenmiş sermayede %8,4 pay ile 5. sırada, öz kaynaklarda %4,9 pay ile 7. sırada, toplam aktiflerde %6,3 pay ile 7. sırada, net kira alacaklarında %6,1 pay ile 6. sırada yer almıştır. Halk Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2013 yıl sonunda 1.577,4 milyon TL iken, 2014 yıl sonunda %14 oranında 220 milyon TL artarak 1.797 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Kanuni takipteki finansal kiralama alacakları, önceki yıl sonuna göre %27 oranında 47 milyon TL artarak 222 milyon TL olmuştur. Şirket 2014 yılı faaliyet sonucunda 5 milyon TL dönem net kârı elde etmiştir. (d) Faktoring şirketleri: BDDK verilerine göre Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla 76 faktoring şirketi mevcut olup bunların toplam aktifleri 26,4 milyar TL, toplam öz kaynakları 4,4 milyar TL, toplam alacakları 24,7 milyar TL ve toplam net dönem karları 654 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Sektörde kuruluş ve faaliyet izni verilmesi ile düzenleme, gözetim ve denetim yetkisi BDDK’ya aittir. Kamu sermayeli Halk Faktoring AŞ, T. Halk Bankası önderliğinde kurulmuş ve BDDK izni sonrası 06.06.2012 tarihinde 20 milyon TL sermayesi ile faaliyete geçmiştir. Şirket’in Sayıştay denetimi 06.06.2012 tarihinde başlamıştır. 19.12.2013 tarihinde sermayesi 40 milyon TL’ye, 16.04.2015 tarihinde 46,5 milyon TL’ye çıkarılmış ve tamamı ödenmiştir. Sirket’in 2014 yıl sonunda 357 milyon TL brüt faktoring alacağının bulunduğu, buna karşılık takipteki brüt faktoring alacakları toplamının 14 milyon TL olduğu; brüt takipteki alacaklarının toplam alacaklar içindeki oranı %3,9 olup, sektörün 2014 yılındaki takipteki alacak oranı %4,5’un altında kalmıştır. Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren 76 faktoring şirketi arasında işlem hacmi ile 13. sırada yer alan Şirket 7,2 milyon TL net dönem kârı sağlamıştır.
Sayıştay
111
Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2013 yıl
sonunda 1.385 milyon TL iken, 2014 yıl sonunda %27,8 oranında 385 milyon TL
artarak 1.771 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında 810 adet sözleşme ve
970 milyon TL tutarındaki işlem hacmi ile leasing sektöründe %5,7 pazar payı ile 7.
sırada yer almıştır. Şirket’in 2014 yıl sonu itibarıyla kanuni takipteki finansal kiralama
alacakları bir önceki yıl sonuna göre %60,9 oranında 84 milyon TL artarak 222 milyon
TL olmuştur. Kanuni takipteki finansal kiralama alacakları (brüt)/toplam alacaklar
oranı sektör ortalaması 2014 yıl sonu itibarıyla %7,2 iken; Şirkette bu oran %12,5
olarak gerçekleşmiştir. Şirketin dönem net kârı %1.576 oranında azalarak 59 milyon
TL zararla sonuçlanmıştır.
Halk Finansal Kiralama AŞ faaliyet gösteren 29 finansal kiralama şirketi
arasında; ödenmiş sermayede %8,4 pay ile 5. sırada, öz kaynaklarda %4,9 pay ile 7.
sırada, toplam aktiflerde %6,3 pay ile 7. sırada, net kira alacaklarında %6,1 pay ile 6.
sırada yer almıştır.
Halk Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2013 yıl
sonunda 1.577,4 milyon TL iken, 2014 yıl sonunda %14 oranında 220 milyon TL
artarak 1.797 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Kanuni takipteki finansal kiralama
alacakları, önceki yıl sonuna göre %27 oranında 47 milyon TL artarak 222 milyon TL
olmuştur. Şirket 2014 yılı faaliyet sonucunda 5 milyon TL dönem net kârı elde
etmiştir.
(d) Faktoring şirketleri:
BDDK verilerine göre Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla 76 faktoring şirketi
mevcut olup bunların toplam aktifleri 26,4 milyar TL, toplam öz kaynakları 4,4 milyar
TL, toplam alacakları 24,7 milyar TL ve toplam net dönem karları 654 milyon TL
olarak gerçekleşmiştir. Sektörde kuruluş ve faaliyet izni verilmesi ile düzenleme,
gözetim ve denetim yetkisi BDDK’ya aittir.
Kamu sermayeli Halk Faktoring AŞ, T. Halk Bankası önderliğinde kurulmuş ve
BDDK izni sonrası 06.06.2012 tarihinde 20 milyon TL sermayesi ile faaliyete
geçmiştir. Şirket’in Sayıştay denetimi 06.06.2012 tarihinde başlamıştır. 19.12.2013
tarihinde sermayesi 40 milyon TL’ye, 16.04.2015 tarihinde 46,5 milyon TL’ye
çıkarılmış ve tamamı ödenmiştir.
Sirket’in 2014 yıl sonunda 357 milyon TL brüt faktoring alacağının bulunduğu,
buna karşılık takipteki brüt faktoring alacakları toplamının 14 milyon TL olduğu; brüt
takipteki alacaklarının toplam alacaklar içindeki oranı %3,9 olup, sektörün 2014
yılındaki takipteki alacak oranı %4,5’un altında kalmıştır.
Türkiye’de 2014 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren 76 faktoring şirketi
arasında işlem hacmi ile 13. sırada yer alan Şirket 7,2 milyon TL net dönem kârı
sağlamıştır.
3- Satışlar:
KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ilişkin net satış hasılatı cari fiyatlarla 65/a, 2003 yılı
fiyatları ile 65/b sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Çizelge 65/a-Net satış hasılatı() (Cari fiyatlarla) (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a)Tarım 349.879 431.569 384.420 519.137 496.130 (23.007) (4,4)
b)Sanayi:
ba)Madencilik 5.303.439 7.082.700 7.376.088 7.115.774 7.110.808 (4.966) (0,1)
bb)İmalat 4.877.261 5.134.031 5.866.689 6.376.760 7.086.097 709.337 11,1
bc)Enerji 29.373.952 34.811.283 32.505.705 27.112.078 24.190.529 (2.921.549) (10,8)
Toplam (b) 39.554.652 47.028.014 45.748.482 40.604.612 38.387.434 (2.217.178) (5,5)
c)Hizmetler:
ca)Ulaştırma-
haberleşme 22.194.480 32.786.481 43.042.456 40.108.211 45.248.843 5.140.632 12,8
cb)Ticaret 5.204.160 6.735.738 6.739.174 5.943.706 8.176.879 2.233.173 37,6
cc)Diğer hizmetler 1.078.580 1.319.496 2.682.805 321.367 (2.361.438) (88,0)
Toplam (c) 27.398.640 40.600.799 51.101.126 48.734.722 53.747.089 5.012.367 10,3
Genel toplam 67.303.171 88.060.382 97.234.028 89.858.471 92.630.653 2.772.182 3,1
() Mali kuruluşlar hariç
Çizelge 65/b-Net satış hasılatı() (2003 yılı fiyatlarla) (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a)Tarım 195.967 213.300 185.450 234.120 210.367 (23.752) (10,1)
b)Sanayi:
ba)Madencilik 2.970.449 3.500.568 3.558.342 3.209.062 3.015.098 (193.964) (6,0)
bb)İmalat 2.731.747 2.537.454 2.830.184 2.875.782 3.004.621 128.838 4,5
bc)Enerji 16.452.309 17.205.201 15.681.270 12.226.968 10.257.178 (1.969.789) (16,1)
Toplam (b) 22.154.504 23.243.223 22.069.797 18.311.812 16.276.897 (2.034.915) (11,1)
c)Hizmetler:
ca)Ulaştırma-
haberleşme 12.431.097 16.204.459 20.764.367 18.087.946 19.186.246 1.098.300 6,1
cb)Ticaret 2.914.843 3.329.085 3.251.085 2.680.484 3.467.130 786.645 29,3
cc)Diğer hizmetler 533.080 636.546 1.209.888 136.265 (1.073.623) (88,7)
Toplam (c) 15.345.939 20.066.623 24.651.998 21.978.318 22.789.641 811.323 3,7
Genel toplam 37.696.410 43.523.146 46.907.245 40.524.250 39.276.905 (1.247.344) (3,1)
() Mali kuruluşlar hariç
2013 yılı toplam net satış hasılatının %44,6’sını oluşturan 40,1 milyar TL tutarındaki
ulaştırma sektörünün net satış hasılatı %12,8 oranında 5,1 milyar TL artış göstermesine
karşılık, toplam net satış hasılatı artış oranının %3,1 seviyesinde kalmasında; TEDAŞ’ın bağlı
ortaklıkları ile 2013 yılında 2,7 milyar TL net satış hasılatı bulunan Emlak Konut GYO’nun
denetimden çıkması etkili olmuştur.
Sabit fiyatlar bazında 2014 yılı net satış hasılatı ise; enerji ve diğer hizmetler
sektöründe görülen azalışların etkisiyle, %3,1 oranında azalış göstermiştir.
KİT’lerin sektörler itibarıyla 2010-2014 dönemine ait net satış hasılatları cari fiyatlarla
5, sabit fiyatlarla 6 sayılı, 2014 yılı hasılatının sektörel bazda oransal dağılımı 7 sayılı grafikte
gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014 112 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 Grafik: 5 - Net satış hasılatı (cari fiyatlarla) 2010 2011 2012 2013 2014 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 Net satış hasılatı (Milyar TL) Grafik: 6 - Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 2010 2011 2012 2013 2014
Sayıştay
113
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Grafik: 5 - Net satış hasılatı (cari fiyatlarla)
2010 2011 2012 2013 2014
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
Net satış hasılatı (Milyar TL)
Grafik: 6 - Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla)
2010 2011 2012 2013 2014
KİT’lerin 2014 yılı net satış hasılatı 92,6 milyar TL’nin; 90,8 milyar TL’si mal ve
hizmet satışlarından, 1,8 milyar TL’si de Hazine tarafından karşılanan sübvansiyon ve görev
zararlarından oluşmuştur. Hazine tarafından karşılanan görev zararı ve sübvansiyonların
kuruluşlar bazında dağılımı 66 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge 66-Hazinece karşılanan görev zararı ve sübvansiyonlar (Bin TL)
Kuruluşlar 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a)233 sayılı KHK
kapsamında olanlar:
-TMO 2.411.737 957.640 588.873 756.807 756.030 (777) (0,1)
-TCDD 353.578 333.268 339.900 356.374 392.228 35.854 10,1
-DHMİ 3.523 4.191 4.748 4.824 (4.824) (100,0)
-TTK 15.568 12.836 14.324 23.264 31.559 8.295 35,7
-TKİ 431.827 654.306 631.366 619.958 621.993 2.035 0,3
-TİGEM 5.482
Toplam (a) 3.216.233 1.962.601 1.584.693 1.761.227 1.801.810 40.583 2,3
b)4046 sayılı Kanun
kapsamında olanlar:
-TÜRK ŞEKER 3.222
Toplam (b) 3.222
Genel toplam 3.216.233 1.965.823 1.584.693 1.761.227 1.801.810 40.583 2,3
TCDD’ye ayrıca ödenmekte olan ve 2013 yılında 772,1 milyon TL olarak tahakkuk
ettirilen yol bakım ve onarım gideri karşılığı, 2014 yılında gerçekleşmemiştir.
a)Tarım sektörü:
KİT statüsü içinde tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan TİGEM’in 2014
yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %4,4 oranında 23 milyon TL azalarak 496,1 milyon TL
olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; 346,4 milyon TL’si bitkisel ürün, 138,7 milyon TL’si
hayvansal ürün satışlarından elde edilmiş, 11 milyon TL’si diğer gelirlerden oluşmuştur.
Diğer
hizm.
0,4
Tarım
0,5
Madencilik
7,7
İmalat
7,7
Enerji
26,1
Ulaştırma-
haberleşme
48,9
Ticaret
8,8
Grafik: 7 - 2014 yılı satışların dağılımı ( % )
Genel Rapor • 2014 114 b)Sanayi sektörü: ba) Madencilik sektörü: Madencilik sektöründe Eti Maden İşletmeleri, TPAO, TKİ ve TTK olmak üzere 4 kuruluş faaliyet göstermiştir. Bu kuruluşların 2014 yılı net satışları toplamı önceki yıla göre %0,1 oranında azalarak 7,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Eti Maden İşletmelerinin 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %21,2 oranında 345,8 milyon TL artarak 2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bor mineralleri ve türevlerinin üretilmesi, işletilmesi ve pazarlanması alanında faaliyette bulunan kuruluşun hasılatındaki artışta; kolemanit satış miktarının %45,7 oranında, boraks pentahidrat satışının %14,9 oranında artması etkili olmuştur. Kuruluş net satış hasılatının; %96,6 oranında 1,9 milyar TL’si yurt dışı, %3,4 oranında 67,7 milyon TL’si yurt içi satışlarından elde edilmiştir. TPAO’nun 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %8,4 oranında 229 milyon TL azalarak 2,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %85,1’i ham petrol, %6,3’ü doğal gaz, %8,6’sı diğer hizmet satışlarından elde edilmiştir. TKİ’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %5,6 oranında 139 milyon TL azalarak 2,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; 1,3 milyar TL’si esas ürün ve 1 milyar TL’si ticari kömür satışlarından elde edilmiştir. 2013 yılına göre ticari kömür satış miktarı %8,7 oranında artış gösterirken, esas ürün satış miktarının %27,7 oranında azalması, net satış hasılatının düşmesinde etkili olmuştur. 2011 yılında 29,6 milyon ton olarak gerçekleşen mamul kömür satış miktarının; 2012 yılında 28,4 milyon tona, 2013 yılında 16,9 milyon tona, 2014 yılında 11,4 milyon tona düşmesinde özelleştirme uygulamaları sonucu bazı birimlerin topluluk üretim ve satış sisteminden ayrılması etkili olmuştur. TTK’nın 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %5 oranında 15,4 milyon TL azalarak 279,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Zonguldak havzasındaki taşkömürünün çıkarılması ve ekonomiye kazandırılması görevini üstlenen TTK’nın 2010 yılında 1,8 milyon ton olarak gerçekleşen satış miktarı yıllar itibarıyla azalarak 2014 yılında 1,3 milyon ton düzeyinde gerçekleşmiştir. bb)İmalat sektörü: İmalat sektörünün 2014 yılı net satışları önceki döneme göre %11,1 oranında artarak 7,1 milyar TL’ye yükselmiştir. İmalat sektöründe yer alan KİT’lerin 2014 yılı net satış hasılatının %43,7’si T. Şeker Fabrikaları AŞ’ye aittir. Şeker Kurumu tarafından tespit edilip üreticilere dağıtımı yapılan kotalar dahilinde üretim yapan T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin, 2014 yılında satılan 1,3 milyon ton şeker ve diğer ürünlerden elde ettiği net satış hasılatı 3,1 milyar TL’nin; %90,4’ü şeker, %5,3’ü melas ve yaş küspe, %2,9’u makine fabrikası ürünleri ile alkol, %1,4’ü diğer satışlardan elde edilmiştir. T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin net satış hasılatı 2013 yılına göre %12,5 oranında 344,5 milyon TL artış göstermiştir. ÇAY-KUR 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %29 oranında 439,9 milyon TL artarak 2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. ÇAY-KUR’un miktar olarak 2014 yılı çay satışı ise %64,2 oranında 90,7 bin ton artış göstermiştir. Satışları önemli ölçüde askeri siparişlere bağlı olan MKE Kurumu’nun net satış hasılatı 2014 yılında %8,1 oranında azalışla 799,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta, Hurda İşletmesi satış hasılatının 2013 yılına göre %19,5 oranında 61,3 milyon TL noksan gerçekleşmesi etkili olmuştur. ESK’nın 2014 yılı net satış hasılatı %10,7 oranında artışla 604,2 milyon TL’ye yükselmiş olup, tamamı yurt içi piyasaya olan satışların %83,5’i et, %9,6’sı et ürünleri, %2,2’si canlı sığır satışlarıyla, %4,7’si diğer satışlarla ilgilidir. İmalat sektöründe faaliyet gösteren TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜLOMSAŞ’ın 2014 yılı net satış hasılatı %8,7 oranında azalışla 611,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Sektörde faaliyet gösteren diğer kuruluşlar TEMSAN’ın net satış hasılatı 13,4 milyon TL, Doğusan’ın net satış hasılatı 1,4 milyon TL olmuştur. bc)Enerji sektörü: Enerji sektöründe faaliyet gösteren TETAŞ, EÜAŞ ve TEİAŞ’ın 2014 yılı toplam net satışları geçen yıla göre %4,2 oranında artışla 51,6 milyar TL olmuştur. Enerji sektöründe gerçekleştirilen toplam net satışların 22,6 milyar TL’si TEİAŞ, 20,9 milyar TL’si TETAŞ ve 8,1 milyar TL’si EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. Esas itibarıyla EÜAŞ elektrik enerjisini üretmek, TEİAŞ üretilen elektriği iletmek ve yük tevzii faaliyetlerini yürütmek ve TETAŞ ise elektrik ticaret ve taahhüt faaliyetlerinde bulunmak ile görevlendirilmiştir. Bu bağlamda, bu sektörde yer alan kuruluşların birbirleri arasında yaptıkları satışlar toplamı 27,4 milyar TL’nin mahsup edilmesi ile konsolide edilmiş net satış tutarı 24,2 milyar TL olarak hesaplanmıştır. Sektörde yer alan ve faaliyeti, işletme hakkı devredilen 8 santralin sözleşmeden doğan takip işleri ile sınırlı olan ADÜAŞ’ın 2011-2014 yıllarında, elektrik dağıtımını yapan bağlı ortaklıklarının özelleştirilmiş olması nedeniyle TEDAŞ’ın 2013 ve 2014 yıllarında satış hasılatı bulunmamaktadır. c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Ulaştırma ve haberleşme sektöründe TCDD, TDİ, PTT, TÜRKSAT, BOTAŞ, DHMİ ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü faaliyet göstermektedir. Sektörün 2014 yılı net satışları toplamı geçen yıla göre %12,8 oranında artışla 45,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Artışta; sektör hasılatının %83’ünü oluşturan BOTAŞ’ın net satışlarının %14,2 oranında artması etkili olmuştur. BOTAŞ’ın net satış hasılatı, 2013 yılına göre %14,2 oranında 4,7 milyar TL artışla 37,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %97,7’si doğal gaz, sıvılaştırılmış doğal gaz ve arıtım ham petrol satışından, %2,3’ü petrol ve doğal gaz taşıma ile liman hizmet gelirlerinden elde edilmiştir. BOTAŞ’ın miktar olarak doğal 2014 yılı doğal gaz satışlarının; 21,7 milyar m3ü elektrik üretimine, 7,2 milyar m3ü konut kullanımına, 9,8 milyar m3ü sanayiye verilmiş, 2 milyar m3ü de çeşitli sektörlere ve yurt dışına gerçekleştirilmiştir. Sektörde tekel olarak faaliyet gösteren TCDD’nin yük taşıma, liman ve iskele, yolcu ve bagaj, banliyö, yolcu taşıma, demiryolu hattı, Vangölü Feribot İşletmesi gelirlerinden oluşan 2014 yılı net satış hasılatı önceki döneme göre %23,2 oranında 498 milyon TL azalışla 1,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Net satış hasılatındaki azalışta, TCDD’ye ayrıca
Sayıştay 115 b)Sanayi sektörü: ba) Madencilik sektörü: Madencilik sektöründe Eti Maden İşletmeleri, TPAO, TKİ ve TTK olmak üzere 4 kuruluş faaliyet göstermiştir. Bu kuruluşların 2014 yılı net satışları toplamı önceki yıla göre %0,1 oranında azalarak 7,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Eti Maden İşletmelerinin 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %21,2 oranında 345,8 milyon TL artarak 2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bor mineralleri ve türevlerinin üretilmesi, işletilmesi ve pazarlanması alanında faaliyette bulunan kuruluşun hasılatındaki artışta; kolemanit satış miktarının %45,7 oranında, boraks pentahidrat satışının %14,9 oranında artması etkili olmuştur. Kuruluş net satış hasılatının; %96,6 oranında 1,9 milyar TL’si yurt dışı, %3,4 oranında 67,7 milyon TL’si yurt içi satışlarından elde edilmiştir. TPAO’nun 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %8,4 oranında 229 milyon TL azalarak 2,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %85,1’i ham petrol, %6,3’ü doğal gaz, %8,6’sı diğer hizmet satışlarından elde edilmiştir. TKİ’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %5,6 oranında 139 milyon TL azalarak 2,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; 1,3 milyar TL’si esas ürün ve 1 milyar TL’si ticari kömür satışlarından elde edilmiştir. 2013 yılına göre ticari kömür satış miktarı %8,7 oranında artış gösterirken, esas ürün satış miktarının %27,7 oranında azalması, net satış hasılatının düşmesinde etkili olmuştur. 2011 yılında 29,6 milyon ton olarak gerçekleşen mamul kömür satış miktarının; 2012 yılında 28,4 milyon tona, 2013 yılında 16,9 milyon tona, 2014 yılında 11,4 milyon tona düşmesinde özelleştirme uygulamaları sonucu bazı birimlerin topluluk üretim ve satış sisteminden ayrılması etkili olmuştur. TTK’nın 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %5 oranında 15,4 milyon TL azalarak 279,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Zonguldak havzasındaki taşkömürünün çıkarılması ve ekonomiye kazandırılması görevini üstlenen TTK’nın 2010 yılında 1,8 milyon ton olarak gerçekleşen satış miktarı yıllar itibarıyla azalarak 2014 yılında 1,3 milyon ton düzeyinde gerçekleşmiştir. bb)İmalat sektörü: İmalat sektörünün 2014 yılı net satışları önceki döneme göre %11,1 oranında artarak 7,1 milyar TL’ye yükselmiştir. İmalat sektöründe yer alan KİT’lerin 2014 yılı net satış hasılatının %43,7’si T. Şeker Fabrikaları AŞ’ye aittir. Şeker Kurumu tarafından tespit edilip üreticilere dağıtımı yapılan kotalar dahilinde üretim yapan T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin, 2014 yılında satılan 1,3 milyon ton şeker ve diğer ürünlerden elde ettiği net satış hasılatı 3,1 milyar TL’nin; %90,4’ü şeker, %5,3’ü melas ve yaş küspe, %2,9’u makine fabrikası ürünleri ile alkol, %1,4’ü diğer satışlardan elde edilmiştir. T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin net satış hasılatı 2013 yılına göre %12,5 oranında 344,5 milyon TL artış göstermiştir. ÇAY-KUR 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %29 oranında 439,9 milyon TL artarak 2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. ÇAY-KUR’un miktar olarak 2014 yılı çay satışı ise %64,2 oranında 90,7 bin ton artış göstermiştir. Satışları önemli ölçüde askeri siparişlere bağlı olan MKE Kurumu’nun net satış hasılatı 2014 yılında %8,1 oranında azalışla 799,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta, Hurda İşletmesi satış hasılatının 2013 yılına göre %19,5 oranında 61,3 milyon TL noksan gerçekleşmesi etkili olmuştur. ESK’nın 2014 yılı net satış hasılatı %10,7 oranında artışla 604,2 milyon TL’ye yükselmiş olup, tamamı yurt içi piyasaya olan satışların %83,5’i et, %9,6’sı et ürünleri, %2,2’si canlı sığır satışlarıyla, %4,7’si diğer satışlarla ilgilidir. İmalat sektöründe faaliyet gösteren TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜLOMSAŞ’ın 2014 yılı net satış hasılatı %8,7 oranında azalışla 611,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Sektörde faaliyet gösteren diğer kuruluşlar TEMSAN’ın net satış hasılatı 13,4 milyon TL, Doğusan’ın net satış hasılatı 1,4 milyon TL olmuştur. bc)Enerji sektörü: Enerji sektöründe faaliyet gösteren TETAŞ, EÜAŞ ve TEİAŞ’ın 2014 yılı toplam net satışları geçen yıla göre %4,2 oranında artışla 51,6 milyar TL olmuştur. Enerji sektöründe gerçekleştirilen toplam net satışların 22,6 milyar TL’si TEİAŞ, 20,9 milyar TL’si TETAŞ ve 8,1 milyar TL’si EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. Esas itibarıyla EÜAŞ elektrik enerjisini üretmek, TEİAŞ üretilen elektriği iletmek ve yük tevzii faaliyetlerini yürütmek ve TETAŞ ise elektrik ticaret ve taahhüt faaliyetlerinde bulunmak ile görevlendirilmiştir. Bu bağlamda, bu sektörde yer alan kuruluşların birbirleri arasında yaptıkları satışlar toplamı 27,4 milyar TL’nin mahsup edilmesi ile konsolide edilmiş net satış tutarı 24,2 milyar TL olarak hesaplanmıştır. Sektörde yer alan ve faaliyeti, işletme hakkı devredilen 8 santralin sözleşmeden doğan takip işleri ile sınırlı olan ADÜAŞ’ın 2011-2014 yıllarında, elektrik dağıtımını yapan bağlı ortaklıklarının özelleştirilmiş olması nedeniyle TEDAŞ’ın 2013 ve 2014 yıllarında satış hasılatı bulunmamaktadır. c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Ulaştırma ve haberleşme sektöründe TCDD, TDİ, PTT, TÜRKSAT, BOTAŞ, DHMİ ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü faaliyet göstermektedir. Sektörün 2014 yılı net satışları toplamı geçen yıla göre %12,8 oranında artışla 45,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Artışta; sektör hasılatının %83’ünü oluşturan BOTAŞ’ın net satışlarının %14,2 oranında artması etkili olmuştur. BOTAŞ’ın net satış hasılatı, 2013 yılına göre %14,2 oranında 4,7 milyar TL artışla 37,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %97,7’si doğal gaz, sıvılaştırılmış doğal gaz ve arıtım ham petrol satışından, %2,3’ü petrol ve doğal gaz taşıma ile liman hizmet gelirlerinden elde edilmiştir. BOTAŞ’ın miktar olarak doğal 2014 yılı doğal gaz satışlarının; 21,7 milyar m3ü elektrik üretimine, 7,2 milyar m3ü konut kullanımına, 9,8 milyar m3ü sanayiye verilmiş, 2 milyar m3ü de çeşitli sektörlere ve yurt dışına gerçekleştirilmiştir. Sektörde tekel olarak faaliyet gösteren TCDD’nin yük taşıma, liman ve iskele, yolcu ve bagaj, banliyö, yolcu taşıma, demiryolu hattı, Vangölü Feribot İşletmesi gelirlerinden oluşan 2014 yılı net satış hasılatı önceki döneme göre %23,2 oranında 498 milyon TL azalışla 1,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Net satış hasılatındaki azalışta, TCDD’ye ayrıca
Genel Rapor • 2014 116 ödenmekte olan ve 2013 yılında 772,1 milyon TL olarak tahakkuk ettirilen yol bakım ve onarım gideri karşılığı gelirin, 2014 yılında gerçekleşmemiş olması etkili olmuştur. DHMİ’nin 2014 yılı net satışları, geçen yıla göre %29,8 oranında artarak 2,8 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, satışların; %74,9 oranında 2,1 milyar TL’si yurt içi, %25,1 oranında 690 milyon TL’si yurt dışı hizmet gelirlerinden oluşmuştur. Bakanlar Kurulu’nun 17.07.1997 tarih ve 97/9608 sayılı kararı uyarınca ödenmekte olan ve 2013 yılında 4,8 milyon TL olarak tahakkuk ettirilen Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasında gerçekleştirilen direkt uçuşların görev zararı, 2014 yılında gerçekleşmemiştir. PTT’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %8,7 oranında artarak 2,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %70,3’ü posta hizmetlerinden, %19,7’si parasal posta hizmetlerinden, %9,8’i lojistik faaliyetlerinden ve %0,2’si telgraf hizmetlerinden elde edilmiştir. TÜRKSAT’ın 2013 yılına göre %16,8 oranında 98,4 milyon TL artarak 683,1 milyon TL olarak gerçekleşen 2014 yılı net satış hasılatının; 315,3 milyon TL’si kablo TV hizmetlerinden, 250 milyon TL’si uydu hizmetlerinden, 114,4 milyon TL bilişim e-devlet gelirlerinden, 3,4 milyon TL’si diğer satışlardan elde edilmiştir. Alanında tekel konumunda faaliyet gösteren KEGM’in 2014 yılı net satışları geçen yıla göre %17,7 oranında artışla 525 milyon TL olmuştur. Bu hasılatın; 249 milyon TL’si kılavuzluk, 222 milyon TL’si fener, 37 milyon TL’si tahlisiye, 14 milyon TL’si gemi kurtarma ve 3 milyon TL’si de telsiz hizmetlerinden elde edilmiştir. TDİ’nin 2012 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %29,2 oranında azalışla 27,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta, İstanbul Salıpazarı liman sahasının özelleştirilmesi ve Ordu Limanının Ordu Büyükşehir Belediyesine devredilmesi etkili olmuştur. cb)Ticaret sektörü: DMO, TMO ve Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin faaliyet gösterdiği ticaret sektörünün net satış hasılatı 2013 yılına göre %37,6 oranında artışla 8,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Artışta; TMO’nun buğday, arpa, mısır ve pirinç satışlarındaki artış ile Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin benzin ve motorin satışlarındaki artış etkili olmuştur. Devletin merkezi satın alma birimi olarak faaliyetlerini sürdüren DMO’nun 2014 yılı net satış hasılatı önceki yıla göre %30 oranında artışla 2,2 milyar TL’ye yükselmiştir. Bu hasılatın; %41,6’sı nakil vasıtası, %23,3’ü demirbaş, mefruşat ve diğer makine teçhizat, %16,6’sı müşteriler için alınan çeşitli malzeme, %11’i büro makineleri, %7,5’i diğer malzeme satışlarıyla ilgilidir. TMO 2014 yılında, hububat ve bakliyat ürünleri satışlarındaki artışın etkisiyle geçen yıla göre %47,5 oranında artışla 3,4 milyar TL net satış hasılatı elde etmiştir. Bu satışların; 2,6 milyar TL’si yurt içi, 81 milyon TL’si yurt dışı satış gelirlerinden, 756 milyon TL’si de görev zararlarından, 416 bin TL’si dahilde işleme rejimi kapsamında ihracat kayıtlı yapıldığı halde ihracatın gerçekleşmemesi nedeniyle gelir kaydedilen mal bedelinden oluşmuştur. Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin 2014 yılı net satışları, önceki yıla göre %26,6 oranında 535 milyon TL artışla 2,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; 2,1 milyar TL’si benzin, motorin ve gazyağı, 375 milyon TL’si fuel oil ve diğer siyah ürünler, 7 milyon TL’si madeni yağ, 53 milyon TL’si diğer ürün satışlarından oluşmuştur. cc)Diğer hizmetler: Diğer hizmetler sektöründe faaliyet gösteren kuruluşların net satışları 2014 yılında %88 oranında 2,4 milyar TL azalışla 321,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta; 2013 yılında 2,7 milyar TL net satış hasılatı bulunan Emlak Konut GYO’nun hisseleri halka arz edilmek suretiyle denetimden çıkması etkili olmuştur. 321 milyon TL tutarındaki net satış hasılatının; 85,9 milyon TL’si Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ’ye, 80,4 milyon TL’si Ziraat Teknoloji AŞ’ye, 70,3 milyon TL’si Halk GYO’ya, 59,1 milyon TL’si Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’ye, 13,8 milyon TL’si Marmara Teknokent AŞ’ye, 7 milyon TL’si Sümer Holding AŞ’ye, 4,9 milyon TL’si tta Gayrimenkul AŞ’ye aittir. 4-Stoklar: KİT stoklarının 2010-2014 dönemindeki seyri incelendiğinde, stok miktarının 2011- 2012 yıllarında arttığı, 2013 yılından itibaren azalmaya başladığı, 2014 yılında önceki yıla göre %16,5 oranında azaldığı görülmektedir. 2014 yılı stok toplamı 12,1 milyar TL olup, tarım sektörü ile hizmetler sektörünün ulaştırma-haberleşme alt sektörü dışındaki tüm sektörlerde stokların azaldığı görülmektedir. Bu sebeple; 2014 yılında KİT stoklarının içinde hizmetler sektörü ile tarım sektörünün stokları oransal olarak artarken, sanayi sektörünün payı azalmıştır. 2014 yılı KİT stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, toplam stokun, 3 milyar TL tutarında %24,1’ini ilk madde ve malzemelerin, 876,8 milyon TL tutarında %7’sini yarı mamullerin, 3,6 milyar TL tutarında %29’unu mamullerin, 4,5 milyar TL tutarında %35,4’ünü ticari malların ve 575,2 milyon TL tutarında %4,6’sını da diğer stokların oluşturduğu görülmektedir. Diğer yandan dikey yüzdeler olarak, 2014 yılında toplam KİT stokunun %3,4’ü tarım sektörüne, %51,5’i sanayi sektörüne, %45’i hizmetler sektörüne ve %0,2’si de mali kuruluşlara ait bulunmaktadır. 2014 yılında toplam KİT stoku içinde ilk sırayı 2,5 milyar TL stok ile, Toprak Mahsulleri Ofisi almıştır. TMO’nun stokları, ağırlıklı olarak hububat ürünlerinden oluşmaktadır. İkinci sıradaki T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin stokları, 2,4 milyar TL düzeyindedir. T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin stoklarının tamamına yakını şeker, melas, yaş küspe vb. mamul stoklarından oluşmaktadır. Bu iki kuruluşu, 2 milyar TL tutarında stok ile üçüncü sırada BOTAŞ takip etmiştir. BOTAŞ’ın stoklarının büyük bölümünün gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan oluştuğu görülmektedir. Dördüncü sırada yer alan TPAO’nun stok miktarı 837,7 milyon TL düzeyindedir. İlk dört sırayı paylaşan bu kuruluşların stok tutarı, 2014 yılı KİT stoklarının yaklaşık olarak %64,2’sini oluşturmaktadır. KİT’lerin 2010-2014 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 67 sayılı, 2014 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 67/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay 117 ödenmekte olan ve 2013 yılında 772,1 milyon TL olarak tahakkuk ettirilen yol bakım ve onarım gideri karşılığı gelirin, 2014 yılında gerçekleşmemiş olması etkili olmuştur. DHMİ’nin 2014 yılı net satışları, geçen yıla göre %29,8 oranında artarak 2,8 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, satışların; %74,9 oranında 2,1 milyar TL’si yurt içi, %25,1 oranında 690 milyon TL’si yurt dışı hizmet gelirlerinden oluşmuştur. Bakanlar Kurulu’nun 17.07.1997 tarih ve 97/9608 sayılı kararı uyarınca ödenmekte olan ve 2013 yılında 4,8 milyon TL olarak tahakkuk ettirilen Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasında gerçekleştirilen direkt uçuşların görev zararı, 2014 yılında gerçekleşmemiştir. PTT’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %8,7 oranında artarak 2,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %70,3’ü posta hizmetlerinden, %19,7’si parasal posta hizmetlerinden, %9,8’i lojistik faaliyetlerinden ve %0,2’si telgraf hizmetlerinden elde edilmiştir. TÜRKSAT’ın 2013 yılına göre %16,8 oranında 98,4 milyon TL artarak 683,1 milyon TL olarak gerçekleşen 2014 yılı net satış hasılatının; 315,3 milyon TL’si kablo TV hizmetlerinden, 250 milyon TL’si uydu hizmetlerinden, 114,4 milyon TL bilişim e-devlet gelirlerinden, 3,4 milyon TL’si diğer satışlardan elde edilmiştir. Alanında tekel konumunda faaliyet gösteren KEGM’in 2014 yılı net satışları geçen yıla göre %17,7 oranında artışla 525 milyon TL olmuştur. Bu hasılatın; 249 milyon TL’si kılavuzluk, 222 milyon TL’si fener, 37 milyon TL’si tahlisiye, 14 milyon TL’si gemi kurtarma ve 3 milyon TL’si de telsiz hizmetlerinden elde edilmiştir. TDİ’nin 2012 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %29,2 oranında azalışla 27,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta, İstanbul Salıpazarı liman sahasının özelleştirilmesi ve Ordu Limanının Ordu Büyükşehir Belediyesine devredilmesi etkili olmuştur. cb)Ticaret sektörü: DMO, TMO ve Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin faaliyet gösterdiği ticaret sektörünün net satış hasılatı 2013 yılına göre %37,6 oranında artışla 8,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Artışta; TMO’nun buğday, arpa, mısır ve pirinç satışlarındaki artış ile Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin benzin ve motorin satışlarındaki artış etkili olmuştur. Devletin merkezi satın alma birimi olarak faaliyetlerini sürdüren DMO’nun 2014 yılı net satış hasılatı önceki yıla göre %30 oranında artışla 2,2 milyar TL’ye yükselmiştir. Bu hasılatın; %41,6’sı nakil vasıtası, %23,3’ü demirbaş, mefruşat ve diğer makine teçhizat, %16,6’sı müşteriler için alınan çeşitli malzeme, %11’i büro makineleri, %7,5’i diğer malzeme satışlarıyla ilgilidir. TMO 2014 yılında, hububat ve bakliyat ürünleri satışlarındaki artışın etkisiyle geçen yıla göre %47,5 oranında artışla 3,4 milyar TL net satış hasılatı elde etmiştir. Bu satışların; 2,6 milyar TL’si yurt içi, 81 milyon TL’si yurt dışı satış gelirlerinden, 756 milyon TL’si de görev zararlarından, 416 bin TL’si dahilde işleme rejimi kapsamında ihracat kayıtlı yapıldığı halde ihracatın gerçekleşmemesi nedeniyle gelir kaydedilen mal bedelinden oluşmuştur. Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin 2014 yılı net satışları, önceki yıla göre %26,6 oranında 535 milyon TL artışla 2,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; 2,1 milyar TL’si benzin, motorin ve gazyağı, 375 milyon TL’si fuel oil ve diğer siyah ürünler, 7 milyon TL’si madeni yağ, 53 milyon TL’si diğer ürün satışlarından oluşmuştur. cc)Diğer hizmetler: Diğer hizmetler sektöründe faaliyet gösteren kuruluşların net satışları 2014 yılında %88 oranında 2,4 milyar TL azalışla 321,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Azalışta; 2013 yılında 2,7 milyar TL net satış hasılatı bulunan Emlak Konut GYO’nun hisseleri halka arz edilmek suretiyle denetimden çıkması etkili olmuştur. 321 milyon TL tutarındaki net satış hasılatının; 85,9 milyon TL’si Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ’ye, 80,4 milyon TL’si Ziraat Teknoloji AŞ’ye, 70,3 milyon TL’si Halk GYO’ya, 59,1 milyon TL’si Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’ye, 13,8 milyon TL’si Marmara Teknokent AŞ’ye, 7 milyon TL’si Sümer Holding AŞ’ye, 4,9 milyon TL’si tta Gayrimenkul AŞ’ye aittir. 4-Stoklar: KİT stoklarının 2010-2014 dönemindeki seyri incelendiğinde, stok miktarının 2011- 2012 yıllarında arttığı, 2013 yılından itibaren azalmaya başladığı, 2014 yılında önceki yıla göre %16,5 oranında azaldığı görülmektedir. 2014 yılı stok toplamı 12,1 milyar TL olup, tarım sektörü ile hizmetler sektörünün ulaştırma-haberleşme alt sektörü dışındaki tüm sektörlerde stokların azaldığı görülmektedir. Bu sebeple; 2014 yılında KİT stoklarının içinde hizmetler sektörü ile tarım sektörünün stokları oransal olarak artarken, sanayi sektörünün payı azalmıştır. 2014 yılı KİT stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, toplam stokun, 3 milyar TL tutarında %24,1’ini ilk madde ve malzemelerin, 876,8 milyon TL tutarında %7’sini yarı mamullerin, 3,6 milyar TL tutarında %29’unu mamullerin, 4,5 milyar TL tutarında %35,4’ünü ticari malların ve 575,2 milyon TL tutarında %4,6’sını da diğer stokların oluşturduğu görülmektedir. Diğer yandan dikey yüzdeler olarak, 2014 yılında toplam KİT stokunun %3,4’ü tarım sektörüne, %51,5’i sanayi sektörüne, %45’i hizmetler sektörüne ve %0,2’si de mali kuruluşlara ait bulunmaktadır. 2014 yılında toplam KİT stoku içinde ilk sırayı 2,5 milyar TL stok ile, Toprak Mahsulleri Ofisi almıştır. TMO’nun stokları, ağırlıklı olarak hububat ürünlerinden oluşmaktadır. İkinci sıradaki T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin stokları, 2,4 milyar TL düzeyindedir. T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin stoklarının tamamına yakını şeker, melas, yaş küspe vb. mamul stoklarından oluşmaktadır. Bu iki kuruluşu, 2 milyar TL tutarında stok ile üçüncü sırada BOTAŞ takip etmiştir. BOTAŞ’ın stoklarının büyük bölümünün gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan oluştuğu görülmektedir. Dördüncü sırada yer alan TPAO’nun stok miktarı 837,7 milyon TL düzeyindedir. İlk dört sırayı paylaşan bu kuruluşların stok tutarı, 2014 yılı KİT stoklarının yaklaşık olarak %64,2’sini oluşturmaktadır. KİT’lerin 2010-2014 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 67 sayılı, 2014 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 67/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
118
Çizelge: 67 - KİT'lerin 2010-2014 yılları stokları
(Bin TL)
Stoklar
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
1-Tarım
184.641
1,7
258.357
1,7
358.819
2,1
403.080
2,8
413.030
3,4
9.950
2,5
2-Sanayi:
-Madencilik
834.401
7,7
2.078.653
13,4
2.277.475
13,5
2.526.541
17,4
1.412.218
11,6
(1.114.323)
(44,1)
-İmalat
3.994.162
36,9
4.219.100
27,1
4.347.473
25,7
4.276.338
29,4
4.042.441
33,3
(233.897)
(5,5)
Sayıştay
119
Çizelge: 67 - KİT'lerin 2010-2014 yılları stokları
(Bin TL)
Stoklar
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
1-Tarım
184.641
1,7
258.357
1,7
358.819
2,1
403.080
2,8
413.030
3,4
9.950
2,5
2-Sanayi:
-Madencilik
834.401
7,7
2.078.653
13,4
2.277.475
13,5
2.526.541
17,4
1.412.218
11,6
(1.114.323)
(44,1)
-İmalat
3.994.162
36,9
4.219.100
27,1
4.347.473
25,7
4.276.338
29,4
4.042.441
33,3
(233.897)
(5,5)
Genel Rapor • 2014 120 Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kar giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2010 87.360.420 989.156 86.371.264 73.425.954 1.636.226 3.147.104 78.209.284 8.161.980 10,4 2011 99.654.431 1.016.035 98.638.396 90.513.212 1.892.712 3.875.071 96.280.995 2.357.401 2,4 2012 123.598.121 1.178.757 122.419.364 112.549.728 1.959.802 4.066.093 118.575.623 3.843.741 3,2 2013 113.646.153 1.369.741 112.276.412 100.169.639 999.988 4.193.627 105.363.254 6.913.158 6,6 2014 121.578.624 1.537.771 120.040.853 116.484.865 1.106.398 4.421.514 122.012.777 (1.971.924) (1,6) Son iki yıl farkı 7.932.471 168.030 7.764.441 16.315.226 106.410 227.887 16.649.523 (8.885.082) (53,4) Artış yada azalış (%) 7,0 12,3 6,9 16,3 10,6 5,4 15,8 (128,5) (813,3) () Mali kuruluşlar hariç. Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kar giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2010 48.930.447 554.025 48.376.422 41.125.772 916.448 1.762.688 43.804.909 4.571.513 10,4 2011 49.253.413 502.167 48.751.246 44.735.438 935.458 1.915.223 47.586.119 1.165.127 2,4 2012 59.625.704 568.651 59.057.052 54.295.783 945.440 1.961.548 57.202.771 1.854.282 3,2 2013 51.251.986 617.724 50.634.262 45.174.366 450.973 1.891.236 47.516.575 3.117.686 6,6 2014 51.551.316 652.040 50.899.276 49.391.479 469.131 1.874.794 51.735.404 (836.128) (1,6) Son iki yıl farkı 299.330 34.316 265.014 4.217.113 18.158 (16.442) 4.218.829 (3.953.814) (93,7) Artış yada azalış (%) 0,6 5,6 0,5 9,3 4,0 (0,9) 8,9 (126,8) (1.428,4) () Mali kuruluşlar hariç. Yıllar Çizelge : 68/a - KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) () (Bin TL) Yıllar Çizelge : 68/b - KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) () (Bin TL)
Sayıştay
121
Pazarlama
Satış
Faaliyet
Satış
Brüt
Satış
Net
Satışların
satış ve
Diğer
maliyeti
kârı veya
maliyetine
satışlar
indirimleri
satışlar
maliyeti
dağıtım
giderler
tutarı
zararı
göre kar
giderleri
veya zarar
(1)
(2)
(3=1-2)
(4)
(5)
(6)
(7=4+5+6)
(8=3-7)
(8/7)%
2010
87.360.420
989.156
86.371.264
73.425.954
1.636.226
3.147.104
78.209.284
8.161.980
10,4
2011
99.654.431
1.016.035
98.638.396
90.513.212
1.892.712
3.875.071
96.280.995
2.357.401
2,4
2012
123.598.121
1.178.757
122.419.364
112.549.728
1.959.802
4.066.093
118.575.623
3.843.741
3,2
2013
113.646.153
1.369.741
112.276.412
100.169.639
999.988
4.193.627
105.363.254
6.913.158
6,6
2014
121.578.624
1.537.771
120.040.853
116.484.865
1.106.398
4.421.514
122.012.777
(1.971.924)
(1,6)
Son iki yıl farkı
7.932.471
168.030
7.764.441
16.315.226
106.410
227.887
16.649.523
(8.885.082)
(53,4)
Artış yada azalış (%)
7,0
12,3
6,9
16,3
10,6
5,4
15,8
(128,5)
(813,3)
() Mali kuruluşlar hariç.
Pazarlama
Satış
Faaliyet
Satış
Brüt
Satış
Net
Satışların
satış ve
Diğer
maliyeti
kârı veya
maliyetine
satışlar
indirimleri
satışlar
maliyeti
dağıtım
giderler
tutarı
zararı
göre kar
giderleri
veya zarar
(1)
(2)
(3=1-2)
(4)
(5)
(6)
(7=4+5+6)
(8=3-7)
(8/7)%
2010
48.930.447
554.025
48.376.422
41.125.772
916.448
1.762.688
43.804.909
4.571.513
10,4
2011
49.253.413
502.167
48.751.246
44.735.438
935.458
1.915.223
47.586.119
1.165.127
2,4
2012
59.625.704
568.651
59.057.052
54.295.783
945.440
1.961.548
57.202.771
1.854.282
3,2
2013
51.251.986
617.724
50.634.262
45.174.366
450.973
1.891.236
47.516.575
3.117.686
6,6
2014
51.551.316
652.040
50.899.276
49.391.479
469.131
1.874.794
51.735.404
(836.128)
(1,6)
Son iki yıl farkı
299.330
34.316
265.014
4.217.113
18.158
(16.442)
4.218.829
(3.953.814)
(93,7)
Artış yada azalış (%)
0,6
5,6
0,5
9,3
4,0
(0,9)
8,9
(126,8)
(1.428,4)
() Mali kuruluşlar hariç.
Yıllar
Çizelge : 68/a - KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) ()
(Bin TL)
Yıllar
Çizelge : 68/b - KİT'lerin 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) ()
(Bin TL)
Çizelge : 69 - KİT'lerin sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları (Cari fiyatlarla) ()
(Bin TL)
Satış sonuçları
Brüt satışlar
(1)
Satış
indirimleri
(2)
Net satışlar
(3=1-2)
Satışların
maliyeti
(4)
Pazarlama
satış ve
dağıtım
giderleri
(5)
Diğer
giderler
(6)
Satış maliyeti
tutarı
(7=4+5+6)
Faaliyet kârı
veya zararı
(8=3-7)
Satış
maliyetine
göre kâr veya
zarar
(8/7) (%)
a) Tarım
496.420
290
496.130
409.881
13.100
133.558
556.539
(60.409)
(10,9)
b) Sanayi:
(1) Madencilik
7.354.127
243.319
7.110.808
4.323.516
467.502
1.715.756
6.506.774
604.034
9,3
(2) İmalat sanayi
7.112.307
26.210
7.086.097
6.266.960
298.937
416.972
6.982.869
103.228
1,5
(3) Enerji
52.308.834
708.105
51.600.729
51.673.500
8.006
740.048
52.421.554
(820.825)
(1,6)
Toplam
(b)
66.775.268
977.634
65.797.634
62.263.976
774.445
2.872.776
65.911.197
(113.563)
(0,2)
c) Hizmetler:
(1) Ulaştırma-haberleşme
45.723.864
475.021
45.248.843
46.025.390
105.156
1.192.862
47.323.408
(2.074.565)
(4,4)
(2) Ticaret
8.260.946
84.067
8.176.879
7.589.377
213.150
102.388
7.904.915
271.964
3,4
(3) Diğer hizmetler
322.126
759
321.367
196.241
547
119.930
316.718
4.649
1,5
Toplam
( c)
54.306.936
559.847
53.747.089
53.811.008
318.853
1.415.180
55.545.041
(1.797.952)
(3)
KİT toplamı
121.578.624
1.537.771
120.040.853116.484.865
1.106.398
4.421.514
122.012.777
(1.971.924)
(1,6)
() Mali kuruluşlar hariç
Genel Rapor • 2014
122
KİT’lerin 2010 yılına göre 2014 yılı brüt satışları cari fiyatlarla %39,2 oranında
artarken, net satış gelirleri artış oranı %38,9 satış maliyet giderleri artış oranı %55,9 olarak
gerçekleşmiştir.
Madencilik, ticaret ve diğer hizmetler dışındaki sektörlerin dönem sonuçları zarar
oluşturmuş, 2014 yılı toplam faaliyet sonucu 2013 yılına göre %128,5 oranında azalışla 1,9
milyar TL zarar olarak gerçekleşmiştir.
Sabit fiyatlar bazında dalgalı seyir izleyen net satış gelirleri 2014 yılında 2010 yılına
göre %5,2 oranında artışla 50,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde satış maliyet
tutarındaki artışın %18,1 oranında oluşması faaliyet sonucunu zarara dönüştürmüştür.
KİT’lerin dönemi faaliyet sonuçlarına göre hesaplanan maliyet, dönem, satış, faaliyet
sonucu göstergeleri ile mali kârlılık göstergeleri 70 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 70- KİT'lerle ilgili satış göstergeleri () (%)
Göstergeler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki
yıl farkı
1-Maliyet giderleri göstergesi :
-Satış.üretim maliyeti/Net satış hasılatı x 100 85,0 91,8 91,9 89,2 97,0 7,8
2-Dönem giderleri göstergesi :
-Satış giderleri/Net satış hasılatı x 100 1,9 1,9 1,6 0,9 0,9 -
-Diğer dönem giderleri/Net satış hasılatı x 100 3,6 3,9 3,3 3,7 3,7 -
3-Satış göstergesi :
-Satış maliyeti tutarı/Net satış hasılatı x 100 90,5 97,6 96,8 93,8 101,6 7,8
4-Faaliyet sonucu göstergesi :
-Faaliyet kârı/Net satış hasılatı x 100 9,5 2,4 3,2 6,2 (1,6) (7,8)
5-Mali kârlılık/zararlılık :
-Dönem sonucu/Öz kaynaklar x 100 9,7 4,1 6,3 6,1 - (100)
-Dönem sonucu/Aktif toplamı x 100 6,7 2,6 3,8 4,1 - (100)
()Mali kuruluşlar hariç.
2014 yılında mali kuruluşlar dışında kalan KİT’lerin 5,2 milyar TL tutarındaki dönem
kârına karşılık, 6,6 milyar TL dönem zararı oluştuğundan, mali kârlılık rasyoları
hesaplanmamıştır.
b) Dönem sonuçları:
KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ilişkin dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 71/a,
2003 sabit fiyatlarıyla 71/b, 2014 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 72,
kuruluş bazında brüt satış kârı veya zararı ile faaliyet ve dönem sonuçları 73 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Sayıştay
123
KİT’lerin 2010 yılına göre 2014 yılı brüt satışları cari fiyatlarla %39,2 oranında
artarken, net satış gelirleri artış oranı %38,9 satış maliyet giderleri artış oranı %55,9 olarak
gerçekleşmiştir.
Madencilik, ticaret ve diğer hizmetler dışındaki sektörlerin dönem sonuçları zarar
oluşturmuş, 2014 yılı toplam faaliyet sonucu 2013 yılına göre %128,5 oranında azalışla 1,9
milyar TL zarar olarak gerçekleşmiştir.
Sabit fiyatlar bazında dalgalı seyir izleyen net satış gelirleri 2014 yılında 2010 yılına
göre %5,2 oranında artışla 50,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde satış maliyet
tutarındaki artışın %18,1 oranında oluşması faaliyet sonucunu zarara dönüştürmüştür.
KİT’lerin dönemi faaliyet sonuçlarına göre hesaplanan maliyet, dönem, satış, faaliyet
sonucu göstergeleri ile mali kârlılık göstergeleri 70 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 70- KİT'lerle ilgili satış göstergeleri () (%)
Göstergeler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki
yıl farkı
1-Maliyet giderleri göstergesi :
-Satış.üretim maliyeti/Net satış hasılatı x 100 85,0 91,8 91,9 89,2 97,0 7,8
2-Dönem giderleri göstergesi :
-Satış giderleri/Net satış hasılatı x 100 1,9 1,9 1,6 0,9 0,9 -
-Diğer dönem giderleri/Net satış hasılatı x 100 3,6 3,9 3,3 3,7 3,7 -
3-Satış göstergesi :
-Satış maliyeti tutarı/Net satış hasılatı x 100 90,5 97,6 96,8 93,8 101,6 7,8
4-Faaliyet sonucu göstergesi :
-Faaliyet kârı/Net satış hasılatı x 100 9,5 2,4 3,2 6,2 (1,6) (7,8)
5-Mali kârlılık/zararlılık :
-Dönem sonucu/Öz kaynaklar x 100 9,7 4,1 6,3 6,1 - (100)
-Dönem sonucu/Aktif toplamı x 100 6,7 2,6 3,8 4,1 - (100)
()Mali kuruluşlar hariç.
2014 yılında mali kuruluşlar dışında kalan KİT’lerin 5,2 milyar TL tutarındaki dönem
kârına karşılık, 6,6 milyar TL dönem zararı oluştuğundan, mali kârlılık rasyoları
hesaplanmamıştır.
b) Dönem sonuçları:
KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ilişkin dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 71/a,
2003 sabit fiyatlarıyla 71/b, 2014 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 72,
kuruluş bazında brüt satış kârı veya zararı ile faaliyet ve dönem sonuçları 73 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 71/a - KİT'lerin 2010-2014 yılları gelir ve gider unsurları (Cari fiyatlarla) ()
2010 2011 2012
Tutar %
A-Brüt satışlar 87.360.420 99.654.431 123.598.121 113.646.153 121.578.624 7.932.471 7,0
1-Yurt içi satışlar 73.551.310 85.165.290 94.594.103 94.374.721 95.141.941 767.220 0,8
2-Yurt dışı satışlar 3.237.257 3.826.313 14.617.418 3.915.357 4.844.747 929.390 23,7
3-Diğer gelirler 10.571.853 10.662.828 14.386.600 15.356.075 21.591.936 6.235.861 40,6
B-Satış indirimleri (-) 989.156 1.016.035 1.178.757 1.369.741 1.537.771 168.030 12,3
1- Satıştan iadeler (-) 622.039 468.419 528.720 643.188 742.255 99.067 15,4
2- Satış iskontoları (-) 11.763 43.294 99.334 339.720 144.589 (195.131) (57,4)
3- Diğer indirimler (-) 355.354 504.322 550.703 386.833 650.927 264.094 68,3
C-Net satışlar 86.371.264 98.638.396 122.419.364 112.276.412 120.040.853 7.764.441 6,9
D-Satışların maliyeti (-) 73.425.954 90.513.212 112.549.728 100.169.639 116.484.865 16.315.226 16,3
1-Satılan mamuller maliyeti (-) 24.903.196 15.199.932 33.504.853 16.034.845 21.778.145 5.743.300 35,8
2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 34.705.995 59.150.728 55.411.694 61.755.573 67.638.145 5.882.572 9,5
3-Satılan hizmet maliyeti (-) 6.339.682 7.196.387 10.772.108 8.391.226 6.738.451 (1.652.775) (19,7)
4-Diğer satışların maliyeti (-) 7.477.081 8.966.165 12.861.073 13.987.995 20.330.124 6.342.129 45,3
Brüt satış kârı 12.945.310 8.125.184 9.869.636 12.106.773 3.555.988 (8.550.785) (70,6)
E-Faaliyet giderleri (-) 4.783.330 5.767.783 6.025.895 5.193.615 5.527.912 334.297 6,4
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 326.719 740.575 493.082 449.991 795.821 345.830 76,9
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 1.636.226 1.892.712 1.959.802 999.988 1.106.398 106.410 10,6
3-Genel yönetim giderleri (-) 2.820.385 3.134.496 3.573.011 3.743.636 3.625.693 (117.943) (3,2)
Faaliyet kârı 8.161.980 2.357.401 3.843.741 6.913.158 (1.971.924) (8.885.082) (128,5)
F-Diğer faal. olağan gelir ve kârlar 6.289.022 7.949.161 7.364.440 9.070.922 9.024.183 (46.739) (0,5)
1-İştiraklerden temettü gelirleri 430.205 791.309 680.827 1.017.793 616.405 (401.388) (39,4)
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 380.229 813.844 663.030 700.892 323.966 (376.926) (53,8)
3-Faiz gelirleri 597.644 626.316 799.194 1.094.803 891.868 (202.935) (18,5)
4-Komisyon gelirleri 536 13.115 4.083 558 1.049 491 88,0
5-Konusu kalmayan karşılıklar 412.757 604.571 243.503 97.754 119.711 21.957 22,5
6-Menkul kıymet satış kârları 19.901 15.864 33.528 82.484 451.423 368.939 447,3
7-Kambiyo kârları 1.079.091 1.419.955 1.150.550 1.570.747 1.983.763 413.016 26,3
8-Reeskont faiz gelirleri 133.234 40.113 35.944 38.636 2.692 7,5
9-Enflasyon düzeltmesi kârları
10-Diğer olağan gelir ve kârlar 3.368.659 3.530.953 3.749.612 4.469.947 4.597.362 127.415 2,9
G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 4.052.100 4.537.807 4.409.855 5.706.870 5.669.996 (36.874) (0,6)
1-Komisyon giderleri (-) 11.420 146.950 22.687 25.356 30.970 5.614 22,1
2-Karşılık giderleri (-) 1.087.063 492.407 583.056 530.174 111.811 (418.363) (78,9)
3-Menkul kıymet satış zararları (-) 86 27.475 10.264 24.793 14.529 141,6
4-Kambiyo zararları (-) 729.124 1.082.107 795.734 1.091.717 1.288.405 196.688 18,0
5-Reeskont faiz giderleri (-) 52.355 35.944 47.369 26.790 (20.579) (43,4)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-)
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 2.224.493 2.763.902 2.944.959 4.001.990 4.187.227 185.237 4,6
H-Finansman giderleri (-) 891.513 1.578.128 501.578 1.043.114 645.881 (397.233) (38,1)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 328.682 203.999 166.212 106.632 165.095 58.463 54,8
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 562.831 1.374.129 335.366 936.482 480.786 (455.696) (48,7)
Olağan kâr 9.507.389 4.190.627 6.296.748 9.234.096 736.382 (8.497.714) (92,0)
I-Olağan dışı gelir ve kârlar 3.969.160 12.195.121 3.591.947 4.182.074 2.248.792 (1.933.282) (46,2)
J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 6.728.214 13.241.674 4.731.849 8.477.426 4.412.807 (4.064.619) (47,9)
Dönem kârı veya zararı 6.748.335 3.144.074 5.156.846 4.938.744 (1.427.633) (6.366.377) (128,9)
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal
yükümlülük karşılıkları 1.973.077 1.301.089 1.386.924 1.900.062 1.085.218 (814.844) (42,9)
Net dönem kârı veya zararı 4.775.258 1.842.985 3.769.922 3.038.682 (2.512.851) (5.551.533) (182,7)
() Mali kuruluşlar hariç
(Bin TL)
Gelir ve giderler Son iki yıl farkı2013 2014
Genel Rapor • 2014
124
Çizelge: 71/b - KİT'lerin 2010-2014 yılları gelir ve gider unsurları (2003 yılı fiyatlarıyla) ()
Tutar %
A-Brüt satışlar 48.930.447 49.253.413 59.625.704 51.251.986 51.551.316 299.330 0,6
1-Yurt içi satışlar 41.195.984 42.092.270 45.633.703 42.560.982 40.341.732 (2.219.250) (5,2)
2-Yurt dışı satışlar 1.813.183 1.891.125 7.051.675 1.765.742 2.054.252 288.509 16,3
3-Diğer gelirler 5.921.280 5.270.018 6.940.325 6.925.262 9.155.332 2.230.071 32,2
B-Satış indirimleri (-) 554.025 502.167 568.651 617.724 652.040 34.316 5,6
1- Satıştan iadeler (-) 348.403 231.512 255.063 290.064 314.728 24.664 8,5
2- Satış iskontoları (-) 6.588 21.398 47.920 153.206 61.308 (91.898) (60,0)
3- Diğer indirimler (-) 199.033 249.257 265.668 174.453 276.004 101.550 58,2
C-Net satışlar 48.376.422 48.751.246 59.057.052 50.634.262 50.899.276 265.014 0,5
D-Satışların maliyeti (-) 41.125.772 44.735.438 54.295.783 45.174.366 49.391.479 4.217.113 9,3
1-Satılan mamuller maliyeti (-) 13.948.245 7.512.446 16.163.275 7.231.372 9.234.288 2.002.916 27,7
2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 19.438.778 29.234.779 26.731.484 27.850.443 28.679.675 829.231 3,0
3-Satılan hizmet maliyeti (-) 3.550.847 3.556.757 5.196.637 3.784.264 2.857.213 (927.051) (24,5)
4-Diğer satışların maliyeti (-) 4.187.902 4.431.456 6.204.387 6.308.287 8.620.304 2.312.017 36,7
Brüt satış kârı veya zararı 7.250.650 4.015.808 4.761.270 5.459.896 1.507.797 (3.952.099) (72,4)
E-Faaliyet giderleri (-) 2.679.136 2.850.681 2.906.988 2.342.209 2.343.925 1.715 0,1
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 182.995 366.023 237.871 202.936 337.441 134.505 66,3
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 916.448 935.458 945.440 450.973 469.131 18.158 4,0
3-Genel yönetim giderleri (-) 1.579.694 1.549.200 1.723.677 1.688.300 1.537.353 (150.947) (8,9)
Faaliyet kârı veya zararı 4.571.513 1.165.127 1.854.282 3.117.686 (836.128) (3.953.814) (126,8)
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 3.522.472 3.928.810 3.552.723 4.090.792 3.826.401 (264.391) (6,5)
1-İştiraklerden temettü gelirleri 240.957 391.098 328.442 459.003 261.366 (197.637) (43,1)
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 212.966 402.236 319.856 316.087 137.367 (178.720) (56,5)
3-Faiz gelirleri 334.740 309.552 385.544 493.733 378.167 (115.566) (23,4)
4-Komisyon gelirleri 300 6.482 1.970 252 445 193 76,8
5-Konusu kalmayan karşılıklar 231.185 298.804 117.470 44.085 50.759 6.674 15,1
6-Menkul kıymet satış kârları 11.147 7.841 16.174 37.199 191.411 154.212 414,6
7-Kambiyo kârları 604.397 701.802 555.044 708.373 841.148 132.774 18,7
8-Reeskont faiz gelirleri 0 65.850 19.351 16.210 16.382 172 1,1
9-Enflasyon düzeltmesi kârları 0 0 0 0 0
10-Diğer olağan gelir ve kârlar 1.886.781 1.745.146 1.808.873 2.015.851 1.949.356 (66.494) (3,3)
G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 2.269.575 2.242.775 2.127.384 2.573.676 2.404.171 (169.506) (6,6)
1-Komisyon giderleri (-) 6.396 72.629 10.945 11.435 13.132 1.697 14,8
2-Karşılık giderleri (-) 608.862 243.368 281.276 239.097 47.410 (191.687) (80,2)
3-Menkul kıymet satış zararları (-) 0 43 13.254 4.629 10.513 5.884 127,1
4-Kambiyo zararları (-) 408.381 534.823 383.875 492.341 546.305 53.964 11,0
5-Reeskont faiz giderleri (-) 0 25.876 17.340 21.362 11.359 (10.003) (46,8)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 0 0 0 0 0
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 1.245.935 1.366.037 1.420.695 1.804.812 1.775.452 (29.360) (1,6)
H-Finansman giderleri (-) 499.335 779.977 241.969 470.422 273.864 (196.558) (41,8)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 184.094 100.825 80.183 48.089 70.003 21.914 45,6
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 315.241 679.152 161.786 422.333 203.861 (218.472) (51,7)
Olağan kâr veya zarar 5.325.075 2.071.184 3.037.652 4.164.380 312.238 (3.852.142) (92,5)
I-Olağan dışı gelir ve kârlar 2.223.121 6.027.342 1.732.812 1.886.026 953.524 (932.502) (49,4)
J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 3.768.463 6.544.592 2.282.719 3.823.138 1.871.102 (1.952.036) (51,1)
Dönem kârı veya zararı 3.779.733 1.553.934 2.487.745 2.227.268 (605.340) (2.832.608) (127,2)
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal 0 0 0 0 0
yükümlülük karşılıkları 1.105.118 643.053 669.074 856.887 460.150 (396.737) (46,3)
Net dönem kârı veya zararı 2.674.615 910.881 1.818.670 1.370.381 (1.065.490) (2.435.870) (177,8)
() Mali kuruluşlar hariç
(Bin TL)
Gelir ve giderler 2013 Son iki yıl farkı20142010 2011 2012
Sayıştay
125
Çizelge: 71/b - KİT'lerin 2010-2014 yılları gelir ve gider unsurları (2003 yılı fiyatlarıyla) ()
Tutar %
A-Brüt satışlar 48.930.447 49.253.413 59.625.704 51.251.986 51.551.316 299.330 0,6
1-Yurt içi satışlar 41.195.984 42.092.270 45.633.703 42.560.982 40.341.732 (2.219.250) (5,2)
2-Yurt dışı satışlar 1.813.183 1.891.125 7.051.675 1.765.742 2.054.252 288.509 16,3
3-Diğer gelirler 5.921.280 5.270.018 6.940.325 6.925.262 9.155.332 2.230.071 32,2
B-Satış indirimleri (-) 554.025 502.167 568.651 617.724 652.040 34.316 5,6
1- Satıştan iadeler (-) 348.403 231.512 255.063 290.064 314.728 24.664 8,5
2- Satış iskontoları (-) 6.588 21.398 47.920 153.206 61.308 (91.898) (60,0)
3- Diğer indirimler (-) 199.033 249.257 265.668 174.453 276.004 101.550 58,2
C-Net satışlar 48.376.422 48.751.246 59.057.052 50.634.262 50.899.276 265.014 0,5
D-Satışların maliyeti (-) 41.125.772 44.735.438 54.295.783 45.174.366 49.391.479 4.217.113 9,3
1-Satılan mamuller maliyeti (-) 13.948.245 7.512.446 16.163.275 7.231.372 9.234.288 2.002.916 27,7
2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 19.438.778 29.234.779 26.731.484 27.850.443 28.679.675 829.231 3,0
3-Satılan hizmet maliyeti (-) 3.550.847 3.556.757 5.196.637 3.784.264 2.857.213 (927.051) (24,5)
4-Diğer satışların maliyeti (-) 4.187.902 4.431.456 6.204.387 6.308.287 8.620.304 2.312.017 36,7
Brüt satış kârı veya zararı 7.250.650 4.015.808 4.761.270 5.459.896 1.507.797 (3.952.099) (72,4)
E-Faaliyet giderleri (-) 2.679.136 2.850.681 2.906.988 2.342.209 2.343.925 1.715 0,1
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 182.995 366.023 237.871 202.936 337.441 134.505 66,3
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 916.448 935.458 945.440 450.973 469.131 18.158 4,0
3-Genel yönetim giderleri (-) 1.579.694 1.549.200 1.723.677 1.688.300 1.537.353 (150.947) (8,9)
Faaliyet kârı veya zararı 4.571.513 1.165.127 1.854.282 3.117.686 (836.128) (3.953.814) (126,8)
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 3.522.472 3.928.810 3.552.723 4.090.792 3.826.401 (264.391) (6,5)
1-İştiraklerden temettü gelirleri 240.957 391.098 328.442 459.003 261.366 (197.637) (43,1)
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 212.966 402.236 319.856 316.087 137.367 (178.720) (56,5)
3-Faiz gelirleri 334.740 309.552 385.544 493.733 378.167 (115.566) (23,4)
4-Komisyon gelirleri 300 6.482 1.970 252 445 193 76,8
5-Konusu kalmayan karşılıklar 231.185 298.804 117.470 44.085 50.759 6.674 15,1
6-Menkul kıymet satış kârları 11.147 7.841 16.174 37.199 191.411 154.212 414,6
7-Kambiyo kârları 604.397 701.802 555.044 708.373 841.148 132.774 18,7
8-Reeskont faiz gelirleri 0 65.850 19.351 16.210 16.382 172 1,1
9-Enflasyon düzeltmesi kârları 0 0 0 0 0
10-Diğer olağan gelir ve kârlar 1.886.781 1.745.146 1.808.873 2.015.851 1.949.356 (66.494) (3,3)
G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 2.269.575 2.242.775 2.127.384 2.573.676 2.404.171 (169.506) (6,6)
1-Komisyon giderleri (-) 6.396 72.629 10.945 11.435 13.132 1.697 14,8
2-Karşılık giderleri (-) 608.862 243.368 281.276 239.097 47.410 (191.687) (80,2)
3-Menkul kıymet satış zararları (-) 0 43 13.254 4.629 10.513 5.884 127,1
4-Kambiyo zararları (-) 408.381 534.823 383.875 492.341 546.305 53.964 11,0
5-Reeskont faiz giderleri (-) 0 25.876 17.340 21.362 11.359 (10.003) (46,8)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 0 0 0 0 0
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 1.245.935 1.366.037 1.420.695 1.804.812 1.775.452 (29.360) (1,6)
H-Finansman giderleri (-) 499.335 779.977 241.969 470.422 273.864 (196.558) (41,8)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 184.094 100.825 80.183 48.089 70.003 21.914 45,6
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 315.241 679.152 161.786 422.333 203.861 (218.472) (51,7)
Olağan kâr veya zarar 5.325.075 2.071.184 3.037.652 4.164.380 312.238 (3.852.142) (92,5)
I-Olağan dışı gelir ve kârlar 2.223.121 6.027.342 1.732.812 1.886.026 953.524 (932.502) (49,4)
J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 3.768.463 6.544.592 2.282.719 3.823.138 1.871.102 (1.952.036) (51,1)
Dönem kârı veya zararı 3.779.733 1.553.934 2.487.745 2.227.268 (605.340) (2.832.608) (127,2)
K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal 0 0 0 0 0
yükümlülük karşılıkları 1.105.118 643.053 669.074 856.887 460.150 (396.737) (46,3)
Net dönem kârı veya zararı 2.674.615 910.881 1.818.670 1.370.381 (1.065.490) (2.435.870) (177,8)
() Mali kuruluşlar hariç
(Bin TL)
Gelir ve giderler 2013 Son iki yıl farkı20142010 2011 2012
Çizelge: 72
Genel Rapor • 2014
126
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
Tarım
:
TİGEM
102.894
13.069
8.779
135.292
32.397
30.099
142.981
30.865
15.823
173.178
43.574
32.054
86.249
(60.409)
(124.681)
M
adencilik :
ETİ M
aden İşl. AŞ
589.942
428.940
439.378
971.183
773.919
841.485
996.283
749.880
779.077
1.053.081
773.966
841.797
1.288.464
938.557
1.032.916
TKİ (Konsolide)
618.489
329.135
340.110
929.083
595.846
513.807
1.221.875
842.318
860.016
721.637
362.127
178.037
540.777
109.778
(8.865)
TTK
(Konsolide)
(327.057)
(438.252)
(456.375)
(313.856)
(436.453)
(460.056)
(356.250)
(487.073)
(529.356)
(387.205)
(526.941)
(558.658)
(390.825)
(542.993)
(580.760)
TPAO
1.087.879
456.682
1.297.369
1.619.598
545.016
1.792.793
1.602.163
697.533
1.471.136
1.865.675
972.183
1.634.199
1.348.876
98.692
839.412
İmalat :
ESK
16.303
(8.090)
(9.392)
(11.730)
(49.252)
(48.854)
39.121
(21.493)
(25.534)
28.518
(38.434)
(45.447)
(45.308)
(86.445)
(91.142)
M
KE
291.048
150.244
60.670
422.132
260.280
164.969
376.862
198.411
138.808
387.398
199.196
136.862
359.082
151.428
5.759
Sümer Holding AŞ (1)
978
(21.121)
(23.886)
(105)
(18.166)
(105.101)
T. Şeker Fabrikaları AŞ
131.800
(16.668)
(59.750)
142.507
(14.756)
(134.883)
124.148
(43.845)
(198.228)
61.070
(116.581)
(251.362)
183.994
(3.793)
(197.026)
T.Elektromekanik San. AŞ
574
(8.484)
(13.534)
(7.837)
(17.905)
(26.236)
(10.189)
(22.446)
(36.862)
(20.223)
(33.927)
(49.136)
2.050
(13.400)
(23.080)
ÇAY-KUR
156.001
22.869
(26.991)
98.253
(26.926)
(74.557)
171.758
(1.681)
(64.828)
194.851
(44.034)
(39.301)
256.039
36.276
12.062
T.Vagon Sanayi TAŞ
17.624
6.530
974
22.699
11.286
2.375
11.192
(1.113)
(22.301)
6.562
(7.594)
(21.393)
22.767
6.700
13
T.Lokomotif ve M
otor San. TAŞ
23.739
13.242
8.280
23.267
10.071
1.829
25.112
9.409
(4.326)
25.093
8.335
(8.031)
29.774
14.442
3.702
T.Demiryolu M
ak.San. TAŞ
12.553
4.056
725
13.073
3.608
543
(14.602)
(23.335)
(42.375)
13.579
4.158
323
10.659
10.598
1.687
Acıpayam
Selüloz San. ve Tic. AŞ
933
(159)
(286)
911
(115)
(198)
DOĞUSAN
Boru San. ve Tic. AŞ
243
(401)
(1.264)
33
(846)
(1.207)
265
(513)
(1.013)
227
(541)
(1.176)
80
(740)
(1.528)
TH
KBİ (2)
(1.482)
6.255
(1.357)
7.204
(1.345)
9.439
(1.448)
6.980
(1.301)
1.976
Enerji :
T. Elektrik Tic. ve Taahhüt AŞ
1.377.605
1.352.936
1.123.540
(396.232)
(420.431)
(463.228)
1.113.414
1.069.606
859.122
616.299
561.722
573.859
(35.775)
(99.411)
25.429
EÜAŞ (Konsolide)
6.363.221
6.220.884
5.503.061
2.352.385
2.199.407
1.555.094
1.102.023
947.297
573.440
3.678.468
3.516.047
2.981.214
(1.309.783)
(1.509.670)
(2.527.342)
TEDAŞ (Konsolide) (3)
573.311
(1.153.853)
(1.930.330)
1.325.649
(404.498)
(178.680)
1.248.200
(596.988)
(34.543)
(361.341)
(4.373.150)
(381.360)
(539.853)
T. Elektrik İletim
AŞ
326.343
272.658
469.852
354.156
291.561
311.183
919.438
843.416
1.090.538
690.090
605.427
1.037.169
1.272.787
1.171.048
1.422.558
Ankara Doğal Elektrik Üretim
ve Tic. AŞ
(641)
1.642
(714)
2.350
(877)
2.843
(1.084)
1.106
(1.432)
1.977
Ulaştırma - haberleşme :
TDİ
13.397
(20.476)
(48.789)
1.839
(31.959)
(28.022)
13.085
(21.657)
(12.015)
14.819
(13.217)
12.647
2.302
(26.337)
(20.825)
BOTAŞ
553.066
496.518
202.544
(1.502.632)
(1.558.160)
(1.342.476)
(686.748)
(771.188)
(606.244)
10.972
(68.234)
1.556.465
(1.679.791)
(1.765.826)
(587.278)
TCDD
(Füzyon)
(598.692)
(865.494)
(866.337)
(542.105)
(962.993)
(733.327)
(737.751)
(1.132.199)
(877.508)
(740.945)
(1.178.359)
(1.280.554)
(1.481.850)
(1.983.927)
(1.874.310)
PTT
314.369
38.032
143.624
354.219
2.755
174.039
433.670
52.287
171.445
524.995
(124.947)
64.543
549.207
117.579
287.925
DHM
İ
742.564
666.575
746.303
975.151
885.728
811.075
788.281
672.076
754.756
1.050.904
933.831
796.275
1.451.737
1.317.397
918.923
Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşl.
112.593
53.021
66.983
201.936
134.997
151.217
222.448
148.975
155.028
239.903
154.575
167.938
280.094
211.262
228.345
TÜRKSAT
30.542
27.079
78.482
16.994
9.622
162.202
135.475
125.807
185.130
149.459
111.464
200.751
101.754
55.287
79.128
Çizelge: 73- KİT'lerin 2010-2014 dönemi faaliyet ve dönem
sonuçları
2013
2014
Kuruluşlar
(Bin TL)
2010
2011
2012
Sayıştay
127
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
Tarım
:
TİGEM
102.894
13.069
8.779
135.292
32.397
30.099
142.981
30.865
15.823
173.178
43.574
32.054
86.249
(60.409)
(124.681)
M
adencilik :
ETİ M
aden İşl. AŞ
589.942
428.940
439.378
971.183
773.919
841.485
996.283
749.880
779.077
1.053.081
773.966
841.797
1.288.464
938.557
1.032.916
TKİ (Konsolide)
618.489
329.135
340.110
929.083
595.846
513.807
1.221.875
842.318
860.016
721.637
362.127
178.037
540.777
109.778
(8.865)
TTK
(Konsolide)
(327.057)
(438.252)
(456.375)
(313.856)
(436.453)
(460.056)
(356.250)
(487.073)
(529.356)
(387.205)
(526.941)
(558.658)
(390.825)
(542.993)
(580.760)
TPAO
1.087.879
456.682
1.297.369
1.619.598
545.016
1.792.793
1.602.163
697.533
1.471.136
1.865.675
972.183
1.634.199
1.348.876
98.692
839.412
İmalat :
ESK
16.303
(8.090)
(9.392)
(11.730)
(49.252)
(48.854)
39.121
(21.493)
(25.534)
28.518
(38.434)
(45.447)
(45.308)
(86.445)
(91.142)
M
KE
291.048
150.244
60.670
422.132
260.280
164.969
376.862
198.411
138.808
387.398
199.196
136.862
359.082
151.428
5.759
Sümer Holding AŞ (1)
978
(21.121)
(23.886)
(105)
(18.166)
(105.101)
T. Şeker Fabrikaları AŞ
131.800
(16.668)
(59.750)
142.507
(14.756)
(134.883)
124.148
(43.845)
(198.228)
61.070
(116.581)
(251.362)
183.994
(3.793)
(197.026)
T.Elektromekanik San. AŞ
574
(8.484)
(13.534)
(7.837)
(17.905)
(26.236)
(10.189)
(22.446)
(36.862)
(20.223)
(33.927)
(49.136)
2.050
(13.400)
(23.080)
ÇAY-KUR
156.001
22.869
(26.991)
98.253
(26.926)
(74.557)
171.758
(1.681)
(64.828)
194.851
(44.034)
(39.301)
256.039
36.276
12.062
T.Vagon Sanayi TAŞ
17.624
6.530
974
22.699
11.286
2.375
11.192
(1.113)
(22.301)
6.562
(7.594)
(21.393)
22.767
6.700
13
T.Lokomotif ve M
otor San. TAŞ
23.739
13.242
8.280
23.267
10.071
1.829
25.112
9.409
(4.326)
25.093
8.335
(8.031)
29.774
14.442
3.702
T.Demiryolu M
ak.San. TAŞ
12.553
4.056
725
13.073
3.608
543
(14.602)
(23.335)
(42.375)
13.579
4.158
323
10.659
10.598
1.687
Acıpayam
Selüloz San. ve Tic. AŞ
933
(159)
(286)
911
(115)
(198)
DOĞUSAN
Boru San. ve Tic. AŞ
243
(401)
(1.264)
33
(846)
(1.207)
265
(513)
(1.013)
227
(541)
(1.176)
80
(740)
(1.528)
TH
KBİ (2)
(1.482)
6.255
(1.357)
7.204
(1.345)
9.439
(1.448)
6.980
(1.301)
1.976
Enerji :
T. Elektrik Tic. ve Taahhüt AŞ
1.377.605
1.352.936
1.123.540
(396.232)
(420.431)
(463.228)
1.113.414
1.069.606
859.122
616.299
561.722
573.859
(35.775)
(99.411)
25.429
EÜAŞ (Konsolide)
6.363.221
6.220.884
5.503.061
2.352.385
2.199.407
1.555.094
1.102.023
947.297
573.440
3.678.468
3.516.047
2.981.214
(1.309.783)
(1.509.670)
(2.527.342)
TEDAŞ (Konsolide) (3)
573.311
(1.153.853)
(1.930.330)
1.325.649
(404.498)
(178.680)
1.248.200
(596.988)
(34.543)
(361.341)
(4.373.150)
(381.360)
(539.853)
T. Elektrik İletim
AŞ
326.343
272.658
469.852
354.156
291.561
311.183
919.438
843.416
1.090.538
690.090
605.427
1.037.169
1.272.787
1.171.048
1.422.558
Ankara Doğal Elektrik Üretim
ve Tic. AŞ
(641)
1.642
(714)
2.350
(877)
2.843
(1.084)
1.106
(1.432)
1.977
Ulaştırma - haberleşme :
TDİ
13.397
(20.476)
(48.789)
1.839
(31.959)
(28.022)
13.085
(21.657)
(12.015)
14.819
(13.217)
12.647
2.302
(26.337)
(20.825)
BOTAŞ
553.066
496.518
202.544
(1.502.632)
(1.558.160)
(1.342.476)
(686.748)
(771.188)
(606.244)
10.972
(68.234)
1.556.465
(1.679.791)
(1.765.826)
(587.278)
TCDD
(Füzyon)
(598.692)
(865.494)
(866.337)
(542.105)
(962.993)
(733.327)
(737.751)
(1.132.199)
(877.508)
(740.945)
(1.178.359)
(1.280.554)
(1.481.850)
(1.983.927)
(1.874.310)
PTT
314.369
38.032
143.624
354.219
2.755
174.039
433.670
52.287
171.445
524.995
(124.947)
64.543
549.207
117.579
287.925
DHM
İ
742.564
666.575
746.303
975.151
885.728
811.075
788.281
672.076
754.756
1.050.904
933.831
796.275
1.451.737
1.317.397
918.923
Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşl.
112.593
53.021
66.983
201.936
134.997
151.217
222.448
148.975
155.028
239.903
154.575
167.938
280.094
211.262
228.345
TÜRKSAT
30.542
27.079
78.482
16.994
9.622
162.202
135.475
125.807
185.130
149.459
111.464
200.751
101.754
55.287
79.128
Çizelge: 73- KİT'lerin 2010-2014 dönemi faaliyet ve dönem
sonuçları
2013
2014
Kuruluşlar
(Bin TL)
2010
2011
2012
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
Bürüt satış
Faaliyet
Dönem
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
Ticaret :
DM
O
98.932
46.663
64.485
142.952
75.984
112.856
135.291
63.081
92.924
139.551
59.479
110.693
143.319
47.017
137.144
TM
O
467.439
360.051
281.791
485.035
396.129
44.275
220.263
137.244
13.530
328.100
222.723
102.635
359.304
205.100
70.073
Başkent Doğalgaz Dağıtım
AŞ
100.312
74.381
30.583
69.620
36.020
48.739
95.907
56.861
57.304
T. Petrolleri Petrol Dağıtım
AŞ
52.496
3.541
(47.800)
106.552
39.808
52.244
105.133
26.940
5.183
84.879
19.847
53.262
Diğer hizm
etler :
Gayrim
enkul AŞ
(152.147)
(262.643)
(661.128)
(165.630)
(237.748)
(316.987)
(111.318)
(150.607)
(163.332)
(73.973)
(101.973)
(116.809)
(7.897)
(27.571)
(33.219)
Arıcak
Turizm
Tic. AŞ
(436)
(1.050)
(377)
(495)
(573)
(376)
(519)
(591)
(377)
(612)
(613)
(378)
(526)
(526)
Bileşim
Ziraat-Halk
Alt.Dağ.Kan.Ve Öd.Sis. AŞ
9.002
5.923
6.009
4.017
1.194
2.284
4.010
716
1.615
6.189
2.674
3.571
(434)
(3.700)
2.248
Em
lak
Konut Gayrim
enkul Yatırım
Ort. AŞ
748.812
647.403
605.363
306.735
202.579
343.973
499.242
432.716
488.913
1.158.011
957.190
1.230.195
Ziraat Teknoloji Hizm
. AŞ
10.058
229
441
11.812
451
705
13.290
904
868
49.503
6.858
3.602
75.015
8.924
6.265
TÜBİTAK
M
arm
ara Teknokent AŞ
3.349
1.868
2.361
4.080
2.471
4.718
4.993
2.854
2.880
2.948
443
3.271
3.933
3.129
4.240
Vakıf İnş. Rest. ve Tic. AŞ
(1.117)
(423)
18
(977)
(324)
2.212
1.362
2.004
310
(614)
205
1.503
(268)
1.343
Halk
Gayrim
enkul Yatırım
Ortaklığı AŞ
(1.798)
(2.456)
(2.296)
28.563
26.290
26.769
16.290
12.311
12.005
30.956
24.385
29.211
51.553
40.977
56.168
Süm
er Holding
AŞ
978
(21.121)
(23.886)
(105)
(18.166)
(105.101)
1.026
(15.117)
(14.986)
2.017
(14.258)
(26.411)
1.831
(14.680)
(9.753)
Bankalar :
TH
T. Em
lak
Bankası AŞ
35.242
687.129
31.360
94.140
137.151
T.C. Ziraat Bankası
4.469.360
2.779.504
3.504.725
4.378.523
5.178.733
İller Bankası
330.378
334.472
393.942
441.018
709.283
T. Halk
Bankası AŞ
2.509.285
2.636.696
3.329.139
3.364.892
2.727.255
T. İhracat Kredi Bankası AŞ
256.221
230.256
221.191
245.927
427.009
T. Kalkınm
a Bankası AŞ
28.502
23.761
43.630
47.262
59.179
Diğer m
ali kuruluşlar :
Halk
Sigorta AŞ
5.495
(8.932)
16.265
52.839
56.538
Halk
Hayat ve Em
eklilik
AŞ
37.423
43.522
58.644
91.972
110.874
Halk
Yatırım
M
enkul Değerler AŞ
13.860
12.988
12.513
11.538
20.696
Halk
Finansal Kiralam
a AŞ
29.973
27.228
20.600
6.409
Halk
Portföy
Yönetim
i AŞ
(315)
583
1.642
2.847
Halk
Faktoring
AŞ
(333)
1.293
9.339
Kalkınm
a M
enkul Değerler AŞ
(406)
538
201
296
454
Ziraat Finansal Kiralam
a AŞ
17.449
21.810
19.401
10.705
(51.115)
Ziraat Hayat ve Em
eklilik
AŞ
62.063
66.626
89.288
164.902
183.228
Ziraat Sigorta AŞ
17.825
54.146
58.582
69.982
81.300
Ziraat Portföy
Yönetim
i AŞ
2.369
1.936
811
237
3.939
Ziraat Yatırım
M
enkul Değerler AŞ
11.037
14.422
9.157
9.998
11.893
(3) 2013
değerleri füzyon.
Çizelge: 73- KİT'lerin 2010-2014 dönemi faaliyet ve dönem
sonuçları (devam)
2014(Bin TL)
2010
2011
2012
(2) Faaliyeti durdurulduğu
için
satış hasılatı yoktur.
Kuruluşlar
(1) 2012
yılından
itibaren
diğer hizm
etler içinde değerlendirilm
iştir.
2013
Genel Rapor • 2014
128
KİT’lerin 2014 yılı brüt satışları önceki döneme göre %7 oranında artışla121,6 milyar
TL’ye yükselmiş, buna karşılık satışların maliyeti ve faaliyet giderlerinde sırasıyla %16,3 ve
%6,4 oranlarındaki artışa bağlı olarak faaliyet sonucu 1,9 milyar TL zarara dönüşmüştür.
Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karlar ile gider ve zararlarda önemli bir değişiklik
olmamakla birlikte, finansman giderlerinde oluşan %38,1 oranındaki azalışın etkisiyle dönem
sonucu da 1,4 milyar TL zarar olarak gerçekleşmiştir.
Diğer faaliyetlerden olağan dışı gelir ve kârlar, önceki döneme göre %46,2 azalışla 2,2
milyar TL olarak gerçekleşirken; diğer faaliyetlerden olağan dışı gider ve zararlar %47,9
oranında azalarak 4,4 milyar TL olmuştur.
Dönem sonucuna bağlı olarak, vergi karşılıkları %42,9 oranında azalarak 1,1 milyar
TL tutarında tahakkuk etmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak KİT’lerin 2014 yılı net dönem
sonucu önceki döneme göre %182,9 azalış göstererek 2,5 milyar TL zarar olarak
gerçekleşmiştir.
2003 yılı sabit fiyatları bazında 2014 yılı dönem zararı 604 milyon TL, dönem net
zararı ise 1,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
KİT’lerin kuruluş bazında 2014 yılı kârlılık performansları ile faaliyet dönemi
içerisinde sektörü ve/veya kuruluşu etkileyen önemli gelişmelerin yanı sıra, seçilmiş mali
rasyolar yardımıyla bunların mali yapılarına ilişkin olarak kamuoyunun bilgilendirilmesini
amaçlayan değerlendirmelere raporun “Mali Durum ve Finansman” bölümünde yer
verilmiştir.
c)Finansman giderleri:
KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ait finansman giderleri cari fiyatlarla 74/a sayılı, 2003
yılı fiyatlarıyla 74/b, 2014 yılı finansman giderlerinin sektörler itibarıyla ayrıntısı 75, 2010-
2014 yıllarında tahakkuk eden finansman giderlerinin, sektörler itibarıyla faiz, kredi
komisyonları ve kur farkları olarak ayrıntısına 76 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay
129
KİT’lerin 2014 yılı brüt satışları önceki döneme göre %7 oranında artışla121,6 milyar
TL’ye yükselmiş, buna karşılık satışların maliyeti ve faaliyet giderlerinde sırasıyla %16,3 ve
%6,4 oranlarındaki artışa bağlı olarak faaliyet sonucu 1,9 milyar TL zarara dönüşmüştür.
Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karlar ile gider ve zararlarda önemli bir değişiklik
olmamakla birlikte, finansman giderlerinde oluşan %38,1 oranındaki azalışın etkisiyle dönem
sonucu da 1,4 milyar TL zarar olarak gerçekleşmiştir.
Diğer faaliyetlerden olağan dışı gelir ve kârlar, önceki döneme göre %46,2 azalışla 2,2
milyar TL olarak gerçekleşirken; diğer faaliyetlerden olağan dışı gider ve zararlar %47,9
oranında azalarak 4,4 milyar TL olmuştur.
Dönem sonucuna bağlı olarak, vergi karşılıkları %42,9 oranında azalarak 1,1 milyar
TL tutarında tahakkuk etmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak KİT’lerin 2014 yılı net dönem
sonucu önceki döneme göre %182,9 azalış göstererek 2,5 milyar TL zarar olarak
gerçekleşmiştir.
2003 yılı sabit fiyatları bazında 2014 yılı dönem zararı 604 milyon TL, dönem net
zararı ise 1,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
KİT’lerin kuruluş bazında 2014 yılı kârlılık performansları ile faaliyet dönemi
içerisinde sektörü ve/veya kuruluşu etkileyen önemli gelişmelerin yanı sıra, seçilmiş mali
rasyolar yardımıyla bunların mali yapılarına ilişkin olarak kamuoyunun bilgilendirilmesini
amaçlayan değerlendirmelere raporun “Mali Durum ve Finansman” bölümünde yer
verilmiştir.
c)Finansman giderleri:
KİT’lerin 2010-2014 yıllarına ait finansman giderleri cari fiyatlarla 74/a sayılı, 2003
yılı fiyatlarıyla 74/b, 2014 yılı finansman giderlerinin sektörler itibarıyla ayrıntısı 75, 2010-
2014 yıllarında tahakkuk eden finansman giderlerinin, sektörler itibarıyla faiz, kredi
komisyonları ve kur farkları olarak ayrıntısına 76 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 74/a - 2010-2014 yılları finansman giderleri (Cari fiyatlarla) ()
Tutar
%
1- Kaydedildiği hesaplar bakımından :
İşletme maliyetine giren
321.866
396.226
166.497
116.726
104.705
(12.021)
(10,3)
Kâr ve zarar hesabına alınan
891.530
1.578.153
657.894
1.070.669
646.047
(424.622)
(39,7)
Yatırım
bedellerine giren
254.616
497.001
48.021
34.050
16.041
(18.009)
(52,9)
Toplam
1.468.012
2.471.380
872.412
1.221.445
766.793
(454.652)
(37,2)
2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından :
Hazineye
78.487
855.966
271.301
373.546
109.482
(264.064)
(70,7)
T.İhracat Kredi Bankası (Eximbank)
Öteki KİT'ler
0
259
795
2
1
(1)
İç borçlar için başkaca yerler
367.852
326.143
345.597
185.546
224.566
39.020
21,0
Dış borçlar için verilen
1.021.673
1.289.012
254.696
458.641
430.962
(27.679)
(6,0)
Diğer
23
203.710
1.782
Toplam
1.468.012
2.471.380
872.412
1.221.445
766.793
(454.652)
(37,2)
() Mali kuruluşlar hariç.
Çizelge : 74/b - 2010-2014 yılları finansman giderleri (2003 yılı fiyatlarıyla) ()
Tutar
%
1- Kaydedildiği hesaplar bakımından :
İşletme maliyetine giren
180.278
195.832
80.321
52.641
44.397
(8.244)
(15,7)
Kâr ve zarar hesabına alınan
499.345
779.990
317.379
482.849
273.934
(208.914)
(43,3)
Yatırım
bedellerine giren
142.610
245.639
23.166
15.356
6.802
(8.554)
(55,7)
Toplam
822.231
1.221.460
420.865
550.846
325.133
(225.713)
(41,0)
2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından :
Hazineye
43.960
423.054
130.880
168.461
46.422
(122.039)
(72,4)
T.İhracat Kredi Bankası (Eximbank)
Öteki KİT'ler
384
1
0
(0)
İç borçlar için başkaca yerler
206.033
161.194
166.722
83.677
95.220
11.542
13,8
Dış borçlar için verilen
572.238
637.084
122.869
206.837
182.735
(24.102)
(11,7)
Diğer
91.869
756
Toplam
822.231
1.221.332
420.854
550.846
325.133
(225.713)
(41,0)
() Mali kuruluşlar hariç.
2010
2011
2012
2010
2011
2012
(Bin TL)
Verilen faiz, komisyon ve kur farkları
2013
2014
Son iki yıl farkı
(Bin TL)
Verilen faiz, komisyon ve kur farkları
2013
2014
Son iki yıl farkı
Genel Rapor • 2014
130
Çizelge: 75- 2014 yılı finansman giderleri ()
Maden
İmalat
Enerji
San. top.
Ulaş.-hab.
Ticaret
Diğ. hiz.
Hiz.top.
1- Kaydedildiği hesaplar bakımından:
İşletme maliyetine giren
25.911
25.911
78.794
78.794
104.705
Kar ve zarar hesabına alınan
30.806
33.173
110.165
283.617
426.955
181.557
4.870
1.859
188.286
646.047
Yatırım bedellerine giren
8.887
8.887
7.154
7.154
16.041
Toplam
30.806
33.173
136.076
292.504
461.753
188.711
83.664
1.859
274.234
766.793
2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından:
Hazineye
3
3
39.909
69.570
109.479
109.482
T.İhracat Kredi Bankası
Öteki KİT'ler
1
1
1
İç borçlar için başkaca yerler
30.806
33.172
134.126
1.722
169.020
8.888
14.073
1.779
24.740
224.566
Dış borçlar için verilen
345
290.703
291.048
139.914
139.914
430.962
Diğer
1.605
76
1.681
21
80
101
1.782
Toplam
30.806
33.173
136.076
292.504
461.753
188.711
83.664
1.859
274.234
766.793
() Mali kuruluşlar hariç.
(Bin TL)
Tarım
Verilen faiz, komisyon ve kur farkları
Hizmetler
KİT toplamı
Sanayi
Sayıştay
131
Çizelge: 75- 2014 yılı finansman giderleri ()
Maden
İmalat
Enerji
San. top.
Ulaş.-hab.
Ticaret
Diğ. hiz.
Hiz.top.
1- Kaydedildiği hesaplar bakımından:
İşletme maliyetine giren
25.911
25.911
78.794
78.794
104.705
Kar ve zarar hesabına alınan
30.806
33.173
110.165
283.617
426.955
181.557
4.870
1.859
188.286
646.047
Yatırım bedellerine giren
8.887
8.887
7.154
7.154
16.041
Toplam
30.806
33.173
136.076
292.504
461.753
188.711
83.664
1.859
274.234
766.793
2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından:
Hazineye
3
3
39.909
69.570
109.479
109.482
T.İhracat Kredi Bankası
Öteki KİT'ler
1
1
1
İç borçlar için başkaca yerler
30.806
33.172
134.126
1.722
169.020
8.888
14.073
1.779
24.740
224.566
Dış borçlar için verilen
345
290.703
291.048
139.914
139.914
430.962
Diğer
1.605
76
1.681
21
80
101
1.782
Toplam
30.806
33.173
136.076
292.504
461.753
188.711
83.664
1.859
274.234
766.793
() Mali kuruluşlar hariç.
(Bin TL)
Tarım
Verilen faiz, komisyon ve kur farkları
Hizmetler
KİT toplamı
Sanayi
Çizelge : 76 - Finansman giderlerinin ayrıntısı ()
Faiz
Kredi
Kur
Toplam
Faiz
Kredi
Kur
Toplam
Faiz
Kredi
Kur
Toplam
Kredi
Kur
Kredi
Kur
kom.
farkı
kom.
farkı
kom.
farkı
kom.
farkı
kom.
farkı
Tarım
2.110
2.110
3.146
58
3.204
3.763
3.763
12.601
12.601
30.806
30.806
Sanayi:
-Madencilik
25.718
223
25.941
8.649
260
8.909
8
222
230
102
102
33.173
33.173
-İmalat
35.614
4.641
40.255
117.713
14
34.305
152.032
104.924
3.960
108.884
71.342
15.260
86.602
134.919
1.157
136.076
-Enerji
390.205
552.035
942.240
132.928
992
759.697
893.617
84.776
44
146.200
231.020
50.324
3
445.396
495.723
43.138
2.972
246.394
292.504
Sanayi toplamı
451.537
223
556.676
1.008.436
259.290
1.266
794.002
1.054.558
189.708
266
150.160
340.134
121.666
105
460.656
582.427
178.057
36.145
247.551
461.753
Hizmetler:
-Ulaş.-haberleşme
120.456
1.429
20.263
142.148
87.752
1.351
480.110
569.213
196.870
1.128
17.516
215.514
43.254
387
377.406
421.047
49.951
3.831
134.929
188.711
-Ticaret
315.302
16
315.318
422.689
286
312.729
735.704
203.614
1.691
18.367
223.672
97.986
1.684
26.282
125.952
78.794
21
4.849
83.664
-Diğer hizmetler
108.701
108.701
89.148
61
120
89.329
79.418
79.418
1.859
1.859
Hizmetler toplamı
435.758
1.445
20.263
457.466
619.142
1.637
792.839
1.413.618
489.632
2.880
36.003
528.515
220.658
2.071
403.688
626.417
130.604
3.852
139.778
274.234
KİT toplamı
889.405
1.668
576.939
1.468.012
881.578
2.961
1.586.841
2.471.380
683.103
3.146
186.163
872.412
354.925
2.176
864.344
1.221.445
339.467
39.997
387.329
766.793
() Mali kuruluşlar hariç.
2012
2010
2011
Sektörler
Faiz
Toplam
(Bin TL)
2013
2014
Toplam
Faiz
Genel Rapor • 2014 132 2014 yılı finansman giderleri önceki döneme göre %37,2 oranında azalışla 766,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Finansman giderlerinin ağırlıklı olarak %56 oranında 432,3 milyon TL’si üç kuruluşa ilişkin bulunmaktadır. Finansman giderleri tutarının 173,9 milyon TL’si EÜAŞ, 118,5 milyon TL’si TEİAŞ, 139,9 milyon TL’si BOTAŞ geriye kalan 344,5 milyon TL’si ise diğer KİT’lere ait bulunmaktadır. Finansman giderleri genel itibarıyla; -EÜAŞ ve TEİAŞ’ta devralınan tesislere ilişkin dış kredilerin ödenmesi ve diğer yatırım projeleri için temin edilen kredilerden, -Diğer kuruluşlarda ise yatırım projelerinin finansman gereğinden, kaynaklanmıştır. KİT’lerin kısa ve uzun süreler için kullandığı yabancı kaynaklara ilişkin olarak 2014 yılında tahakkuk eden yaklaşık 766,8 milyon TL tutarındaki finansman giderinin %53,6’sını kur farkı, geriye kalan %46,4’ünü faiz ve komisyon giderleri oluşturmaktadır. KİT statüsündeki kuruluşların 2010-2014 yılları kâr ve zarar hesaplarında yer alan finansman giderlerinin, cari yıl ve 2003 yılı sabit fiyatlarıyla faaliyet ve dönem sonuçlarına etkisi 77 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 77- KİT'lerin finansman giderlerinin dönem sonucuna etkisi () Finansman giderleri dönem sonucu ilişkisi Tutar % Cari fiyatlarla: -Faaliyet sonucu 8.161.980 2.357.401 3.843.741 6.913.158 (1.971.924) (8.885.082) (128,5) -Finansman giderleri 891.530 1.578.153 657.894 1.070.669 646.047 (424.622) (39,7) -Dönem sonucu 6.748.335 3.144.074 5.156.846 4.938.744 (1.427.633) (6.366.377) (128,9) 2003 yılı fiyatlarıyla: -Faaliyet sonucu 4.571.513 1.165.127 1.854.282 3.117.686 (836.128) (3.953.814) (126,8) -Finansman giderleri 499.345 779.990 317.379 482.849 273.934 (208.914) (43,3) -Dönem sonucu 3.779.733 1.553.934 2.487.745 2.227.268 (605.340) (2.832.608) (127,2) () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı Yatırım projelerinden kaynaklanan finansman maliyetleri ile diğer borçlanma maliyetine ilişkin tahakkuk eden faiz, kur farkı ve komisyon giderleri, varlıkların maliyet bedellerine ya da netice hesaplarına aktarılmaktadır. Bu çerçevede 2014 yılında yaklaşık 766,8 milyon TL olarak tahakkuk eden finansman giderinin %84,3 oranında 646 milyon TL’si netice hesaplarına yansıtılmıştır. d) Kamu iktisadi teşebbüslerinin genel ekonomi ile ilişkileri: KİT’lerden bütçeye yapılan ödemelerin ağırlıklı olarak büyük bölümünü vergi ve diğer kanuni yükümlülükler oluşturmaktadır. Söz konusu yükümlülükler, KİT’lerin doğrudan mükellef olduğu ödemelerle birlikte üçüncü şahısların ya da KİT personelinin mükellef
Sayıştay 133 2014 yılı finansman giderleri önceki döneme göre %37,2 oranında azalışla 766,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Finansman giderlerinin ağırlıklı olarak %56 oranında 432,3 milyon TL’si üç kuruluşa ilişkin bulunmaktadır. Finansman giderleri tutarının 173,9 milyon TL’si EÜAŞ, 118,5 milyon TL’si TEİAŞ, 139,9 milyon TL’si BOTAŞ geriye kalan 344,5 milyon TL’si ise diğer KİT’lere ait bulunmaktadır. Finansman giderleri genel itibarıyla; -EÜAŞ ve TEİAŞ’ta devralınan tesislere ilişkin dış kredilerin ödenmesi ve diğer yatırım projeleri için temin edilen kredilerden, -Diğer kuruluşlarda ise yatırım projelerinin finansman gereğinden, kaynaklanmıştır. KİT’lerin kısa ve uzun süreler için kullandığı yabancı kaynaklara ilişkin olarak 2014 yılında tahakkuk eden yaklaşık 766,8 milyon TL tutarındaki finansman giderinin %53,6’sını kur farkı, geriye kalan %46,4’ünü faiz ve komisyon giderleri oluşturmaktadır. KİT statüsündeki kuruluşların 2010-2014 yılları kâr ve zarar hesaplarında yer alan finansman giderlerinin, cari yıl ve 2003 yılı sabit fiyatlarıyla faaliyet ve dönem sonuçlarına etkisi 77 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 77- KİT'lerin finansman giderlerinin dönem sonucuna etkisi () Finansman giderleri dönem sonucu ilişkisi Tutar % Cari fiyatlarla: -Faaliyet sonucu 8.161.980 2.357.401 3.843.741 6.913.158 (1.971.924) (8.885.082) (128,5) -Finansman giderleri 891.530 1.578.153 657.894 1.070.669 646.047 (424.622) (39,7) -Dönem sonucu 6.748.335 3.144.074 5.156.846 4.938.744 (1.427.633) (6.366.377) (128,9) 2003 yılı fiyatlarıyla: -Faaliyet sonucu 4.571.513 1.165.127 1.854.282 3.117.686 (836.128) (3.953.814) (126,8) -Finansman giderleri 499.345 779.990 317.379 482.849 273.934 (208.914) (43,3) -Dönem sonucu 3.779.733 1.553.934 2.487.745 2.227.268 (605.340) (2.832.608) (127,2) () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı Yatırım projelerinden kaynaklanan finansman maliyetleri ile diğer borçlanma maliyetine ilişkin tahakkuk eden faiz, kur farkı ve komisyon giderleri, varlıkların maliyet bedellerine ya da netice hesaplarına aktarılmaktadır. Bu çerçevede 2014 yılında yaklaşık 766,8 milyon TL olarak tahakkuk eden finansman giderinin %84,3 oranında 646 milyon TL’si netice hesaplarına yansıtılmıştır. d) Kamu iktisadi teşebbüslerinin genel ekonomi ile ilişkileri: KİT’lerden bütçeye yapılan ödemelerin ağırlıklı olarak büyük bölümünü vergi ve diğer kanuni yükümlülükler oluşturmaktadır. Söz konusu yükümlülükler, KİT’lerin doğrudan mükellef olduğu ödemelerle birlikte üçüncü şahısların ya da KİT personelinin mükellef olduğu kanuni yükümlülüklerden, ödenmesi hususunda KİT’lerin sorumlu olduğu ödemeleri kapsamaktadır. 2014 yılında KİT’lerin vergi tahakkuku tutarı önceki yıla göre %4,2 oranında artarak 16,2 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. KİT’ler tarafından 2014 yılında mal ve hizmet ihracatından 3,6 milyar TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 39,6 milyar TL döviz cinsinden ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleriyle, görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında; KİT’lerin 2014 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin TL cinsinden toplam tutarı 23,4 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 60 milyar TL’dir. Bu işlemler sonucu oluşan denge farkı 2014 yılında dış aleme ödenen lehine 36,6 milyar TL’dir. KİT’lerin 2014 yılında üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 30,5 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. Bu değere sübvansiyonlar, hazine yardımları, vergi iadeleri ile diğer yardım ve bağışların negatif etkisi; tüketicilere yansıtılan vergi ve fonların pozitif etkisiyle hesaplanan alıcı fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı ise 33,9 milyar TL düzeyindedir. Dış aleme ödenen giderler ve dış alemden sağlanan gelirlerin net sonucunun hesaba katılmasıyla birlikte KİT’lerin 2014 yılı alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı 31,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. KİT’lerin 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri 78, 2014 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 78/a, 2010-2014 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 79, 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 79/a, 2010-2014 yıllarında üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı 80, 2014 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 80/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014 134 Çizelge : 78 - KİT'lerin 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri Tutar (% ) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1-Gelirden alınan :
Sayıştay 135 Çizelge : 78 - KİT'lerin 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri Tutar (% ) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1-Gelirden alınan :
Genel Rapor • 2014 136 Çizelge: 79 - KİT'ler tarafından 2010 - 2014 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler Tutar (%) Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 2.625.515 3.460.433 3.306.772 3.850.102 3.591.534 (258.568) (6,7) 2-Sermaye hareketlerinden 4.135.152 4.273.359 10.122.753 14.838.003 15.959.113 1.121.110 7,6 3-Görünmeyen işlemlerden 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Toplam (1) 7.449.595 8.156.860 15.361.959 20.737.265 23.446.619 2.709.354 13,1 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 17.471.091 28.741.875 36.441.631 32.119.091 39.614.085 7.494.994 23,3 2-Sermaye hareketlerine 2.317.045 2.555.371 3.005.924 3.990.226 14.512.484 10.522.258 263,7 3-Görünmeyen işlemlere 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 5.906.318 4.269.096 260,8 Toplam (2) 20.629.536 32.252.017 40.774.832 37.746.539 60.032.887 22.286.348 59,0 Denge farkı (+) 4.547.725 3.959.308 10.169.806 13.338.843 10.527.474 (2.811.369) (21,1) Denge farkı (-) (17.727.666) (28.054.465) (35.582.679) (30.348.117) 47.113.742 77.461.859 (255,2) Denge farkı (13.179.941) (24.095.157) (25.412.873) (17.009.274) (36.586.268) (19.576.994) 115,1 (Bin TL) Dış ödemeler dengesine etki 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Sayıştay 137 Çizelge: 79 - KİT'ler tarafından 2010 - 2014 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler Tutar (%) Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 2.625.515 3.460.433 3.306.772 3.850.102 3.591.534 (258.568) (6,7) 2-Sermaye hareketlerinden 4.135.152 4.273.359 10.122.753 14.838.003 15.959.113 1.121.110 7,6 3-Görünmeyen işlemlerden 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Toplam (1) 7.449.595 8.156.860 15.361.959 20.737.265 23.446.619 2.709.354 13,1 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 17.471.091 28.741.875 36.441.631 32.119.091 39.614.085 7.494.994 23,3 2-Sermaye hareketlerine 2.317.045 2.555.371 3.005.924 3.990.226 14.512.484 10.522.258 263,7 3-Görünmeyen işlemlere 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 5.906.318 4.269.096 260,8 Toplam (2) 20.629.536 32.252.017 40.774.832 37.746.539 60.032.887 22.286.348 59,0 Denge farkı (+) 4.547.725 3.959.308 10.169.806 13.338.843 10.527.474 (2.811.369) (21,1) Denge farkı (-) (17.727.666) (28.054.465) (35.582.679) (30.348.117) 47.113.742 77.461.859 (255,2) Denge farkı (13.179.941) (24.095.157) (25.412.873) (17.009.274) (36.586.268) (19.576.994) 115,1 (Bin TL) Dış ödemeler dengesine etki 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı Çizelge:79/a- 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizler (Bin TL) Madencilik İmalat Enerji Sanayi toplamı Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 1.910.698 224.989 2.135.687 1.341.347 81.355 3.424 1.426.126 29.721 3.591.534 2-Sermaye hareketlerinden 544.241 129.623 673.864 276.168 276.168 15.009.081 15.959.113 3-Görünmeyen işlemlerden 2.144.933 511 2.145.444 1.443.984 1.318 1.445.302 305.226 3.895.972 Toplam (1) 0 4.599.872 225.500 129.623 4.954.995 3.061.499 81.355 4.742 3.147.596 15.344.028 23.446.619 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 24.091 416.310 316.130 21.120 753.560 36.544.306 1.985.981 38.530.287 306.147 39.614.085 2-Sermaye hareketlerine 6.554.989 487.378 7.042.367 130.237 130.237 7.339.880 14.512.484 3-Görünmeyen işlemlere 4.834.775 154.058 4.988.833 219.892 180 220.072 697.413 5.906.318 Toplam 24.091 11.806.074 316.130 662.556 12.784.760 36.894.435 1.985.981 180 38.880.596 8.343.440 60.032.887 Denge farkı (+) 1.849.632 111.148 1.960.780 1.302.052 4.562 1.306.614 7.260.080 10.527.474 Denge farkı (-) (24.091) (9.055.834) (201.778) (532.933) (9.790.545) (35.134.988) (1.904.626) (37.039.614) (259.492) (47.113.742) Denge farkı (24.091) (7.206.202) (90.630) (532.933) (7.829.765) (33.832.936) (1.904.626) 4.562 (35.733.000) 7.000.588 (36.586.268) Hizmetler Mali kur. KİT toplamı Dış ödemeler dengesine etki Tarım Sanayi
Genel Rapor • 2014 138 Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu (Gelir yoluyla) Tutar (%) A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 10.324.402 11.242.387 12.165.826 12.771.150 13.520.127 748.977 5,9 Verilen faizler (Yurt içi) 2 965.394 1.248.661 720.220 616.665 564.723 (51.942) (8,4) Verilen bina ve arazi kiraları 3 238.666 327.732 368.490 434.771 482.543 47.772 11,0 Karşılık giderleri 4 1.772.550 2.239.274 3.552.212 4.350.314 3.296.952 (1.053.362) (24,2) Mevzuat gereğince katılma payları 5 112.911 134.018 137.498 149.648 195.013 45.365 30,3 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 28.137 20.742 49.745 55.948 46.729 (9.219) (16,5) Geçmiş yıllara aid gider ve zararlar 7 2.094.232 3.665.488 1.027.694 1.227.679 1.820.207 592.528 48,3 İç sigorta fonu gideri 8 142.492 145.298 191.429 202.274 195.364 (6.910) (3,4) Amortisman ve tükenme payları 9 3.398.308 4.012.432 4.048.253 3.979.226 5.369.374 1.390.148 34,9 Dış aleme ödenen giderler 10 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 5.906.318 4.269.096 260,8 Diğer pozitif etkiler 11 8.350.213 12.591.416 7.436.041 12.958.981 7.644.411 (5.314.570) (41,0) Dönem kârı 12 18.473.835 14.044.365 15.623.669 20.711.678 14.922.478 (5.789.200) (28,0) Toplam (A) 13 46.742.540 50.626.584 46.648.354 59.095.556 53.964.239 (5.131.317) (8,7) B-Negatif etkiler (-) : Alınan faizler (Yurt içi) 14 911.996 1.130.653 1.556.425 1.926.681 2.084.589 157.908 8,2 Alınan bina ve arazi kiraları 15 393.463 497.405 516.817 557.634 320.160 (237.474) (42,6) Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 1.535.648 1.315.985 701.898 959.847 1.079.407 119.560 12,5 Geçmiş yıllara ait gelir ve kârlar 17 318.804 721.772 452.146 902.535 389.155 (513.380) (56,9) İştiraklerden alınan kâr payları 18 902.516 1.683.495 1.509.393 1.975.694 1.304.896 (670.798) (34,0) İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 13.274 7.970 56.892 14.711 6.171 (8.540) (58,1) Dış alemden sağlanan gelirler 20 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Diğer negatif etkiler 21 9.461.475 15.943.541 8.096.414 8.881.125 7.727.009 (1.154.116) (13,0) Dönem zararı 22 4.096.512 3.980.371 2.634.375 6.772.041 6.671.304 (100.737) (1,5) Toplam (B) 23 18.322.616 25.704.260 17.456.794 24.039.428 23.478.663 (560.765) (2,3) Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 28.419.924 24.922.324 29.191.560 35.056.128 30.485.576 (4.570.552) (13,0) Sübvansiyonlar (-) 25 3.280.034 1.973.851 1.600.511 2.483.623 756.422 (1.727.201) (69,5) Hazine yardımları (-) 26 35 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 303 292.956 9.332 5.115 876 (4.239) (82,9) Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 7.844.457 4.627.652 5.743.312 4.816.308 4.244.833 (571.475) (11,9) Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 32.984.044 27.283.134 33.325.029 37.383.698 33.973.111 (3.410.587) (9,1) Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (841.400) (954.771) (1.327.277) (1.637.222) (5.906.318) (4.269.096) 260,8 Dış alemden sağlanan gelirler 32 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSMH)'ya katkı 33 32.831.572 26.751.431 33.930.186 37.795.636 31.962.765 (5.832.871) (15,4) Çizelge: 80 - KİT'lerin 2010 - 2014 yıllarında GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) (Bin TL) Sıra no 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Sayıştay 139 Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu (Gelir yoluyla) Tutar (%) A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 10.324.402 11.242.387 12.165.826 12.771.150 13.520.127 748.977 5,9 Verilen faizler (Yurt içi) 2 965.394 1.248.661 720.220 616.665 564.723 (51.942) (8,4) Verilen bina ve arazi kiraları 3 238.666 327.732 368.490 434.771 482.543 47.772 11,0 Karşılık giderleri 4 1.772.550 2.239.274 3.552.212 4.350.314 3.296.952 (1.053.362) (24,2) Mevzuat gereğince katılma payları 5 112.911 134.018 137.498 149.648 195.013 45.365 30,3 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 28.137 20.742 49.745 55.948 46.729 (9.219) (16,5) Geçmiş yıllara aid gider ve zararlar 7 2.094.232 3.665.488 1.027.694 1.227.679 1.820.207 592.528 48,3 İç sigorta fonu gideri 8 142.492 145.298 191.429 202.274 195.364 (6.910) (3,4) Amortisman ve tükenme payları 9 3.398.308 4.012.432 4.048.253 3.979.226 5.369.374 1.390.148 34,9 Dış aleme ödenen giderler 10 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 5.906.318 4.269.096 260,8 Diğer pozitif etkiler 11 8.350.213 12.591.416 7.436.041 12.958.981 7.644.411 (5.314.570) (41,0) Dönem kârı 12 18.473.835 14.044.365 15.623.669 20.711.678 14.922.478 (5.789.200) (28,0) Toplam (A) 13 46.742.540 50.626.584 46.648.354 59.095.556 53.964.239 (5.131.317) (8,7) B-Negatif etkiler (-) : Alınan faizler (Yurt içi) 14 911.996 1.130.653 1.556.425 1.926.681 2.084.589 157.908 8,2 Alınan bina ve arazi kiraları 15 393.463 497.405 516.817 557.634 320.160 (237.474) (42,6) Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 1.535.648 1.315.985 701.898 959.847 1.079.407 119.560 12,5 Geçmiş yıllara ait gelir ve kârlar 17 318.804 721.772 452.146 902.535 389.155 (513.380) (56,9) İştiraklerden alınan kâr payları 18 902.516 1.683.495 1.509.393 1.975.694 1.304.896 (670.798) (34,0) İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 13.274 7.970 56.892 14.711 6.171 (8.540) (58,1) Dış alemden sağlanan gelirler 20 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Diğer negatif etkiler 21 9.461.475 15.943.541 8.096.414 8.881.125 7.727.009 (1.154.116) (13,0) Dönem zararı 22 4.096.512 3.980.371 2.634.375 6.772.041 6.671.304 (100.737) (1,5) Toplam (B) 23 18.322.616 25.704.260 17.456.794 24.039.428 23.478.663 (560.765) (2,3) Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 28.419.924 24.922.324 29.191.560 35.056.128 30.485.576 (4.570.552) (13,0) Sübvansiyonlar (-) 25 3.280.034 1.973.851 1.600.511 2.483.623 756.422 (1.727.201) (69,5) Hazine yardımları (-) 26 35 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 303 292.956 9.332 5.115 876 (4.239) (82,9) Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 7.844.457 4.627.652 5.743.312 4.816.308 4.244.833 (571.475) (11,9) Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 32.984.044 27.283.134 33.325.029 37.383.698 33.973.111 (3.410.587) (9,1) Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (841.400) (954.771) (1.327.277) (1.637.222) (5.906.318) (4.269.096) 260,8 Dış alemden sağlanan gelirler 32 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 3.895.972 1.846.812 90,1 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSMH)'ya katkı 33 32.831.572 26.751.431 33.930.186 37.795.636 31.962.765 (5.832.871) (15,4) Çizelge: 80 - KİT'lerin 2010 - 2014 yıllarında GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) (Bin TL) Sıra no 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı (Bin TL) Madencilik İmalat Enerji Sanayi toplamı Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 189.507 1.772.086 1.819.788 1.583.235 5.175.109 4.375.898 258.177 122.789 4.756.864 10.121.480 3.398.647 13.520.127 Verilen faizler (Yurt içi) 2 30.807 33.173 134.920 2.610 170.703 48.388 82.339 2.125 132.852 334.362 230.361 564.723 Verilen bina ve arazi kiraları 3 117 88.737 3.776 82.420 174.933 50.266 15.318 5.206 70.790 245.840 236.703 482.543 Karşılık giderleri 4 450 11.292 16.744 28.486 66.053 10.995 11.212 88.260 116.746 3.180.206 3.296.952 Mevzuat gereğince katılma payları 5 842 7.448 6.059 15.236 28.743 65.696 7.997 383 74.076 103.661 91.352 195.013 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 29.672 163 29.835 4.184 55 2.000 6.239 36.074 10.655 46.729 Geçmiş yıllara aid gider ve zararlar 7 37.878 111.575 171.351 213.694 496.620 717.562 12.832 8.871 739.265 1.273.763 546.444 1.820.207 İç sigorta fonu gideri 8 22.028 5.665 86.067 113.760 72.171 9.249 180 81.600 195.360 4 195.364 Amortisman ve tükenme payları 9 96.947 1.028.918 112.761 1.706.372 2.848.051 1.997.234 78.283 6.728 2.082.245 5.027.243 342.131 5.369.374 Dış aleme ödenen giderler 10 4.834.775 154.058 4.988.833 219.892 180 220.072 5.208.905 697.413 5.906.318 Diğer pozitif etkiler 11 72.487 1.143.233 213.448 2.190.007 3.546.688 895.889 170.743 42.128 1.108.760 4.727.935 2.916.476 7.644.411 Dönem karı 12 1.872.328 29.449 1.449.964 3.351.741 1.514.321 260.479 70.264 1.845.064 5.196.805 9.725.673 14.922.478 Toplam (A) 13 428.585 10.944.423 2.508.509 7.500.570 20.953.502 10.027.554 906.467 272.066 11.206.087 32.588.174 21.376.065 53.964.239 B-Negatif etkiler (-) Alınan faizler (Yurt içi) 14 297 150.338 16.471 293.632 460.441 255.730 115.445 17.542 388.717 849.455 1.235.134 2.084.589 Alınan bina ve arazi kiraları 15 49.371 101.592 2.309 13.539 117.440 123.176 5.823 4.050 133.049 299.860 20.300 320.160 Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 14.062 4.381 94.307 112.750 12.836 70 4.503 17.409 130.159 949.248 1.079.407 Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar 17 149 39.382 9.492 44.261 93.135 183.425 24.372 2.931 210.728 304.012 85.143 389.155 İştiraklerden alınan kar payları 18 540.642 10.926 369.675 921.243 3.667 1.288 4.955 926.198 378.698 1.304.896 İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 792 525 1.686 3.003 2.646 170 104 2.920 5.923 248 6.171 Dış alemden sağlanan gelirler 20 2.144.933 511 2.145.444 1.443.984 1.318 1.445.302 3.590.746 305.226 3.895.972 Diğer negatif etkiler 21 27.083 1.008.937 162.451 1.129.889 2.301.277 2.280.155 23.387 31.899 2.335.441 4.663.801 3.063.208 7.727.009 Dönem zararı 22 124.681 589.625 312.777 3.067.195 3.969.597 2.482.413 43.498 2.525.911 6.620.189 51.115 6.671.304 Toplam (B) 23 201.581 4.590.303 519.843 5.014.184 10.124.330 6.788.032 169.267 107.133 7.064.432 17.390.343 6.088.320 23.478.663 Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 227.004 6.354.120 1.988.666 2.486.386 10.829.172 3.239.522 737.200 164.933 4.141.655 15.197.831 15.287.745 30.485.576 Sübvansiyonlar (-) 25
392
756.030
756.422
756.422
756.422
Hazine yardımları (-)
26
Diğer yardım
ve bağışlar (-)
27
876
876
876
876
Vergi iadeleri (-)
28
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar
29
3.854
617.337
290.730
289.759
1.197.826
1.672.501
723.909
32.037
2.428.447
3.630.127
614.706
4.244.833
Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla
(GSYH)'ya katkı
30
230.858
6.971.457
2.279.396
2.776.145
12.026.998
4.910.755
705.079
196.970
5.812.804
18.070.660
15.902.451
33.973.111
Dış aleme ödenen giderler (-)
31
(4.834.775)
(154.058)
(4.988.833)
(219.892)
(180)
(220.072)
(5.208.905)
(697.413)
(5.906.318)
Dış alemden sağlanan gelirler
32
2.144.933
511
2.145.444
1.443.984
1.318
1.445.302
3.590.746
305.226
3.895.972
Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla
(GSMH)'ya katkı
33
230.858
4.281.615
2.279.907
2.622.087
9.183.609
6.134.847
705.079
198.108
7.038.034
16.452.501
15.510.264
31.962.765
Çizelge: 80/a- 2014 yılında KİT'lerin GSM
H'ye katkısı
KİT toplamı
Hizmetler
Ara toplam
Mali kur.
Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu
(Gelir yoluyla)
Sıra no
Tarım
Sanayi
Genel Rapor • 2014
140
KİT’lerin son beş yıllık dönemde yarattıkları katma değerin Türkiye’de yaratılan
toplam GSMH değerleri içindeki payları ve KİT’lerin Hazineye katkılarını gösteren çizelgeler
Raporun “KİT’lerin Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri” başlıklı ikinci bölümünde yer almıştır.
KİT’lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı 81 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 81-KİT'lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı (%)
Katma değer unsurları 2010 2011 2012 2013 2014
Personel giderleri 31,3 41,2 36,5 34,2 39,8
Dernek vb. yerlere bağışlar 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1
Mevzuat gereğince katılma payları 0,3 0,5 0,4 0,4 0,6
Verilen-alınan faiz farkı 0,2 0,4 (2,5) (3,6) (4,5)
Verilen-alınan kiralar farkı (0,5) (0,6) (0,4) (0,3) 0,5
İç sigorta fonu (Net) 0,4 0,5 0,4 0,5 0,6
Karşılıklar (Net) 0,7 3,4 8,6 9,0 6,5
İştirak karları (2,7) (6,2) (4,5) (5,2) (3,8)
Amortismanlar 10,3 14,7 12,1 10,6 15,8
Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar (net) 5,4 10,8 1,7 0,9 4,2
Dış aleme ödenen giderler (Net) 0,5 1,9 (1,8) (1,1) 5,9
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 23,8 17,0 17,2 12,9 12,5
Hazine yardımları, sübvansiyonlar, diğ. (-) (9,9) (8,3) (4,8) (6,5) (2,2)
Diğer pozitif ve negatif etkiler (Net) (3,4) (12,3) (2,0) 10,9 (0,2)
Dönem kârı veya zararı (+,-) 43,6 36,9 39,0 37,3 24,3
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
2014 yılında KİT’ler tarafından yaratılan 33,9 milyar TL tutarındaki katma değerin
%39,8’i çalışanlara ücret olarak yapılan ödemelere, %24,3’ü toplam dönem kârları toplamının
dönem zararlarını aşan kısmına, %15,8’i amortisman giderlerine, %12,5’i tüketicilere
yansıtılan vergi ve fonlara aittir.
Sayıştay
141
KİT’lerin son beş yıllık dönemde yarattıkları katma değerin Türkiye’de yaratılan
toplam GSMH değerleri içindeki payları ve KİT’lerin Hazineye katkılarını gösteren çizelgeler
Raporun “KİT’lerin Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri” başlıklı ikinci bölümünde yer almıştır.
KİT’lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı 81 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Çizelge: 81-KİT'lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı (%)
Katma değer unsurları 2010 2011 2012 2013 2014
Personel giderleri 31,3 41,2 36,5 34,2 39,8
Dernek vb. yerlere bağışlar 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1
Mevzuat gereğince katılma payları 0,3 0,5 0,4 0,4 0,6
Verilen-alınan faiz farkı 0,2 0,4 (2,5) (3,6) (4,5)
Verilen-alınan kiralar farkı (0,5) (0,6) (0,4) (0,3) 0,5
İç sigorta fonu (Net) 0,4 0,5 0,4 0,5 0,6
Karşılıklar (Net) 0,7 3,4 8,6 9,0 6,5
İştirak karları (2,7) (6,2) (4,5) (5,2) (3,8)
Amortismanlar 10,3 14,7 12,1 10,6 15,8
Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar (net) 5,4 10,8 1,7 0,9 4,2
Dış aleme ödenen giderler (Net) 0,5 1,9 (1,8) (1,1) 5,9
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 23,8 17,0 17,2 12,9 12,5
Hazine yardımları, sübvansiyonlar, diğ. (-) (9,9) (8,3) (4,8) (6,5) (2,2)
Diğer pozitif ve negatif etkiler (Net) (3,4) (12,3) (2,0) 10,9 (0,2)
Dönem kârı veya zararı (+,-) 43,6 36,9 39,0 37,3 24,3
Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
2014 yılında KİT’ler tarafından yaratılan 33,9 milyar TL tutarındaki katma değerin
%39,8’i çalışanlara ücret olarak yapılan ödemelere, %24,3’ü toplam dönem kârları toplamının
dönem zararlarını aşan kısmına, %15,8’i amortisman giderlerine, %12,5’i tüketicilere
yansıtılan vergi ve fonlara aittir.
F- YATIRIMLAR
1- Genel durum:
2014 Yılı Programında yer alan toplam 344,4 milyar TL tutarındaki sabit
sermaye yatırımının; 75,6 milyar TL’sinin kamuyla, 268,7 milyar TL’sinin özel
sektörle ilgilidir. Önceki yıla göre özel sektör yatırımlarının %12 oranında, kamu
yatırımlarının %1,4 oranında artması öngörülmüştür.
Sabit sermaye yatırımı 2014 yılı programına göre kamu kesimi yatırımında
%12,8 oranında, özel kesim yatırımında ise %2,8 oranında olmak üzere toplamda 2014
yılında %5 oranında artarak 361,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
2014 Yılı Yatırım Programında 2.753 proje için ayrılan 47,5 milyar TL
tutarındaki ödenek içinde %27,3 oranındaki pay ile ulaştırma-haberleşme sektörü ilk
sırayı almış, bunu %19,9 ile eğitim, %17,5 ile diğer kamu hizmetleri, %13,3 tarım ve
%7,4 ile sağlık sektörü izlemiş, Enerji sektörünün payı ise %7,2 olmuştur. 2014 yılı
kamu yatırım tahsisleri içinde madencilik, imalat, turizm ve konut sektörlerinin toplam
payı ise %7,4 olmuştur.
2014 yılı kamu ve özel sektör yatırımları toplamı 2013 yılına göre %12,1 artışla
361,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
2014 yılında mali kuruluşlar dahil KİT yatırımlarında 11,5 milyar TL olan
revize yatırım ödeneğinin %81’i oranında 9,3 milyar TL nakdi gerçekleşme
oluşmuştur.
KİT yatırımlarının 2014 yılı nakdi gerçekleşme oranları incelendiğinde; en
yüksek gerçekleşme %94 oranı ile mali kuruluşlar, en düşük gerçekleşme %18 oranı
ile diğer hizmetler sektöründe meydana gelmiştir.
Yatırım büyüklükleri itibarıyla 2014 yılı toplam KİT yatırımlarının; %52,6’sı
ulaştırma-haberleşme, %34,9’u enerji, %3,2’si imalat, %3,4’ü tarım, %2,9’u
madencilik, %2,8’i mali kuruluşlara ve kalan %0,2’lik kısmı da ticaret ile diğer
hizmetlere aittir.
2009-2014 döneminde KİT yatırımlarının sektörler itibarıyla dağılımı 82 sayılı
ve 2014 yılı yatırımlarının program ve gerçekleşmeleri 82/a sayılı çizelgelerde
gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
142
Çizelge: 82 – KİT’lerin 2010-2014 yılları nakdi yatırım
harcamaları
(Bin TL)
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Sektörler
Tutar
(%)
a) Tarım
144.886
174.069
307.363
80.510
319.289
238.779
296,6
b) Sanayi:
ba) Madencilik
790.672
1.184.383
1.204.879
950.671
274.497
(676.174)
(71,1)
bb) İmalat
214.862
185.679
162.736
492.047
302.217
(189.830)
(38,6)
bc) Enerji
1.486.493
1.333.239
1.893.920
1.535.353
3.263.591
1.728.238
112,6
Toplam
(b)
2.492.027
2.703.301
3.261.535
2.978.071
3.840.305
862.234
29,0
c) Hizmetler
ca) Ulaştırma-haberleşme
3.467.669
4.169.320
3.988.003
5.697.601
4.910.136
(787.465)
(13,8)
cb) Ticaret
85.869
5.931
4.054
9.621
5.567
137,3
cc) Mali kuruluşlar
110.010
338.199
860.465
1.364.108
256.479
(1.107.629)
(81,2)
cd) Diğer hizmetler
426.232
10.489
23.909
42.685
4.456
(38.229)
(89,6)
Toplam
(c)
4.003.911
4.603.877
4.878.308
7.108.448
5.180.692
(1.927.756)
(27,1)
Genel toplam
(a+b+c)
6.640.824
7.481.247
8.447.206
10.167.029
9.340.286
(826.743)
(8,1)
9.621
9.621
1
0
1
0
cc) Mali kuruluşlar
257.969
250.563
250.563
271.678
256.479
253.806
102
94
101
93
cd) Diğer hizmetler
43.263
15.891
15.843
24.478
4.456
4.408
28
18
28
18
Toplam
(c)
54.211.086
19.385.506
19.089.964
5.676.794
5.180.692
4.928.135
27
91
26
87
Genel toplam
(a+b+c)
84.122.010
31.845.203
30.271.899
11.466.163
9.340.286
8.785.083
29
81
29
77
Genel Rapor • 2014 144 2- Yatırımların sektörel dağılımı: a) Tarım sektörü: 2014 yılında tarım sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %70 oranında 319,3 milyon TL olup başlıca yatırımcı kuruluşlar TİGEM, ÇAY-KUR, TMO ve Türkiye Şeker Fabrikalarıdır. TMO ve Türkiye Şeker Fabrikaları hem tarım hem da imalat sektöründe yer almaktadır. Tarım sektöründe yapılan 319,3 milyon TL tutarındaki nakdi harcamanın %52,4’ü TİGEM tarafından yapılmıştır. b) Sanayii sektörü: Madencilik sektöründe 2014 yılı KİT yatırımlarının nakdi gerçekleşme tutarı ödeneğine göre %51 oranında 274,5 milyon TL olup, başlıca yatırımcı KİT’ler Eti Maden, EÜAŞ, TKİ ve TTK’dır. EÜAŞ hem enerji hem de madencilik sektöründe yer almaktadır. Madencilik sektöründeki nakdi gerçekleşmenin %35,4’ü TKİ ve %33,4’ü ise EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. 2014 yılında imalat sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %49 oranında 302,2 milyon TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar Eti Maden, MKEK, TCDD ve bağlı ortaklıkları, ESK, TMO, Sümer Holding ve DMO’dur. TCDD hem ulaştırma hem de imalat sektöründe yer almaktadır. İmalat sektöründeki toplam 302,2 milyon TL’nin %55,6’sı Eti Maden tarafından gerçekleştirilmiş olup bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. Enerji sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %78 oranında 3,3 milyar TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar; TEİAŞ, TPAO, BOTAŞ, Yeniköy, Kemerköy, Soma, TEMSAN, ADÜAŞ, EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları ile TETAŞ’tır. Sektörün yatırım toplamı 3,3 milyar TL’nin %47,7’si TEİAŞ tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. TEİAŞ enerji iletim faaliyetlerinde tekel konumunda olup, 2014 yılı enerji sektörü yatırımları kapsamında; muhtelif etütler, elektrik iletim hatları ve trafo merkezleri yapımı ve idame yenileme nitelikli yatırımlar yürütülmüştür. Enerji sektöründe, elektriğin güvenilir ve düşük maliyetli olarak planlanması, işletilmesi ve tüketicilere kaliteli, yeterli ve düşük maliyetli elektrik enerjisi arz edilebilmesi için; özellikle dağıtım sistemindeki kayıp-kaçağın azaltılması hususunda gerekli tedbirlerin alınması ve yatırımların yapılması, elektriğin üretimi, iletimi ve dağıtımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve öncelik verilmesi konuları önemini korumaktadır. 2014 yılında Türkiye genelinde üretilen enerjinin %47,9’u doğal gaz kullanılarak üretilmiştir. Tamamına yakını ithal kaynak olan doğal gazla enerji üretiminde %47,9 oranındaki dışa bağımlılık önemli bir arz güvenliği riski oluşturmakta, ayrıca elektrik üretiminde maliyetlerin azaltılması olanağını da güçleştirmektedir.
Sayıştay 145 2- Yatırımların sektörel dağılımı: a) Tarım sektörü: 2014 yılında tarım sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %70 oranında 319,3 milyon TL olup başlıca yatırımcı kuruluşlar TİGEM, ÇAY-KUR, TMO ve Türkiye Şeker Fabrikalarıdır. TMO ve Türkiye Şeker Fabrikaları hem tarım hem da imalat sektöründe yer almaktadır. Tarım sektöründe yapılan 319,3 milyon TL tutarındaki nakdi harcamanın %52,4’ü TİGEM tarafından yapılmıştır. b) Sanayii sektörü: Madencilik sektöründe 2014 yılı KİT yatırımlarının nakdi gerçekleşme tutarı ödeneğine göre %51 oranında 274,5 milyon TL olup, başlıca yatırımcı KİT’ler Eti Maden, EÜAŞ, TKİ ve TTK’dır. EÜAŞ hem enerji hem de madencilik sektöründe yer almaktadır. Madencilik sektöründeki nakdi gerçekleşmenin %35,4’ü TKİ ve %33,4’ü ise EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. 2014 yılında imalat sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %49 oranında 302,2 milyon TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar Eti Maden, MKEK, TCDD ve bağlı ortaklıkları, ESK, TMO, Sümer Holding ve DMO’dur. TCDD hem ulaştırma hem de imalat sektöründe yer almaktadır. İmalat sektöründeki toplam 302,2 milyon TL’nin %55,6’sı Eti Maden tarafından gerçekleştirilmiş olup bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. Enerji sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %78 oranında 3,3 milyar TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar; TEİAŞ, TPAO, BOTAŞ, Yeniköy, Kemerköy, Soma, TEMSAN, ADÜAŞ, EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları ile TETAŞ’tır. Sektörün yatırım toplamı 3,3 milyar TL’nin %47,7’si TEİAŞ tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. TEİAŞ enerji iletim faaliyetlerinde tekel konumunda olup, 2014 yılı enerji sektörü yatırımları kapsamında; muhtelif etütler, elektrik iletim hatları ve trafo merkezleri yapımı ve idame yenileme nitelikli yatırımlar yürütülmüştür. Enerji sektöründe, elektriğin güvenilir ve düşük maliyetli olarak planlanması, işletilmesi ve tüketicilere kaliteli, yeterli ve düşük maliyetli elektrik enerjisi arz edilebilmesi için; özellikle dağıtım sistemindeki kayıp-kaçağın azaltılması hususunda gerekli tedbirlerin alınması ve yatırımların yapılması, elektriğin üretimi, iletimi ve dağıtımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve öncelik verilmesi konuları önemini korumaktadır. 2014 yılında Türkiye genelinde üretilen enerjinin %47,9’u doğal gaz kullanılarak üretilmiştir. Tamamına yakını ithal kaynak olan doğal gazla enerji üretiminde %47,9 oranındaki dışa bağımlılık önemli bir arz güvenliği riski oluşturmakta, ayrıca elektrik üretiminde maliyetlerin azaltılması olanağını da güçleştirmektedir. Rezervleri belirlenen ve termik santral kurulabilecek özellikte olan linyit sahalarının devreye sokulması sonucu yerli kurulu gücünün artırılması mümkün görülmektedir. Termik santrallerde tüketimi fazla olan yüksek kaliteli çelikten üretilen kazan boruları, türbin kanatları gibi malzemeler ile hidrolik santrallerde türbin dizayn ve üretimi olmak üzere santrallerde yer alan tüm elektromekanik teçhizattaki yerli dizayn ve üretim oranlarının arttırılması önemini korumaktadır. Enerji arz güvenliğinin sağlanabilmesi ve enerjide dışa bağımlılığın azaltılması, bazı tedbirler alınmasını zorunlu kılmaktadır. Enerji sektöründeki sürdürülebilirliğin devamlılığı açısından, yıllardır süregelen termik santral teknolojileri konusunda dışa bağımlılığın azaltılması amacı ile söz konusu bu teknolojilerin yerli sanayiye kazandırılması ülke açısından büyük önem arz etmektedir. HES teknolojileri alanında yurt dışına olan bağımlılığı azaltmak ve yerli sanayiyi üretici haline getirmek için bu konuda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri yeterince desteklenememiştir. Elektrik üretiminde güneş enerjisi açısından yüksek potansiyele sahip olan Türkiye’de, güneş enerjisi teknolojilerinin kullanımı yeterli düzeye getirilememiştir. Kömür rezervlerine uygun, çevre mevzuatlarını sağlayabilecek yerli baca gazı arıtma teknolojilerinin Ar-Ge çalışmaları ile geliştirilmesi ve santral ölçeğinde uygulanması konusunda yeterli düzeye gelinememiştir. Sürdürülebilir kalkınmanın öneminin gittikçe daha çok anlaşıldığı günümüzde, enerji verimliliğine yönelik çabaların değeri de aynı oranda artmaktadır. c) Hizmetler sektörü: Ulaştırma-haberleşme sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %91 oranında 4,9 milyar TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar; TCDD, DHMİ, PTT, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, TÜRKSAT ve TDİ’dir. Bu sektördeki toplam 4,9 milyar TL’nin %77,9’u oranında 3,8 milyar TL’si TCDD tarafından harcanmış olup, bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. TCDD’nin 2014 yılı faaliyet dönemi 1.874 milyon TL dönem zararı ile kapanmış; geçmiş yıllar zararı ile birlikte bilanço zararı 11,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Gelişmiş ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişimlerinde önemli rol oynayan demiryolu taşımacılığının Türkiye’de uzun yıllar ihmal edilmiş olması ve etkin bir konuma gelememesi, yüksek maliyetlerle işletmecilik yapmak zorunda kalan TCDD üzerindeki finansal yükü artırmıştır. Bu olumsuz yapı, demiryolu sektörünün ve TCDD’nin başlıca ana sorununu oluşturmaktadır. TCDD’nin, modern, hızlı ve güvenli bir taşımacılık faaliyetinde bulunan, ekonomik teşkilat yapısına sahip, verimli çalışan ve rekabet gücü yüksek bir kuruluş haline getirilmesi önem arz etmektedir. Bu çerçevede demiryolu taşımacılığının
Genel Rapor • 2014 146 modernizasyonuna yönelik olarak yürütülmekte olan yatırımların sürdürülmesi ve demiryolu ağının ülke sathına yaygınlaştırılması önem arz etmektedir. Demiryolu işletmeciliğinin modernizasyonu, bu alandaki rekabet gücünün yükseltilmesi ve demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının artırılması yönünde çeşitli yatırım projeleri uygulamaya konulmuş bulunmaktadır. Hızlı tren projeleri başta olmak üzere, bu alandaki yatırımların en uygun maliyetle ve zamanında tamamlanması gerekmektedir. Bu nedenle yatırım projelerinin ayrıntılı araştırmalara ve zemin-sondaj etütlerine dayalı olarak hazırlanması, ihalelere gerçekçi metrajlar üzerinden çıkılması, zorunlu haller dışında ihaleden sonra projelerde kapsamlı değişikliklere, dolayısıyla işlerin tasfiyesine gidilmemesi hususları üzerinde önemle durulmalıdır. Hızlı tren projelerinin yanı sıra, konvansiyonel hatların modernizasyonuna da ağırlık verilmelidir. Demiryolu hatlarının yaklaşık %90 oranındaki ağırlıklı kısmında tek hat işletmeciliği yapıldığı görülmekte olup bu durum etkin ve verimli çalışmayı olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle çift hatlı yolların artırılması hususu önem arz etmektedir. Diğer yandan genel iyileştirme programları çerçevesinde elektrifikasyon uygulamaları ve sinyalizasyon sistemi de yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca, demiryolu hatlarının ve çeken-çekilen araçların yenilenmesi çalışmaları sürdürülmelidir. Mali sektörde 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %94 oranında 256,5 milyon TL mertebesindedir. Sektörde faaliyet gösteren başlıca kuruluşlar T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Kalkınma Bankası ve İller Bankası’dır. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %96,8 oranı ile toplam 248,2 milyon TL ile Halk Bankası ve bağlı ortaklıkları tarafından gerçekleştirilmiştir. Diğer hizmetler sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %18 oranında 4,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %43,1 oranı ile toplam 1,9 milyon TL ile Birleşik Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. Ticaret sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl içinde ödeneği olmamasına rağmen 9,6 milyon TL olarak TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir.
Sayıştay 147 modernizasyonuna yönelik olarak yürütülmekte olan yatırımların sürdürülmesi ve demiryolu ağının ülke sathına yaygınlaştırılması önem arz etmektedir. Demiryolu işletmeciliğinin modernizasyonu, bu alandaki rekabet gücünün yükseltilmesi ve demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının artırılması yönünde çeşitli yatırım projeleri uygulamaya konulmuş bulunmaktadır. Hızlı tren projeleri başta olmak üzere, bu alandaki yatırımların en uygun maliyetle ve zamanında tamamlanması gerekmektedir. Bu nedenle yatırım projelerinin ayrıntılı araştırmalara ve zemin-sondaj etütlerine dayalı olarak hazırlanması, ihalelere gerçekçi metrajlar üzerinden çıkılması, zorunlu haller dışında ihaleden sonra projelerde kapsamlı değişikliklere, dolayısıyla işlerin tasfiyesine gidilmemesi hususları üzerinde önemle durulmalıdır. Hızlı tren projelerinin yanı sıra, konvansiyonel hatların modernizasyonuna da ağırlık verilmelidir. Demiryolu hatlarının yaklaşık %90 oranındaki ağırlıklı kısmında tek hat işletmeciliği yapıldığı görülmekte olup bu durum etkin ve verimli çalışmayı olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle çift hatlı yolların artırılması hususu önem arz etmektedir. Diğer yandan genel iyileştirme programları çerçevesinde elektrifikasyon uygulamaları ve sinyalizasyon sistemi de yaygınlaştırılmalıdır. Ayrıca, demiryolu hatlarının ve çeken-çekilen araçların yenilenmesi çalışmaları sürdürülmelidir. Mali sektörde 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %94 oranında 256,5 milyon TL mertebesindedir. Sektörde faaliyet gösteren başlıca kuruluşlar T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Kalkınma Bankası ve İller Bankası’dır. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %96,8 oranı ile toplam 248,2 milyon TL ile Halk Bankası ve bağlı ortaklıkları tarafından gerçekleştirilmiştir. Diğer hizmetler sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %18 oranında 4,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %43,1 oranı ile toplam 1,9 milyon TL ile Birleşik Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. Ticaret sektöründe 2014 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl içinde ödeneği olmamasına rağmen 9,6 milyon TL olarak TEDAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. G-ÖZELLEŞTİRME ÇALIŞMALARI 1-Özelleştirme politikaları: 2014–2018 yıllarını kapsayan Onuncu Kalkınma Planında; Özelleştirme uygulamalarının, uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde belirlenmiş bir program dâhilinde sürdürülmesi, uygulamalarda halka arz yönteminin kullanılmasına ağırlık verilmesi, kamu elektrik üretim tesislerinin önemli bir bölümü ile dağıtım varlıklarının tümünün özelleştirilmesinin tamamlanması, kamu kesiminin özelleştirmeler dışında tuttuğu santrallerle elektrik üretimine devam etmesi, iletim ve toptan satış faaliyetlerini sürdürmesi hedeflenmiştir. 2-Mevzuat: Özelleştirmeye ilişkin temel yasal düzenlemeler; 2983, 3291 ve 4046 sayılı kanunlarla yapılırken, enerji, telekomünikasyon, şans oyunlarının özelleştirilmesi ve gayrimenkul satışları için ayrı düzenlemeler yapılmıştır. 320 sayılı Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 23.07.2010 tarih ve 6009 sayılı Kanun’la 2 nci maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek; şans oyunlarının tertibiyle ilgili iş ve hizmetlerin TTK’ya göre kurulmuş olan anonim şirketlere yaptırılmasına ilişkin usul ve esasların bir yönetmelikle belirlenmesi ve ihale işlemlerine Bakanlar Kurulu kararıyla başlanması esası getirilmiştir. 4603 sayılı Kanun ile; TC. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Bankası AŞ’nin özelleştirmeye hazırlanmalarını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile mezkur Bankaların hisselerinin 4046 sayılı Kanun çerçevesinde satış yöntemiyle özelleştirilmeleri düzenlenmiştir. Enerji sektörünü düzenleyen 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 18 inci maddesinde; TEDAŞ, EÜAŞ ve bunların müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirilmesinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir. 5793 sayılı Kanun’un 43 üncü maddesi ile değişik 5335 sayılı Kanun’un 35 inci maddesi gereğince; TCDD Genel Müdürlüğünün mülkiyetindeki taşınmazlardan, işletmecilik fazlası olanların belirlenmesine ve bu taşınmazların satışına karar verilmesine TCDD Yönetim Kurulu yetkili kılınmış, satış bedellerinin TCDD tarafından yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakımı, onarımı ve iyileştirilmesi ile demiryolu araçlarının temininde kullanılacağı karara bağlanmıştır. TCDD’ye ait işletmecilik fazlası taşınmazlardan, Yönetim Kurulunca uygun görülenlerin 4046 sayılı Kanun çerçevesinde ÖİB tarafından özelleştirilmesi halinde elde edilecek gelirlerin, özelleştirme giderleri düşüldükten sonra TCDD’ye aktarılması öngörülmüştür. 3-Özelleştirme uygulamaları: Denetlenen kuruluşlardan özelleştirme programında bulunan kuruluşlar 83 sayılı çizelgede, 2014 yılı özelleştirme gerçekleşmeleri 84 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
148
Çizelge: 83- Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar
Şirket / kuruluş adı
Kapsam ve
programa
alınma tarihi
Kamu payı
%
A- Özelleştirme kapsamında olanlar:
1-EÜAŞ (3 termik, 6 hidroelektrik ve akarsu santralları) 30.05.2003 100
B- Özelleştirme kapsam ve programında olanlar:
1-Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. (1) 27.12.2006 100
2-Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. 12.07.2007 56,09
3-tta Gayrimenkul A.Ş. (1) 05.02.2001 100
4-Soma Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş. (SEAŞ) 30.05.2003 100
5-Sümer Holding A.Ş. (1) 11.09.1987 100
6-T.H.Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. (KBİ) 25.11.1993 99,99
7-TCDD’ye ait 2 liman 30.12.2004 100
8-T.Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (1) 10.08.1993 100
9-T. Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) (1) 05.02.2001 100
10-EÜAŞ işletimindeki 25 hidroelektrik santrali 19.10.2009 100
11-T. Halk Bankası A.Ş. (2) 05.02.2001 100
12-Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (1) 12.08.2008 100
(1) Bu kuruluşlarda hisse senedi veya tesis ve varlık satışı biçiminde kısmen özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir.
(2) 2014 yıl sonu itibarıyla kamu sermayesi %51,11’dir.
Çizelge: 84- 2014 yılında gerçekleştirilen özelleştirmeler ()
Uygulamalar Sözleşme
Tarihi
Satış/devir
Bedeli
(ABD Doları)
1- Tesis ve varlık satış veya devri:
-Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralleri ile Kemerköy Limanı 23.12.2014 2.671.000.000
-Yatağan Termik Santrali 01.12.2014 1.091.000.000
-TDİ-Salıpazarı Liman Sahası (GALATAPORT) 14.02.2014 702.000.000
-Maliye Hazinesi taşınmazları 505.175.855
-EÜAŞ - Kayaköy, Esendal, Işıklar, Dere ve İvriz HES 364.450.000
-Çatalağzı Termik Santrali 22.12.2014 350.000.000
-ADÜAŞ taşınmazları 260.962.480
-tta Gayrimenkul AŞ taşınmazları 222.159.564
-Sümer Holding taşınmazları 43.764.734
-TCDD taşınmazları 14.096.139
-Diğer taşınmazlar 7.181.949
Toplam (2) 6.231.790.721
2- Borsa İstanbul’da satış: 2
3- Bedelli devirler:
-Maliye Hazinesi taşınmazları 290.080.943
-Karayolları Gn. Md. taşınmazları 05.06.2014 70.219.071
-tta Gayrimenkul AŞ taşınmazları 62.299.125
-TCDD taşınmazları 05.06.2014 20.755.696
-TEİAŞ taşınmazları 31.12.2014 12.290.310
-T. Şeker Fabrikaları taşınmazları 2.663.999
-Diğer taşınmazlar 1.083.723
Toplam (3) 459.392.867
Genel toplam 6.691.183.590
() Sözleşme tarih ve satış tutarları ÖİB web sayfasından alınmıştır.
Sayıştay
149
Çizelge: 83- Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar
Şirket / kuruluş adı
Kapsam ve
programa
alınma tarihi
Kamu payı
%
A- Özelleştirme kapsamında olanlar:
1-EÜAŞ (3 termik, 6 hidroelektrik ve akarsu santralları) 30.05.2003 100
B- Özelleştirme kapsam ve programında olanlar:
1-Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. (1) 27.12.2006 100
2-Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. 12.07.2007 56,09
3-tta Gayrimenkul A.Ş. (1) 05.02.2001 100
4-Soma Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş. (SEAŞ) 30.05.2003 100
5-Sümer Holding A.Ş. (1) 11.09.1987 100
6-T.H.Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. (KBİ) 25.11.1993 99,99
7-TCDD’ye ait 2 liman 30.12.2004 100
8-T.Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (1) 10.08.1993 100
9-T. Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) (1) 05.02.2001 100
10-EÜAŞ işletimindeki 25 hidroelektrik santrali 19.10.2009 100
11-T. Halk Bankası A.Ş. (2) 05.02.2001 100
12-Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (1) 12.08.2008 100
(1) Bu kuruluşlarda hisse senedi veya tesis ve varlık satışı biçiminde kısmen özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir.
(2) 2014 yıl sonu itibarıyla kamu sermayesi %51,11’dir.
Çizelge: 84- 2014 yılında gerçekleştirilen özelleştirmeler ()
Uygulamalar Sözleşme
Tarihi
Satış/devir
Bedeli
(ABD Doları)
1- Tesis ve varlık satış veya devri:
-Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralleri ile Kemerköy Limanı 23.12.2014 2.671.000.000
-Yatağan Termik Santrali 01.12.2014 1.091.000.000
-TDİ-Salıpazarı Liman Sahası (GALATAPORT) 14.02.2014 702.000.000
-Maliye Hazinesi taşınmazları 505.175.855
-EÜAŞ - Kayaköy, Esendal, Işıklar, Dere ve İvriz HES 364.450.000
-Çatalağzı Termik Santrali 22.12.2014 350.000.000
-ADÜAŞ taşınmazları 260.962.480
-tta Gayrimenkul AŞ taşınmazları 222.159.564
-Sümer Holding taşınmazları 43.764.734
-TCDD taşınmazları 14.096.139
-Diğer taşınmazlar 7.181.949
Toplam (2) 6.231.790.721
2- Borsa İstanbul’da satış: 2
3- Bedelli devirler:
-Maliye Hazinesi taşınmazları 290.080.943
-Karayolları Gn. Md. taşınmazları 05.06.2014 70.219.071
-tta Gayrimenkul AŞ taşınmazları 62.299.125
-TCDD taşınmazları 05.06.2014 20.755.696
-TEİAŞ taşınmazları 31.12.2014 12.290.310
-T. Şeker Fabrikaları taşınmazları 2.663.999
-Diğer taşınmazlar 1.083.723
Toplam (3) 459.392.867
Genel toplam 6.691.183.590
() Sözleşme tarih ve satış tutarları ÖİB web sayfasından alınmıştır.
2014 yılında ÖİB tarafından yaklaşık 6,9 milyar ABD Doları tutarında özelleştirme
gerçekleştirilmiş olup, bu tutarın %87,1’i KİT’lerle ilgili olarak gerçekleştirilen
özelleştirmelerden elde edilmiştir.
Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ:
ÖYK’nın 27.12.2006 tarih ve 2006/100 sayılı kararıyla özelleştirme kapsam ve
programına alınan 9 adet elektrik üretim santralinin tek çatı altında toplanması amacıyla 2007
yılında Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş kurulmuştur. Şirkete ait elektrik üretim
santrallerinin tamamının satışı ÖYK’nın 07.05.2008 tarih ve 2008/29 nolu kararı ile
onaylanmış ve devir işlemi 01.09.2008 tarihinde gerçekleştirilmiştir.
01.09.2008 tarihten itibaren herhangi bir üretim faaliyeti bulunmayan Şirketin
faaliyetleri; işletme hakkı devir sözleşmeleri kapsamında mülkiyeti kendisine ait olan
santrallerde yapılacak yatırımlar ve sigorta işlerinin izlenmesi, ayrılacak amortismanların
takibi ve yapılan işlerle ilgili denetim ve kontrollük görevi gibi hususlarla sınırlı kalmıştır.
Şirket 2014 yılında, 4046 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında, işletme hakkı
devri suretiyle özelleştirilen santrallar üzerindeki işletme hakkı devir sözleşmelerinden doğan
denetim ve kontrollük görevinin yanı sıra, ÖİB tarafından verilen yetkiler çerçevesinde bazı
taşınmazların özelleştirilmesi işlemlerini yürütmüştür.
ÖYK’nın 22.07.2015 tarih ve 2015/63 sayılı kararı ile şirketin 2020 yılına kadar
tamamlanmak üzere blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine karar verilmiştir.
Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret AŞ:
Şirketin, ÖİB’ye ait %56,09 oranındaki hissesi, ÖYK’nın 18.01.2008 tarih ve
2008/003 sayılı kararına istinaden blok satış yoluyla özelleştirilmesi için ihaleye çıkılmış,
ancak teklif gelmemiştir. Şirketteki kamu hisselerinin satışına yönelik olarak 2008 yılından
beri sürdürülen çalışmalardan sonuç alınamamıştır.
Elektrik Üretim AŞ:
Kamu elektrik üretim santrallerinin 3096 sayılı Kanun kapsamındaki özelleştirme
işlemleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, 4046 sayılı Kanun kapsamındaki
özelleştirme işlemleri ise ÖİB tarafından yürütülmüştür. 09.07.2008 tarih ve 5784 sayılı
Kanun ile EÜAŞ’ın özelleştirme programına alınan birim ve varlıklarının 4046 sayılı Kanun
gereğince doğrudan ÖİB’ye aktarılması yerine EÜAŞ bünyesinde kalması ve Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı ile ilgilerinin devam etmesi hususu yer almıştır. Ancak özelleştirmeye
hazırlık ve özelleştirme işlemlerinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yürütüleceği
hususuna aynı düzenleme de yer verilmiştir.
30.03.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 18 inci
maddesinde; TEDAŞ, EÜAŞ ve bunların müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme
birimleri ile varlıklarının özelleştirilmesinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir.
2009 yılında özelleştirme programına alınan EÜAŞ’a ait 55 küçük HES’in ihalesi
muhtelif tarihlerde yapılmıştır. Bunlardan 50’sinin işletme hakkı 49 yıllığına ilgili şirketlere
devredilmiş olup, kalan 5 HES için devir çalışmaları devam etmektedir.
Genel Rapor • 2014 150 EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına ait termik santrallerden; Yatağan Santrali 01.12.2014, Çatalağzı Santrali 22.12.2014, Yeniköy ve Kemerköy santralleri ile Kemerköy Liman Sahası 23.12.2014 tarihinde, Kayaköy, Esendal, Işıklar, Dere ve İvriz Akarsu Santralleri 2014 yılında özelleştirilmiştir. 30.05.2003 tarih ve 2003/34 sayılı ÖYK Kararı ile SEAŞ’a ait Soma A ve B termik santralleri hazırlık işlemine tabi tutulmak üzere özelleştirme kapsamına alınmıştır. Öte yandan ÖYK’nun 07.08.2014 tarih ve 2024/76 sayılı kararı ile Bursa Linyitleri İşletmesi (BLİ), BLİ tarafından kullanılan taşınmazlar, 79528 No.lu Ruhsat ve bu Ruhsatın kapsadığı Maden Sahası ve buralarda çalışan her türlü kamu personeli 4046 sayılı Kanuna istinaden tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte SEAŞ’a bedelsiz olarak devredilmiştir. Bu kararlar çerçevesinde; SEAŞ’a ait Soma B Termik Santrali ve bu santral tarafından kullanılan taşınmazların ihalesi 13.01.2015 tarihinde tamamlanmış, 685.500.000 ABD Doları ile en yüksek teklifi veren Konya Şeker Sanayi ve Ticaret AŞ’ye 22.06.2015 tarihinde devredilmiştir. Öte yandan EÜAŞ’a ait Orhaneli ve Tunçbilek termik santralleri ile SEAŞ’a ait BLİ’nin ihalesi 17.12.2014 tarihinde tamamlanmış, 521.000.000 ABD Doları ile en yüksek teklifi veren Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi AŞ’ye 22.06.2015 tarihinde devredilmiştir. ÖYK’nın 2015/55 sayılı kararı ile EÜAŞ’a ait özelleştirme kapsamında bulunan 3 termik ve 6 HES özelleştirme programına, kapsamda olmayan 20 HES özelleştirme kapsam ve programına alınmış ve özelleştirme işlemlerinin 31.12.2020 tarihine kadar tamamlanması kararlaştırılmıştır. Milli Piyango İdaresi: Şans oyunları lisansının verilmesine yönelik ilk işlemlere Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 12.09.2003 tarihli ve 2003/62 sayılı kararı ile başlanmıştır. Bu doğrultuda şans oyunlarının lisans verilmesi suretiyle özelleştirilmesine ilişkin olarak 07.05.2009 tarihinde gerçekleştirilen ilk ihale, teklif bedellerinin yetersiz kalması nedeniyle iptal edilmiştir. 2012 yılında, şans oyunlarının lisans verilerek özelleştirilmesi çalışmalarına yeniden başlanmış ve bu kapsamda lisansın verilmesine dair usul ve esaslar 10.09.2012 tarih ve 3687 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. Bu doğrultuda, şans oyunları lisansının verilmesine ilişkin özelleştirme çalışmalarına 05.11.2012 tarih ve 2012/163 sayılı ÖYK kararı ile yeniden başlanarak, 26.11.2013 tarihinde ilana çıkılmış; ihale için ön yeterlik son başvuru tarihi 25.04.2014, teklif sahiplerinin son teklif verme tarihi ise 20.05.2014 olarak belirlenmiştir. 15.07.2014 tarihinde yapılan ihalede, Şans Oyunlarının Lisans Verilmesi Suretiyle Özelleştirilmesi işi 2.755.000.000 ABD Doları bedelle en yüksek teklifi veren bir Ortak Girişim Grubuna ihale edilmiş, ancak Ortak Girişim Grubu ön görülen süre içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmeyerek lisans sözleşmesini imzalamaktan imtina etmiştir. Bunun üzerine ÖYK’nın 12.08.2014 tarih ve 2014/92 sayılı Kararı çerçevesinde, ihalede 2.750.000.000 ABD Doları bedelle en yüksek ikinci teklifi veren diğer Ortak Girişim Grubuyla lisans sözleşmesi imzalanması çalışmalarına başlanmış, Ortak Girişim Grubunun süre uzatımı istemesi üzerine, ÖİB tarafından 10.12.2015 tarihi mesai saati sonuna kadar süre uzatımı verilmiştir.
Sayıştay 151 EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına ait termik santrallerden; Yatağan Santrali 01.12.2014, Çatalağzı Santrali 22.12.2014, Yeniköy ve Kemerköy santralleri ile Kemerköy Liman Sahası 23.12.2014 tarihinde, Kayaköy, Esendal, Işıklar, Dere ve İvriz Akarsu Santralleri 2014 yılında özelleştirilmiştir. 30.05.2003 tarih ve 2003/34 sayılı ÖYK Kararı ile SEAŞ’a ait Soma A ve B termik santralleri hazırlık işlemine tabi tutulmak üzere özelleştirme kapsamına alınmıştır. Öte yandan ÖYK’nun 07.08.2014 tarih ve 2024/76 sayılı kararı ile Bursa Linyitleri İşletmesi (BLİ), BLİ tarafından kullanılan taşınmazlar, 79528 No.lu Ruhsat ve bu Ruhsatın kapsadığı Maden Sahası ve buralarda çalışan her türlü kamu personeli 4046 sayılı Kanuna istinaden tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte SEAŞ’a bedelsiz olarak devredilmiştir. Bu kararlar çerçevesinde; SEAŞ’a ait Soma B Termik Santrali ve bu santral tarafından kullanılan taşınmazların ihalesi 13.01.2015 tarihinde tamamlanmış, 685.500.000 ABD Doları ile en yüksek teklifi veren Konya Şeker Sanayi ve Ticaret AŞ’ye 22.06.2015 tarihinde devredilmiştir. Öte yandan EÜAŞ’a ait Orhaneli ve Tunçbilek termik santralleri ile SEAŞ’a ait BLİ’nin ihalesi 17.12.2014 tarihinde tamamlanmış, 521.000.000 ABD Doları ile en yüksek teklifi veren Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi AŞ’ye 22.06.2015 tarihinde devredilmiştir. ÖYK’nın 2015/55 sayılı kararı ile EÜAŞ’a ait özelleştirme kapsamında bulunan 3 termik ve 6 HES özelleştirme programına, kapsamda olmayan 20 HES özelleştirme kapsam ve programına alınmış ve özelleştirme işlemlerinin 31.12.2020 tarihine kadar tamamlanması kararlaştırılmıştır. Milli Piyango İdaresi: Şans oyunları lisansının verilmesine yönelik ilk işlemlere Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 12.09.2003 tarihli ve 2003/62 sayılı kararı ile başlanmıştır. Bu doğrultuda şans oyunlarının lisans verilmesi suretiyle özelleştirilmesine ilişkin olarak 07.05.2009 tarihinde gerçekleştirilen ilk ihale, teklif bedellerinin yetersiz kalması nedeniyle iptal edilmiştir. 2012 yılında, şans oyunlarının lisans verilerek özelleştirilmesi çalışmalarına yeniden başlanmış ve bu kapsamda lisansın verilmesine dair usul ve esaslar 10.09.2012 tarih ve 3687 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. Bu doğrultuda, şans oyunları lisansının verilmesine ilişkin özelleştirme çalışmalarına 05.11.2012 tarih ve 2012/163 sayılı ÖYK kararı ile yeniden başlanarak, 26.11.2013 tarihinde ilana çıkılmış; ihale için ön yeterlik son başvuru tarihi 25.04.2014, teklif sahiplerinin son teklif verme tarihi ise 20.05.2014 olarak belirlenmiştir. 15.07.2014 tarihinde yapılan ihalede, Şans Oyunlarının Lisans Verilmesi Suretiyle Özelleştirilmesi işi 2.755.000.000 ABD Doları bedelle en yüksek teklifi veren bir Ortak Girişim Grubuna ihale edilmiş, ancak Ortak Girişim Grubu ön görülen süre içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmeyerek lisans sözleşmesini imzalamaktan imtina etmiştir. Bunun üzerine ÖYK’nın 12.08.2014 tarih ve 2014/92 sayılı Kararı çerçevesinde, ihalede 2.750.000.000 ABD Doları bedelle en yüksek ikinci teklifi veren diğer Ortak Girişim Grubuyla lisans sözleşmesi imzalanması çalışmalarına başlanmış, Ortak Girişim Grubunun süre uzatımı istemesi üzerine, ÖİB tarafından 10.12.2015 tarihi mesai saati sonuna kadar süre uzatımı verilmiştir. Sümer Holding AŞ: 1987 yılında özelleştirme kapsamına alınan Şirket, 1994 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı Kanunla özelleştirme kapsam ve programına alınmış sayılmış, ÖİB’nin 02.07.1999 tarih ve 3179 sayılı yazısıyla; Özelleştirme kapsam ve programına alınarak kendisine devredilen iştirak paylarının özelleştirilmesi çalışmalarını yapmakla da görevlendirilmiştir. ÖYK’nın 20.05.2011 tarih ve 2011/89 sayılı kararıyla Holdingin özelleştirme süresi 31.12.2015 olarak belirlenmiş, 06.07.2015 tarih ve 2015/58 sayılı ÖYK kararı ile bu süre 31.12.2020 olarak değiştirilmiştir. Kendine ait işletmelerinin özelleştirilmesi 2005 yılında tamamlanan Holding, hali hazırda özelleştirme kapsam ve programına alınıp, bünyesinde birleştirilen şirketlerin kalan mallarının, borçlarının ve alacaklarının tediye ve tahsil işlemleriyle diğer işlerini yürütmektedir. tta Gayrimenkul AŞ: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri AŞ, ÖYK’nın 05.02.2001 tarih ve 2001/06 sayılı kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Özelleştirme sürecinde şirkete ait üretim tesisleri ve taşınmazların tamamının satışı gerçekleştirilmiş, en son taşınmaz devir işlemleri de 15.01.2012 tarihinde tamamlanmıştır. ÖİB Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarih ve 135 sayılı Oluru ile Şirket ana sözleşmesinde değişiklik yapılarak, Şirketin unvanı tta Gayrimenkul AŞ olarak değiştirilmiş, Şirket gayrimenkul imar, ifraz ve satışında görevlendirilmiştir. Şirket, bu yeni fonksiyonuna uygun olarak 2014 yılı içerisinde 222.159.564 TL’lik varlık satışı veya devri ile 62.299.125 TL’lik bedelli devir işlemi gerçekleştirmiştir. Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ (TDİ): TDİ, Bakanlar Kurulu’nun 10.08.1993 tarih ve 93/4693 sayılı Kararı ile özelleştirme kapsamına alınarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na bağlanmış, 24.11.1994 tarihinde de özelleştirme programına alınmıştır. 2014 yılı özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak; -TDİ’ye ait Ordu Limanı ÖYK’nın 29.12.2014 tarih ve 2014/146 sayılı kararı ile Ordu Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na bilabedel devredilmiştir. -ÖYK’nın 07.03.2011 tarih ve 2011/17 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alının Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı’nın İşletme Hakkının Verilmesi Yöntemi ile özelleştirilmesi işlemlerine devam edilmiştir. -ÖYK’nın 07.08.2014 tarih ve 2014/78 sayılı kararıyla; Kemerköy İskelesi ve geri sahasında bulunan taşınmazların “İşletme Hakkının Verilmesi” yöntemi ile bir bütün halinde (Kemerköy Liman Sahası) özelleştirilmesi kapsamında İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi 23.12.2014 tarihinde imzalanmıştır. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD): TCDD’nin 6 limanı 30.12.2004 tarih ve 2004/128 sayılı ÖYK kararıyla özelleştirme programına alınmış ve 02.06.2005 tarih ve 2005/54 sayılı Kararıyla özelleştirme stratejisi belirlenmiştir. Bu kapsamda ÖYK’nın muhtelif tarihlerde aldığı kararlar çerçevesinde işletme
Genel Rapor • 2014 152 haklarının devri suretiyle özelleştirilen limanlardan Mersin limanının teslimi 2007 yılında, Bandırma ve Samsun Limanlarının teslimi 2010 yılında, İskenderun Limanının teslimi 2011 yılında, Derince Limanının teslimi 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. İzmir Limanının özelleştirme süreci devam etmektedir. Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ): YPK’nın 17.03.2004 tarih ve 2004/3 sayılı kararı ile TEDAŞ’a ait 20 dağıtım bölgesi 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı ÖYK kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirme ihaleleri süreci tamamlanmış bulunan 18 şirketten; Başkent, Sakarya, Meram elektrik dağıtım şirketleri 2009 yılında, Osmangazi, Çamlıbel, Uludağ, Çoruh, Yeşilırmak, Fırat elektrik dağıtım şirketleri 2010 yılında, Trakya Elektrik Dağıtım AŞ 2011 yılında, Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Dicle, Vangölü, Anadolu Yakası, Toroslar ve Aras elektrik dağıtım şirketleri ile özelleştirme süreci devam eden elektrik dağıtım şirketleri ile ilgili olarak 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan 8 elektrik perakende şirketinin özelleştirme işlemleri de 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Böylece TEDAŞ Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan elektrik dağıtım ve elektrik perakende şirketlerinin tümü özelleştirilmiş olup; özelleştirme kapsam ve programında sadece TEDAŞ Genel Müdürlüğü kalmıştır. Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 30.11.2012 tarih ve 2012/177 sayılı kararı ile TEDAŞ’ın özeleştirme işlemlerinin tamamlanması için belirlenen süre, 31.12.2015 tarihine kadar uzatılmasına karar verilmiştir. Türkiye Halk Bankası AŞ: Kamu bankalarının özelleştirmeye hazırlanması ve yeniden yapılandırılması amacıyla 25.11.2000 tarihinde 4603 sayılı Kanun yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda Banka hakkında, Yeniden Yapılandırma ve Özelleştirmeye Hazırlık Planlarının Uygulama Esas ve Usullerine İlişkin 12.01.2002 tarih ve 2002/3555 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince yeniden yapılandırma süreci başlatılmıştır. 11.08.2006 tarih ve 2006/69 sayılı ÖYK Kararıyla, Banka’daki kamu hisseleri ÖİB’ye devredilerek, %99,9 hissenin 25.05.2008 tarihine kadar blok satış yöntemiyle satılması kararlaştırılmıştır. 4603 sayılı Kanun kapsamında, Bakanlar Kurulu’nun 27.12.2005 tarihli süre uzatım kararına karşılık; süre uzatım yetkisinin sona erdiği iddiasıyla karara itiraz edilmiş, 29.11.2006 tarih, 2006/4258 sayılı Danıştay Kararı ile yürütmeyi durdurma kararı verilmiştir. Danıştay’ın bu kararı üzerine, 10.01.2007 tarih, 5572 sayılı Kanunla, 4603 sayılı Kanundaki “beş yıl” ibaresi “on yıl” yapılarak, özelleştirme tarihi 25.11.2010 olarak belirlenmiştir. 12.10.2010 tarih ve 2010/964 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Banka’nın özelleştirme sürecinde son tarih 25.11.2015 olarak belirlenmiştir. Söz konusu karar çerçevesinde ÖİB’ye devredilen hisselerin %24,98’ine tekabül eden 312,3 milyon TL’lik hisse, 10.05.2007 tarihinde halka arz edilmiştir. ÖYK’nın 04.10.2012 tarih 2012/150 sayılı Kararı ile de, ÖİB’ye ait toplam sermayedeki %23,92’lik hisselerin halka arzı 21.11.2012 tarihinde tamamlanmıştır. İkincil halka arzla, Banka’nın halka açıklık oranı %48,9’a yükselmiştir. Eylül 2015 itibarıyla, nitelikli paya sahip hissedar, %51,11’lik hisse oranı ile ÖİB’dir.
Sayıştay 153 haklarının devri suretiyle özelleştirilen limanlardan Mersin limanının teslimi 2007 yılında, Bandırma ve Samsun Limanlarının teslimi 2010 yılında, İskenderun Limanının teslimi 2011 yılında, Derince Limanının teslimi 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. İzmir Limanının özelleştirme süreci devam etmektedir. Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ): YPK’nın 17.03.2004 tarih ve 2004/3 sayılı kararı ile TEDAŞ’a ait 20 dağıtım bölgesi 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı ÖYK kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirme ihaleleri süreci tamamlanmış bulunan 18 şirketten; Başkent, Sakarya, Meram elektrik dağıtım şirketleri 2009 yılında, Osmangazi, Çamlıbel, Uludağ, Çoruh, Yeşilırmak, Fırat elektrik dağıtım şirketleri 2010 yılında, Trakya Elektrik Dağıtım AŞ 2011 yılında, Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Dicle, Vangölü, Anadolu Yakası, Toroslar ve Aras elektrik dağıtım şirketleri ile özelleştirme süreci devam eden elektrik dağıtım şirketleri ile ilgili olarak 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan 8 elektrik perakende şirketinin özelleştirme işlemleri de 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Böylece TEDAŞ Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan elektrik dağıtım ve elektrik perakende şirketlerinin tümü özelleştirilmiş olup; özelleştirme kapsam ve programında sadece TEDAŞ Genel Müdürlüğü kalmıştır. Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 30.11.2012 tarih ve 2012/177 sayılı kararı ile TEDAŞ’ın özeleştirme işlemlerinin tamamlanması için belirlenen süre, 31.12.2015 tarihine kadar uzatılmasına karar verilmiştir. Türkiye Halk Bankası AŞ: Kamu bankalarının özelleştirmeye hazırlanması ve yeniden yapılandırılması amacıyla 25.11.2000 tarihinde 4603 sayılı Kanun yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda Banka hakkında, Yeniden Yapılandırma ve Özelleştirmeye Hazırlık Planlarının Uygulama Esas ve Usullerine İlişkin 12.01.2002 tarih ve 2002/3555 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince yeniden yapılandırma süreci başlatılmıştır. 11.08.2006 tarih ve 2006/69 sayılı ÖYK Kararıyla, Banka’daki kamu hisseleri ÖİB’ye devredilerek, %99,9 hissenin 25.05.2008 tarihine kadar blok satış yöntemiyle satılması kararlaştırılmıştır. 4603 sayılı Kanun kapsamında, Bakanlar Kurulu’nun 27.12.2005 tarihli süre uzatım kararına karşılık; süre uzatım yetkisinin sona erdiği iddiasıyla karara itiraz edilmiş, 29.11.2006 tarih, 2006/4258 sayılı Danıştay Kararı ile yürütmeyi durdurma kararı verilmiştir. Danıştay’ın bu kararı üzerine, 10.01.2007 tarih, 5572 sayılı Kanunla, 4603 sayılı Kanundaki “beş yıl” ibaresi “on yıl” yapılarak, özelleştirme tarihi 25.11.2010 olarak belirlenmiştir. 12.10.2010 tarih ve 2010/964 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Banka’nın özelleştirme sürecinde son tarih 25.11.2015 olarak belirlenmiştir. Söz konusu karar çerçevesinde ÖİB’ye devredilen hisselerin %24,98’ine tekabül eden 312,3 milyon TL’lik hisse, 10.05.2007 tarihinde halka arz edilmiştir. ÖYK’nın 04.10.2012 tarih 2012/150 sayılı Kararı ile de, ÖİB’ye ait toplam sermayedeki %23,92’lik hisselerin halka arzı 21.11.2012 tarihinde tamamlanmıştır. İkincil halka arzla, Banka’nın halka açıklık oranı %48,9’a yükselmiştir. Eylül 2015 itibarıyla, nitelikli paya sahip hissedar, %51,11’lik hisse oranı ile ÖİB’dir. Bakanlar Kurulu’nun 06.11.2010 tarih ve 2010/964 sayılı Kararı ile, Banka’nın özelleştirmesinde son tarih olarak 25.11.2015 belirlenmesine karşılık, Eylül 2015 tarihi itibarıyla, Banka’nın kamuya ait %51,11 hissesinin özelleştirilmesine yönelik bir gelişme olmamıştır. Ayrıca ÖYK tarafından 29.12.2014 tarihinde alınan 129 ve 130 sayılı kararlar ile; Şirket bağlı ortaklıklarından Halk Hayat ve Emeklilik AŞ sermayesindeki %100 oranındaki Banka payının %90’lık kısmının blok satış yöntemi ile, Halk Sigorta AŞ sermayesindeki Bankaya ait %89,18 ile Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’ye ait %4,31 olmak üzere toplam %93,49 oranındaki hissenin blok satış yöntemi ile özelleştirilmesine; özelleştirme işlemlerinin 13.11.2015 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir. Söz konusu Kararlar uyarınca, ÖİB tarafından Halk Hayat ve Emeklilik AŞ ile Halk Sigorta AŞ’nin özelleştirilmesi için 19.01.2015 tarihinde açılan ihaleler, 13.08.2015 tarihinde iptal edilmiştir. Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ: Şirket 20.12.2000 tarih ve 2000/92 sayılı ÖYK kararıyla özelleştirme kapsamına, 08.10.2007 tarih ve 2007/57 sayılı ÖYK kararıyla da özelleştirme programına alınmıştır. 14.07.2008 tarih ve 2008/42 sayılı ÖYK kararıyla; Şirkete bağlı fabrikaların tek tek satılması yerine, gruplar halinde satılması öngörülmüştür. Bu amaçla fabrikalar 6 portföye ayrılmış ve özelleştirmenin bu strateji ile yapılması öngörülmüştür. ÖYK’nın 10.08.2010 tarih ve 2010/64 sayılı kararıyla şirketin özelleştirme süresi 31.12.2011 tarihine, 18.08.2011 tarih ve 2011/67 sayılı kararıyla da 31.12.2014 tarihine uzatılmıştır. Ancak 2000 yılından beri özelleştirme kapsamında bulunan ve ÖYK’nın değişik tarihli kararlarıyla özelleştirme süresi sürekli uzatılan şirketin özelleştirilmesi 2014 yılında da gerçekleştirilememiştir. .
Genel Rapor • 2014 154 II. DİĞER KURULUŞLAR A-DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 2010 yılına kadar; -Teşkilat kanunlarında denetimi Sayıştay tarafından yapılması öngörülen, genel bütçeden yardım alan bağımsız bütçeli idarelerle, -İlgili mevzuatlarında Sayıştay denetimine tabi olmamakla birlikte, TBMM KİT Komisyonunun aldığı kararlar gereğince sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan ya da sonradan bu kapsama giren, kuruluş ve şirketler diğer kuruluşlar kapsamında değerlendirilmiştir. Önceki yıllarda diğer kuruluşlar arasında değerlendirilmiş olup, 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabi kuruluşlardan; Anayasa’daki KİT tanımı çerçevesinde belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıklar 2011 yılından itibaren KİT’ler arasında değerlendirilmiş, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde, kuruluşların bölümler arasındaki bu değişimin etkileri dikkate alınmalıdır. B-DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ Diğer kuruluşlara ait başlıca bilgilere 85 sayılı çizelgede yer verilmiştir.
Sayıştay 155 II. DİĞER KURULUŞLAR A-DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 2010 yılına kadar; -Teşkilat kanunlarında denetimi Sayıştay tarafından yapılması öngörülen, genel bütçeden yardım alan bağımsız bütçeli idarelerle, -İlgili mevzuatlarında Sayıştay denetimine tabi olmamakla birlikte, TBMM KİT Komisyonunun aldığı kararlar gereğince sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan ya da sonradan bu kapsama giren, kuruluş ve şirketler diğer kuruluşlar kapsamında değerlendirilmiştir. Önceki yıllarda diğer kuruluşlar arasında değerlendirilmiş olup, 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabi kuruluşlardan; Anayasa’daki KİT tanımı çerçevesinde belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıklar 2011 yılından itibaren KİT’ler arasında değerlendirilmiş, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde, kuruluşların bölümler arasındaki bu değişimin etkileri dikkate alınmalıdır. B-DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ Diğer kuruluşlara ait başlıca bilgilere 85 sayılı çizelgede yer verilmiştir. Son Artış Toplu bilgiler Ölçü 2010 2011 2012 2013 2014 iki yıl veya farkı azalış (%) Esas sermaye Bin TL 6.613.356 2.688.001 2.682.001 2.682.001 2.682.001 0 0,0 Ödenmiş sermaye " 6.613.356 2.688.001 2.682.001 2.682.001 2.682.001 0 0,0 Sermaye ödeme oranı % 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 0,0 0,0 Kaynaklar : Öz kaynaklar Bin TL 30.936.927 29.034.872 34.736.661 38.192.433 44.586.752 6.394.319 16,7 Yabancı kaynaklar : -Kısa süreli " 71.582.016 82.909.759 94.182.843 120.663.677 138.309.375 17.645.698 14,6 -Uzun süreli " 18.664.515 18.629.751 24.601.134 25.381.251 29.667.027 4.285.776 16,9 Varlıklar : -Dönen varlıklar (Net) " 65.134.751 56.917.114 60.135.514 82.356.249 91.488.544 9.132.295 11,1 -Duran varlıklar (Net) " 56.048.707 72.572.251 92.303.071 101.881.112 121.074.610 19.193.498 18,8 Yatırım harcamaları (Nakdi) " 341.427 320.038 360.214 484.283 116.313 (367.970) (76,0) Tüm alımlar tutarı " 1.278.493 339.248 463.045 595.067 665.856 70.789 11,9 Net satış hasılatı () " 10.967.177 8.720.740 7.799.503 6.748.871 9.227.615 2.478.744 36,7 Satışların maliyeti () " 6.180.154 5.528.297 3.662.641 3.104.474 4.836.203 1.731.729 55,8 M evduat " 47.701.275 60.939.218 67.242.290 81.532.814 91.757.000 10.224.186 12,5 Verilen krediler " 44.799.816 57.268.533 68.101.671 86.728.786 104.584.000 17.855.214 20,6 Sübvansiyonlar " 5.723 3.825 7.287 5.153 6.051 898 17,4 Stoklar: -İlk madde ve malzeme " 28.055 24.507 22.899 27.985 23.661 (4.324) (15,5) -Yarı mamul-ara mamul " 200.507 1.151 1.035 1.044 6.893.615 6.892.571 660.208,0 -M amul " 133.889 405.454 496.698 302.263 288.836 (13.427) (4,4) -Ticari mal " 2.512.101 3.828.111 4.438.361 6.908.547 1.115 (6.907.432) (100,0) Personel: M emur (ortalama) Kişi 671 663 688 720 712 (8) (1,1) Sözleşmeli personel (ortalama) " 7.967 8.158 7.658 7.737 7.791 54 0,7 İşçi (ortalama) " 13.478 13.044 13.215 14.249 15.049 800 5,6 Toplam personel giderleri Bin TL 1.349.411 1.425.339 1.481.626 1.668.846 1.816.032 147.186 8,8 Toplam memur giderleri " 22.585 23.607 27.212 30.367 32.678 2.311 7,6 Toplam sözleşmeli personel giderleri " 404.373 440.959 531.634 528.431 587.158 58.727 11,1 Toplam işçi giderleri " 916.093 957.885 922.275 1.107.736 1.193.801 86.065 7,8 Aylık kişi başına memur giderleri TL 2.805 2.967 3.296 3.515 3.825 310 8,8 Aylık kişi başına sözleşmeli personel giderleri " 4.230 4.504 5.785 5.692 6.280 588 10,3 Aylık kişi başına işçi giderleri " 5.664 6.120 5.816 6.478 6.610 132 2,0 Tahakkuk eden kurumlar vergisi Bin TL 337.920 304.461 509.713 256.587 602.546 345.959 134,8 Tahakkuk eden tüm vergiler " 1.291.790 1.318.367 1.472.117 959.422 1.363.187 403.765 42,1 GSYH'ye katkı (üretici fiyatlarıyla) " 8.159.610 6.469.728 8.351.220 8.395.844 9.250.195 854.351 10,2 GSYH'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 9.100.356 7.336.598 9.088.088 8.966.751 9.858.385 891.634 9,9 GSM H'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 9.077.935 7.192.205 9.064.839 8.725.029 9.580.092 855.063 9,8 İşletme faaliyetleri kârları toplamı () " 4.186.060 2.474.738 3.382.617 2.806.164 1.118.761 (1.687.403) (60,1) İşletme faaliyetleri zararları toplamı () " (74.649) (32.778) (34.913) (37.606) (34.701) 2.905 (7,7) Finansman giderleri (yatırımlar hariç)() " 214.822 13.869 861 2.195 468 (1.727) (78,7) Dönem kârları toplamı Bin TL 6.541.655 3.065.440 5.867.052 5.383.350 6.942.684 1.559.334 29,0 Dönem zararları toplamı Bin TL (68.200) (8.910) (52.294) 52.294 () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge : 85 - Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemine ait başlıca bilgileri
Mali kuruluşlar
672.099
819.570
902.559
1.087.021
508.349
355.254
305.988
1.169.591
Genel toplam
1.349.411
1.425.339
1.481.626
1.668.846
848.390
504.484
463.158
1.816.032
Endeks 2009=100
109,4
115,5
120,1
135,3
147,2
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
742.046
709.653
694.849
728.722
733.099
Endeks 2009=100
102,8
98,3
96,3
100,9
101,6
Diğer kuruluşlar tarafından kullanılan 212,6 milyon TL tutarındaki kaynağın; %73,9
oranında 157,2 milyon TL’si mali kuruluşlar içinde yer alan T. Vakıflar Bankası TAO
tarafından, %25,1 oranında 53,1 milyar TL’si MPM ve TOKİ’nin yer aldığı diğer hizmetler
sektöründeki kuruluşlar tarafından, %1 oranında 2,2 milyar TL’si ulaştırma sektöründe
faaliyet gösteren TRT tarafından kullanılmıştır.
2010-2014 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilmeyen kuruluşların sektörler
itibarıyla ayrıntısına (Ek:2) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca
bilgilere (Ek:8) de yer verilmiştir.
C-İSTİHDAM:
1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar:
Diğer kuruluşlar kapsamında olan kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda
istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı kanunlarında belirlenmiştir. Bu
kuruluşlardan; AOÇ faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar,
4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli
statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir.
TRT’de çalışan personelin tamamı sözleşmeli statüde, Vakıfbank personeli 4857 sayılı
İş Kanunu kapsamındadır.
MPİ ve Şeker Kurumunda çalışanların tamamı memur statüsünde iken, TOKİ’de
çalışanlar memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir.
Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş
Kanununa tabi işçi personel istihdam edilmektedir.
Diğer kuruluşlarda 2010-2014 yıllarında istihdam edilen personelin sektörler itibarıyla
ortalama ve yıl sonu çalışan sayıları 86 sayılı, toplam personel giderleri 87 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Mali kuruluşlar
672.099
819.570
902.559
1.087.021
508.349
355.254
305.988
1.169.591
Genel toplam
1.349.411
1.425.339
1.481.626
1.668.846
848.390
504.484
463.158
1.816.032
Endeks 2009=100
109,4
115,5
120,1
135,3
147,2
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla)
742.046
709.653
694.849
728.722
733.099
Endeks 2009=100
102,8
98,3
96,3
100,9
101,6
Diğer kuruluşlar tarafından kullanılan 212,6 milyon TL tutarındaki kaynağın; %73,9
oranında 157,2 milyon TL’si mali kuruluşlar içinde yer alan T. Vakıflar Bankası TAO
tarafından, %25,1 oranında 53,1 milyar TL’si MPM ve TOKİ’nin yer aldığı diğer hizmetler
sektöründeki kuruluşlar tarafından, %1 oranında 2,2 milyar TL’si ulaştırma sektöründe
faaliyet gösteren TRT tarafından kullanılmıştır.
2010-2014 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilmeyen kuruluşların sektörler
itibarıyla ayrıntısına (Ek:2) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca
bilgilere (Ek:8) de yer verilmiştir.
C-İSTİHDAM:
1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar:
Diğer kuruluşlar kapsamında olan kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda
istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı kanunlarında belirlenmiştir. Bu
kuruluşlardan; AOÇ faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar,
4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli
statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir.
TRT’de çalışan personelin tamamı sözleşmeli statüde, Vakıfbank personeli 4857 sayılı
İş Kanunu kapsamındadır.
MPİ ve Şeker Kurumunda çalışanların tamamı memur statüsünde iken, TOKİ’de
çalışanlar memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir.
Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş
Kanununa tabi işçi personel istihdam edilmektedir.
Diğer kuruluşlarda 2010-2014 yıllarında istihdam edilen personelin sektörler itibarıyla
ortalama ve yıl sonu çalışan sayıları 86 sayılı, toplam personel giderleri 87 sayılı çizelgede
gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014 158 Diğer kuruluşlarda çalışan personel sayısı, bu kapsamdaki kuruluş sayısına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Diğer kuruluşlarda çalışan ortalama personel sayısı son beş yılda bazı yıllarda azalsa da genel olarak artan bir seyir izlemiş ve 2009’da 100 olan sayı 2014’de 113,1’e yükselmiştir. 2014 yılında çalışan ortalama 23.552 personelin; %62,4 oranında 14.691’i mali kuruluşlarda çalışırken, %30,4 oranında 7.171’i ulaştırma haberleşme, %5,7 oranında 1.342’si diğer hizmetler, %1,5 oranında 348’i tarım sektöründe faaliyet gösteren kuruluşta çalışmıştır. Diğer kuruluşlarda çalışan personelin statüleri itibarıyla dağılımı 88 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 88- Diğer kuruluşlarda çalışan personel (Kişi) Yıllar Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu 2010 671 661 7.967 8.061 11.417 11.944 20.055 20.666 2011 663 667 8.158 7.671 13.044 13.213 21.865 21.551 2012 688 722 7.658 7.706 13.215 13.832 21.561 22.260 2013 720 722 7.737 7.780 14.249 15.317 22.706 23.819 2014 712 704 7.791 7.814 15.049 15.253 23.552 23.771 2014 yılında diğer kuruluşlarda çalışan ortalama 23.552 personelin; %3 oranında 712’si memur, %33,1 oranında 7.791’i sözleşmeli personel, %63,9 oranında 15.049’u işçi statüsünde istihdam edilmiştir. İşçi statüsünde istihdam edilen ortalama personelin; %13,9 oranında 2.098’i kapsam dışı personel, %85,9 oranında 12.928’i daimi işçi, %0,2 oranında 23’ü geçici işçi statüsündedir. KİT’lerde olduğu gibi bu kuruluşlarda da yüklenici aracılığı ile işçi temin edilmesi uygulaması yaygın olarak görülmektedir. Toplam personel harcamalarında 2009 yılına göre, cari fiyatlarla %47,2 oranında artış meydana gelirken, 2003 yılı sabit fiyatları ile ise %1,6 oranında artış meydana geldiği görülmektedir. 2014 yılında yapılan toplam personel harcaması tutarı 1,8 milyar TL’nin; %0,1 oranında 2,4 milyon TL’si kuruluş dışından atanan yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler, %1,8 oranında 32,7 milyon TL’si memurlar, %32,3 oranında 587,2 milyon TL’si sözleşmeliler, %65,8 oranında 1.193,8 milyon TL’si işçiler için yapılmıştır. Sektörler itibarıyla diğer kuruluşlarda çalışan memur, sözleşmeli ve işçi personel için yapılan harcamalar 89/a-c sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Sayıştay
159
Çizelge: 89/a -Memur giderleri (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki
yıl farkı
1- Tarım 2.064 2.301 3.176 3.392 3.524 132
2- Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
b)Diğer hizmetler 20.521 21.306 24.036 26.975 29.154 2.179
3- Mali kuruluşlar
Genel toplam(Cari fiyatlarla) 22.585 23.607 27.212 30.367 32.678 2.311
Endeks 2009=100 106,0 110,8 127,7 142,6 153,4 10,8
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 12.420 11.754 12.762 13.260 13.192 (68)
Endeks 2009=100 99,7 94,3 102,4 106,4 105,8 (0,6)
Çizelge:89/b–Sözleşmeli personel giderleri (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki
yıl farkı
1- Tarım 260 143
2- Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme 371.208 404.132 488.946 482.755 536.303 53.548
b)Diğer hizmetler 32.905 36.684 42.688 45.676 50.855 5.179
Toplam (3) 404.113 440.816 531.634 528.431 587.158 58.727
3- Mali kuruluşlar
Genel toplam(Cari fiyatlarla) 404.373 440.959 531.634 528.431 587.158 58.727
Endeks 2009=100 104,5 113,9 137,3 136,5 151,7 15,2
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 222.366 219.546 249.324 230.746 237.025 6.279
Endeks 2008=100 98,2 96,9 110,1 101,9 104,6 2,7
Çizelge : 89/c - İşçi giderleri (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki
yıl farkı
1- Tarım 10.622 11.783 13.865 14.867 17.739 2.872
2- Hizmetler :
a)Ulaştırma-haberleşme
b)Diğer hizmetler 91.532 127.893 5.851 7.612 8.304 692
3- Mali kuruluşlar 670.797 818.209 902.559 1.085.257 1.167.758 82.501
Genel toplam(Cari fiyatlarla) 772.951 957.885 922.275 1.107.736 1.193.801 86.065
Endeks 2009=100 94,6 117,2 112,9 135,6 146,1 10,5
Genel toplam
(2003 yılı tüketici fiyatıyla) 425.049 476.916 432.526 483.706 481.915 (1.791)
Endeks 2009=100 88,9 99,8 90,5 101,2 100,8 (0,4)
Genel Rapor • 2014 160 2009 yılı memur giderleri 100 kabul edildiğinde 2014 yılında memur giderlerinin 153,4 değerine ulaştığı görülmektedir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise 2009 yılı değeri 100 kabul edildiğinde 2014 yılı giderleri 105,8 olarak gerçekleşmiştir. 2008 yılı sözleşmeli personel giderleri 100 kabul edildiğinde, 2013 yılı giderleri 148,3 değerine yükselmiştir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise, 2008 yılında 100 olan sözleşmeli personel giderleri 2014 yılında 104,6 değerine ulaşmıştır. İşçiler için 2014 yılında yapılan harcamalar toplamı 1.193,8 milyon TL’nin; %0,7 oranında 8,3 milyon TL’si kapsam dışı personel, %99,3 oranında 1.185,5 milyon TL’si kapsam içi ve geçici işçiler için yapılmıştır. 2-Personelle ilgili sosyal konular: 2014 yılında diğer kuruluşların tüm personeli için ödenen 315 milyon TL tutarındaki sosyal amaçlı giderler, toplam personel giderlerinin %26,3’ünü oluşturmuştur. 2014 yılında 230 milyon TL SGK primi, 37 milyon TL kıdem tazminatı ve 7 milyon TL emekli ikramiyesi ödenmiştir. D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1- Genel mali durum: Diğer kuruluşların 2014 yılı toplam kaynak ve varlıkları (mali kuruluşlar hariç) geçen yıla göre %11,8 oranında ve 2010 yıl sonu değerlerine göre %20 oranında artış göstermiştir. Mukayese edilen yıllara ait kaynak ve varlıkların artış oranları ile üretici fiyatlarındaki artış oranları aşağıda gösterilmiştir. Kaynak-varlık Üretici fiyatları artışı artışı Yıllar % % 2010 41,36 8,52 2011 (11,64) 11,09 2012 18,73 6,09 2013 2,24 4,48 2014 11,84 10,25 Diğer kuruluşların mali durumlarının değerlendirilmesine esas, sektörel bazda 2014 yılı varlıklarının (Ek:5) ve kaynaklarının ayrıntısına (Ek:6) ekler arasında yer verilmiştir. Sayıştay tarafından denetlenen KİT’lerin dışındaki diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarına ait genel mali durumları toplu olarak 90 sayılı çizelgede, 2014 yılı varlık ve kaynaklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 90/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
22,58
15,48
25,70
20,76
15,81
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
2014
Son iki yıl farkı
Çizelge: 90- Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu ()
M
a l i
d
u
r
u
m
2013
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar*100
Genel Rapor • 2014 162 (Bin TL) M a l i d u r u m Tarım Ulaş.- hab. Diğ.hizmet. Toplam Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 74.884 2.056.655 27.783.463 29.915.002 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 3.063 46.654 12.954.516 13.004.233 b ) Kısa süreli 12.668 66.004 12.349.476 12.428.148 Toplam (2) 15.731 112.658 25.303.992 25.432.381 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 90.615 2.169.313 53.087.455 55.347.383 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 26.080 371.291 2.304.089 2.701.460 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 783.504 21.578.240 22.361.744 Toplam ( 1 ) 26.080 1.154.795 23.882.329 25.063.204 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 57.209 419.116 27.937.474 28.413.799 b ) Hazır değerler 7.326 595.402 1.267.652 1.870.380 Toplam ( 2 ) 64.535 1.014.518 29.205.126 30.284.179 Varlıklar toplamı 90.615 2.169.313 53.087.455 55.347.383 Sektör payı 0,16 3,92 95,92 100,00 () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge : 90/a - Diğer kuruluşların 2014 yılı kaynak ve varlıklarının dağılımı () Diğer kuruluşların 2010 yılında 46,1 milyar TL olan kaynaklar ve varlıklar toplamı, 2011 yılındaki gerileme dışında, yıllar itibarıyla sürekli artarak 2014 yılında 55,3 milyar TL’ye ulaşmıştır. Cari dönem kaynak ve varlıklarının %0,2’si tarım, %99,8’i de hizmetler sektörüne aittir. Diğer kuruluşların mali bünye incelemesi aşağıda yapılmıştır. a) Kaynaklar arasındaki ilişkiler: Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarına ait öz kaynak unsurları 91 sayılı, yabancı kaynak unsurları 92 sayılı çizelgede ayrıntılı olarak gösterilmiştir.
(51.643) (0,2) 0 0,0 51.643 (100,0) Net öz kaynaklar 21.944.822 99,5 19.736.467 99,9 22.818.507 99,9 25.676.112 99,7 29.915.002 99,7 4.238.890 16,5 () Mali kuruluşlar hariç. 2014 Son iki yıl farkı Çizelge: 91 - Diğer kuruluşların öz kaynak unsurları () Öz kaynak unsurları 2013
Genel Rapor • 2014 164 2010 2011 2012 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-M ali borçlar 1.561.013 6,2 1.586.037 7,2 1.584.119 5,9 1.582.446 6,6 1.477.308 5,8 (105.138) (6,6) a)Kısa süreli 196.970 0,8 498.670 2,3 332.108 1,2 308.359 1,3 414.871 1,6 106.512 34,5 b)Uzun süreli 1.364.043 5,4 1.087.367 4,9 1.252.011 4,7 1.274.087 5,4 1.062.437 4,2 (211.650) (16,6) 2-Ticari borçlar 13.743.472 54,4 19.778.628 89,4 24.354.170 91,3 21.447.561 90,1 23.117.641 90,9 1.670.080 7,8 a)Kısa süreli 4.272.136 16,9 7.547.192 34,1 10.474.876 39,3 10.094.566 42,4 11.283.762 44,4 1.189.196 11,8 b)Uzun süreli 9.471.336 37,5 12.231.436 55,3 13.879.294 52,0 11.352.995 47,7 11.833.879 46,5 480.884 4,2 3-Vergi borçları 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 151.139 0,6 12.677 9,2 a)Kısa süreli 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 151.139 0,6 12.677 9,2 b)Uzun süreli 4-Diğer borçlar 1.677.641 6,6 13.076 0,1 65.848 0,2 58.429 0,2 93.158 0,4 34.729 59,4 a)Kısa süreli 603.391 2,4 12.594 0,1 50.495 0,2 58.429 0,2 93.158 0,4 34.729 59,4 b)Uzun süreli 1.074.250 4,3 482 0,0 15.353 0,1 0,0 0,0 0 0,0 5-Diğer yab. kaynaklar 8.072.343 31,9 584.099 2,6 380.657 1,4 585.160 2,5 593.135 2,3 7.975 1,4 a)Kısa süreli 6.353.984 25,1 426.264 1,9 292.628 1,1 482.173 2,0 485.218 1,9 3.045 0,6 b)Uzun süreli 1.718.359 6,8 157.835 0,7 88.029 0,3 102.987 0,4 107.917 0,4 4.930 4,8 Toplam 25.266.822 100,0 22.115.646 100,0 26.666.573 100,0 23.812.058 100,0 25.432.381 100,0 1.620.323 6,8 a)Kısa süreli 11.638.834 46,1 8.638.526 39,1 11.431.886 42,9 11.081.989 46,5 12.428.148 48,9 1.346.159 12,1 b)Uzun süreli 13.627.988 53,9 13.477.120 60,9 15.234.687 57,1 12.730.069 53,5 13.004.233 51,1 274.164 2,2 () Mali kuruluşlar hariç. 2014 Son iki yıl farkı Çizelge: 92 - Diğer kuruluşların yabancı kaynak unsurları () 2013 Yabancı kaynak unsurları
Sayıştay 165 2010 2011 2012 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-M ali borçlar 1.561.013 6,2 1.586.037 7,2 1.584.119 5,9 1.582.446 6,6 1.477.308 5,8 (105.138) (6,6) a)Kısa süreli 196.970 0,8 498.670 2,3 332.108 1,2 308.359 1,3 414.871 1,6 106.512 34,5 b)Uzun süreli 1.364.043 5,4 1.087.367 4,9 1.252.011 4,7 1.274.087 5,4 1.062.437 4,2 (211.650) (16,6) 2-Ticari borçlar 13.743.472 54,4 19.778.628 89,4 24.354.170 91,3 21.447.561 90,1 23.117.641 90,9 1.670.080 7,8 a)Kısa süreli 4.272.136 16,9 7.547.192 34,1 10.474.876 39,3 10.094.566 42,4 11.283.762 44,4 1.189.196 11,8 b)Uzun süreli 9.471.336 37,5 12.231.436 55,3 13.879.294 52,0 11.352.995 47,7 11.833.879 46,5 480.884 4,2 3-Vergi borçları 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 151.139 0,6 12.677 9,2 a)Kısa süreli 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 151.139 0,6 12.677 9,2 b)Uzun süreli 4-Diğer borçlar 1.677.641 6,6 13.076 0,1 65.848 0,2 58.429 0,2 93.158 0,4 34.729 59,4 a)Kısa süreli 603.391 2,4 12.594 0,1 50.495 0,2 58.429 0,2 93.158 0,4 34.729 59,4 b)Uzun süreli 1.074.250 4,3 482 0,0 15.353 0,1 0,0 0,0 0 0,0 5-Diğer yab. kaynaklar 8.072.343 31,9 584.099 2,6 380.657 1,4 585.160 2,5 593.135 2,3 7.975 1,4 a)Kısa süreli 6.353.984 25,1 426.264 1,9 292.628 1,1 482.173 2,0 485.218 1,9 3.045 0,6 b)Uzun süreli 1.718.359 6,8 157.835 0,7 88.029 0,3 102.987 0,4 107.917 0,4 4.930 4,8 Toplam 25.266.822 100,0 22.115.646 100,0 26.666.573 100,0 23.812.058 100,0 25.432.381 100,0 1.620.323 6,8 a)Kısa süreli 11.638.834 46,1 8.638.526 39,1 11.431.886 42,9 11.081.989 46,5 12.428.148 48,9 1.346.159 12,1 b)Uzun süreli 13.627.988 53,9 13.477.120 60,9 15.234.687 57,1 12.730.069 53,5 13.004.233 51,1 274.164 2,2 () Mali kuruluşlar hariç. 2014 Son iki yıl farkı Çizelge: 92 - Diğer kuruluşların yabancı kaynak unsurları () 2013 Yabancı kaynak unsurları Son beş yılda öz kaynaklar %36,3 oranında büyürken, önceki döneme göre artış ise %16,5 oranında olmuştur. 2011 yılındaki gerileme dışında öz kaynaklar artan bir trend göstermiştir. 2014 yılı öz kaynaklarının yaklaşık %99’unu bünyede bırakılan karlar ve yedekler oluşturmuş; ödenmiş sermayenin oranı %1 olarak gerçekleşmiştir. Özellikle TOKİ, Milli Piyango ve TRT gibi kuruluşlar, elde ettikleri dönem karları ile diğer kuruluşların öz kaynak birikimine önemli ölçüde katkıda bulunmuşlardır. Son beş yıllık dönemdeki yabancı kaynak unsurları incelendiğinde; kullanılan yabancı kaynak payının yıllar itibarıyla yaklaşık 25 milyar TL düzeyinde gerçekleştiği, bu tutarın %90’ının ticari borçlardan meydana geldiği, faize tabi mali borçların önceki yıla göre 6,6 puan azalış gösterdiği, ticari borçların ise 7,8 puan arttığı görülmektedir. Öz kaynaklar ile yabancı kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde; diğer kuruluşların toplam kaynakları içinde öz kaynak kullanımının son beş yıllık dönemde ortalama %50 seviyesinde bulunduğu; aynı dönemde öz kaynak karlılığının ise ortalama %20,1 olarak gerçekleştiği, dolayısıyla katlanılan yabancı kaynak maliyetinin üzerinde elde edilen karlılık oranları ile diğer kuruluşların sermaye birikiminin aşamalı olarak artmakta olduğu gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarına ait varlık unsurları dönen ve duran olarak, son iki yılın değerleri ise karşılaştırmalı olarak, 93 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014 166 2010 2011 2012 Varlık unsurları Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-Bağlı değerler 5.335.398 11,6 2.959.908 7,3 2.764.849 5,7 3.320.301 6,7 2.701.460 4,9 (618.841) (18,6) a)Maddi duran varlıklar 3.351.286 7,3 1.383.368 3,4 735.290 1,5 720.746 1,5 3.583 0,0 (717.163) (99,5) b)Diğer bağlı değerler 1.984.112 4,3 1.576.540 3,9 2.029.559 4,2 2.599.555 5,3 2.697.877 4,9 98.322 3,8 2-Stoklar 7.413.754 16,1 4.294.907 10,5 5.021.013 10,4 7.292.782 14,7 7.268.607 13,1 (24.175) (0,3) a)Dönen 7.413.754 16,1 4.294.907 10,5 5.021.013 10,4 7.292.782 14,7 7.268.607 13,1 (24.175) (0,3) b)Duran 3-Hazineden alacaklar a)Dönen b)Duran 4-Yurt dışından alacaklar 2.041 0,0 2.245 0,0 2.410 0,0 2.996 0,0 3.033 0,0 37 1,2 a)Dönen 2.040 0,0 2.244 0,0 2.409 0,0 2.996 0,0 3.033 0,0 37 1,2 b)Duran 1 0,0 1 0,0 1 0,0 0,0 0,0 5-Diğer alacaklar 30.349.816 65,8 31.779.122 78,0 39.322.456 81,2 36.296.835 73,3 43.503.903 78,6 7.207.068 19,9 a)Dönen 13.773.225 29,9 12.777.113 31,3 17.028.631 35,2 17.184.930 34,7 21.142.159 38,2 3.957.229 23,0 b)Duran 16.576.591 35,9 19.002.009 46,6 22.293.825 46,1 19.111.905 38,6 22.361.744 40,4 3.249.839 17,0 6-Menkul kıymetler 159.889 0,4 86.701 0,2 4.767 0,0 3.233 0,0 0 0,0 (3.233) (100,0) a)Dönen 80.952 0,2 427 0,0 4.767 0,0 3.233 0,0 0 0,0 (3.233) (100,0) b)Duran 78.937 0,2 86.274 0,2 0,0 0,0 0,0 0 0,0 7-Hazır değerler 2.874.543 6,2 1.644.213 4,0 1.287.532 2,7 2.572.023 5,2 1.870.380 3,4 (701.643) (27,3) a)Dönen 2.874.543 6,2 1.644.213 4,0 1.287.532 2,7 2.572.023 5,2 1.870.380 3,4 (701.643) (27,3) b)Duran Toplam : 46.135.441 100,0 40.767.096 100,0 48.403.027 100,0 49.488.170 100,0 55.347.383 100,0 5.859.213 11,8 a)Dönen 24.144.514 52,3 18.718.904 45,9 23.344.352 48,2 27.055.964 54,7 30.284.179 54,7 3.228.215 11,9 b)Duran 21.990.927 47,7 22.048.192 54,1 25.058.675 51,8 22.432.206 45,3 25.063.204 45,3 2.630.998 11,7 () Mali kuruluşlar hariç. 2014 Son iki yıl farkı Çizelge : 93 - Diğer kuruluşların varlık unsurları () 2013
Bağlı değerler x 100
= 22,7 14,9 12,1 12,9 9,0
kaynaklara oranı
Öz kaynaklar
Disponibilite
= Hazır değerler x 100 = 24,5 19 11,3 23,2 15,0
oranı
Kısa süreli borçlar
Genişletilmiş
= Dönen varlıklar x 100 = 207,3 216,6 204,2 222,6 243,7
likidite oranı
Kısa süreli borçlar
2014 yılında hazır değerler ve paraya çevrilebilir değerlerde görülen azalış nedeniyle
bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı ile disponibilite oranı düşüş göstermiş, ancak, kısa sürede
paraya çevrilebilir değerlerdeki artış sayesinde yıllar itibarıyla likidite oranlarında görülen
artış trendi devam etmiştir.
2- Sektörler itibarıyla mali durum:
Diğer kuruluşların toplam kaynak ve varlıkları ile bunların sektörlere göre dağılımı 94
sayılı çizelgede; sektörlerin son beş yıllık mali durumlarına ilişkin veriler ve bu veriler
ışığında hesaplanan rasyolar 95-98 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Genel Rapor • 2014
168
2010
2011
2012
Toplam
%
Toplam
%
Toplam
%
Toplam
Toplam
Toplam
Bin TL
Bin TL
Bin TL
Bin TL
Bin TL
Bin TL
1-Tarım
79.169
0,1
84.406
0,1
89.611
0,1
84.217
0,0
90.615
0,0
6.398
7,6
2-Sanayi (İmalat)
16.975
0,0
0
0,0
0
0,0
0
0,0
0
0,0
0
0,0
3-Hizmetler:
a)Ulaştırma-haberleşme
1.546.009
1,3
1.692.620
1,3
1.873.296
1,2
2.003.212
1,1
2.169.313
1,0
166.101
8,3
b)Ticaret
1.389.289
1,1
6.106
0,0
6.177
0,0
0
0,0
0
0,0
0
0,0
c)Diğer hizmetler
43.103.999
35,6
38.983.964
30,1
46.433.943
30,5
47.400.741
25,7
53.087.455
25,0
5.686.714
12,0
Toplam
(3)
46.039.297
38,0
40.682.690
31,4
48.313.416
31,7
49.403.953
26,8
55.256.768
26,0
5.852.815
11,8
Toplam
(1+2+3)
46.135.441
38,1
40.767.096
31,5
48.403.027
31,8
49.488.170
26,9
55.347.383
26,0
5.859.213
11,8
4-Mali kuruluşlar
75.048.017
61,9
88.722.269
68,5
104.035.558
68,2
134.749.191
73,1
157.215.771
74,0
22.466.580
16,7
Genel toplam
121.183.458
100,0
129.489.365
100,0
152.438.585
100,0
184.237.361
100,0
212.563.154
100,0
28.325.793
15,4
Çizelge : 94 - Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı
Sektör ve alt sektörler
2013
2014
Son iki yıl farkı
%
%
%
8,67
7,42
4,11
13,90
6,36
Çizelge : 95 - Tarım
sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
2013
2014
Son iki yıl farkı
M
a l i
d
u
r u
m
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
20,60
8,31
10,02
5,94
7,40
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
2013
Çizelge : 96 - Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
Son iki yıl farkı
2014
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
23,73
16,21
18,13
13,61
16,46
2013
Çizelge : 97 - Diğer hizmetler sektörünün 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
Son iki yıl farkı
2014
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
13,67
16,94
15,82
15,84
15,09
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
2013
Çizelge : 98 - Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
Son iki yıl farkı
2014
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
13,67
16,94
15,82
15,84
15,09
: Dönem
sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100
: Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100
: Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır
2013
Çizelge : 98 - Mali kuruluşların 2010-2014 yılları mali durumu
M
a l i
d
u
r u
m
Son iki yıl farkı
2014
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
Diğer kuruluşların, varlık ve kaynaklarındaki artış oranı mali kuruluşlar dahil olmak
üzere bir önceki yıla göre sırasıyla; 2010 yılında %23,6, 2011 yılında %6,8, 2012 yılında
%17,7, 2013 yılında %20,9 ve 2014 yılında %15,4 olarak gerçekleşmiş; cari dönem kaynak
ve varlıkları beş yıl önceki değerlerine göre %75,4 oranında artmıştır.
2010 yılı kaynaklar toplamının %0,1’i tarım, %38’i hizmetler ve %61,9’u mali sektöre
ait iken, 2014 yılında bu komposizyon %0,04, %26 ve %73,96 olarak değişmiştir.
Tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş AOÇ, faaliyetlerini %83 gibi yüksek
oranda öz kaynakla sürdürmekte olup, kuruluşun son beş yılda bütün dönemlerinin karlı
sonuçlandığı, diğer taraftan artan yabancı kaynak kullanımı ile öz kaynak payının kademeli
olarak azaldığı gözlenmektedir.
Hizmetler sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar, diğer kuruluşların 2014 yılı toplam
kaynak ve varlıklarının %38’ini kullanmış olup, sektörde ulaştırma-haberleşme ve diğer
hizmetler alt sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar bulunmaktadır.
Ulaştırma-haberleşme alt sektöründe çizelgedeki değerler tamamıyla sektörde kalan
tek kuruluş TRT’ye ait bulunmaktadır. Faaliyetlerini %95 oranında öz kaynak ile sürdüren
kuruluşun toplam varlıklarının %27’sini karşılayan oranda hazır değer bulunmaktadır. 2014
yılında dönem karının geçen yıla göre %34,6 oranında artması sonucunda TRT’nin öz kaynak
karlılığı yaklaşık 1 puan artış göstermiştir.
Önceki yıllarda ticaret alt sektöründe değerlendirilen Ekici Tütünleri Satış
Piyasalarının Desteklenmesi İşleri, 6456 sayılı Kanunla 18.04.2013 tarihinde KİT’ler içinde
diğer hizmetler sektöründe yer alan tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmiştir.
Diğer hizmetler alt sektöründe ise 2014 yılında 4 kuruluş yer almış olup; bu
kuruluşların cari dönem kaynak ve varlık toplamları, diğer tüm kuruluşların kullandığı kaynak
ve varlıkların %25’ini, hizmetler sektörünün ise %96’sını oluşturmuştur. Sektör kaynaklarının
%52,3’ü öz kaynaklarla karşılanırken, bağlı değerlerin varlıklar içindeki payı ise %4,3’tür.
Özellikle sektörde yer alan TOKİ ve MPİ gibi devamlı kar üreten kuruluşlar sayesinde,
yüksek karlılık ve likidite oranları ile sektör güçlü mali yapısını korumaktadır.
Mali sektörde yer alan tek kuruluş Vakıfbank olup, sektörün diğer kuruluşlar varlık ve
kaynakları içerisindeki payı %74’tür. Bankacılık sektörünün aktif büyüklüğü 2014 yıl
sonunda %15,1 oranında artarken, Banka’nın 2014 yılı aktif büyüklüğü %16,9 oranında artış
göstermiştir. 2014 yıl sonu itibarıyla Banka, ödenmiş sermayesinin %70,1’i kadar net dönem
karı elde ederken, öz kaynaklarının %12,9’u oranında kar sağlamıştır.
3- Finansman programı ve gerçekleşmesi:
Diğer kuruluşların finansman programları ve gerçekleşme durumları, kuruluşlara göre
farklılık göstermekte olup, bu bölümde konsolide olarak veya ayrı ayrı değerlendirme
yapmaya gerek görülmemiştir.
Genel Rapor • 2014
174
E-İŞLETME ÇALIŞMALARI
1-Alımlar:
Diğer kuruluşlar içinde yer alan yedi kuruluşun; 2010-2014 dönemi mal alımlarının
sektörler itibarıyla ayrıntısı 99 sayılı, 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 99/a,
gruplar bazında yıllar itibarıyla ayrıntısı 99/b, 2010-2014 dönemi hizmet alımlarının sektörler
itibarıyla ayrıntısı 100 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Çizelge: 99- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 22.506 32.370 43.207 62.713 57.565 (5.148) (8,2)
b) Sanayi (İmalat) 5.183 - - - - - -
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme 9.706 9.235 11.593 2.467 12.598 10.131 410,7
cb)Ticaret 969.180 - - - - - -
cc)Diğer hizmetler 13.738 12.375 10.381 10.578 11.178 600 5,7
Toplam(c) 992.624 21.610 21.974 13.045 23.776 10.731 82,3
d) Mali kuruluşlar 26.505 25.756 29.237 35.804 39.163 3.359 9,4
Genel toplam 1.046.818 79.737 94.418 111.562 120.504 8.942 8
Çizelge: 99/a- Diğer kuruluşların mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL)
Sektörler İlk madde
İşletme
malzemesi ve
yedek
Ticari mal Diğer
alımlar Toplam
a) Tarım 41.783 15.417 365 - 57.565
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme - 12.598 - - 12.598
cc)Diğer hizmetler 2.116 8.966 - 96 11.178
Toplam(c) 2.116 21.564 - 96 23.776
d) Mali kuruluşlar - - - 39.163 39.163
Genel toplam 43.899 36.981 365 39.259 120.504
Çizelge: 99/b – Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları (Bin TL)
Alımlar 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
-İlk madde 30.581 30.037 40.751 48.452 43.899 (4.553) (9,4)
-İşletme malzemesi
ve yedek 24.800 17.702 20.998 25.649 36.981 11.332 44,2
-Ticari mal 960.589 321 321 246 365 119 48,4
-Diğer alımlar 30.848 31.677 32.348 37.215 39.259 2.044 5,5
Toplam 1.046.818 79.737 94.418 111.562 120.504 8.942 8
Sayıştay
175
E-İŞLETME ÇALIŞMALARI
1-Alımlar:
Diğer kuruluşlar içinde yer alan yedi kuruluşun; 2010-2014 dönemi mal alımlarının
sektörler itibarıyla ayrıntısı 99 sayılı, 2014 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 99/a,
gruplar bazında yıllar itibarıyla ayrıntısı 99/b, 2010-2014 dönemi hizmet alımlarının sektörler
itibarıyla ayrıntısı 100 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.
Çizelge: 99- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 22.506 32.370 43.207 62.713 57.565 (5.148) (8,2)
b) Sanayi (İmalat) 5.183 - - - - - -
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme 9.706 9.235 11.593 2.467 12.598 10.131 410,7
cb)Ticaret 969.180 - - - - - -
cc)Diğer hizmetler 13.738 12.375 10.381 10.578 11.178 600 5,7
Toplam(c) 992.624 21.610 21.974 13.045 23.776 10.731 82,3
d) Mali kuruluşlar 26.505 25.756 29.237 35.804 39.163 3.359 9,4
Genel toplam 1.046.818 79.737 94.418 111.562 120.504 8.942 8
Çizelge: 99/a- Diğer kuruluşların mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL)
Sektörler İlk madde
İşletme
malzemesi ve
yedek
Ticari mal Diğer
alımlar Toplam
a) Tarım 41.783 15.417 365 - 57.565
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme - 12.598 - - 12.598
cc)Diğer hizmetler 2.116 8.966 - 96 11.178
Toplam(c) 2.116 21.564 - 96 23.776
d) Mali kuruluşlar - - - 39.163 39.163
Genel toplam 43.899 36.981 365 39.259 120.504
Çizelge: 99/b – Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları (Bin TL)
Alımlar 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
-İlk madde 30.581 30.037 40.751 48.452 43.899 (4.553) (9,4)
-İşletme malzemesi
ve yedek 24.800 17.702 20.998 25.649 36.981 11.332 44,2
-Ticari mal 960.589 321 321 246 365 119 48,4
-Diğer alımlar 30.848 31.677 32.348 37.215 39.259 2.044 5,5
Toplam 1.046.818 79.737 94.418 111.562 120.504 8.942 8
Çizelge: 100 - Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla hizmet alımları (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a) Tarım 1.611 2.096 2.635 6.033 8.301 2.268 37,6
b) Sanayi (İmalat): 101 - - - - - -
c) Hizmetler:
ca)Ulaş.-haberleşme 27.771 35.226 103.989 123.557 115.122 (8.435) (6,8)
cb) Ticaret 26.033 - - - - - -
cc) Diğer hizmetler 82.849 68.598 43.614 177.128 154.309 (22.819) (12,9)
Toplam(c) 136.653 103.825 147.603 300.685 269.431 (31.254) (10,4)
d) Mali kuruluşlar 93.310 95.977 218.389 255.753 267.620 11.867 4,6
Genel toplam 231.675 201.899 368.627 556.438 545.352 (11.086) (2)
2014 yılında diğer kuruluşların mal alımları önceki yıla göre %8 oranında artarak
120,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu artışta, ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan
TRT’nin malzeme alımlarındaki %410,7 oranındaki ve mali sektörde yer alan Vakıfbank’ın
alımlarındaki %9,4 oranındaki artışlar etkili olmuştur.
Diğer kuruluşlar içinde tarım sektöründe faaliyette bulunan tek kuruluş olan AOÇ’nin,
2014 yılında toplam alım tutarı, bal alım miktarındaki azalışın etkisiyle önceki yıla göre %8,2
oranında azalmıştır. Alımların tamamı iç piyasadan karşılanmıştır. Toplam alımların, 41,8
milyon TL’si esas üretimle ilgili ilk maddelere, 11,5 milyon TL’si yardımcı ilk madde ve
malzemelere, 3,9 milyon TL’si yakıtlar ve çeşitli malzemelere, 0,4 milyon TL’si ise ticari
mallara ilişkin alımlardan oluşmaktadır.
Sanayi sektöründe yer alan kuruluşlar, 2011 yılından itibaren KİT’ler arasında
değerlendirildiğinden bu sektörde alım bulunmamaktadır.
Hizmetler sektörü mal alımları 2014 yılında, %82,3 oranında artarak 23,8 milyon TL
olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında ulaştırma-haberleşme sektörüne ait 12,6 milyon TL
tutarındaki mal alımının tamamı TRT tarafından gerçekleştirilmiştir. TRT’nin alımları önceki
yıla göre 10,1 milyon TL artmıştır. Yüksek orandaki artış özellikle önceki yıl 1 milyon TL
olan teknik yedek malzeme ve resim kayıt malzemesi alımlarının 2014 yılında 9 milyon
TL’ye yükselmesinden kaynaklanmıştır.
Diğer hizmetler sektörü mal alımları ise 2014 yılında önceki yıla göre %5,7 oranında
artarak 11,2 milyon TL’ye yükselmiştir. Bu toplamın; 8,8 milyon TL’si MPİ’ye, 2,1 milyon
TL’si TOKİ’ye, 224 bin TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme
Kurulu’na, 103 bin TL’si ise Şeker Kurumu’na ait alımlardan oluşmuştur. MPİ alımlarının
tamamına yakını kırtasiye ve şans oyunlarına ilişkin malzeme alımlarına aittir. Diğer
kuruluşların alımları ise yakıt, kırtasiye, bilgi işlem malzemesi gibi alımları kapsamaktadır.
Mali kuruluşlar grubunu oluşturan Vakıfbank’ın 2014 yılında 39 milyon TL
tutarındaki alım harcamaları, yüksek tutarlı bilgi işlem malzemesi, kırtasiye, basılı kâğıt gibi
giderleri içermektedir.
2014 yılında diğer kuruluşların hizmet alımları, önceki yıla göre %2 oranında azalarak
545,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hizmet alımlarının 2013 yılına göre azalmasında
TRT ve İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu’na ait alımlardaki düşüş
Genel Rapor • 2014 176 etkili olmuştur. 2013 ve 2014 yılları hizmet alım tutarlarına, TOKİ tarafından gerçekleştirilen inşaat müşavirlik hizmeti alım harcamaları da dâhil edilmiştir. Diğer kuruluşlar içinde tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan AOÇ’de 2014 yılında; 3,3 milyon TL tutarında nakliye hizmeti, 1,6 milyon TL tutarında güvenlik hizmeti, 1,6 milyon TL tutarında temizlik hizmeti, 1,8 milyon TL tutarında da tamir ve diğer hizmetler ihale yoluyla satın alınmıştır. Ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan tek kurum olan TRT’nin 115 milyon TL tutarında hizmet alımı bulunmaktadır. Kurumda, asli ve sürekli kadro tanımlarının içeriğinde belirtilen hizmetler dışındaki çeşitli işlerin yapılmasını teminen yüklenici firmalar aracılığıyla hizmet alımı gerçekleştirilmiş, bu kapsamda yıl içerisinde 25 milyon TL ödeme yapılmıştır. 2014 yılında araç kiralama hizmet alımı işi kapsamında yüklenici firmalara yapılan ödeme ise 4,5 milyon TL tutarındadır. Kalan ödemeler temizlik, güvenlik, danışmanlık gibi hizmet alımlarına ilişkindir. Hizmet sektöründe TRT dışındaki diğer kuruluşların hizmet alımları ise, 2014 yılında önceki yıla göre %12,9 oranında azalış göstererek, 154,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarın, 120,6 milyon TL’si TOKİ, 29,1 milyon TL’si MPİ, 3,6 milyon TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, 1 milyon TL’si ise Şeker Kurumu tarafından gerçekleştirilmiştir. TOKİ’de 2014 yılı hizmet alımları tutarı önceki yıla göre %21,4 oranında artarak 120,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hizmet alımlarının 91 milyon TL’sini oluşturan müşavirlik hizmetleri, yapım işlerinde inşaat kontrolü, işletmeye alma ve proje yönetimi hizmetlerini yerine getirmek üzere belli istekliler arasında ihale yöntemine göre ihalesi gerçekleştirilen müşavirlik işlerini kapsamaktadır. TOKİ’nin 2013 yılına göre %56 oranında artarak 4,2 milyon TL olarak gerçekleşen koruma ve güvenlik hizmeti alımlarındaki artışta, çeşitli nedenlerle ihaleleri feshedilen alt yapı ve inşaat işlerinde şantiye sahalarının güvenliği için alınan hizmet alımları etkili olmuştur. İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu tarafından; 2014 yılında 3,6 milyon TL ödeme gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında “2020 Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları” ev sahipliği hakkını kazanmak amacıyla alınması gereken hizmetler için 49,5 milyon TL ödeme yapılmış iken, 2014 yılında yapılan ödemeler yalnızca Kuruluşun güvenlik, bakım gibi hizmet alımlarına ilişkindir. 2013 yılına göre Kuruluşun hizmet alımlarının 45 milyon TL azalması, diğer kuruluşlara ait genel toplamın azalmasında etkili olmuştur. 2014 yılında mali kuruluşlar grubunu oluşturan Vakıfbank’ın hizmet alımları, 11,8 milyon TL artarak 267,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Reklam ve ilan giderleri, kamu kaynağı kullanılan bir kuruluşta, 70 milyon TL ile toplam içinde en büyük kalemi oluşturmaktadır. 2-Üretim: 233 sayılı KHK kapsamında olmayan, 3346 sayılı Kanun ve kendi kuruluş kanunları uyarınca denetlenen kuruluşlar, tarım, hizmetler ve bankacılık sektörlerinde faaliyet göstermiştir.
Sayıştay
177
etkili olmuştur. 2013 ve 2014 yılları hizmet alım tutarlarına, TOKİ tarafından gerçekleştirilen
inşaat müşavirlik hizmeti alım harcamaları da dâhil edilmiştir.
Diğer kuruluşlar içinde tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan AOÇ’de
2014 yılında; 3,3 milyon TL tutarında nakliye hizmeti, 1,6 milyon TL tutarında güvenlik
hizmeti, 1,6 milyon TL tutarında temizlik hizmeti, 1,8 milyon TL tutarında da tamir ve diğer
hizmetler ihale yoluyla satın alınmıştır.
Ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan tek kurum olan TRT’nin 115 milyon TL
tutarında hizmet alımı bulunmaktadır. Kurumda, asli ve sürekli kadro tanımlarının içeriğinde
belirtilen hizmetler dışındaki çeşitli işlerin yapılmasını teminen yüklenici firmalar aracılığıyla
hizmet alımı gerçekleştirilmiş, bu kapsamda yıl içerisinde 25 milyon TL ödeme yapılmıştır.
2014 yılında araç kiralama hizmet alımı işi kapsamında yüklenici firmalara yapılan ödeme ise
4,5 milyon TL tutarındadır. Kalan ödemeler temizlik, güvenlik, danışmanlık gibi hizmet
alımlarına ilişkindir.
Hizmet sektöründe TRT dışındaki diğer kuruluşların hizmet alımları ise, 2014 yılında
önceki yıla göre %12,9 oranında azalış göstererek, 154,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Bu tutarın, 120,6 milyon TL’si TOKİ, 29,1 milyon TL’si MPİ, 3,6 milyon TL’si İstanbul
Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, 1 milyon TL’si ise Şeker Kurumu
tarafından gerçekleştirilmiştir.
TOKİ’de 2014 yılı hizmet alımları tutarı önceki yıla göre %21,4 oranında artarak
120,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hizmet alımlarının 91 milyon TL’sini oluşturan
müşavirlik hizmetleri, yapım işlerinde inşaat kontrolü, işletmeye alma ve proje yönetimi
hizmetlerini yerine getirmek üzere belli istekliler arasında ihale yöntemine göre ihalesi
gerçekleştirilen müşavirlik işlerini kapsamaktadır. TOKİ’nin 2013 yılına göre %56 oranında
artarak 4,2 milyon TL olarak gerçekleşen koruma ve güvenlik hizmeti alımlarındaki artışta,
çeşitli nedenlerle ihaleleri feshedilen alt yapı ve inşaat işlerinde şantiye sahalarının güvenliği
için alınan hizmet alımları etkili olmuştur.
İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu tarafından; 2014 yılında
3,6 milyon TL ödeme gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında “2020 Olimpiyat ve Paralimpik
Oyunları” ev sahipliği hakkını kazanmak amacıyla alınması gereken hizmetler için 49,5
milyon TL ödeme yapılmış iken, 2014 yılında yapılan ödemeler yalnızca Kuruluşun güvenlik,
bakım gibi hizmet alımlarına ilişkindir. 2013 yılına göre Kuruluşun hizmet alımlarının 45
milyon TL azalması, diğer kuruluşlara ait genel toplamın azalmasında etkili olmuştur.
2014 yılında mali kuruluşlar grubunu oluşturan Vakıfbank’ın hizmet alımları, 11,8
milyon TL artarak 267,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Reklam ve ilan giderleri, kamu
kaynağı kullanılan bir kuruluşta, 70 milyon TL ile toplam içinde en büyük kalemi
oluşturmaktadır.
2-Üretim:
233 sayılı KHK kapsamında olmayan, 3346 sayılı Kanun ve kendi kuruluş kanunları
uyarınca denetlenen kuruluşlar, tarım, hizmetler ve bankacılık sektörlerinde faaliyet
göstermiştir.
a) İşletmeci kuruluşlar:
aa)Tarım sektörü:
Sektörde AOÇ yer almakta olup, kuruluşun başlıca tarımsal ve hayvansal mallar
üretimi 101 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge:101-Başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi
Ürün cinsi Birim 2010 2011 2012 2013 2014
2013'e göre fark
2014
yılı
Türkiye
üretimi
içindeki
payı % Miktar %
Buğday Ton 361 514 158 541 88 (453) (83,7) 0,0004
Arpa Ton - - - - - - -
Kuru yonca Ton 345 152 160 - 160 100,0
Kuru çayır Ton 30 74 31 22 - 22 100,0
Yeşil yonca Ton 38 81 128 - - -
Meyve fidanı Adet 20.656 16.741 14.110 22.506 8.396 59,5
Süs bitkisi Adet 94.385 83.752 29.847 132.391 70.853 (61.538) (46,5)
Pastörize süt Bin lt 6.027 7.127 10.656 13.825 13.899 74 0,5 1,099
Ayran Bin lt 701 767 907 1.005 977 (28) (2,8) 0,179
Yoğurt Ton 3.101 3.788 5.248 6.240 5.641 (599) (9,6) 0,522
Tereyağı Ton 107 136 201 206 174 (32) (15,5)
Dondurma Ton 741 588 722 589 619 30 5,1
Beyaz peynir Ton 124 170 242 247 141 (106) (42,9)
Kaşar/dil
peyniri Ton 57 75 110 133 94 (39) (29,3)
Süt tozu Ton 8 141 96 0 (96) 100,0
Bal Ton 201 273 208 220 232 12 5,5
Şarap Bin lt 29 25 8 8 15 7 87,5
Domates suyu Bin lt 58 100 68 75 37 (38) (50,7)
Meyve suyu Bin lt 320 309 329 399 289 (110) (27,6)
Sirke Bin lt 14 4 8 5 (3) 100,0
Pekmez Ton 6 5 7 12 11 (1) (8,3)
Salça Ton 6 30 12 13 16 3 23,1
Tahin Ton 4 4 7 18 16 (2) (11,1)
Turşu Ton 81 100 90 82 91 3 3,4
Tarım, gıda sanayii ve hizmetler sektörlerinde faaliyet gösteren, AOÇ’nin 2014 yılı
sonu itibarıyla toplam arazi varlığı 33.256 dekardır. 2014 yılı içerisinde bitkisel üretim olarak
sadece buğday ekimi gerçekleştirilmiştir. Olumsuz hava şartları nedeniyle verim çok düşük
gerçekleşmiştir. 1.070 dekar arazide ekim gerçekleştirilmiş, 88 ton ürün elde edilmiş, verim
82 kg/da düzeyinde kalmıştır.
ab)Hizmetler sektörü:
(1) Ulaştırma-haberleşme:
Kamu radyo ve televizyon işletmeciliği yapan TRT, 2014 yılında yurt içine yayın
yapan Radyo-1, TRT-FM, Radyo-3 ve Radyo-4 programları ile bölgesel yayın yapan Antalya,
Çukurova, Erzurum, GAP-Diyarbakır ve Trabzon Bölge Radyoları ile 7 gün 24 saat (haftada
Genel Rapor • 2014 178 168 saat) yayın yapmaktadır. Kuruluş radyo yayınlarını 7 ulusal ve 5 bölgesel radyodan yapmakta olup, 2014 yılında 61.320 saat yayın gerçekleştirmiştir. TRT 2014 yılında, 13’ü ulusal, 3’ü yurt dışı olmak üzere 16 kanaldan televizyon yayını gerçekleştirmiştir. (2) Diğer hizmetler: 2014 yılında diğer hizmetler sektöründe; MPİ, İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, TOKİ ve Şeker Kurumu faaliyet göstermiştir. Ayrıca Hazine Müsteşarlığı adına alınan tütünlerin hesap ve işlemleri de bu alanda yer almaktadır. Milli Piyango İdaresi; milli piyango çekilişi, hemen-kazan ve sayısal loto oyunları ile eşya piyangoları gibi karşılığı nakit olmayan çekilişlere izin vermek ve izlemek, talih oyunları işletmelerini denetlemekle görevlendirilmiştir. 2014 yılında brüt satış hasılatı bir önceki yıla göre %2 oranında artışla yaklaşık 2,1 milyon TL olmuş, bu satış tutarının %53 oranına tekabül eden yaklaşık 1,1 milyon TL’si ikramiye olarak dağıtılmış, ayrıca 205 bin TL’si şans oyunları vergisi olarak ödenmiş ve MPİ’nin net satış hasılatı 752 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. İdarenin 2014 yılına ait toplam brüt satış tutarı 2.049 bin TL olup; %28 oranında 551 milyon TL’si piyango biletleri satış hasılatını ifade etmektedir. 2014 yılı faaliyetlerinden sağlanan 752 milyon TL net satış hasılatının; %28,8 oranında 217 milyon TL’si Sayısal Loto’dan, %23,0 oranında 173 milyon TL’si Süper Loto’dan, %15,3 oranında 115 milyon TL’si Şans Topu’ndan, %16,8 oranında 127 milyon TL’si Milli Piyango’dan, % 13,0 oranında 92 milyon TL’si On Numara’dan, %3,8 oranında 28 milyon TL’si Hemen Kazan şans oyunundan elde edilmiştir. İstanbul kentinin “Uluslararası Olimpiyat Anlaşma Şartlarına” uygun olarak olimpiyatlara hazırlanması ve olimpiyat oyunlarının düzenlenmesi ile ilgili esas ve usulleri belirlemek amacıyla kurulan İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu (HDK) bir yandan olimpiyat oyunları için alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesine çalışırken, diğer yandan olimpiyat oyunlarının İstanbul’da yapılması için gerekli çalışmaları yürütmektedir. HDK, faaliyetlerine başladığı ilk yıllarda Olimpiyat Oyunları’nın organizasyonu ile ilgili olarak projeler hazırlayan ve bu projelerin tanıtımını IOC nezdinde yapan bir Kurul iken, başta Atatürk Olimpiyat Stadyumu olmak üzere doğrudan spor tesisleri inşa eden yatırımcı bir kuruluş niteliğini alarak İstanbul Olimpiyat Projesini hayata geçirmek üzere yatırımlara başlamıştır. TOKİ’nin başlıca görevi, konut ihtiyacının karşılanması amacıyla; ferdi ve toplu konut kredisi vermek, konut ve alt yapı uygulamaları yapmak ve yaptırmak suretiyle konut piyasasında Devletin düzenleyici rolünü yerine getirmek ve fiyat istikrarını oluşturmak, İdareye kaynak sağlamak üzere kâr amaçlı projeler geliştirmek olarak belirlenmiştir. Esas itibarıyla alt yapılı arsa üretimi ve toplu konut yapımcılarına kredi desteği sağlama görevlerini ifa eden İdare, 2002 yılından itibaren sosyal konut üretimine, 2008 yılından itibaren de kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet binası, hastane, okul vb. tesislerin yapımına ağırlık ve öncelik vermeye başlamıştır. TOKİ konut seferberliği kapsamında, 2003-2014 döneminde 656.587 adet konut sayısına ulaşmış olup, 534.982 adet konutun yapımı tamamlanarak teslim edilmiştir. Kredi verilen konut sayısı 2013 yılında 501 adet iken, 2014 yılında 1.784 adet olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında 1.784 adet konuta toplam 133 milyon TL kredi kullandırılmıştır.
Sayıştay 179 168 saat) yayın yapmaktadır. Kuruluş radyo yayınlarını 7 ulusal ve 5 bölgesel radyodan yapmakta olup, 2014 yılında 61.320 saat yayın gerçekleştirmiştir. TRT 2014 yılında, 13’ü ulusal, 3’ü yurt dışı olmak üzere 16 kanaldan televizyon yayını gerçekleştirmiştir. (2) Diğer hizmetler: 2014 yılında diğer hizmetler sektöründe; MPİ, İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, TOKİ ve Şeker Kurumu faaliyet göstermiştir. Ayrıca Hazine Müsteşarlığı adına alınan tütünlerin hesap ve işlemleri de bu alanda yer almaktadır. Milli Piyango İdaresi; milli piyango çekilişi, hemen-kazan ve sayısal loto oyunları ile eşya piyangoları gibi karşılığı nakit olmayan çekilişlere izin vermek ve izlemek, talih oyunları işletmelerini denetlemekle görevlendirilmiştir. 2014 yılında brüt satış hasılatı bir önceki yıla göre %2 oranında artışla yaklaşık 2,1 milyon TL olmuş, bu satış tutarının %53 oranına tekabül eden yaklaşık 1,1 milyon TL’si ikramiye olarak dağıtılmış, ayrıca 205 bin TL’si şans oyunları vergisi olarak ödenmiş ve MPİ’nin net satış hasılatı 752 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. İdarenin 2014 yılına ait toplam brüt satış tutarı 2.049 bin TL olup; %28 oranında 551 milyon TL’si piyango biletleri satış hasılatını ifade etmektedir. 2014 yılı faaliyetlerinden sağlanan 752 milyon TL net satış hasılatının; %28,8 oranında 217 milyon TL’si Sayısal Loto’dan, %23,0 oranında 173 milyon TL’si Süper Loto’dan, %15,3 oranında 115 milyon TL’si Şans Topu’ndan, %16,8 oranında 127 milyon TL’si Milli Piyango’dan, % 13,0 oranında 92 milyon TL’si On Numara’dan, %3,8 oranında 28 milyon TL’si Hemen Kazan şans oyunundan elde edilmiştir. İstanbul kentinin “Uluslararası Olimpiyat Anlaşma Şartlarına” uygun olarak olimpiyatlara hazırlanması ve olimpiyat oyunlarının düzenlenmesi ile ilgili esas ve usulleri belirlemek amacıyla kurulan İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu (HDK) bir yandan olimpiyat oyunları için alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesine çalışırken, diğer yandan olimpiyat oyunlarının İstanbul’da yapılması için gerekli çalışmaları yürütmektedir. HDK, faaliyetlerine başladığı ilk yıllarda Olimpiyat Oyunları’nın organizasyonu ile ilgili olarak projeler hazırlayan ve bu projelerin tanıtımını IOC nezdinde yapan bir Kurul iken, başta Atatürk Olimpiyat Stadyumu olmak üzere doğrudan spor tesisleri inşa eden yatırımcı bir kuruluş niteliğini alarak İstanbul Olimpiyat Projesini hayata geçirmek üzere yatırımlara başlamıştır. TOKİ’nin başlıca görevi, konut ihtiyacının karşılanması amacıyla; ferdi ve toplu konut kredisi vermek, konut ve alt yapı uygulamaları yapmak ve yaptırmak suretiyle konut piyasasında Devletin düzenleyici rolünü yerine getirmek ve fiyat istikrarını oluşturmak, İdareye kaynak sağlamak üzere kâr amaçlı projeler geliştirmek olarak belirlenmiştir. Esas itibarıyla alt yapılı arsa üretimi ve toplu konut yapımcılarına kredi desteği sağlama görevlerini ifa eden İdare, 2002 yılından itibaren sosyal konut üretimine, 2008 yılından itibaren de kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet binası, hastane, okul vb. tesislerin yapımına ağırlık ve öncelik vermeye başlamıştır. TOKİ konut seferberliği kapsamında, 2003-2014 döneminde 656.587 adet konut sayısına ulaşmış olup, 534.982 adet konutun yapımı tamamlanarak teslim edilmiştir. Kredi verilen konut sayısı 2013 yılında 501 adet iken, 2014 yılında 1.784 adet olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında 1.784 adet konuta toplam 133 milyon TL kredi kullandırılmıştır. 2013 yılında 6,6 milyar TL’ye ulaşan konut yatırım harcamaları, 2014 yılında 6,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şeker Kurumu yurt içi şeker talebini yurt içi üretimle karşılanması ilkesi doğrultusunda sektörde düzenlemeler yapmaktadır. Şeker arzı Şeker Kurulu tarafından belirlenen kotayla planlanmakta ve üretimde de istikrar sağlanmaktadır. Türkiye’nin şeker üretim kapasitesi 3.151 bin ton/yıl pancar şekeri ve 1.000 bin ton/yıl nişasta kökenli şeker olmak üzere toplam 4.141 bin ton/yıl düzeyindedir. Şeker Kanunu’nda A Kotası; yurt içi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarı, B Kotası; A kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker miktarı olarak tanımlanmaktadır. Şeker Kurulu tarafından 2014/2015 pazarlama yılında A kotası pancar şekeri için 2.260 bin ton, nişasta bazlı şeker için 250 bin ton, B kotası pancar şekeri için 68 bin ton kota belirlenmiş ve bu kotalar üreticilere kapasiteleri oranında tahsis edilmiştir. 4733 sayılı kanununun geçici 6 ncı maddesi hükümleri kapsamında, Hazine Müsteşarlığı adına alınan tütünler için 2014 yılında yapılan işletme faaliyetleri ve satışları, tta Gayrimenkul AŞ’nin işletmeleri aracılığı ile yerine getirilmekte, muhasebe kayıtları Genel Müdürlük merkezinde ayrı olarak tutulmaktadır. 2014 yılında; 210.738 ton işlenmiş yaprak tütün 695,4 bin TL bedelle yurt dışına, çeşitli firmalara satılmıştır. İhraç kaydıyla satılarak bedeli tahsil edilmek suretiyle tüccara teslim edilen 2 milyon TL tutarında 815 ton tütün dışında, 2014 yılı sonu itibarıyla tütün stoku bulunmamaktadır. Bedeli peşin tahsil edilerek alıcı firmalara teslim edilmiş bulunan tütünlerin tamamının ihraç işlemlerinin sonuçlanması ve faturasının kesilmesinin ardından stok hesaplarından çıkarılması ve hesabın tasfiyesi beklenmektedir. 2- Mali kuruluşlar: Vakıfbank’ın vakıf hisseleri kamu payı olarak kabul edilmediğinden Banka, Anayasa’nın 165 inci maddesine göre denetlenmemekte; 6219 sayılı Kanun’un 14/2 maddesi uyarınca Sayıştay tarafından hazırlanan rapor Banka Genel Kuruluna sunulmaktadır. Banka’nın sektörden aldığı payda 2014 yılında fazla bir değişim olmamıştır. Toplam aktiflerden aldığı pay 0,1 puan artarak %8,8, kredilerden aldığı pay 0,1 puan artarak %9,1 mevduattan aldığı pay 0,1 puan artarak %8,7 olmuştur. Banka’nın 2010-2014 yılları arasındaki performansı değerlendirildiğinde, toplam aktif-pasif, finansal varlıklar, kredi, mevduat ve net dönem kârı kalemlerinde sektör ortalamasının üzerinde, öz kaynaklarında ise sektöre paralel bir artış görülmektedir. Aynı dönemde, sektörün sermaye yeterlilik standart (SYR) oranı 2 puan azalarak %15,7 olarak gerçekleşirken, Bankanın sermaye yeterlilik standart oranı 0,4 puan azalarak %14 olarak gerçekleşmiştir. Banka’nın 2010-2014 yıllarına ait önemli finansal verileri, sektör bankaları ile birlikte 102, mevduat bankaları içindeki yerini gösteren seçilmiş performans değerleri 103 sayılı çizelgede verilmiştir.
Genel Rapor • 2014
180
Çizelge: 102- T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri
Tutar %
1- Öz kaynaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 106.420 113.709 145.635 153.338 186.344 33.006 21,5
b) Vakıfbank 8.559 9.298 11.918 12.616 14.772 2.156 17,1
Toplam (1) 114.979 123.007 157.553 165.954 201.116 35.162 21,2
2- Mevduat:
a) Diğer mevduat bankaları 566.980 637.981 702.774 861.780 965.881 104.101 12,1
b) Vakıfbank 47.701 60.939 67.242 81.533 91.757 10.224 12,5
Toplam (2) 614.681 698.920 770.016 943.313 1.057.638 114.325 12,1
3- Krediler ve alacaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 445.055 579.409 665.385 876.586 1.041.619 165.033 18,8
b) Vakıfbank 44.861 57.309 68.133 86.752 104.584 17.832 20,6
Toplam (3) 489.916 636.718 733.518 963.338 1.146.203 182.865 19,0
4- Finansal varlıklar (net):
a) Diğer mevduat bankaları 286.011 276.775 269.065 277.076 293.977 16.901 6,1
b) Vakıfbank 18.096 19.285 18.468 22.128 23.558 1.430 6,5
Toplam (4) 304.107 296.060 287.533 299.204 317.536 18.332 6,1
5- Toplam aktifler:
a) Diğer mevduat bankaları 856.985 1.029.935 1.140.836 1.429.762 1.645.562 215.800 15,1
b) Vakıfbank 73.962 89.184 104.580 135.496 158.218 22.722 16,8
Toplam (5) 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 1.803.780 238.522 15,2
6- Net dönem kârı:
a) Diğer mevduat bankaları 19.361 16.950 20.079 20.887 21.174 287 1,4
b) Vakıfbank 1.157 1.227 1.460 1.586 1.753 167 10,5
Toplam (6) 20.518 18.177 21.539 22.473 22.927 454 2,0
(Milyon TL)
Başlıca değerler 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı2014
(%)
2010 2011 2012 2013 2014 2010 2011 2012 2013 2014
Sermaye yeterlilik standart oranı 17,7 15,5 17,2 14,6 15,7 14,4 13,4 16,1 13,7 14,0
Öz kaynaklar / toplam aktifler 12,4 11 12,7 10,6 11,4 11,6 10,4 11,4 9,3 9,3
Toplam krediler / toplam aktifler 52,6 56,9 58,9 61,5 63,5 60,7 64,3 65,1 64 66,1
Tüketici kredileri/toplam krediler 35,3 34,3 35,2 33,1 30,0 33,3 36,8 35,6 35,1 31,4
Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler 3,8 2,7 2,9 2,8 2,9 5,1 3,8 4 4,1 3,8
Finansal varlıklar (net) /toplam aktifler32,7 26,6 23,1 19,4 17,8 24,5 21,6 17,7 16,3 14,9
Likit aktifler / toplam aktifler 32,9 31 31,4 28,8 27,9 29,5 25,5 27,2 28,3 26,0
Net dönem kârı / toplam aktifler 2,2 1,6 1,7 1,4 1,3 1,6 1,4 1,4 1,2 1,1
Net dönem kârı / öz kaynaklar 17,8 14,8 13,7 13,5 11,4 13,5 13,2 12,3 12,6 11,9
Grup payı :
Toplam kaynaklar (toplam aktifler) - - - - - 7,9 8 8,4 8,7 8,8
Toplam krediler ve alacaklar - - - - - 9,2 9 9,3 9,0 9,1
Toplam mevduat - - - - - 7,8 8,7 8,7 8,6 8,7
Çizelge: 102– T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar
Rasyolar Mevduat bankaları
Kaynak: Bankalar Birliği’nin Mayıs 2015’de yayımlanan “Bankalarımız 2014” kitapçığı
Banka toplam aktiflerinin %66,1’i, sektörde ise %63,5’i kredilerden oluşmaktadır.
Takipteki kredilerin toplam kredilere (brüt) oranındaki gelişime bakıldığında; satışı yapılan
takipteki kredilerde dahil olmak üzere, sektörün bu oranında 0,9 puanlık bir iyileşme,
Sayıştay
181
Çizelge: 102- T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri
Tutar %
1- Öz kaynaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 106.420 113.709 145.635 153.338 186.344 33.006 21,5
b) Vakıfbank 8.559 9.298 11.918 12.616 14.772 2.156 17,1
Toplam (1) 114.979 123.007 157.553 165.954 201.116 35.162 21,2
2- Mevduat:
a) Diğer mevduat bankaları 566.980 637.981 702.774 861.780 965.881 104.101 12,1
b) Vakıfbank 47.701 60.939 67.242 81.533 91.757 10.224 12,5
Toplam (2) 614.681 698.920 770.016 943.313 1.057.638 114.325 12,1
3- Krediler ve alacaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 445.055 579.409 665.385 876.586 1.041.619 165.033 18,8
b) Vakıfbank 44.861 57.309 68.133 86.752 104.584 17.832 20,6
Toplam (3) 489.916 636.718 733.518 963.338 1.146.203 182.865 19,0
4- Finansal varlıklar (net):
a) Diğer mevduat bankaları 286.011 276.775 269.065 277.076 293.977 16.901 6,1
b) Vakıfbank 18.096 19.285 18.468 22.128 23.558 1.430 6,5
Toplam (4) 304.107 296.060 287.533 299.204 317.536 18.332 6,1
5- Toplam aktifler:
a) Diğer mevduat bankaları 856.985 1.029.935 1.140.836 1.429.762 1.645.562 215.800 15,1
b) Vakıfbank 73.962 89.184 104.580 135.496 158.218 22.722 16,8
Toplam (5) 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 1.803.780 238.522 15,2
6- Net dönem kârı:
a) Diğer mevduat bankaları 19.361 16.950 20.079 20.887 21.174 287 1,4
b) Vakıfbank 1.157 1.227 1.460 1.586 1.753 167 10,5
Toplam (6) 20.518 18.177 21.539 22.473 22.927 454 2,0
(Milyon TL)
Başlıca değerler 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı2014
(%)
2010 2011 2012 2013 2014 2010 2011 2012 2013 2014
Sermaye yeterlilik standart oranı 17,7 15,5 17,2 14,6 15,7 14,4 13,4 16,1 13,7 14,0
Öz kaynaklar / toplam aktifler 12,4 11 12,7 10,6 11,4 11,6 10,4 11,4 9,3 9,3
Toplam krediler / toplam aktifler 52,6 56,9 58,9 61,5 63,5 60,7 64,3 65,1 64 66,1
Tüketici kredileri/toplam krediler 35,3 34,3 35,2 33,1 30,0 33,3 36,8 35,6 35,1 31,4
Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler 3,8 2,7 2,9 2,8 2,9 5,1 3,8 4 4,1 3,8
Finansal varlıklar (net) /toplam aktifler32,7 26,6 23,1 19,4 17,8 24,5 21,6 17,7 16,3 14,9
Likit aktifler / toplam aktifler 32,9 31 31,4 28,8 27,9 29,5 25,5 27,2 28,3 26,0
Net dönem kârı / toplam aktifler 2,2 1,6 1,7 1,4 1,3 1,6 1,4 1,4 1,2 1,1
Net dönem kârı / öz kaynaklar 17,8 14,8 13,7 13,5 11,4 13,5 13,2 12,3 12,6 11,9
Grup payı :
Toplam kaynaklar (toplam aktifler) - - - - - 7,9 8 8,4 8,7 8,8
Toplam krediler ve alacaklar - - - - - 9,2 9 9,3 9,0 9,1
Toplam mevduat - - - - - 7,8 8,7 8,7 8,6 8,7
Çizelge: 102– T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar
Rasyolar Mevduat bankaları
Kaynak: Bankalar Birliği’nin Mayıs 2015’de yayımlanan “Bankalarımız 2014” kitapçığı
Banka toplam aktiflerinin %66,1’i, sektörde ise %63,5’i kredilerden oluşmaktadır.
Takipteki kredilerin toplam kredilere (brüt) oranındaki gelişime bakıldığında; satışı yapılan
takipteki kredilerde dahil olmak üzere, sektörün bu oranında 0,9 puanlık bir iyileşme,
Bankada ise herhangi bir satış işlemi yapmamasına karşın 1,3 puanlık bir iyileşme
gerçekleştirmiştir. Satışı yapılan takip tutarlarının brüt takip rakamlarına eklenmesi
durumunda 2014 yıl sonu itibarıyla %2,9 olan sektörün takibe dönüşüm oranı %4,24,
Bankanın ise %3,8 olarak gerçekleşmektedir.
Diğer yandan sektörün “net dönem kârı/toplam aktifler” oranı %1,3 olup, Banka %1,1
oranı ile sektörün gerisinde kalmıştır. Sektörde “net dönem kârı/öz kaynaklar” oranı %11,4
iken, bu oran Bankada %11,9 oranı ile sektörün üstünde yer almıştır. Banka 2014 yıl sonu
itibarıyla aktif toplamında, kredilerde 6. sırada, mevduatta, öz kaynakta ve kârlılıkta 7. sırada
yer alarak; 2013 yıl sonundaki konumunu, 2014 yılında da sürdürmüştür.
3- Satışlar:
2014 yılında 9,2 milyar TL olarak gerçekleşen diğer kuruluşlar net satış hasılatının;
%77,1’i diğer hizmetler, %21,9’u ulaştırma haberleşme, %1’i tarım sektöründen elde
edilmiştir. 2014 yılı net satış hasılatının 2013 yılına göre %36,7 oranında 2,5 milyar TL
artmasında, diğer hizmetler sektöründe faaliyet gösteren TOKİ’nin satış hasılatı artışı etkili
olmuştur.
Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemine ait net satış hasılatları, sektör bazında ayrıntılı
olarak cari fiyatlarla 104/a sayılı, sabit fiyatlarla 104/b sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge 104/a-Net satış hasılatı() (Cari fiyatlarla) (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a)Tarım 33.621 38.721 51.600 64.772 64.658 (114) (0,2)
b)Sanayi (İmalat) 7.144
c)Hizmetler:
ca)Ulaştırma-haberleşme 1.121.287 1.202.498 1.375.506 1.477.226 1.548.449 71.223 4,8
cb)Ticaret 1.134.660 513 352 330 (330) (100,0)
cc)Diğer hizmetler 8.670.465 7.479.008 6.372.045 5.206.543 7.614.508 2.407.965 46,2
Toplam (c) 10.926.412 8.682.019 7.747.903 6.684.099 9.162.957 2.478.858 37,1
Genel toplam 10.967.177 8.720.740 7.799.503 6.748.871 9.227.615 2.478.744 36,7
() Mali kuruluşlar hariç
Çizelge 104/b-Net satış hasılatı() (2003 yılı fiyatlarla) (Bin TL)
Sektörler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Tutar %
a)Tarım 18.831 19.138 24.893 29.211 27.416 (1.795) (6,1)
b) Sanayi (İmalat) 4.001
c)Hizmetler:
ca)Ulaştırma-haberleşme 628.031 594.325 663.566 666.197 656.568 (9.630) (1,4)
cb)Ticaret 635.521 254 170 149 (149) (100,0)
cc)Diğer hizmetler 4.856.315 3.696.440 3.073.976 2.348.040 3.228.675 880.636 37,5
Toplam (c) 6.119.868 4.291.019 3.737.712 3.014.386 3.885.243 870.857 28,9
Genel toplam 6.142.700 4.310.157 3.762.605 3.043.597 3.912.659 869.062 28,6
() Mali kuruluşlar hariç
Genel Rapor • 2014 182 a)Tarım sektörü: Sektörde yer alan AOÇ’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %0,2 oranında azalışla 64,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %86’sı ziraat sanatları ürünleri, %11,7’si mayalandırılmış ürünler, %1,6’sı bitkisel üretim, %0,7’si ticari mal satışından elde edilmiştir. c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Sektörde yer alan TRT’nin 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %4,8 oranında 71,2 milyon TL artışla 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %51,8’i elektrik payı gelirlerinden, %38,8’i bandrol gelirlerinden, %5,1’i reklam gelirlerinden, %1,2’si sponsorluk gelirlerinden, %3,1’i diğer gelirlerden oluşmuştur. cb)Ticaret sektörü: Sektörde faaliyet gösteren ve 2013 yılında 330 bin TL net satış hasılatı elde eden Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri’nin 18.04.2013 tarih ve 28622 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6456 sayılı Kanun’un 28 inci maddesi ile tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmesi nedeniyle, sektörde 2014 yılında net satış hasılatı elde edilmemiştir. cc)Diğer hizmetler sektörü: Sektörün net satış hasılatının %90’ını sağlayan TOKİ’nin 2014 yılı hasılatı, 2013 yılına göre %53,9 oranında 2,4 milyar TL artarak 6,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.2014 yılı net satış hasılatının; %86,6’sı olağan taşınmaz satış gelirinden, %8,4’ü gelir paylaşım esaslı satış gelirinden, %4,5’i kredili taşınmaz satışları faiz gelirinden, %0,5’i devredilen varlıklar satış geliri ile diğer faaliyet gelirlerinden oluşmuştur. Satış hasılatındaki artışta olağan taşınmaz satış gelirlerindeki artış etkili olmuştur. 2014 yılında sektörde faaliyet gösteren MPİ 751,9 milyon TL, T. Şeker Kurumu 8,1 milyon TL, İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlama ve Düzenleme Kurulu 2,5 milyon TL net satış hasılatı elde etmiştir. 4- Stoklar: Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 105 sayılı, 2014 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 105/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay
183
a)Tarım sektörü:
Sektörde yer alan AOÇ’nin 2014 yılı net satış hasılatı 2013 yılına göre %0,2 oranında
azalışla 64,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %86’sı ziraat sanatları ürünleri,
%11,7’si mayalandırılmış ürünler, %1,6’sı bitkisel üretim, %0,7’si ticari mal satışından elde
edilmiştir.
c)Hizmetler sektörü:
ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü:
Sektörde yer alan TRT’nin 2014 yılı net satış hasılatı, 2013 yılına göre %4,8 oranında
71,2 milyon TL artışla 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hasılatın; %51,8’i elektrik payı
gelirlerinden, %38,8’i bandrol gelirlerinden, %5,1’i reklam gelirlerinden, %1,2’si sponsorluk
gelirlerinden, %3,1’i diğer gelirlerden oluşmuştur.
cb)Ticaret sektörü:
Sektörde faaliyet gösteren ve 2013 yılında 330 bin TL net satış hasılatı elde eden Ekici
Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri’nin 18.04.2013 tarih ve 28622 sayılı Resmi
Gazete’de yayınlanan 6456 sayılı Kanun’un 28 inci maddesi ile tta Gayrimenkul AŞ’ye
devredilmesi nedeniyle, sektörde 2014 yılında net satış hasılatı elde edilmemiştir.
cc)Diğer hizmetler sektörü:
Sektörün net satış hasılatının %90’ını sağlayan TOKİ’nin 2014 yılı hasılatı, 2013
yılına göre %53,9 oranında 2,4 milyar TL artarak 6,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.2014
yılı net satış hasılatının; %86,6’sı olağan taşınmaz satış gelirinden, %8,4’ü gelir paylaşım
esaslı satış gelirinden, %4,5’i kredili taşınmaz satışları faiz gelirinden, %0,5’i devredilen
varlıklar satış geliri ile diğer faaliyet gelirlerinden oluşmuştur. Satış hasılatındaki artışta
olağan taşınmaz satış gelirlerindeki artış etkili olmuştur.
2014 yılında sektörde faaliyet gösteren MPİ 751,9 milyon TL, T. Şeker Kurumu 8,1
milyon TL, İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlama ve Düzenleme Kurulu 2,5 milyon TL net
satış hasılatı elde etmiştir.
4- Stoklar:
Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı
105 sayılı, 2014 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 105/a sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 105 - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları stokları
(Bin TL)
Stoklar
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
Tutar
%
a)Tarım:
9.628
0,1
13.131
0,3
14.204
0,3
20.697
0,3
15.813
0,2
(4.884)
(23,6)
b) Sanayi (imalat):
3.026
c)Hizmetler:
-Ulaştırma - haberleşme
47.991
0,6
49.926
1,2
72.688
1,4
66.402
0,9
66.966
0,9
564
0,8
-Ticaret
25.986
0,3
711
0
1.413
0
0
-Diğer hizmetler
7.327.123
98,6
4.231.139
98,4
4.932.708
98,1
7.205.683
98,7
7.185.828
98,7
(19.855)
(0,3)
Hizmetler toplamı
7.401.100
99,6
4.281.776
99,5
5.006.809
99,6
7.272.085
99,6
7.252.794
99,7
(19.291)
(0,3)
Ara toplam
7.413.754
99,8
4.294.907
99,8
5.021.013
99,9
7.292.782
99,9
7.268.607
99,9
(24.175)
(0,3)
d)Mali kuruluşlar
15.777
0,2
6.780
0,2
7.248
0,1
5.194
0,1
9.164
0,1
3.970
76,4
Genel toplam
7.429.531
100
4.301.687
100
5.028.261
100
7.297.976
100
7.277.771
100
(20.205)
(0,3)
Genel Rapor • 2014
184
Çizelge : 105/a - Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2014 yılı stokları (Bin TL)
Stoklar İlk mad. malz. Yarı mamul Mamul Ticari mal Diğer Toplam
a)Tarım 8.833 884 6.050 46 15.813
b)Sanayi :
c)Hizmetler:
-Ulaş- haberleşme 13.957 164 1.069 51.776 66.966
-Ticaret
-Diğer hizmetler 871 6.892.731 282.622 9.604 7.185.828
Hizmetler toplamı 14.828 6.892.731 282.786 1.069 61.380 7.252.794
Ara toplam 23.661 6.893.615 288.836 1.115 61.380 7.268.607
d)Mali kuruluşlar 9.164 9.164
Genel toplam 23.661 6.893.615 288.836 1.115 70.544 7.277.771
2014 yılında diğer kuruluşların yıl sonu stokunun tamamına yakını, hizmetler
sektörünün diğer hizmetler alt başlığında izlenen TOKİ’ye aittir. TOKİ’nin stokları, ağırlıklı
olarak arazi ve arsa stokları ile olağan taşınmaz stoklarından oluşmaktadır. TOKİ stoklarının
önceki yıla göre yaklaşık aynı kaldığı görülmüştür.
Diğer kuruluşların stokları, 2011 yılında kuruluşların raporda yeniden tasnif edilmesi
nedeniyle azalmış, 2012-2013 döneminde artan bir trend izlemiş, 2014 yılında ise geçen yıla
göre sadece %0,3 oranında azalmıştır. 2014 yıl sonu stoklarının geçen yılla aynı kalmasının
nedeni, TOKİ stoklarının geçen yıla göre önemli bir değişiklik göstermemesidir. Önceki
yıllarda olduğu gibi, 2014 yılı itibarıyla de stokların tamamına yakını hizmetler sektöründe
bulunmaktadır.
5-İşletme sonuçları:
a)Satışların kârlılığı:
2014 yılında diğer kuruluşların brüt satışları toplamı önceki döneme göre %31,8
oranında artış göstererek 10,7 milyar TL’ye, satışların maliyeti %55,8 artarak 4,8 milyar
TL’ye, satış maliyetleri toplamı da %45,5 oranında artışla 5,8 milyar TL’ye, faaliyet sonucu
da %24,1 oranında artışla 3,4 milyar TL’ye yükselmiştir.
Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemi satış sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 106/a,
2003 yılı sabit fiyatlarıyla 106/b, satış sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 107 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
b) Dönem sonuçları:
Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarında dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla
108/a, 2003 yılı fiyatlarıyla 108/b, 2014 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı
109, kuruluşların brüt satış kârı veya zararı, işletme faaliyetleri ve dönem sonuçları 110, aynı
dönemde kaydedildiği hesaplar ve ödendiği yerler itibarıyla finansman giderleri 111 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Sayıştay
185
Çizelge : 105/a - Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2014 yılı stokları (Bin TL)
Stoklar İlk mad. malz. Yarı mamul Mamul Ticari mal Diğer Toplam
a)Tarım 8.833 884 6.050 46 15.813
b)Sanayi :
c)Hizmetler:
-Ulaş- haberleşme 13.957 164 1.069 51.776 66.966
-Ticaret
-Diğer hizmetler 871 6.892.731 282.622 9.604 7.185.828
Hizmetler toplamı 14.828 6.892.731 282.786 1.069 61.380 7.252.794
Ara toplam 23.661 6.893.615 288.836 1.115 61.380 7.268.607
d)Mali kuruluşlar 9.164 9.164
Genel toplam 23.661 6.893.615 288.836 1.115 70.544 7.277.771
2014 yılında diğer kuruluşların yıl sonu stokunun tamamına yakını, hizmetler
sektörünün diğer hizmetler alt başlığında izlenen TOKİ’ye aittir. TOKİ’nin stokları, ağırlıklı
olarak arazi ve arsa stokları ile olağan taşınmaz stoklarından oluşmaktadır. TOKİ stoklarının
önceki yıla göre yaklaşık aynı kaldığı görülmüştür.
Diğer kuruluşların stokları, 2011 yılında kuruluşların raporda yeniden tasnif edilmesi
nedeniyle azalmış, 2012-2013 döneminde artan bir trend izlemiş, 2014 yılında ise geçen yıla
göre sadece %0,3 oranında azalmıştır. 2014 yıl sonu stoklarının geçen yılla aynı kalmasının
nedeni, TOKİ stoklarının geçen yıla göre önemli bir değişiklik göstermemesidir. Önceki
yıllarda olduğu gibi, 2014 yılı itibarıyla de stokların tamamına yakını hizmetler sektöründe
bulunmaktadır.
5-İşletme sonuçları:
a)Satışların kârlılığı:
2014 yılında diğer kuruluşların brüt satışları toplamı önceki döneme göre %31,8
oranında artış göstererek 10,7 milyar TL’ye, satışların maliyeti %55,8 artarak 4,8 milyar
TL’ye, satış maliyetleri toplamı da %45,5 oranında artışla 5,8 milyar TL’ye, faaliyet sonucu
da %24,1 oranında artışla 3,4 milyar TL’ye yükselmiştir.
Diğer kuruluşların 2010-2014 dönemi satış sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 106/a,
2003 yılı sabit fiyatlarıyla 106/b, satış sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 107 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
b) Dönem sonuçları:
Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarında dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla
108/a, 2003 yılı fiyatlarıyla 108/b, 2014 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı
109, kuruluşların brüt satış kârı veya zararı, işletme faaliyetleri ve dönem sonuçları 110, aynı
dönemde kaydedildiği hesaplar ve ödendiği yerler itibarıyla finansman giderleri 111 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Pazarlama
Satış
Faaliyet
Satış
Brüt
Satış
Net
Satışların
satış ve
Diğer
maliyeti
kârı veya
maliyetine
satışlar
indirimleri
satışlar
maliyeti
dağıtım
giderler
tutarı
zararı
göre kâr
giderleri
veya zarar
(1)
(2)
(3=1-2)
(4)
(5)
(6)
(7=4+5+6)
(8=3-7)
(8/7)%
2010
12.142.150
1.174.973
10.967.177
6.180.154
233.219
442.393
6.855.766
4.111.411
60,0
2011
9.942.294
1.221.554
8.720.740
5.528.297
236.358
514.125
6.278.780
2.441.960
38,9
2012
9.079.062
1.279.559
7.799.503
3.662.641
245.311
543.847
4.451.799
3.347.704
75,2
2013
8.107.927
1.359.056
6.748.871
3.104.474
279.593
596.246
3.980.313
2.768.558
69,6
2014
10.686.562
1.458.947
9.227.615
4.836.203
285.356
671.636
5.793.195
3.434.420
69,6
Son iki yıl farkı
2.578.635
99.891
2.478.744
1.731.729
5.763
75.390
1.812.882
665.862
36,7
Artış veya azalış(%)
31,8
7,4
36,7
55,8
2,1
12,6
45,5
24,1
52,8
() Mali kuruluşlar hariç.
Pazarlama
Satış
Faaliyet
Satış
Brüt
Satış
Net
Satışların
satış ve
Diğer
maliyeti
kârı veya
maliyetine
satışlar
indirimleri
satışlar
maliyeti
dağıtım
giderler
tutarı
zararı
göre kâr
giderleri
veya zarar
(1)
(2)
(3=1-2)
(4)
(5)
(6)
(7=4+5+6)
(8=3-7)
(8/7)%
2010
6.800.801
658.101
6.142.700
3.461.495
130.626
247.784
3.839.905
2.302.795
60,0
2011
4.913.900
603.743
4.310.157
2.732.317
116.818
254.102
3.103.237
1.206.919
38,9
2012
4.379.884
617.280
3.762.605
1.766.916
118.342
262.360
2.147.619
1.614.986
75,2
2013
3.656.502
612.905
3.043.597
1.400.051
126.090
268.894
1.795.036
1.248.560
69,6
2014
4.531.276
618.617
3.912.659
2.050.629
120.996
284.785
2.456.409
1.456.250
59,3
Son iki yıl farkı
(723.382)
(4.374)
(719.008)
(366.865)
7.749
6.534
(352.583)
(366.425)
(5,6)
Artış veya azalış(%)
(19,8)
(0,7)
(23,6)
(26,2)
6,1
2,4
(19,6)
(29,3)
(8,1)
() Mali kuruluşlar hariç.
(Bin TL)
Yıllar
(Bin TL)
Yıllar
Çizelge : 106/a- Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) ()
Çizelge : 106/b - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) ()
Genel Rapor • 2014
186
(Bin TL)
Satış sonuçları
Brüt satışlar
(1)
Satış
indirimleri
(2)
Net satışlar
(3=1-2)
Satışların
maliyeti
(4)
Pazarlama
satış ve
dağıtım
giderleri
(5)
Diğer
giderler
(6)
Satış maliyeti
tutarı
(7=4+5+6)
Faaliyet kârı
veya zararı
(8=3-7)
Satış
maliyetine
göre kâr veya
zarar
(8/7) (%)
a) Tarım
72.383
7.725
64.658
74.137
3.428
7.058
84.623
(19.965)
(23,6)
b) Sanayi
c) Hizmetler:
(1) Ulaştırma-haberleşme
1.550.092
1.643
1.548.449
924.224
7.925
514.949
1.447.098
101.351
7,0
(2) Ticaret
0
0
0
(3) Diğer hizmetler
9.064.087
1.449.579
7.614.508
3.837.842
274.003
149.629
4.261.474
3.353.034
78,7
Toplam
( c)
10.614.179
1.451.222
9.162.957
4.762.066
281.928
664.578
5.708.572
3.454.385
60,5
Diğer kuruluşlar toplamı
10.686.562
1.458.947
9.227.615
4.836.203
285.356
671.636
5.793.195
3.434.420
59,3
() Mali kuruluşlar hariç
Çizelge: 107- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2014 yılı satış sonuçları ()
Sayıştay 187 Çizelge: 108/a - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu () (Cari fiyatlarla) Tutar (%) A-Brüt satışlar 12.142.150 9.942.294 9.079.062 8.107.927 10.686.562 2.578.635 31,8 1-Yurt içi satışlar 10.846.657 8.886.544 7.844.097 6.725.419 9.260.443 2.535.024 37,7 2-Yurt dışı satışlar 24.710 15.728 19.147 16.635 17.216 581 3,5 3-Diğer gelirler 1.270.783 1.040.022 1.215.818 1.365.873 1.408.903 43.030 3,2 B-Satış indirimleri (-) 1.174.973 1.221.554 1.279.559 1.359.056 1.458.947 99.891 7,4 1- Satıştan iadeler (-) 74.004 2.534 8.949 13.092 155.490 142.398 1.087,7 2- Satış iskontoları (-) 10.710 1 1.773 3- Diğer indirimler (-) 1.090.259 1.219.019 1.270.610 1.345.964 1.301.684 (44.280) (3,3) C-Net satışlar 10.967.177 8.720.740 7.799.503 6.748.871 9.227.615 2.478.744 36,7 D-Satışların maliyeti (-) 6.180.154 5.528.297 3.662.641 3.104.474 4.836.203 1.731.729 55,8 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 825.213 39.375 2.740.680 2.237.824 3.869.960 1.632.136 72,9 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 998.937 155.217 3.062 2.742 605 (2.137) (77,9) 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 1.066.441 838.431 872.624 863.908 965.638 101.730 11,8 4-Diğer satışların maliyeti (-) 3.289.563 4.495.274 46.275 Brüt satış kârı veya zararı 4.787.023 3.192.443 4.136.862 3.644.397 4.391.412 747.015 20,5 E-Faaliyet giderleri (-) 675.612 750.483 789.158 875.839 956.992 81.153 9,3 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 200 799 856 930 618 (312) (33,5) 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 233.219 236.358 245.311 279.593 285.356 5.763 2,1 3-Genel yönetim giderleri (-) 442.193 513.326 542.991 595.316 671.018 75.702 12,7 Faaliyet kârı veya zararı 4.111.411 2.441.960 3.347.704 2.768.558 3.434.420 665.862 24,1 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 646.066 665.633 706.005 758.866 850.352 91.486 12,1 1-İştiraklerden temettü gelirleri 4.499 141.447 89.622 150.444 230.945 80.501 53,5 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri 128.458 112.003 131.286 106.805 130.508 23.703 22,2 4-Komisyon gelirleri 1 811 0 100,0 5-Konusu kalmayan karşılıklar 104.963 8.685 5.063 11.283 9.926 (1.357) (12,0) 6-Menkul kıymet satış kârları 182 10 9 22 4 (18) (81,8) 7-Kambiyo kârları 7.052 3.802 2.992 94.979 45.816 (49.163) (51,8) 8-Reeskont faiz gelirleri 55.477 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 345.434 399.686 476.222 395.333 433.153 37.820 9,6 G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 270.101 88.713 90.581 343.501 64.874 (278.627) (81,1) 1-Komisyon giderleri (-) 299 200 795 102 128 26 25,5 2-Karşılık giderleri (-) 66.565 35.458 14.818 165.085 18.807 (146.278) (88,6) 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 4.642 5.439 3.364 14.948 5.253 (9.695) (64,9) 5-Reeskont faiz giderleri (-) 126.196 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 72.399 47.616 71.604 163.366 40.686 (122.680) (75,1) H-Finansman giderleri (-) 206.224 13.869 861 2.195 468 (1.727) (78,7) 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 98.579 8.843 22 2.195 353 (1.842) (83,9) 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 107.645 5.026 839 115 115 Olağan kâr veya zarar 4.281.152 3.005.011 3.962.267 3.181.728 4.219.430 1.037.702 32,6 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 630.048 105.398 90.673 189.145 524.692 335.547 177,4 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 64.720 53.879 71.249 22.731 15.114 (7.617) (33,5) Dönem kârı veya zararı 4.846.480 3.056.530 3.981.691 3.348.142 4.729.008 1.380.866 41,2 K-Dönem kârı vergi ve diğ.yasal yüküm.karş.(-) 396.869 397.605 433.464 470.283 1.027 (469.256) (99,8) Dönem net kârı veya zararı 4.449.611 2.658.925 3.548.227 2.877.859 4.727.981 1.850.122 64,3 () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı2014
Genel Rapor • 2014 188 Çizelge: 108/b - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu () (2003 yılı fiyatlarıyla) Tutar (%) A-Brüt satışlar 6.800.801 4.913.900 4.379.884 3.656.502 4.531.276 874.775 23,9 1-Yurt içi satışlar 6.075.197 4.392.104 3.784.117 3.033.020 3.926.579 893.558 29,5 2-Yurt dışı satışlar 13.840 7.773 9.237 7.502 7.300 (202) (2,7) 3-Diğer gelirler 711.764 514.023 586.530 615.980 597.398 (18.582) (3,0) B-Satış indirimleri (-) 658.101 603.743 617.280 612.905 618.617 5.712 0,9 1- Satıştan iadeler (-) 41.450 1.252 4.317 5.904 65.930 60.026 1.016,7 2- Satış iskontoları (-) 5.999 752 3- Diğer indirimler (-) 610.653 602.490 612.963 607.001 551.935 (55.066) (9,1) C-Net satışlar 6.142.700 4.310.157 3.762.605 3.043.597 3.912.659 869.062 28,6 D-Satışların maliyeti (-) 3.461.495 2.732.317 1.766.916 1.400.051 2.050.629 650.577 46,5 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 462.201 19.461 1.322.148 1.009.211 1.640.926 631.715 62,6 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 559.503 76.715 1.477 1.237 257 (980) (79,3) 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 597.312 414.388 420.968 389.604 409.446 19.842 5,1 4-Diğer satışların maliyeti (-) 1.842.480 2.221.754 22.324 Brüt satış kârı veya zararı 2.681.205 1.577.840 1.995.688 1.643.545 1.862.030 218.485 13,3 E-Faaliyet giderleri (-) 378.409 370.920 380.702 394.985 405.780 10.796 2,7 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 112 395 413 419 262 (157) (37,5) 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 130.626 116.818 118.342 126.090 120.996 (5.095) (4,0) 3-Genel yönetim giderleri (-) 247.672 253.707 261.948 268.475 284.523 16.048 6,0 Faaliyet kârı veya zararı 2.302.795 1.206.919 1.614.986 1.248.560 1.456.250 207.690 16,6 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 361.861 328.984 340.588 342.232 360.563 18.331 5,4 1-İştiraklerden temettü gelirleri 2.520 69.909 43.235 67.847 97.924 30.077 44,3 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri 71.949 55.357 63.334 48.167 55.338 7.171 14,9 4-Komisyon gelirleri 1 391 5-Konusu kalmayan karşılıklar 58.790 4.292 2.442 5.088 4.209 (880) (17,3) 6-Menkul kıymet satış kârları 102 5 4 10 2 (8) (82,9) 7-Kambiyo kârları 3.950 1.879 1.443 42.833 19.427 (23.407) (54,6) 8-Reeskont faiz gelirleri 31.073 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 193.477 197.542 229.737 178.287 183.664 5.377 3,0 G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 151.283 43.846 43.698 154.912 27.508 (127.404) (82,2) 1-Komisyon giderleri (-) 167 99 384 46 54 8 18,0 2-Karşılık giderleri (-) 37.283 17.525 7.148 74.450 7.974 (66.475) (89,3) 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 2.600 2.688 1.623 6.741 2.227 (4.514) (67,0) 5-Reeskont faiz giderleri (-) 70.682 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 40.551 23.534 34.543 73.675 17.252 (56.423) (76,6) H-Finansman giderleri (-) 115.506 6.855 415 990 198 (791) (80,0) 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 55.214 4.371 11 990 150 (840) (84,9) 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 60.292 2.484 405 49 49 Olağan kâr veya zarar 2.397.867 1.485.203 1.911.461 1.434.891 1.789.107 354.216 24,7 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 352.889 52.092 43.742 85.300 222.478 137.178 160,8 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 36.250 26.629 34.372 10.251 6.409 (3.843) (37,5) Dönem kârı veya zararı 2.714.507 1.510.666 1.920.831 1.509.940 2.005.176 495.236 32,8 K-Dönem kârı vergi ve diğ.yasal yüküm.karş.(-) 222.286 196.513 209.110 212.088 435 (211.652) (99,8) Dönem net kârı veya zararı 2.492.221 1.314.153 1.711.721 1.297.853 2.004.741 706.888 54,5 () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Sayıştay
189
Çizelge: 108/b - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonucunun oluşumu () (2003 yılı fiyatlarıyla)
Tutar (%)
A-Brüt satışlar 6.800.801 4.913.900 4.379.884 3.656.502 4.531.276 874.775 23,9
1-Yurt içi satışlar 6.075.197 4.392.104 3.784.117 3.033.020 3.926.579 893.558 29,5
2-Yurt dışı satışlar 13.840 7.773 9.237 7.502 7.300 (202) (2,7)
3-Diğer gelirler 711.764 514.023 586.530 615.980 597.398 (18.582) (3,0)
B-Satış indirimleri (-) 658.101 603.743 617.280 612.905 618.617 5.712 0,9
1- Satıştan iadeler (-) 41.450 1.252 4.317 5.904 65.930 60.026 1.016,7
2- Satış iskontoları (-) 5.999 752
3- Diğer indirimler (-) 610.653 602.490 612.963 607.001 551.935 (55.066) (9,1)
C-Net satışlar 6.142.700 4.310.157 3.762.605 3.043.597 3.912.659 869.062 28,6
D-Satışların maliyeti (-) 3.461.495 2.732.317 1.766.916 1.400.051 2.050.629 650.577 46,5
1-Satılan mamuller maliyeti (-) 462.201 19.461 1.322.148 1.009.211 1.640.926 631.715 62,6
2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 559.503 76.715 1.477 1.237 257 (980) (79,3)
3-Satılan hizmet maliyeti (-) 597.312 414.388 420.968 389.604 409.446 19.842 5,1
4-Diğer satışların maliyeti (-) 1.842.480 2.221.754 22.324
Brüt satış kârı veya zararı 2.681.205 1.577.840 1.995.688 1.643.545 1.862.030 218.485 13,3
E-Faaliyet giderleri (-) 378.409 370.920 380.702 394.985 405.780 10.796 2,7
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 112 395 413 419 262 (157) (37,5)
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 130.626 116.818 118.342 126.090 120.996 (5.095) (4,0)
3-Genel yönetim giderleri (-) 247.672 253.707 261.948 268.475 284.523 16.048 6,0
Faaliyet kârı veya zararı 2.302.795 1.206.919 1.614.986 1.248.560 1.456.250 207.690 16,6
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 361.861 328.984 340.588 342.232 360.563 18.331 5,4
1-İştiraklerden temettü gelirleri 2.520 69.909 43.235 67.847 97.924 30.077 44,3
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri
3-Faiz gelirleri 71.949 55.357 63.334 48.167 55.338 7.171 14,9
4-Komisyon gelirleri 1 391
5-Konusu kalmayan karşılıklar 58.790 4.292 2.442 5.088 4.209 (880) (17,3)
6-Menkul kıymet satış kârları 102 5 4 10 2 (8) (82,9)
7-Kambiyo kârları 3.950 1.879 1.443 42.833 19.427 (23.407) (54,6)
8-Reeskont faiz gelirleri 31.073
9-Enflasyon düzeltmesi kârları
10-Diğer olağan gelir ve kârlar 193.477 197.542 229.737 178.287 183.664 5.377 3,0
G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 151.283 43.846 43.698 154.912 27.508 (127.404) (82,2)
1-Komisyon giderleri (-) 167 99 384 46 54 8 18,0
2-Karşılık giderleri (-) 37.283 17.525 7.148 74.450 7.974 (66.475) (89,3)
3-Menkul kıymet satış zararları (-)
4-Kambiyo zararları (-) 2.600 2.688 1.623 6.741 2.227 (4.514) (67,0)
5-Reeskont faiz giderleri (-) 70.682
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-)
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 40.551 23.534 34.543 73.675 17.252 (56.423) (76,6)
H-Finansman giderleri (-) 115.506 6.855 415 990 198 (791) (80,0)
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 55.214 4.371 11 990 150 (840) (84,9)
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 60.292 2.484 405 49 49
Olağan kâr veya zarar 2.397.867 1.485.203 1.911.461 1.434.891 1.789.107 354.216 24,7
I-Olağan dışı gelir ve kârlar 352.889 52.092 43.742 85.300 222.478 137.178 160,8
J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 36.250 26.629 34.372 10.251 6.409 (3.843) (37,5)
Dönem kârı veya zararı 2.714.507 1.510.666 1.920.831 1.509.940 2.005.176 495.236 32,8
K-Dönem kârı vergi ve diğ.yasal yüküm.karş.(-) 222.286 196.513 209.110 212.088 435 (211.652) (99,8)
Dönem net kârı veya zararı 2.492.221 1.314.153 1.711.721 1.297.853 2.004.741 706.888 54,5
() Mali kuruluşlar hariç
(Bin TL)
Gelir ve giderler 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı
Çizelge: 109- Diğer kuruluşların 2014 yılı dönem sonucunun oluşumu () (Bin TL)
Ulaştırma
haberleşme Ticaret Diğer
hizmetler
Hizmetler
toplamı
A-Brüt satışlar 72.383 1.550.092 9.064.087 10.614.179 10.686.562
1-Yurt içi satışlar 72.383 140.116 9.047.944 9.188.060 9.260.443
2-Yurt dışı satışlar 1.073 16.143 17.216 17.216
3-Diğer gelirler 1.408.903 1.408.903 1.408.903
B-Satış indirimleri (-) 7.725 1.643 1.449.579 1.451.222 1.458.947
1- Satıştan iadeler (-) 5.952 1.643 147.895 149.538 155.490
2- Satış iskontoları (-) 1.773 1.773
3- Diğer indirimler (-) 1.301.684 1.301.684 1.301.684
C-Net satışlar 64.658 1.548.449 7.614.508 9.162.957 9.227.615
D-Satışların maliyeti (-) 74.137 924.224 3.837.842 4.762.066 4.836.203
1-Satılan mamuller maliyeti (-) 73.788 109 3.796.063 3.796.172 3.869.960
2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 349 256 256 605
3-Satılan hizmet maliyeti (-) 923.859 41.779 965.638 965.638
4-Diğer satışların maliyeti (-)
Brüt satış kârı veya zararı (9.479) 624.225 3.776.666 4.400.891 4.391.412
E-Faaliyet giderleri (-) 10.486 522.874 423.632 946.506 956.992
1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 494 124 618 618
2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 3.428 7.925 274.003 281.928 285.356
3-Genel yönetim giderleri (-) 7.058 514.455 149.505 663.960 671.018
Faaliyet kârı veya zararı (19.965) 101.351 0 3.353.034 3.454.385 3.434.420
F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 38.419 74.891 737.042 811.933 850.352
1-İştiraklerden temettü gelirleri 230.945 230.945 230.945
2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri
3-Faiz gelirleri 742 47.936 81.830 129.766 130.508
4-Komisyon gelirleri
5-Konusu kalmayan karşılıklar 912 1.391 7.623 9.014 9.926
6-Menkul kıymet satış kârları 4 4 4
7-Kambiyo kârları 2.740 43.076 45.816 45.816
8-Reeskont faiz gelirleri
9-Enflasyon düzeltmesi kârları
10-Diğer olağan gelir ve kârlar 36.765 22.820 373.568 396.388 433.153
G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 13.329 25.773 25.772 51.545 64.874
1-Komisyon giderleri (-) 128 128 128
2-Karşılık giderleri (-) 1.073 17.614 120 17.734 18.807
3-Menkul kıymet satış zararları (-)
4-Kambiyo zararları (-) 3.794 1.459 5.253 5.253
5-Reeskont faiz giderleri (-)
6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-)
7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 12.256 4.237 24.193 28.430 40.686
H-Finansman giderleri (-) 468 468 468
1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 353 353 353
2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 115 115 115
Olağan kâr veya zarar 5.125 150.469 0 4.063.836 4.214.305 4.219.430
I-Olağan dışı gelir ve kârlar 658 14.780 509.254 524.034 524.692
J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 1.020 12.981 1.113 14.094 15.114
Dönem kârı veya zararı 4.763 152.268 4.571.977 4.724.245 4.729.008
K-Dönem kârı vergi ve diğ.yas.yüküm.karş. (-) 1.027 1.027
Dönem net kârı veya zararı 3.736 152.268 4.571.977 4.724.245 4.727.981
() Mali kuruluşlar hariç
ToplamGelir ve giderler Tarım
Hizmetler
Genel Rapor • 2014
190
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Kuruluşlar
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
Tarım :
Atatürk Orman Çiftliği
(1.074)
(10.433)
6.242
(3.333)
(13.826)
5.674
(5.475)
(17.903)
3.248
(7.541)
(20.909)
9.944
(9.479)
(19.965)
4.763
Ulaştırma-haberleşme :
TRT
401.853
181.380
304.570
434.793
55.552
133.979
542.066
132.741
179.450
653.210
208.581
113.136
624.225
101.351
152.268
Ticaret :
Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının
Destek. İşleri
(40.978)
(43.019)
(52.796)
(3.079)
(3.924)
(8.815)
(2.052)
(2.818)
2.964
(1.825)
(1.825)
(651)
Diğer hizmetler :
İMKB İstanbul Menkul Kıymetler
Borsası
40.081
40.081
48.668
39.760
39.760
51.537
Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ
28.133
19.633
18.266
İstanbul Altın Borsası
5.117
(2.969)
(2.185)
12.873
3.785
5.087
Milli Piyango İdaresi
541.391
335.803
391.430
595.178
344.954
389.622
654.026
379.535
432.719
708.028
396.548
468.192
710.168
399.677
481.148
Olimpiyat Oyunları Haz. ve
Düzenleme Kurulu
869
(13.659)
(7.494)
665
(14.322)
26.898
744
(14.192)
28.997
1.203
(14.872)
(51.643)
2.542
(14.736)
63.544
Şeker Kurumu
4.738
127
623
4.539
(706)
(95)
8.308
1.996
2.268
7.751
1.122
1.378
8.042
1.028
1.369
Toplu Konut İdaresi
2.964.115
2.898.865
3.517.984
2.082.914
2.011.054
2.434.377
2.939.245
2.868.345
3.332.045
2.283.571
2.199.913
2.807.786
3.055.914
616.705
4.025.916
Bankalar :
T.Vakıflar Bankası TAO
1.462.774
1.575.181
1.885.361
1.982.914
2.213.676
Çizelge: 110- Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları faaliyet ve dönem sonuçları
2014
(Bin TL)
2013
2010
2011
2012
Sayıştay
191
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Brüt satış
Faaliyet
Dönem
Kuruluşlar
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
kârı veya
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
zararı
Tarım :
Atatürk Orman Çiftliği
(1.074)
(10.433)
6.242
(3.333)
(13.826)
5.674
(5.475)
(17.903)
3.248
(7.541)
(20.909)
9.944
(9.479)
(19.965)
4.763
Ulaştırma-haberleşme :
TRT
401.853
181.380
304.570
434.793
55.552
133.979
542.066
132.741
179.450
653.210
208.581
113.136
624.225
101.351
152.268
Ticaret :
Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının
Destek. İşleri
(40.978)
(43.019)
(52.796)
(3.079)
(3.924)
(8.815)
(2.052)
(2.818)
2.964
(1.825)
(1.825)
(651)
Diğer hizmetler :
İMKB İstanbul Menkul Kıymetler
Borsası
40.081
40.081
48.668
39.760
39.760
51.537
Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ
28.133
19.633
18.266
İstanbul Altın Borsası
5.117
(2.969)
(2.185)
12.873
3.785
5.087
Milli Piyango İdaresi
541.391
335.803
391.430
595.178
344.954
389.622
654.026
379.535
432.719
708.028
396.548
468.192
710.168
399.677
481.148
Olimpiyat Oyunları Haz. ve
Düzenleme Kurulu
869
(13.659)
(7.494)
665
(14.322)
26.898
744
(14.192)
28.997
1.203
(14.872)
(51.643)
2.542
(14.736)
63.544
Şeker Kurumu
4.738
127
623
4.539
(706)
(95)
8.308
1.996
2.268
7.751
1.122
1.378
8.042
1.028
1.369
Toplu Konut İdaresi
2.964.115
2.898.865
3.517.984
2.082.914
2.011.054
2.434.377
2.939.245
2.868.345
3.332.045
2.283.571
2.199.913
2.807.786
3.055.914
616.705
4.025.916
Bankalar :
T.Vakıflar Bankası TAO
1.462.774
1.575.181
1.885.361
1.982.914
2.213.676
Çizelge: 110- Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları faaliyet ve dönem sonuçları
2014
(Bin TL)
2013
2010
2011
2012
Çizelge: 111 - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları finansman giderleri ()
Tutar
(%
)
1-Kaydedildiği hesaplar
bakımından :
İşletme maliyetine giren
Kâr ve zarar hesabına alınan
206.225
13.869
861
2.195
468
(1.727)
(78,7)
Yatırım
bedellerine giren
8.597
Toplam
214.822
13.869
861
2.195
468
(1.727)
(78,7)
2-Ödendiği yada alacak kaydedildiği
yerler bakımından:
Hazineye
104.932
5.026
839
Öteki KİT'ler
50.968
İç borçlar için başkaca yerler
56.268
22
Dış borçlar için verilen
2.654
8.843
2.134
468
(1.666)
(78,1)
Diğer
61
(61)
(100,0)
Toplam
214.822
13.869
861
2.195
468
(1.727)
(78,7)
() M
ali kuruluşlar hariç.
(Bin TL)
Verilen faiz, komisyon ve kur farkları
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Genel Rapor • 2014 192 2014 yılında diğer kuruluşların toplam dönem kârında %32,8 oranında artış gerçekleşmiştir. 2003 yılı fiyatları baz alındığında diğer kuruluşların 2010 yılında 2,7 milyar TL olarak gerçekleşen toplam dönem kârı 2014 yılında 2,0 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılı finansman giderleri tutarı 468 bin TL olarak gerçekleşmiştir. c) Diğer kuruluşların genel ekonomi ile ilişkileri: 2014 yılında diğer kuruluşların yükümlü oldukları vergi, resim, harç ve fon tahakkukları 2013 yılına göre %42,1 oranında azalışla 1,4 milyar TL düzeyinde gerçekleşmiştir. Kuruluşların sorumlu olduğu 2,5 milyar TL tutarındaki vergi, resim, harç ve fonlar da dikkate alındığında 2014 yılı toplam vergi tahakkukları 3,8 milyar TL olmuştur. 2014 yılında tahakkuk eden vergi ve benzeri diğer yükümlülüklerin; %65,8’i mali kuruluşlardan sağlanırken, bu sektörü %33,9 pay oranı ile hizmetler sektörü izlemiştir. Diğer kuruluşlar tarafından 2014 yılında mal ve hizmet ihracatından 1,1 milyon TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 88,8 milyon TL ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleri ve görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında diğer kuruluşların 2014 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin tutarı 14,3 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 442,7 milyon TL’dir. Diğer kuruluşların üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 2010 yılında 8,2 milyar TL iken yıllar itibarıyla artarak 2014 yılında 9,3 milyar TL’ye yükselmiştir. 2014 yılında 9,6 milyar TL olan alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkının %49,7’si mali kuruluşlar, %50,2’si hizmetler sektörü, geriye kalan %0,1’i de tarım sektörü tarafından sağlanmıştır. Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri 112, 2014 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 112/a, 2010-2014 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 113, 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 113/a, 2010-2014 dönemi üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı cari fiyatlarla 114 sayılı, 2014 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 114/a sayılı çizelgede gösterilmiştir. Tutar (%) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan:
Sayıştay 193 2014 yılında diğer kuruluşların toplam dönem kârında %32,8 oranında artış gerçekleşmiştir. 2003 yılı fiyatları baz alındığında diğer kuruluşların 2010 yılında 2,7 milyar TL olarak gerçekleşen toplam dönem kârı 2014 yılında 2,0 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılı finansman giderleri tutarı 468 bin TL olarak gerçekleşmiştir. c) Diğer kuruluşların genel ekonomi ile ilişkileri: 2014 yılında diğer kuruluşların yükümlü oldukları vergi, resim, harç ve fon tahakkukları 2013 yılına göre %42,1 oranında azalışla 1,4 milyar TL düzeyinde gerçekleşmiştir. Kuruluşların sorumlu olduğu 2,5 milyar TL tutarındaki vergi, resim, harç ve fonlar da dikkate alındığında 2014 yılı toplam vergi tahakkukları 3,8 milyar TL olmuştur. 2014 yılında tahakkuk eden vergi ve benzeri diğer yükümlülüklerin; %65,8’i mali kuruluşlardan sağlanırken, bu sektörü %33,9 pay oranı ile hizmetler sektörü izlemiştir. Diğer kuruluşlar tarafından 2014 yılında mal ve hizmet ihracatından 1,1 milyon TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 88,8 milyon TL ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleri ve görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında diğer kuruluşların 2014 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin tutarı 14,3 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 442,7 milyon TL’dir. Diğer kuruluşların üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 2010 yılında 8,2 milyar TL iken yıllar itibarıyla artarak 2014 yılında 9,3 milyar TL’ye yükselmiştir. 2014 yılında 9,6 milyar TL olan alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkının %49,7’si mali kuruluşlar, %50,2’si hizmetler sektörü, geriye kalan %0,1’i de tarım sektörü tarafından sağlanmıştır. Diğer kuruluşların 2010-2014 yıllarında tahakkuk eden vergileri 112, 2014 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 112/a, 2010-2014 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 113, 2014 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 113/a, 2010-2014 dönemi üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı cari fiyatlarla 114 sayılı, 2014 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 114/a sayılı çizelgede gösterilmiştir. Tutar (%) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan:
Genel Rapor • 2014 194 Ulaş-hab. Diğer hiz. Hizmetler toplamı A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan
Sayıştay 195 Ulaş-hab. Diğer hiz. Hizmetler toplamı A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan
Genel Rapor • 2014
196
Firma ölçeğinde
katma değerin
oluşumu
(Gelir yoluyla)
Tutar
(%)
A-Pozitif etkiler :
Personel giderleri (Yevmiyeler dahil)
1
1.362.627
1.419.338
1.450.632
1.673.154
1.812.233
139.079
8,3
Verilen faizler (Yurt içi)
2
214.082
52.584
860
424
96
(328)
(77,4)
Verilen bina ve arazi kiraları
3
137.149
147.395
171.385
194.323
225.844
31.521
16,2
Karşılık giderleri
4
1.123.157
966.460
1.477.258
2.043.968
1.706.058
(337.910)
(16,5)
M
evzuat gereğince katılma payları
5
41.343
23.555
32.980
36.696
43.839
7.143
19,5
Dernek ve benzeri yerlere bağışlar
6
852
1.680
3.233
980
449
(531)
(54,2)
Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar
7
63.261
67.084
137.423
55.632
207.329
151.697
272,7
İç sigorta fonu gideri
8
4.389
9.742
15.023
14.957
1.864
(13.093)
(87,5)
Amortisman ve tükenme payları
9
215.558
195.248
203.452
203.466
215.135
11.669
5,7
Dış aleme ödenen giderler
10
38.500
168.219
72.745
313.137
349.446
36.309
11,6
Diğer pozitif etkiler
11
1.055.748
1.154.396
1.284.010
1.359.528
1.796.121
436.593
32,1
Dönem
kârı
12
6.544.568
4.640.621
5.867.052
5.383.350
6.942.684
1.559.334
29,0
Toplam
(A)
13
10.801.234
8.846.322
10.716.053
11.279.615
13.301.098
2.021.483
17,9
B-Negatif etkiler (-) :
Alınan faizler (Yurt içi)
14
324.534
111.938
132.238
107.970
130.531
22.561
20,9
Alınan bina ve arazi kiraları
15
47.838
53.117
48.056
66.494
74.995
8.501
12,8
Karşılıklardan kullanılmayan kısım
16
566.804
675.324
465.828
521.290
840.114
318.824
61,2
Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar
17
88.686
92.829
65.013
151.161
516.565
365.404
241,7
İştiraklerden alınan kar payları
18
41.895
186.264
146.700
204.445
297.233
92.788
45,4
İç sigorta fonundan yapılan tahsilat
19
5
11
11
Dış alemden sağlanan gelirler
20
16.079
23.826
49.496
71.415
71.153
(262)
(0,4)
Diğer negatif etkiler
21
1.487.588
1.224.386
1.457.497
1.708.702
2.120.301
411.599
24,1
Dönem
zararı
22
68.200
8.910
52.294
(52.294)
(100,0)
Toplam
(B)
23
2.641.624
2.376.594
2.364.833
2.883.771
4.050.903
1.167.132
40,5
Üretici fiyatlarıyla gayri safi yurt içi hasıla
(GSYH)'ya
katkı (A-B)
24
8.159.610
6.469.728
8.351.220
8.395.844
9.250.195
854.351
10,2
Subvansiyonlar (-)
25
5.723
3.825
7.287
5.153
6.051
898
17,4
Hazine yardımları (-)
26
132.380
204.642
108.900
126.631
17.731
Diğer yardım
ve bağışlar (-)
27
4.738
4.539
8.309
7.751
8.042
291
3,8
Vergi iadeleri (-)
28
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 951.207 1.007.614 957.106 692.711 748.914 56.203 8,1 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 9.100.356 7.336.598 9.088.088 8.966.751 9.858.385 891.634 9,9 Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (38.500) (168.219) (72.745) (313.137) (349.446) (36.309) 11,6 Dış alemden sağlanan gelirler 32 16.079 23.826 49.496 71.415 71.153 (262) (0,4) Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM H)'ya katkı 33 9.077.935 7.192.205 9.064.839 8.725.029 9.580.092 855.063 9,8 (Bin TL) Sıra no 2010 2011 2012 2013 2014 Son iki yıl farkı Çizelge: 114 - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları GSM H'ye katkısı
Sayıştay
197
Firma ölçeğinde
katma değerin
oluşumu
(Gelir yoluyla)
Tutar
(%)
A-Pozitif etkiler :
Personel giderleri (Yevmiyeler dahil)
1
1.362.627
1.419.338
1.450.632
1.673.154
1.812.233
139.079
8,3
Verilen faizler (Yurt içi)
2
214.082
52.584
860
424
96
(328)
(77,4)
Verilen bina ve arazi kiraları
3
137.149
147.395
171.385
194.323
225.844
31.521
16,2
Karşılık giderleri
4
1.123.157
966.460
1.477.258
2.043.968
1.706.058
(337.910)
(16,5)
M
evzuat gereğince katılma payları
5
41.343
23.555
32.980
36.696
43.839
7.143
19,5
Dernek ve benzeri yerlere bağışlar
6
852
1.680
3.233
980
449
(531)
(54,2)
Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar
7
63.261
67.084
137.423
55.632
207.329
151.697
272,7
İç sigorta fonu gideri
8
4.389
9.742
15.023
14.957
1.864
(13.093)
(87,5)
Amortisman ve tükenme payları
9
215.558
195.248
203.452
203.466
215.135
11.669
5,7
Dış aleme ödenen giderler
10
38.500
168.219
72.745
313.137
349.446
36.309
11,6
Diğer pozitif etkiler
11
1.055.748
1.154.396
1.284.010
1.359.528
1.796.121
436.593
32,1
Dönem
kârı
12
6.544.568
4.640.621
5.867.052
5.383.350
6.942.684
1.559.334
29,0
Toplam
(A)
13
10.801.234
8.846.322
10.716.053
11.279.615
13.301.098
2.021.483
17,9
B-Negatif etkiler (-) :
Alınan faizler (Yurt içi)
14
324.534
111.938
132.238
107.970
130.531
22.561
20,9
Alınan bina ve arazi kiraları
15
47.838
53.117
48.056
66.494
74.995
8.501
12,8
Karşılıklardan kullanılmayan kısım
16
566.804
675.324
465.828
521.290
840.114
318.824
61,2
Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar
17
88.686
92.829
65.013
151.161
516.565
365.404
241,7
İştiraklerden alınan kar payları
18
41.895
186.264
146.700
204.445
297.233
92.788
45,4
İç sigorta fonundan yapılan tahsilat
19
5
11
11
Dış alemden sağlanan gelirler
20
16.079
23.826
49.496
71.415
71.153
(262)
(0,4)
Diğer negatif etkiler
21
1.487.588
1.224.386
1.457.497
1.708.702
2.120.301
411.599
24,1
Dönem
zararı
22
68.200
8.910
52.294
(52.294)
(100,0)
Toplam
(B)
23
2.641.624
2.376.594
2.364.833
2.883.771
4.050.903
1.167.132
40,5
Üretici fiyatlarıyla gayri safi yurt içi hasıla
(GSYH)'ya
katkı (A-B)
24
8.159.610
6.469.728
8.351.220
8.395.844
9.250.195
854.351
10,2
Subvansiyonlar (-)
25
5.723
3.825
7.287
5.153
6.051
898
17,4
Hazine yardımları (-)
26
132.380
204.642
108.900
126.631
17.731
Diğer yardım
ve bağışlar (-)
27
4.738
4.539
8.309
7.751
8.042
291
3,8
Vergi iadeleri (-)
28
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar
29
951.207
1.007.614
957.106
692.711
748.914
56.203
8,1
Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı
30
9.100.356
7.336.598
9.088.088
8.966.751
9.858.385
891.634
9,9
Dış aleme ödenen giderler (-)
31
(38.500)
(168.219)
(72.745)
(313.137)
(349.446)
(36.309)
11,6
Dış alemden sağlanan gelirler
32
16.079
23.826
49.496
71.415
71.153
(262)
(0,4)
Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM
H)'ya katkı
33
9.077.935
7.192.205
9.064.839
8.725.029
9.580.092
855.063
9,8
(Bin TL)
Sıra no
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki yıl farkı
Çizelge: 114 - Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları GSM
H'ye katkısı
(Bin TL)
Firma ölçeğinde
katma değerin
oluşumu
(Gelir yoluyla)
Ulaş-hab.
Ticaret
Diğer hiz.
Hizmetler
toplamı
A-Pozitif etkiler :
Personel giderleri (Yevmiyeler dahil)
1
20.293
529.715
91.031
620.746
1.171.194
1.812.233
Verilen faizler (Yurt içi)
2
96
96
96
Verilen bina ve arazi kiraları
3
15.952
648
16.600
209.244
225.844
Karşılık giderleri
4
1.076
17.614
120
17.734
1.687.248
1.706.058
M
evzuat gereğince katılma payları
5
65
18.114
592
18.706
25.068
43.839
Dernek ve benzeri yerlere bağışlar
6
32
32
417
449
Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar
7
1.020
9.988
333
10.321
195.988
207.329
İç sigorta fonu gideri
8
371
426
1.067
1.493
1.864
Amortisman ve tükenme payları
9
1.508
59.212
16.672
75.884
137.743
215.135
Dış aleme ödenen giderler
10
4.595
4.595
344.851
349.446
Diğer pozitif etkiler
11
12.256
11.152
31.325
42.477
1.741.388
1.796.121
Dönem
kârı
12
4.763
152.268
4.571.977
4.724.245
2.213.676
6.942.684
Toplam
(A)
13
41.352
814.473
4.718.456
5.532.929
7.726.817
13.301.098
B-Negatif etkiler (-)
Alınan faizler (Yurt içi)
14
742
47.936
81.853
129.789
130.531
Alınan bina ve arazi kiraları
15
36.765
13.802
23.158
36.960
1.270
74.995
Karşılıklardan kullanılmayan kısım
16
912
1.391
7.622
9.013
830.189
840.114
Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar
17
1
4.912
507.811
512.723
3.841
516.565
İştiraklerden alınan kar payları
18
230.945
230.945
66.288
297.233
İç sigorta fonundan yapılan tahsilat
19
11
11
11
Dış alemden sağlanan gelirler
20
16.143
16.143
55.010
71.153
Diğer negatif etkiler
21
657
21.630
270.549
292.179
1.827.465
2.120.301
Dönem
zararı
22
0 Toplam (B) 23 39.077 89.671 1.138.092 1.227.763 2.784.063 4.050.903 Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 2.275 724.802 3.580.364 4.305.166 4.942.754 9.250.195 Sübvansiyonlar (-) 25 6.051 6.051 6.051 Hazine yardımları (-) 26 126.631 126.631 126.631 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 8.042 8.042 8.042 Vergi iadeleri(-) 28
Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 4.964 38.382 600.202 638.584 105.366 748.914 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 7.239 757.133 4.045.893 4.803.026 5.048.120 9.858.385 Dış aleme ödenen giderler (-) 31
(4.595) (4.595) (344.851) (349.446) Dış alemden sağlanan gelirler 32
16.143 16.143 55.010 71.153 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM H)'ya katkı 33 7.239 757.133 4.057.441 4.814.574 4.758.279 9.580.092 Çizelge: 114/a - Diğer kuruluşların 2014 yılı GSM H'ye katkısı Hizmetler M ali kur. Toplam Sıra no Tarım
Genel Rapor • 2014
198
F- YATIRIMLAR
Diğer kuruluşların 2009-2014 dönemi sabit sermaye yatırımları 115 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 115 – Diğer kuruluşların 2009-2014 yılları nakdi yatırım harcamaları (Bin TL)
Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki yıl farkı
Tutar (%)
a) Tarım 428 338 562 237 578 2.950 2.372 410,4
b) Sanayi (İmalat) 51 619 730 594 544 0 (544) (100,0)
c) Hizmetler:
-Ulaştırma-haberleşme 62.305 75.439 33.403 38.935 44.549 30.390 (14.159) (31,8)
-Ticaret 40.020 30.338 - - - - - -
-Mali kuruluşlar 2.719 223.538 256.420 285.153 411.064 67.268 (343.796) (83,6)
-Diğer hizmetler 17.429 11.155 28.923 35.295 27.548 15.705 (11.843) (43,0)
Toplam (c) 122.473 340.470 318.746 359.383 483.161 113.363 (369.798) (76,5)
Genel toplam (a+b+c) 122.952 341.427 320.038 360.214 484.283 116.313 (367.970) (76,0)
Diğer kuruluşların 2014 yılı yatırımları geçen yıla göre %76 oranında azalarak
116,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında diğer hizmetler, mali kuruluşlar,
ulaştırma ve haberleşme ile sanayi sektörü yatırımlarında azalış kaydedilirken, tarım
sektöründe artış olmuştur.
Sayıştay
199
F- YATIRIMLAR
Diğer kuruluşların 2009-2014 dönemi sabit sermaye yatırımları 115 sayılı
çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 115 – Diğer kuruluşların 2009-2014 yılları nakdi yatırım harcamaları (Bin TL)
Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Son iki yıl farkı
Tutar (%)
a) Tarım 428 338 562 237 578 2.950 2.372 410,4
b) Sanayi (İmalat) 51 619 730 594 544 0 (544) (100,0)
c) Hizmetler:
-Ulaştırma-haberleşme 62.305 75.439 33.403 38.935 44.549 30.390 (14.159) (31,8)
-Ticaret 40.020 30.338 - - - - - -
-Mali kuruluşlar 2.719 223.538 256.420 285.153 411.064 67.268 (343.796) (83,6)
-Diğer hizmetler 17.429 11.155 28.923 35.295 27.548 15.705 (11.843) (43,0)
Toplam (c) 122.473 340.470 318.746 359.383 483.161 113.363 (369.798) (76,5)
Genel toplam (a+b+c) 122.952 341.427 320.038 360.214 484.283 116.313 (367.970) (76,0)
Diğer kuruluşların 2014 yılı yatırımları geçen yıla göre %76 oranında azalarak
116,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılında diğer hizmetler, mali kuruluşlar,
ulaştırma ve haberleşme ile sanayi sektörü yatırımlarında azalış kaydedilirken, tarım
sektöründe artış olmuştur.
III. İŞTİRAKLER
A-İŞTİRAK TANIMI, İŞTİRAK NEDENLERİ, HUKUKİ YAPI VE DENETİM ŞEKLİ
1-İştirak tanımı, iştirak nedenleri ve hukuki yapı:
İştirakin tanımı 233 sayılı KHK’nın 2 nci maddesinin altıncı fıkrasında yapılmıştır.
Buna göre iştirak; iktisadi devlet teşekküllerinin veya kamu iktisadi kuruluşlarının veya bağlı
ortaklıkların, sermayelerinin en az %15, en çok %50 sine sahip bulundukları anonim şirketler,
olarak tanımlanmıştır.
233 sayılı KHK’nın 27/1 inci maddesine göre, bir teşebbüsün veya bağlı ortaklığın bir
anonim şirkete iştiraki, kuruluşun önerisi üzerine YPK kararıyla yapılabilmektedir. Söz
konusu KHK’nın 27/2 nci maddesi gereği, bir anonim şirkete iştirak için teşebbüsün veya
bağlı ortaklığın şirket sermayesine katılma oranının en az %15 olması ve bu oranın ortaklığın
sermaye artırması halinde de korunması gerekmektedir. Ancak 233 sayılı KHK’nın geçici 2
nci maddesinde, iştiraklerden, teşebbüsün faaliyet alanı içinde kalanlardan iştirak payları
%10’un altında olup da devamında kamu yararı veya ekonomik yarar bulunanların YPK
kararıyla muhafaza edilmesi öngörülmüştür.
233 sayılı KHK’nın;
-İştiraklerin yönetimi başlıklı 28 inci maddesinde; teşebbüs veya bağlı ortaklıklara ait
iştiraklerin yönetim kurullarında, teşebbüs ve bağlı ortaklığı temsilen her %15 hisse için en az
bir üye bulundurulacağı, söz konusu temsilcilerin, teşebbüsün veya bağlı ortaklığın kendi
mensupları arasından ve imkan dahilinde iştirakin bulunduğu yere en yakın teşebbüs veya
bağlı ortaklık birimi içinden veya dışardan teşebbüs veya bağlı ortaklığın yönetim kurulunun
göstereceği adaylar arasından seçileceği,
-Teşebbüsler, müesseseler, bağlı ortaklıklar, işletmeler ve işletme birimlerinin ve
iştiraklerin tasfiyesi veya satılması başlıklı 38 inci maddesinde; iştiraklerin tasfiye, devir, satış
ve işletme haklarının verilme kararının Yüksek Planlama Kurulu tarafından alınacağı,
-İstisnalar başlıklı 58 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; teşebbüslerin, bu KHK
hükümleriyle bağlı olmaksızın yurt dışında şirket kurmalarına ve kurulmuş şirketlere iştirak
etmelerine izin vermeye ve bu konularda ilgili esasları kurumlar itibarıyla belirlemeye
Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu,
-İştirak paylarının devir ve tasfiyesi başlıklı geçici 2 nci maddesinde; teşebbüslerin ve
bağlı ortaklıkların faaliyet alanları dışında kalan ve normal piyasa şartları içinde elden
çıkarılmaları mümkün olan mevcut iştirak paylarının devir veya tasfiyesinin bu KHK’nın
yürürlüğe girdiği tarihi izleyen bir yıl içinde bitirileceği, mevcut iştiraklerden teşebbüsün
faaliyet alanı içinde kalanlardan iştirak payları %10’un altında olup, devamında kamu yararı
veya ekonomik yarar bulunanların YPK kararıyla muhafaza edileceği,
hükümleri yer almıştır.
Bankacılık sektörü açısından, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun tanımlar ve
kısaltmalar başlıklı 3 üncü maddesinde;
-Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklıkları,
-İştirakleri ifade eden nitelikli pay; bir ortaklığın sermayesinin veya oy haklarının
Genel Rapor • 2014 200 doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden paylar ile bu oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren payları, şeklinde tanımlanmıştır. 5411 sayılı Kanun’un ortaklık paylarına ilişkin sınırlamalar başlıklı 56 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Bankaların; kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir ortaklıktaki payı kendi öz kaynaklarının yüzde onbeşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam tutarı ise kendi öz kaynaklarının yüzde altmışını aşamaz” hükmü getirilmiş, diğer fıkralarda iştirak oranlarının öz kaynaklar karşısındaki durumu ile banka sermayesinde payı bulunan ortaklıkların iştirak ilişkisi düzenlenmiştir. Bankacılık sektörü için, bağlı ortaklık, iştirak, birlikte kontrol edilen ortaklıklar ve satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıkların ayrı ayrı tanımlanması gerekmektedir. BDDK tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğde; -Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, -İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, -Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dahil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, -Satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklık payları ise; %10’a kadar ortaklık yapılan yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklıklar, şeklinde tanımlanmıştır. Zaman içinde şirketlerde yapılan sermaye artışlarına özel sektörün katılmaması nedeniyle taahhüt edilmeyen sermaye artışlarının kamu tarafından taahhüt edilmesi veya şirketlerin nakit ihtiyaçlarının karşılanması için verilen ve geri dönmeyen kredilerin sermayeye eklenmesi sonucu kamu payı %50’nin üzerine çıkan şirketler 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi kapsamında Sayıştay tarafından denetlenmektedir. 4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme programında olan kuruluşlardaki sermaye payı %50'nin altına düşünceye kadar bu kuruluşların Sayıştay tarafından denetlenmesi öngörülmüştür. 2014 yıl sonu itibarıyla, Sayıştay tarafından 3346 sayılı Kanun kapsamında denetlenmekte olan kuruluşlara ait toplam 141 adet iştirak bulunmaktadır. İştirakler arasında yer alan T.C. Merkez Bankasının sermayesindeki kamu payı %77,9 olmasına rağmen 3346 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin üçüncü fıkrası ile bu Kanunla konulan denetimin dışında tutulmuştur. 2-İştiraklerin denetimi: Anonim şirket statüsündeki iştiraklerin yönetim ve denetim organları Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre teşkil edilmektedir. Dolayısıyla 233 sayılı KHK’nın iştiraklerin yönetimi başlıklı 28 inci maddesinde yer alan; teşebbüs veya bağlı ortaklıklara ait iştiraklerin
Sayıştay
201
doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden paylar ile bu oranın
altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren payları,
şeklinde tanımlanmıştır.
5411 sayılı Kanun’un ortaklık paylarına ilişkin sınırlamalar başlıklı 56 ncı maddesinin
birinci fıkrasında, “Bankaların; kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir
ortaklıktaki payı kendi öz kaynaklarının yüzde onbeşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam
tutarı ise kendi öz kaynaklarının yüzde altmışını aşamaz” hükmü getirilmiş, diğer fıkralarda
iştirak oranlarının öz kaynaklar karşısındaki durumu ile banka sermayesinde payı bulunan
ortaklıkların iştirak ilişkisi düzenlenmiştir.
Bankacılık sektörü için, bağlı ortaklık, iştirak, birlikte kontrol edilen ortaklıklar ve
satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıkların ayrı ayrı tanımlanması
gerekmektedir.
BDDK tarafından çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğde;
-Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık,
-İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla
birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık,
-Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dahil olmak üzere,
ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol
ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık,
-Satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklık payları ise; %10’a kadar ortaklık
yapılan yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklıklar,
şeklinde tanımlanmıştır.
Zaman içinde şirketlerde yapılan sermaye artışlarına özel sektörün katılmaması
nedeniyle taahhüt edilmeyen sermaye artışlarının kamu tarafından taahhüt edilmesi veya
şirketlerin nakit ihtiyaçlarının karşılanması için verilen ve geri dönmeyen kredilerin
sermayeye eklenmesi sonucu kamu payı %50’nin üzerine çıkan şirketler 3346 sayılı
Kanun’un 2 nci maddesi kapsamında Sayıştay tarafından denetlenmektedir.
4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme programında olan kuruluşlardaki sermaye payı
%50'nin altına düşünceye kadar bu kuruluşların Sayıştay tarafından denetlenmesi
öngörülmüştür.
2014 yıl sonu itibarıyla, Sayıştay tarafından 3346 sayılı Kanun kapsamında
denetlenmekte olan kuruluşlara ait toplam 141 adet iştirak bulunmaktadır. İştirakler arasında
yer alan T.C. Merkez Bankasının sermayesindeki kamu payı %77,9 olmasına rağmen 3346
sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin üçüncü fıkrası ile bu Kanunla konulan denetimin dışında
tutulmuştur.
2-İştiraklerin denetimi:
Anonim şirket statüsündeki iştiraklerin yönetim ve denetim organları Türk Ticaret
Kanunu hükümlerine göre teşkil edilmektedir. Dolayısıyla 233 sayılı KHK’nın iştiraklerin
yönetimi başlıklı 28 inci maddesinde yer alan; teşebbüs veya bağlı ortaklıklara ait iştiraklerin
yönetim kurullarında, teşebbüs ve bağlı ortaklığı temsilen her %15 hisse için en az bir üye
bulundurulacağı hükmü saklı kalmak kaydıyla kamu iştiraklerinin gerek yönetim kurulu
üyesi, gerekse denetçilerinin seçimi, kamu kesiminin etkinliğine, şirket ana sözleşmesine ve
iştirak payına bağlıdır. Kuruluşlar iştiraklerinde çoğu kez bakanlık veya kendi personelinden
yönetim ve denetim kurulu adaylarını, hisselerini temsil eden vekili vasıtasıyla iştirakin genel
kurulunda seçtirmektedir.
5411 sayılı Kanun’un konsolide denetim başlıklı 66 ncı maddesinde ise; konsolide
bazda sınırlama ve oranlara tabi olan ana ortaklık bankalar ve bunların yurt içi ve dışı bağlı
ortaklıkları, birlikte kontrol edilen ortaklıkları, şube ve temsilciliklerinin konsolide denetime
tabi olduğu, denetim sonuçları ile denetime esas bilgi ve belgeler anılan yetkili mercilerin
görüşü alınarak BDDK’ca belirlenecek usul ve esaslara göre paylaşılacağı ve kullanılacağı
belirtilmiştir.
B- İŞTİRAK UYGULAMALARI
Bazı kamu kurum ve kuruluşlarının, sermayesine çok düşük oranda katıldıkları
iştiraklerde, sermayeyi temsilen bir yönetim kurulu üyesi bulundurma hakkı bulunmadığı gibi,
şirketlerin tasarrufları üzerinde etkili olma imkânı da bulunmamaktadır.
T.C. Ziraat Bankası, TPAO ve BOTAŞ’ın bazı şirketleri ise sermayesinin tamamı ilgili
kuruluşlara ait olmak üzere yurt dışında kurulmuştur.
Bazı iştiraklerin dönem sonuçlarının kuruluş kayıtlarına zamanında intikal
ettirilmemesi, dönem kârları üzerinden yapılacak temettü tahsilatlarının takibini
zorlaştırmaktadır.
İştiraklere ait başlıca bilgiler 116 sayılı çizelgede gösterilmiş, ayrıntılı bilgilere (Ek:7)
de yer verilmiştir. Çizelgeler denetim raporlarında yer alan bilgiler çerçevesinde hazırlanmış,
muhasebe kayıtlarında enflasyon düzeltmeleri nedeniyle geçmiş yıllarda oluşan farklar göz
önüne alınmamıştır.
Genel Rapor • 2014
202
Çizelge: 116- İştiraklere ait başlıca bilgiler
Başlıca bilgiler
Ölçü
2010
2011
2012
2013
2014
Son iki
Değişme
yıl farkı
oranı %
İştirak edilen şirket sayısı:
-Bir kuruluşun iştirak ettiği
Adet
63
60
54
54
54
0
0,0
-Birden fazla kuruluşun iştirak ettiği
Adet
11
10
11
12
12
0
0,0
-Tasfiye halindeki ve faaliyetsiz iştirakler
Adet
13
15
16
18
15
(3)
(16,7)
-Yabancı sermayeli iştirakler
Adet
45
50
42
40
42
2
5,0
-%
50'den fazla kamu payı olanlar
Adet
16
11
17
14
11
(3)
(21,4)
Toplam
Adet
148
146
140
138
134
(4)
(2,9)
İştiraklerin:
-Esas sermayeleri
Bin TL
21.953.086
23.808.117
24.663.008
29.472.385
34.005.888
4.533.503
15,4
-Ödenmiş sermayeleri
Bin TL
16.553.096
20.654.263
21.899.551
27.679.623
32.561.897
4.882.274
17,6
-Sermaye ödeme oranı
%
75,4
86,8
88,8
93,9
95,8
1,9
2,0
Denetlenen kuruluşların iştirakleri:
-Sermaye taahhüdü
Bin TL
4.260.901
4.658.189
5.019.689
5.739.051
7.803.029
2.063.978
36,0
-Sermaye ödemesi
Bin TL
4.227.005
4.607.844
4.984.093
5.604.323
6.658.045
1.053.722
18,8
-Sermaye ödeme oranı
%
99,2
98,9
99,3
97,7
85,0
(12,7)
(13,0)
-Denetlenen kuruluşların, iştiraklerin
sermayesine katılma oranı
%
19,4
19,6
20,4
23,2
23,0
(0,2)
(0,9)
İştiraklerin:
-Dönem
kârları toplamı
Bin TL
6.122.834
15.265.232
9.268.607
9.865.819
16.641.548
6.775.729
68,7
-Dönem
zararları toplamı
Bin TL
122.829
657.674
371.292
581.122
(265.971)
(847.093)
(145,8)
Denetlenen kuruluşların payına düşen:
-Temettü
Bin TL
417.656
274.021
709.019
904.013
517.311
(386.702)
(42,8)
-Temettünün ödenen iştirak payına oranı
%
9,9
5,9
14,2
12,7
7,8
(4,9)
(38,6)
Sayıştay 203 IV. DENETLENEN KURULUŞLARIN GENEL VE ORTAK SORUNLARI İLE ÖNERİLER 1-İstihdamla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Kuruluşların birçoğunda bilimsel yöntemlerle hazırlanmış norm kadrolar bulunmasına rağmen uygulamaya konulmaması; gerçek personel ihtiyacının tespitini ve işin niteliğine uygun personel seçimini güçleştirmekte, mevcut kadroların ihtiyaca göre dağılımını da olumsuz yönde etkilemektedir. -4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6 ncı maddesi gereğince özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülen “Kıdem Tazminatı Fonu”nun tesis edilmemiş olması, kuruluşların kıdem tazminatı ödedikleri dönemdeki yüklerini artırmaktadır. -Kuruluşlarda çalışan yüklenici işçileri, “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik uzmanlık gerektiren işler dışında olan bir işin bölünerek yükleniciye (alt işverene) verildiği ve aynı işin bir bölümünde asıl işveren kamu kuruluşunun işçisi ile birlikte çalışıldığı” iddiasını ve bu durumun 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 7 nci fıkrasına aykırılık oluşturduğunu öne sürerek dava açmakta ve kuruluşlardan kadro talep etmektedirler. Açılan davaların, genellikle kuruluşlar aleyhine sonuçlanması sonucu ek istihdam ve ek işçilik maliyetlerine katlanılmaktadır. b) Öneriler: -Kuruluşların bilimsel esaslara dayalı norm kadrolarını tespit etmek üzere başlatılmış olan çalışmalar sürdürülerek sonuçlandırılmalı ve uygulamaya konulmalı; faaliyetlerin en uygun sayı ve nitelikte personelle yürütülmesi sağlanmalıdır. -4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6 ncı maddesinde, özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülen “Kıdem Tazminatı Fonu”nun kurulması sağlanmalıdır. -Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklarına ait genel yatırım ve finansman kararnamelerinde öngörüldüğü gibi; esas faaliyet konusu işlerde yüklenici personeli çalıştırılmaması; hizmet alımlarında, yüklenici işçisinin muhatabının teşebbüs değil yüklenici firma olması, yüklenici işçilerin teşebbüsle olan ilişkilerinde, iş hukukuna göre devamlılık arz edebilecek hükümlerin sözleşmelerde yer almaması hususlarına kuruluşlarca gereken özen gösterilmelidir. 2-Mali durumla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Kuruluşların faaliyetlerini yürütmede ihtiyaç duydukları öz kaynaklarının yetersizliği yanında destekleme faaliyetlerinden ve görev zararından doğan Hazineden alacaklarının zamanında ve tam olarak ödenmemesi, ilgili kuruluşların mali yapısında olumsuzluklara neden olmaktadır. -KİT’ler, alacaklarının tahsilindeki gecikmeler nedeniyle, yükümlülüklerini yerine getirebilmek için kredi kullanmak ve dolayısıyla finansman yüküne katlanmak zorunda kalmaktadır.
Genel Rapor • 2014 204 b) Öneriler: -Kuruluşların finansman ihtiyaçlarının karşılanmasında yabancı kaynak kullanımının ve finansman yükünün azaltılması için gereken sermaye artırımlarının yapılmasının yanı sıra, ödenmemiş sermayeleri ile Hazine tarafından karşılanması gereken görev zararlarının zamanında ödenmesi sağlanmalıdır. -Alacakların zamanında tahsil edilmesi sağlanmalı, kamu kuruluşlarının birbirlerine sattıkları mal ve hizmetlerin bedelinin zamanında ödenmesi için etkin önlemler alınmalıdır. 3- İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Alımlarla ilgili sorunlar ve öneriler: aa) Sorunlar: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanun’a tabi tutulmuş olup, söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşların tabi olacağı kanuni düzenleme yapılmamıştır. ab) Öneriler: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde sayılan enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların kendi özel durumlarına uygun yasal düzenleme yapılmalıdır. b) Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler: ba) Sorunlar: -Kamu sermayeli mevduat bankalarının, mevduat artışında %6 oranı ile bankacılık sektör oranının (%12,1) altında kalmasının yanı sıra mevduat vadelerinin kısa olması kaynak maliyetlerinin yüksek gerçekleşmesine neden olmaktadır. -Kamu bankalarının takipteki kredilerinin ulaştığı tutarlar ile tahsilatta yaşanan gecikmeler, bankaların gelirlerini ve kaynakların etkin şekilde kullanılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. -Kamu bankaları, kredi kartları sayısı ile işlem ciroları ve internet bankacılığı işlem hacminde aktif büyüklüklerine göre sektör oranlarının altında kalmıştır. bb) Öneriler: -Kaynak maliyetlerini düşürücü yönde yapılan çalışmaların devam ettirilerek, banka bilançosunun pasif tarafında ortalama vadenin uzatılması, mevduatı arttırıcı tedbirlerin alınması ve düşük maliyetli kaynaklara yönelmek suretiyle maliyetlerin düşürülmesi sağlanmalıdır. -Takipteki alacakların tahsili yönündeki çalışmalar etkin şekilde sürdürülmelidir. -Kamu bankalarının, kredi kartı sayısı ve işlem cirosu bakımından bankacılık sektöründeki pazar paylarını artırıcı politikaların geliştirilmesinin yanında, gelecekte sağlayacağı rekabet avantajları nedenleriyle internet bankacılığı müşteri sayısı ile işlem hacminin arttırılması hususlarında daha fazla gayret gösterilmeli, müşteriyi teşvik edici politika ve uygulamalar geliştirilmelidir.
Sayıştay
205
b) Öneriler:
-Kuruluşların finansman ihtiyaçlarının karşılanmasında yabancı kaynak kullanımının
ve finansman yükünün azaltılması için gereken sermaye artırımlarının yapılmasının yanı sıra,
ödenmemiş sermayeleri ile Hazine tarafından karşılanması gereken görev zararlarının
zamanında ödenmesi sağlanmalıdır.
-Alacakların zamanında tahsil edilmesi sağlanmalı, kamu kuruluşlarının birbirlerine
sattıkları mal ve hizmetlerin bedelinin zamanında ödenmesi için etkin önlemler alınmalıdır.
3- İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler:
a) Alımlarla ilgili sorunlar ve öneriler:
aa) Sorunlar:
-4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde; enerji, su, ulaştırma
ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar, özel kanunları yürürlüğe
girinceye kadar bu Kanun’a tabi tutulmuş olup, söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren
kuruluşların tabi olacağı kanuni düzenleme yapılmamıştır.
ab) Öneriler:
-4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde sayılan enerji, su,
ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların kendi özel
durumlarına uygun yasal düzenleme yapılmalıdır.
b) Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler:
ba) Sorunlar:
-Kamu sermayeli mevduat bankalarının, mevduat artışında %6 oranı ile bankacılık
sektör oranının (%12,1) altında kalmasının yanı sıra mevduat vadelerinin kısa olması kaynak
maliyetlerinin yüksek gerçekleşmesine neden olmaktadır.
-Kamu bankalarının takipteki kredilerinin ulaştığı tutarlar ile tahsilatta yaşanan
gecikmeler, bankaların gelirlerini ve kaynakların etkin şekilde kullanılmasını olumsuz yönde
etkilemektedir.
-Kamu bankaları, kredi kartları sayısı ile işlem ciroları ve internet bankacılığı işlem
hacminde aktif büyüklüklerine göre sektör oranlarının altında kalmıştır.
bb) Öneriler:
-Kaynak maliyetlerini düşürücü yönde yapılan çalışmaların devam ettirilerek, banka
bilançosunun pasif tarafında ortalama vadenin uzatılması, mevduatı arttırıcı tedbirlerin
alınması ve düşük maliyetli kaynaklara yönelmek suretiyle maliyetlerin düşürülmesi
sağlanmalıdır.
-Takipteki alacakların tahsili yönündeki çalışmalar etkin şekilde sürdürülmelidir.
-Kamu bankalarının, kredi kartı sayısı ve işlem cirosu bakımından bankacılık
sektöründeki pazar paylarını artırıcı politikaların geliştirilmesinin yanında, gelecekte
sağlayacağı rekabet avantajları nedenleriyle internet bankacılığı müşteri sayısı ile işlem
hacminin arttırılması hususlarında daha fazla gayret gösterilmeli, müşteriyi teşvik edici
politika ve uygulamalar geliştirilmelidir.
4- Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler:
a) Sorunlar:
-Enerji sektöründe, elektriğin üretiminden, iletim, dağıtım ve nihai tüketiciler
tarafından kullanımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve
öncelik verilmesi konuları önemini korumakta olup, enerji üretim tesislerinde yer alan
teçhizattaki yerli dizayn ve üretim payları düşük seviyelerdedir.
Türkiye’nin birincil enerji arzında büyük oranda yurt dışından karşılanan petrol ve
doğal gaz kaynaklarına olan bağımlılığı devam etmektedir. Özellikle elektrik üretiminde
doğal gazın payı yüksekliğini sürdürmekte, bu kaynakta sınırlı sayıda ülkeye olan bağımlılık
arz güvenliği açısından ayrıca bir risk unsuru olarak görülmektedir.
-Demiryolu hatlarının %90 oranındaki kısmında tek hat işletmeciliği yapılmakta olup,
bu durum verimli, etkin çalışmayı, tren trafiğini ve gelir artışını olumsuz yönde
etkilemektedir.
Demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının halen düşük seviyelerde
bulunması nedeniyle, yük ve yolcu ulaştırma hizmetlerinin etkin, verimli, ekonomik, çevreye
duyarlı, emniyetli ve kaliteli bir şekilde sürdürülmek üzere geliştirilmesi hususu önemini
korumaktadır.
b) Öneriler:
-Enerji sektöründe; üretilen elektrik enerjisinin üretim, iletim ve dağıtımında
verimliliği artırıcı tedbirler alınmalı, arz güvenliğini sağlamak üzere yerli kaynaklar ile ithal
enerji kaynakları çeşitlendirilmeli, enerji santrallerinde yer alan tüm elektromekanik
teçhizattaki yerli dizayn ve üretim oranlarını artırıcı planlamalar yapılmalı, üretimde dışa
bağımlılığın azaltılmasına çalışılmalıdır.
-Demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının artırılması için;
demiryolu işletmeciliğinin modernizasyonuna yönelik olarak, çift hatlı yolların arttırılması,
yük ve yolcu ulaştırma hizmetlerinin geliştirilerek daha etkin, verimli, ekonomik, çevreye
duyarlı, emniyetli ve kaliteli bir şekilde sürdürülmesi konusundaki çalışmalara etkinlik
kazandırılmalıdır.
Genel Rapor • 2014
206
EKLER
1- KİT’lerin 2010-2014 yılları dönem sonuçları
2- Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonuçları
3- KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının ayrıntısı
4- KİT’lerin 2014 yılı kaynaklarının ayrıntısı
5- Diğer kuruluşların 2014 yılı varlıklarının ayrıntısı
6- Diğer kuruluşların 2014 yılı kaynaklarının ayrıntısı
7- 2014 yılı iştirak bilgileri
8- Denetlenen kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca bilgileri
Sayıştay
(Ek : 1/1)
KİT’lerin 2010-2014 yılları dönem sonuçları (Bin TL)
Kuruluşlar 2010 2011 2012 2013 2014
Tarım :
TİGEM 8.779 30.099 15.823 32.054 (124.681)
Madencilik :
ETİ Maden İşletmeleri 439.378 841.485 779.077 841.797 1.032.916
TKİ (Konsolide) 340.110 513.807 860.016 178.037 (8.865)
TTK (Konsolide) (456.375) (460.056) (529.356) (558.658) (580.760)
TPAO 1.297.369 1.792.793 1.471.136 1.634.199 839.412
Madencilik toplamı 1.620.482 2.688.029 2.580.873 2.095.375 1.282.703
İmalat :
ESK (9.392) (48.854) (25.534) (45.447) (91.142)
TH KBİ 6.255 7.204 9.439 6.980 1.976
MKE 60.670 164.969 138.808 136.862 5.759
Sümer Holding AŞ (1) (23.886) (105.101)
T. Şeker Fabrikaları AŞ (59.750) (134.883) (198.228) (251.362) (197.026)
Sümerhalı San.ve Tic.AŞ
T.Elektromekanik Sanayii AŞ (13.534) (26.236) (36.862) (49.136) (23.080)
ÇAY-KUR (26.991) (74.557) (64.828) (39.301) 12.062
TTA (6) (661.128)
T.Vagon Sanayi TAŞ 974 2.375 (22.301) (21.393) 13
T.Lokomotif ve Motor San.TAŞ 8.280 1.829 (4.326) (8.031) 3.702
T.Demiryolu Mak.San.TAŞ 725 543 (42.375) 323 1.687
Acıpayam Selüloz San. ve Tic. AŞ (2) (198)
DOĞUSAN Boru San. ve Tic. AŞ (2) (1.207) (1.013) (1.176) (1.528)
İmalat toplamı (717.777) (214.116) (247.220) (271.681) (287.577)
Enerji :
T.Elektrik Tic. ve Taahhüt AŞ 1.123.540 (463.228) 859.122 573.859 25.429
EÜAŞ (Konsolide) 5.503.061 1.555.094 573.440 2.981.214 (2.527.342)
TEDAŞ (5) (1.930.330) (178.680) (34.543) (4.373.150) (539.853)
T. Elektrik İletim AŞ 469.852 311.183 1.090.538 1.037.169 1.422.558
Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Tic.AŞ 1.642 2.350 2.843 1.106 1.977
Enerji toplamı 5.167.765 1.226.719 2.491.400 220.198 (1.617.231)
Ulaştırma - haberleşme :
TDİ (48.789) (28.022) (12.015) 12.647 (20.825)
BOTAŞ 202.544 (1.342.476) (606.244) 1.556.465 (587.278)
TCDD (Füzyon) (866.337) (733.327) (877.508) (1.280.554) (1.874.310)
PTT 143.624 174.039 171.445 64.543 287.925
DHMİ 746.303 811.075 754.756 796.275 918.923
Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri 66.983 151.217 155.028 167.938 228.345
TÜRKSAT AŞ 78.482 162.202 185.130 200.751 79.128
Ulaştırma - haberleşme toplamı 322.810 (805.292) (229.408) 1.518.065 (968.092)
Genel Rapor • 2014 (Ek : 1/2) KİT’lerin 2010-2014 yılları dönem sonuçları (devam) (Bin TL) Kuruluşlar 2010 2011 2012 2013 2014 Ticaret : DMO 64.485 112.856 92.924 110.693 137.144 TMO 281.791 44.275 13.530 102.635 70.073 Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ (2)(8) 48.739 57.304 TP Petrol Dağıtım AŞ (3) (47.800) 52.244 5.183 53.262 Ticaret toplamı 346.276 158.070 216.002 218.511 260.479 Diğer hizmetler : Sümer Holding AŞ (1) (14.986) (26.411) (9.753) tta Gayrimenkul AŞ (4) (316.987) (163.332) (116.809) (33.219) Arıcak Turizm Tic. AŞ (2) (1.050) (573) (591) (613) (526) Bileşim Alternatif Dağ.Kan.ve Öd.Sis. AŞ (2) 6.009 2.284 1.615 3.571 2.248 Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ (2)(9) 605.363 343.973 488.913 1.230.195 Ziraat Teknoloji AŞ (2)(7) 441 705 868 3.602 6.265 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (2) (2.296) 26.769 12.005 29.211 56.168 TÜBİTAK Marmara Teknokent AŞ (2) 2.361 4.718 2.880 3.271 4.240 Vakıf İnş.Rest. ve Tic. AŞ (2) (422) (324) 2.004 205 1.343 Diğer hizmetler toplamı 610.406 60.565 329.376 1.126.222 26.766 Mali kuruluşlar : T.H.T.Emlak Bankası AŞ 35.242 687.129 31.360 94.140 137.151 T.C.Ziraat Bankası AŞ 4.469.360 2.779.504 3.504.725 4.378.523 5.178.733 İller Bankası AŞ 330.378 334.472 393.942 441.018 709.283 T. Halk Bankası AŞ 2.509.285 2.636.696 3.329.139 3.364.892 2.727.255 T.İhracat Kredi Bankası AŞ 256.221 230.256 221.191 245.927 427.009 T.Kalkınma Bankası AŞ 28.502 32.158 55.083 47.262 59.179 Mali kuruluşlar toplamı 7.628.988 6.700.215 7.535.440 8.571.762 9.238.610 Diğer mali kuruluşlar : (2) Halk Sigorta AŞ 5.495 (8.932) 16.265 52.839 56.538 Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 37.423 43.522 58.644 91.972 110.874 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ 13.860 12.988 12.513 11.538 20.696 Halk Finansal Kiralama AŞ 27.228 27.228 20.600 6.409 Halk Portföy Yönetimi AŞ 122 583 1.642 2.847 Halk Faktoring AŞ (333) (333) 1.293 9.339 T.H. Kalkınma Menkul Değerler AŞ (406) 538 201 296 454 Ziraat Finansal Kiralama AŞ 17.449 21.810 24.069 10.705 (51.115) Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ 62.062 66.626 89.288 164.902 183.228 Ziraat Sigorta AŞ 17.825 54.146 58.582 69.982 81.300 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 2.369 1.936 811 237 3.939 Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ 11.037 14.422 9.157 9.998 11.893 Diğer mali kuruluşlar toplamı 167.114 234.073 297.008 436.004 436.402 (1) 2012 yılından itibaren diğer hizmetler sektöründe değerlendirilmiştir. (2) 2010 yılında diğer kuruluşlar içinde değerlendirilmiştir. (3) 2011 yılında ilk kez denetime girmiştir. (4) 2010 yılında imalat sektörü içinde değerlendirilmiştir. (5) 2010-2012 değerleri konsolide. (6) 2011 yılında tta Gayrimenkul AŞ oldu. (7) 08.04.2014 tarihine kadar Fintek Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ. (8) 31.05.2013 tarihinde özelleştirildi. (9) 18.11.2013 itibarıyla halka arz edildi.
(Ek : 2) Diğer kuruluşların 2010-2014 yılları dönem sonuçları (Bin TL) Kuruluşlar 2010 2011 2012 2013 2014 Tarım : Atatürk Orman Çiftliği 6.242 5.674 3.248 9.044 4.763 İmalat : Acıpayam Selüloz San. ve Tic. AŞ (1) (286) DOĞUSAN Boru San. ve Tic. AŞ (1) (1.264) İmalat toplamı (1.550) Ulaştırma-haberleşme : TRT 304.570 133.979 179.450 113.136 152.268 Ticaret : Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ (1) 30.583 Ekici Tütünleri Satış Piyasalarını Destek. İşleri (3) (52.796) (8.815) 2.964 (651) Ticaret toplamı (22.213) (8.815) 2.964 (651) 0 Diğer hizmetler : Arıcak Turizm Tic. AŞ (1) (1.050) Bileşim Alternatif Dağ.Kan.ve Öd.Sis. A.Ş.(1) 6.009 Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ (1) 605.363 FİNTEK-Finansal Teknoloji Hizm.AŞ (1) 441 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (1) (2.296) İMKB. İst. Menkul Kıymetler Borsası (2) 48.668 51.537 İstanbul Altın Borsası (2) (2.185) 5.087 Milli Piyango İdaresi 391.430 389.622 432.719 468.192 481.148 Olimpiyat Oyunları Haz.ve Düz.Kurulu (7.494) 26.898 28.997 (51.643) 63.544 Şeker Kurumu 623 (95) 2.268 1.378 1.369 TOKİ 3.517.984 2.434.377 3.332.045 2.807.786 4.025.916 TSE Sojuztest Metroloji ve Kalibrasyon Ltd.Şti. TÜBİTAK Marmara Teknokent AŞ (1) 2.361 Vakıf İnş.Rest. ve Tic. AŞ (1) (423) Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ (2) 18.266 Diğer hizmetler toplamı 4.559.431 2.925.692 3.796.029 3.225.713 4.571.977 Mali kuruluşlar : Halk Sigorta AŞ (Birlik Sigorta AŞ) (1) 5.495 Halk Hayat ve Emeklilik AŞ (Birlik Hayat AŞ) (1) 37.423 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ (1) 13.860 Kalkınma Menkul Değerler AŞ (1) (406) T.Vakıflar Bankası TAO 1.462.774 1.575.181 1.885.361 1.982.914 2.213.676 Ziraat Finansal Kiralama AŞ (1) 14.536 Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ (1) 62.062 Ziraat Sigorta AŞ (1) 17.825 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ (1) 2.369 Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ (1) 11.037 Mali kuruluşlar toplamı 1.626.975 1.575.181 1.885.361 1.982.914 2.213.676 (1) 2011 yılından itibaren KİT’ler arasında değerlendirilmiştir. (2) 2012 yılında denetimden çıkmıştır. (3) 6456 sayılı Kanunla 18.04.2013 tarihi itbarıyla tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmiştir. Sayıştay
Genel Rapor • 2014 Sayıştay KİT’lerin 2014 yılı varlıklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek : 3) Varlıklar Kod Tarım Sanayi Hizmetler KİT ara toplamı Kompanse KİT net toplamı Mali kuruluşlar KİT toplamıMadencilik İmalat Enerji Toplam Ulaştırma-haberleşme Ticaret Diğer hizmetler Toplam Bankalar Diğer mali kuruluşlar Ara toplam Kompanse Mali kuruluşlar toplamı Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam 1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu 1 131 131 134 134 2.335 2.335 1.363 1.363 3.832 3.832 176.773 176.773 120 120 11 11 176.904 176.904 180.867 180.867 180.867 180.867 2.735.315 2.735.315 428.867 428.867 3.164.182 3.164.182 3.164.182 3.164.182 3.345.049 3.345.049 Bankalardaki nakit 2 5.636 5.636 318.375 318.375 292.513 292.513 1.982.079 1.982.079 2.592.967 2.592.967 4.147.098 4.147.098 1.531.443 1.531.443 53.923 53.923 5.732.464 5.732.464 8.331.067 8.331.067 8.331.067 8.331.067 10.965.586 10.965.586 1.782.836 1.782.836 12.748.422 12.748.422 12.748.422 12.748.422 21.079.489 21.079.489 Kanuni karşılıklar kasası 3 45.801.239 45.801.239 45.801.239 45.801.239 45.801.239 45.801.239 45.801.239 45.801.239 Diğer 4 509 509 39 39 25.592 25.592 (898) (898) 24.733 24.733 29.246 29.246 101.255 101.255 333 333 130.834 130.834 156.076 156.076 156.076 156.076 204.387 204.387 56.182 56.182 260.569 260.569 260.569 260.569 416.645 416.645 Hazır değerler toplamı 5 6.276 6.276 318.548 318.548 320.440 320.440 1.982.544 1.982.544 2.621.532 2.621.532 4.353.117 4.353.117 1.632.818 1.632.818 54.267 54.267 6.040.202 6.040.202 8.668.010 8.668.010 8.668.010 8.668.010 59.706.527 59.706.527 2.267.885 2.267.885 61.974.412 61.974.412 61.974.412 61.974.412 70.642.422 70.642.422 Kasa ve bankalar toplamı 6 6.276 6.276 318.548 318.548 320.440 320.440 1.982.544 1.982.544 2.621.532 2.621.532 4.353.117 4.353.117 1.632.818 1.632.818 54.267 54.267 6.040.202 6.040.202 8.668.010 8.668.010 8.668.010 8.668.010 59.706.527 59.706.527 2.267.885 2.267.885 61.974.412 61.974.412 61.974.412 61.974.412 70.642.422 70.642.422 Menkul kıymetler: Hisse senetleri 7 4 4 4 4 4 4 4 4 20.892 521.446 542.338 26.206 3.578 29.784 47.098 525.024 572.122 47.098 525.024 572.122 47.102 525.024 572.126 Tahvil, senet ve bonolar 8 420 420 134.865 134.865 457 457 135.322 135.322 15.100 15.100 49.132 49.132 64.232 64.232 199.974 199.974 199.974 199.974 59.033.100 32.487.445 91.520.545 700.499 608 701.107 59.733.599 32.488.053 92.221.652 59.733.599 32.488.053 92.221.652 59.933.573 32.488.053 92.421.626 Diğer 9 152 152 676.502 21 676.523 676.654 21 676.675 7 7 6.577 6.577 1.376 1.376 7.960 7.960 684.614 21 684.635 684.614 21 684.635 922.208 76.119 998.327 11.433 5 11.438 933.641 76.124 1.009.765 933.641 76.124 1.009.765 1.618.255 76.145 1.694.400 Menkul kıymetler toplamı 10 420 420 134.865 134.865 609 609 676.502 21 676.523 811.976 21 811.997 15.107 15.107 6.577 6.577 50.512 50.512 72.196 72.196 884.592 21 884.613 884.592 21 884.613 59.976.200 33.085.010 93.061.210 738.138 4.191 742.329 60.714.338 33.089.201 93.803.539 60.714.338 33.089.201 93.803.539 61.598.930 33.089.222 94.116.026 Alacaklar: Bankaların verdiği krediler 11 122.675.471 161.756.906 284.432.377 122.675.471 161.756.906 284.432.377 122.675.471 161.756.906 284.432.377 122.675.471 161.756.906 284.432.377 Ticari alacaklar: KİT’lerden 12 2.102 36 2.138 84.586 84.586 21.408 677 22.085 3.398.974 3.398.974 3.504.968 677 3.505.645 829.417 829.417 138.798 138.798 4.343 4.343 972.558 972.558 4.479.628 713 4.480.341 4.472.232 437 4.472.669 7.396 276 7.672 7.396 276 7.672 Resmi daireler 13 1.655 463 2.118 2.048.473 889 2.049.362 73.282 3 73.285 42.873 16 42.889 2.164.628 908 2.165.536 3.075.510 1.619 3.077.129 86.282 86.282 2 338 340 3.161.794 1.957 3.163.751 5.328.077 3.328 5.331.405 5.328.077 3.328 5.331.405 5.328.077 3.328 5.331.405 Bağlı ortaklıklar 14 97.508 97.508 6.371 6.371 103.879 103.879 103.879 103.879 103.879 103.879 103.879 103.879 İştiraklerden 15 151.774 151.774 151.774 151.774 994.921 994.921 994.921 994.921 1.146.695 1.146.695 1.146.695 1.146.695 1.146.695 1.146.695 Yurt dışından 16 143.781 143.781 78.607 78.607 7.541 7.541 229.929 229.929 4.501.910 789 4.502.699 29.954 29.954 4.531.864 789 4.532.653 4.761.793 789 4.762.582 4.761.793 789 4.762.582 4.761.793 789 4.762.582 Diğer 17 28.254 3.805 32.059 352.975 116.921 469.896 1.200.759 551.222 1.751.981 3.101.441 3.678.562 6.780.003 4.655.175 4.346.705 9.001.880 464.472 14.395 478.867 117.032 115.838 232.870 22.936 27.920 50.856 604.440 158.153 762.593 5.287.869 4.508.663 9.796.532 5.287.869 4.508.663 9.796.532 940.452 298.664 1.239.116 1.626.070 3.567.771 5.193.841 2.566.522 3.866.435 6.432.957 2.566.522 3.866.435 6.432.957 7.854.391 8.375.098 16.229.489 Ticari alacaklar toplamı 18 32.011 4.304 36.315 2.781.589 117.810 2.899.399 1.374.056 551.902 1.925.958 6.550.829 3.678.578 10.229.407 10.706.474 4.348.290 15.054.764 9.963.738 16.803 9.980.541 372.066 115.838 487.904 33.652 28.258 61.910 10.369.456 160.899 10.530.355 21.107.941 4.513.493 25.621.434 4.472.232 437 4.472.669 16.635.709 4.513.056 21.148.765 940.452 298.664 1.239.116 1.626.070 3.567.771 5.193.841 2.566.522 3.866.435 6.432.957 2.566.522 3.866.435 6.432.957 19.202.231 8.379.491 27.581.722 Diğer alacaklar: Hazineden 19 40.920 40.920 3.283 3.283 40.920 3.283 44.203 935.401 935.401 902.606 902.606 57 57 1.838.064 1.838.064 1.878.984 3.283 1.882.267 1.878.984 3.283 1.882.267 17.445 17.445 17.445 17.445 17.445 17.445 1.896.429 3.283 1.899.712 KİT’lerden 20 374 374 3.368 0 3.368 49.397 49.397 53.139 53.139 4.905 4.905 4.905 4.905 58.044 58.044 58.044 58.044 Resmi daireler 21 66 66 1.752 1.752 6.364 116 6.480 2.192 2.192 10.308 116 10.424 18.349 18.349 47.417 47.417 74 74 65.840 65.840 76.214 116 76.330 76.214 116 76.330 30.135 110.126 140.261 3.773 3.773 33.908 110.126 144.034 33.908 110.126 144.034 110.122 110.242 220.364 Bağlı ortaklıklar 22 5.386 5.474.619 5.480.005 227.370 227.370 232.756 5.474.619 5.707.375 91.932 18.263 110.195 91.932 18.263 110.195 324.688 5.492.882 5.817.570 148.285 148.285 176.403 5.492.882 5.669.285 236 236 236 236 236 236 176.639 5.492.882 5.669.521 İştiraklerden 23 1.441 1.441 47.262 759.794 807.056 56 56 47.318 759.794 807.112 48.759 759.794 808.553 48.759 759.794 808.553 1.029 1.029 1.029 1.029 1.029 1.029 48.759 760.823 809.582 Yurt dışından 24 24.470 86.321 110.791 17 17 24.487 86.321 110.808 892.944 892.944 892.944 892.944 917.431 86.321 1.003.752 917.431 86.321 1.003.752 917.431 86.321 1.003.752 Diğer 25 2.028 714 2.742 190.984 190.984 106.107 1.061 107.168 4.187.830 106.362 4.294.192 4.484.921 107.423 4.592.344 137.518 17.911 155.429 45.153 239 45.392 1.102 98 1.200 183.773 18.248 202.021 4.670.722 126.385 4.797.107 4.670.722 126.385 4.797.107 739.116 245.698 984.814 10.708 302 11.010 749.824 246.000 995.824 749.824 246.000 995.824 5.420.546 372.385 5.792.931 Diğer alacaklar toplamı 26 3.535 714 4.249 311.148 6.320.734 6.631.882 115.839 4.460 120.299 4.466.862 106.362 4.573.224 4.893.849 6.431.556 11.325.405 2.076.144 36.174 2.112.318 1.000.081 239 1.000.320 1.233 98 1.331 3.077.458 36.511 3.113.969 7.974.842 6.468.781 14.443.623 206.329 206.329 7.768.513 6.468.781 14.237.294 786.932 356.853 1.143.785 14.481 302 14.783 801.413 357.155 1.158.568 801.413 357.155 1.158.568 8.569.926 6.825.936 15.395.862 Alacaklar toplamı 27 35.546 5.018 40.564 3.092.737 6.438.544 9.531.281 1.489.895 556.362 2.046.257 11.017.691 3.784.940 14.802.631 15.600.323 10.779.846 26.380.169 12.039.882 52.977 12.092.859 1.372.147 116.077 1.488.224 34.885 28.356 63.241 13.446.914 197.410 13.644.324 29.082.783 10.982.274 40.065.057 4.678.561 437 4.678.998 24.404.222 10.981.837 35.386.059 124.402.855 162.412.423 286.815.278 1.640.551 3.568.073 5.208.624 126.043.406 165.980.496 292.023.902 126.043.406 165.980.496 292.023.902 150.447.628 176.962.333 327.409.961 Stoklar : İlk madde malzeme 28 55.524 55.524 805.562 805.562 705.930 705.930 735.562 735.562 2.247.054 2.247.054 565.090 565.090 97.473 97.473 56 56 662.619 662.619 2.965.197 2.965.197 2.965.197 2.965.197 4.395 4.395 4.395 4.395 4.395 4.395 2.969.592 2.969.592 Yarı mamuller 29 181.372 181.372 119.194 119.194 305.954 305.954 425.148 425.148 38.271 38.271 3.615 3.615 46.987 46.987 88.873 88.873 695.393 695.393 695.393 695.393 695.393 695.393 Mamuller 30 130.555 130.555 311.055 311.055 2.947.488 2.947.488 50.965 50.965 3.309.508 3.309.508 61.108 61.108 4.322 4.322 65.430 65.430 3.505.493 3.505.493 3.505.493 3.505.493 3.505.493 3.505.493 Ticari mallar 31 13.185 13.185 17.272 17.272 30.457 30.457 1.976.133 1.976.133 2.438.575 2.438.575 15 15 4.414.723 4.414.723 4.445.180 4.445.180 4.445.180 4.445.180 4.445.180 4.445.180 Diğer 32 45.579 45.579 163.222 163.222 65.797 65.797 10.026 10.026 239.045 239.045 93.867 93.867 129.547 129.547 5.785 5.785 229.199 229.199 513.823 513.823 513.823 513.823 15.778 15.778 69 69 15.847 15.847 15.847 15.847 529.670 529.670 Stoklar toplamı 33 413.030 413.030 1.412.218 1.412.218 4.042.441 4.042.441 796.553 796.553 6.251.212 6.251.212 2.673.361 2.673.361 2.730.318 2.730.318 57.165 57.165 5.460.844 5.460.844 12.125.086 12.125.086 12.125.086 12.125.086 20.173 20.173 69 69 20.242 20.242 20.242 20.242 12.145.328 12.145.328 Diğer paraya çevrilebilir değerler 34 106.301 106.301 223.042 14 223.056 211.793 11.842 223.635 4.018.223 314 4.018.537 4.453.058 12.170 4.465.228 3.604.336 3.604.336 186.647 186.647 29.002 10.068 39.070 3.819.985 10.068 3.830.053 8.379.344 22.238 8.401.582 8.379.344 22.238 8.401.582 976.982 177.688 1.154.670 166.408 9.015 175.423 1.143.390 186.703 1.330.093 1.143.390 186.703 1.330.093 9.522.734 208.941 9.731.675 Kısa sürede para.çevrilebilir değerler 35 555.297 5.018 560.315 4.862.862 6.438.558 11.301.420 5.744.738 568.204 6.312.942 16.508.969 3.785.275 20.294.244 27.116.569 10.792.037 37.908.606 18.332.686 52.977 18.385.663 4.295.689 116.077 4.411.766 171.564 38.424 209.988 22.799.939 207.478 23.007.417 50.471.805 11.004.533 61.476.338 4.678.561 4.678.561 45.793.244 45.793.244 185.376.210 195.675.121 381.051.331 2.545.166 3.581.279 6.126.445 187.921.376 199.256.400 387.177.776 187.921.376 199.256.400 387.177.776 233.714.620 233.714.620 Paraya çevrilebilir ve hazır değerler 36 561.573 5.018 566.591 5.181.410 6.438.558 11.619.968 6.065.178 568.204 6.633.382 18.491.513 3.785.275 22.276.788 29.738.101 10.792.037 40.530.138 22.685.803 52.977 22.738.780 5.928.507 116.077 6.044.584 225.831 38.424 264.255 28.840.141 207.478 29.047.619 59.139.815 11.004.533 70.144.348 4.678.561 437 4.678.998 54.461.254 11.004.096 65.465.350 245.082.737 195.675.121 440.757.858 4.813.051 3.581.279 8.394.330 249.895.788 199.256.400 449.152.188 249.895.788 199.256.400 449.152.188 304.357.042 210.260.496 514.617.538 Bağlı değerler: İştirakler 37 9.110 9.110 56.977 56.977 46.466 46.466 124.566 124.566 228.009 228.009 168.965 168.965 25.500 25.500 48.000 48.000 242.465 242.465 479.584 479.584 479.584 479.584 210.041 210.041 28.745 28.745 238.786 238.786 238.786 238.786 718.370 718.370 Bağlı ortaklıklar 38 5.737 5.737 5.737 5.737 3.354.230 3.354.230 72.138 72.138 3.426.368 3.426.368 3.432.105 3.432.105 1.120.303 1.120.303 2.311.802 2.311.802 4.036.788 4.036.788 4.036.788 4.036.788 1.814.801 1.814.801 2.221.987 2.221.987 4.533.789 4.533.789 Maddi duran varlıklar: 39 Maddi duran varlıklar edinme değeri 40 1.130.199 1.130.199 8.124.997 8.124.997 7.914.138 7.914.138 46.387.636 46.387.636 62.426.771 62.426.771 46.292.636 46.292.636 2.765.825 2.765.825 923.927 923.927 49.982.388 49.982.388 113.539.358 113.539.358 113.539.358 113.539.358 8.090.259 8.090.259 27.998 27.998 8.118.257 8.118.257 8.118.257 8.118.257 121.657.615 121.657.615 Birikmiş amortismanlar (-) 41 (266.488) (266.488) (3.566.735) (3.566.735) (6.325.350) (6.325.350) (22.759.129) (22.759.129) (32.651.214) (32.651.214) (14.525.946) (14.525.946) (1.765.952) (1.765.952) (102.340) (102.340) (16.394.238) (16.394.238) (49.311.940) (49.311.940) (49.311.940) (49.311.940) (1.984.729) (1.984.729) (17.755) (17.755) (2.002.484) (2.002.484) (2.002.484) (2.002.484) (51.314.424) (51.314.424) Maddi duran varlıklar (net) 42 863.711 863.711 4.558.262 4.558.262 1.588.788 1.588.788 23.628.507 23.628.507 29.775.557 29.775.557 31.766.690 31.766.690 999.873 999.873 821.587 821.587 33.588.150 33.588.150 64.227.418 64.227.418 64.227.418 64.227.418 6.105.530 6.105.530 10.243 10.243 6.115.773 6.115.773 6.115.773 6.115.773 70.343.191 70.343.191 Maddi olmayan duran varlıklar (net) 43 2.199 2.199 359.927 359.927 97.193 97.193 594.606 594.606 1.051.726 1.051.726 130.062 130.062 118.679 118.679 6.106 6.106 254.847 254.847 1.308.772 1.308.772 1.308.772 1.308.772 251.371 251.371 10.194 10.194 261.565 261.565 261.565 261.565 1.570.337 1.570.337 Özel tükenmeye tabi varlıklar (net) 7.162 7.162 480.175 480.175 415 415 156.869 156.869 637.459 637.459 644.621 644.621 644.621 644.621 644.621 644.621 Diğer bağlı değerler 44 319.807 319.807 139.474 139.474 6.615 6.615 1.435.227 1.435.227 1.581.316 1.581.316 893.661 893.661 3.435 3.435 121 121 897.217 897.217 2.798.340 2.798.340 2.798.340 2.798.340 459.693 459.693 13.930 13.930 473.623 473.623 473.623 473.623 3.271.963 3.271.963 Bağlı değerler toplamı 45 1.201.989 1.201.989 5.600.552 5.600.552 1.739.477 1.739.477 25.939.775 25.939.775 33.279.804 33.279.804 36.313.608 36.313.608 1.147.487 1.147.487 947.952 947.952 38.409.047 38.409.047 72.890.840 72.890.840 1.120.303 1.120.303 71.770.537 71.770.537 11.063.423 11.063.423 63.112 63.112 11.126.535 11.126.535 1.814.801 1.814.801 9.311.734 9.311.734 81.082.271 81.082.271 Varlıklar toplamı 46 561.573 1.207.007 1.768.580 5.181.410 12.039.110 17.220.520 6.065.178 2.307.681 8.372.859 18.491.513 29.725.050 48.216.563 29.738.101 44.071.841 73.809.942 22.685.803 36.366.585 59.052.388 5.928.507 1.263.564 7.192.071 225.831 986.376 1.212.207 28.840.141 38.616.525 67.456.666 59.139.815 83.895.373 143.035.188 4.678.561 1.120.740 5.799.301 54.461.254 82.774.633 137.235.887 245.082.737 206.738.544 451.821.281 4.813.051 3.644.391 8.457.442 249.895.788 210.382.935 460.278.723 1.814.801 1.814.801 249.895.788 208.568.134 458.463.922 304.357.042 291.342.767 595.699.809 Not : İşletmeci kitlerin 4.678.998 bin TL’si KİT’lerden ve bağlı ortaklıklardan alacaklar, 1.120.303 bin TL’si bağlı ortaklıklardaki sermaye hesabı olmak üzere toplam 5.799.301 bin TL tutarındaki aktif değerleri ile mali kuruluşların 1.814.801 bin TL tutarındaki bağlı ortaklıklar sermaye payları, pasif hesaplar içinde yer alan KİT’lere borçlar, bağlı ortaklıklara borçlar ve ödenmiş sermaye hesaplarına mahsup edilmiştir.
Genel Rapor • 2014 Sayıştay KİT’lerin 2014 yılı kaynaklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek : 4) Kaynaklar Kod Tarım Sanayi Hizmetler KİT ara toplamı Kompanse KİT net toplamı Mali kuruluşlar KİT toplamıMadencilik İmalat Enerji Toplam Ulaştırma-haberleşme Ticaret Diğer hizmetler Toplam Bankalar Diğer mali kuruluşlar Ara toplam Kompanse Mali kuruluşlar toplamı Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam 1-Yabancı kaynaklar: Mevduat: Tasarruf mevduatı 1 97.846.959 641.352 98.488.311 97.846.959 641.352 98.488.311 97.846.959 641.352 98.488.311 97.846.959 641.352 98.488.311 Diğer mevduat 2 147.860.991 10.614.300 158.475.291 147.860.991 10.614.300 158.475.291 147.860.991 10.614.300 158.475.291 147.860.991 10.614.300 158.475.291 Mevduat toplamı 3 245.707.950 11.255.652 256.963.602 245.707.950 11.255.652 256.963.602 245.707.950 11.255.652 256.963.602 245.707.950 11.255.652 256.963.602 Mali borçlar: Hazine kredisi 4 130.309 709.149 839.458 130.309 709.149 839.458 357.219 357.219 36.321 145.103 181.424 393.540 145.103 538.643 523.849 854.252 1.378.101 523.849 854.252 1.378.101 984.264 984.264 984.264 984.264 984.264 984.264 523.849 1.838.516 2.362.365 Hazine aracı.sağ.dış.kredi 5 394.252 1.208.804 1.603.056 394.252 1.208.804 1.603.056 147.996 1.511.657 1.659.653 147.996 1.511.657 1.659.653 542.248 2.720.461 3.262.709 542.248 2.720.461 3.262.709 22.000 1.007.328 1.029.328 22.000 1.007.328 1.029.328 22.000 1.007.328 1.029.328 564.248 3.727.789 4.292.037 Banka kredileri 6 442.000 442.000 1.971.065 1.971.065 1.591.973 1.591.973 1.591.973 1.971.065 3.563.038 193.936 193.936 2.011 16.093 18.104 195.947 16.093 212.040 2.229.920 1.987.158 4.217.078 2.229.920 1.987.158 4.217.078 38.266.072 16.053.497 54.319.569 1.979.085 1.638.331 3.617.416 40.245.157 17.691.828 57.936.985 40.245.157 17.691.828 57.936.985 42.475.077 19.678.986 62.154.063 Diğer krediler 7 258 253 511 258 253 511 258 253 511 4.947.600 4.947.600 55.967 55.967 55.967 4.947.600 5.003.567 55.967 4.947.600 5.003.567 56.225 4.947.853 5.004.078 Çıkarılmış menkul kıymet taksit ve faizleri 8 1.591.152 8.634.896 10.226.048 75.916 75.916 1.591.152 8.710.812 10.301.964 1.591.152 8.710.812 10.301.964 1.591.152 8.710.812 10.301.964 Diğer 9 188.000 134.159 322.159 3.515 498.389 501.904 191.515 632.548 824.063 31 31 367 367 398 398 191.913 632.548 824.461 191.913 632.548 824.461 40.582.479 63.366 40.645.845 40.582.479 63.366 40.645.845 40.582.479 63.366 40.645.845 40.774.392 695.914 41.470.306 Mali borçlar toplamı 10 442.258 253 442.511 1.971.065 1.971.065 1.779.973 134.159 1.914.132 528.076 2.416.342 2.944.418 2.308.049 4.521.566 6.829.615 505.246 1.511.657 2.016.903 230.257 145.103 375.360 2.378 16.093 18.471 737.881 1.672.853 2.410.734 3.488.188 6.194.672 9.682.860 3.488.188 6.194.672 9.682.860 80.461.703 31.690.951 112.152.654 2.035.052 1.714.247 3.749.299 82.496.755 33.405.198 115.901.953 82.496.755 33.405.198 115.901.953 85.984.943 39.599.870 125.584.813 Ticari borçlar: KİT’lere 11 2.896 2.896 26.618 26.618 86.776 8 86.784 4.324.526 429 4.324.955 4.437.920 437 4.438.357 31.403 31.403 13 13 31.416 31.416 4.472.232 437 4.472.669 4.472.232 437 4.472.669 Resmi dairelere 12 111 111 92.809 279.200 372.009 33.278 63 33.341 19.783 108.000 127.783 145.870 387.263 533.133 122.595 122.595 1 1 7 7 122.603 122.603 268.584 387.263 655.847 268.584 387.263 655.847 268.584 387.263 655.847 Bağlı ortaklıklara 13 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 1.284 İştiraklere 14 74.647 74.647 1.223 1.223 75.870 75.870 482 482 482 482 76.352 76.352 76.352 76.352 76.352 76.352 Yurt dışına 15 255.685 255.685 10.584 10.584 1.489 1.489 267.758 267.758 2.487.425 2.487.425 2.487.425 2.487.425 2.755.183 2.755.183 2.755.183 2.755.183 2.755.183 2.755.183 Diğer 16 107.000 107.000 184.029 184.029 1.273.462 165.369 1.438.831 1.180.134 1.180.134 2.637.625 165.369 2.802.994 2.874.149 29.451 2.903.600 1.285.202 1.285.202 14.259 496 14.755 4.173.610 29.947 4.203.557 6.918.235 195.316 7.113.551 6.918.235 195.316 7.113.551 7.892.195 1.018.573 8.910.768 273.423 1.058.410 1.331.833 8.165.618 2.076.983 10.242.601 8.165.618 2.076.983 10.242.601 15.083.853 2.272.299 17.356.152 Ticari borçlar toplamı 17 110.007 110.007 633.788 279.200 912.988 1.404.100 165.440 1.569.540 5.527.155 108.429 5.635.584 7.565.043 553.069 8.118.112 5.515.572 30.735 5.546.307 1.285.216 1.285.216 14.748 496 15.244 6.815.536 31.231 6.846.767 14.490.586 584.300 15.074.886 4.472.232 437 4.472.669 10.018.354 583.863 10.602.217 7.892.195 1.018.573 8.910.768 273.423 1.058.410 1.331.833 8.165.618 2.076.983 10.242.601 8.165.618 2.076.983 10.242.601 18.183.972 2.660.846 20.844.818 Diğer borçlar: KİT’lere 18 27.267 27.267 15.019 15.019 12.815 12.815 55.101 55.101 2.062 2.062 9.704 9.704 11.766 11.766 66.867 66.867 58.044 58.044 8.823 8.823 8.823 8.823 Resmi dairelere 19 645 645 25.829 2.351 28.180 3.399 3.399 15.208 15.208 44.436 2.351 46.787 5.884.624 5.884.624 5.884.624 5.884.624 5.929.705 2.351 5.932.056 5.929.705 2.351 5.932.056 19.006 19.006 846 846 846 19.006 19.852 846 19.006 19.852 5.930.551 21.357 5.951.908 Sosyal güvenlik kuruluşlarına 20 20.229 20.229 1 1 17.635 17.635 37.865 37.865 2.560 2.560 303 303 2.863 2.863 40.728 40.728 40.728 40.728 21.068 21.068 1.148 1.148 22.216 22.216 22.216 22.216 62.944 62.944 Bağlı ortaklıklara 21 148.285 148.285 148.285 148.285 148.285 148.285 148.285 148.285 İştiraklere 22 2.135 2.135 456 456 61.062 61.062 61.518 2.135 63.653 232 232 232 232 61.750 2.135 63.885 61.750 2.135 63.885 61.750 2.135 63.885 Yurt dışına 23 19.855 19.855 19.855 0 19.855 189.464 189.464 189.464 189.464 209.319 209.319 209.319 209.319 209.319 209.319 Diğer 24 1.155 1.155 69.548 48.581 118.129 101.286 163 101.449 752.992 752.992 923.826 48.744 972.570 973.883 973.883 60.493 60.493 4.948 4.948 1.039.324 1.039.324 1.964.305 48.744 2.013.049 1.964.305 48.744 2.013.049 279.906 18.569 298.475 19.783 19.783 299.689 18.569 318.258 299.689 18.569 318.258 2.263.994 67.313 2.331.307 Diğer borçlar toplamı 25 1.800 1.800 162.728 53.067 215.795 120.161 163 120.324 859.712 859.712 1.142.601 53.230 1.195.831 7.201.110 7.201.110 70.500 70.500 4.948 4.948 7.276.558 7.276.558 8.420.959 53.230 8.474.189 206.329 206.329 8.214.630 53.230 8.267.860 300.974 37.575 338.549 21.777 21.777 322.751 37.575 360.326 322.751 37.575 360.326 8.537.381 90.805 8.628.186 Diğer yabancı kaynaklar: İç sigorta fonları 26 152.401 152.401 75.087 75.087 989.126 989.126 1.216.614 1.216.614 764 336.234 336.998 153.525 153.525 91.609 91.609 764 581.368 582.132 764 1.797.982 1.798.746 764 1.797.982 1.798.746 325 325 325 325 325 325 1.089 1.797.982 1.799.071 Kıdem taz.karşılıkları 27 42.183 374.127 416.310 1.179 15.760 16.939 377.070 377.070 43.362 766.957 810.319 4.044 187.452 191.496 4.455 4.455 6.503 6.165 12.668 10.547 198.072 208.619 53.909 965.029 1.018.938 53.909 965.029 1.018.938 22.855 1.298.513 1.321.368 74 8.735 8.809 22.929 1.307.248 1.330.177 22.929 1.307.248 1.330.177 76.838 2.272.277 2.349.115 Dönem kârı.Haz.ödenecek kâr payı 28 1.567.663 1.567.663 3.686 3.686 705.592 705.592 2.276.941 2.276.941 687.060 687.060 87.589 87.589 774.649 774.649 3.051.590 3.051.590 3.051.590 3.051.590 382.393 382.393 382.393 382.393 382.393 382.393 3.433.983 3.433.983 Dönem kârı diğ.ort.öden. kâr payı 29 8.960 8.960 8.960 8.960 8.960 8.960 8.960 8.960 276.247 276.247 257.337 257.337 533.584 533.584 533.584 533.584 542.544 542.544 Dönem kârı öd.ver.ve yas.yük. 30 65.402 65.402 646 646 51.519 51.519 117.567 117.567 141.179 141.179 37.788 37.788 1.098 1.098 180.065 180.065 297.632 297.632 297.632 297.632 543.284 543.284 35.845 35.845 579.129 579.129 579.129 579.129 876.761 876.761 Ödenecek diğer vergiler 31 17.615 17.615 35.482 35.482 72.925 72.925 126.022 126.022 297.603 297.603 43.127 43.127 3.801 3.801 344.531 344.531 470.553 470.553 470.553 470.553 565.356 565.356 22.077 22.077 587.433 587.433 587.433 587.433 1.057.986 1.057.986 Diğer 32 109.219 109.219 174.949 1.869 176.818 184.108 32.417 216.525 5.007.628 2.681.872 7.689.500 5.366.685 2.716.158 8.082.843 1.358.569 1.027.134 2.385.703 15.924 951.328 967.252 81.532 109.125 190.657 1.456.025 2.087.587 3.543.612 6.931.929 4.803.745 11.735.674 6.931.929 4.803.745 11.735.674 2.505.470 6.162.081 8.667.551 925.780 722.518 1.648.298 3.431.250 6.884.599 10.315.849 3.431.250 6.884.599 10.315.849 10.363.179 11.688.344 22.051.523 Diğer yabancı kaynak toplamı 33 109.219 109.219 1.867.812 528.397 2.396.209 225.101 123.264 348.365 5.837.664 4.048.068 9.885.732 7.930.577 4.699.729 12.630.306 2.489.219 1.550.820 4.040.039 184.428 1.109.308 1.293.736 101.894 206.899 308.793 2.775.541 2.867.027 5.642.568 10.815.337 7.566.756 18.382.093 10.815.337 7.566.756 18.382.093 4.295.605 7.460.594 11.756.199 1.241.438 731.253 1.972.691 5.537.043 8.191.847 13.728.890 5.537.043 8.191.847 13.728.890 16.352.380 15.758.603 32.110.983 Negatif konsolidasyon şerefiyesi 34 Yabancı kaynaklar toplamı 35 663.284 253 663.537 2.664.328 2.831.729 5.496.057 3.529.335 423.026 3.952.361 12.752.607 6.572.839 19.325.446 18.946.270 9.827.594 28.773.864 15.711.147 3.093.212 18.804.359 1.770.401 1.254.411 3.024.812 123.968 223.488 347.456 17.605.516 4.571.111 22.176.627 37.215.070 14.398.958 51.614.028 4.678.561 437 4.678.998 32.536.509 14.398.521 46.935.030 338.658.427 51.463.345 390.121.772 3.571.690 3.503.910 7.075.600 342.230.117 54.967.255 397.197.372 342.230.117 54.967.255 397.197.372 374.766.626 69.365.776 444.132.402 Öz kaynaklar: Esas sermaye 36 1.500.000 1.500.000 12.150.000 12.150.000 5.577.997 5.577.997 32.780.000 32.780.000 50.507.997 50.507.997 51.303.660 51.303.660 2.500.582 2.500.582 8.527.730 8.527.730 62.331.972 62.331.972 114.339.969 114.339.969 1.120.303 1.120.303 113.219.666 113.219.666 25.060.000 25.060.000 1.111.750 1.111.750 26.171.750 26.171.750 1.814.801 1.814.801 24.356.949 24.356.949 137.576.615 137.576.615 Ödenmemiş sermaye (-) 37 (157.253) (157.253) (700.000) (700.000) (149.821) (149.821) (3.752.801) (3.752.801) (4.602.622) (4.602.622) (6.950.313) (6.950.313) (47.636) (47.636) (1.526.020) (1.526.020) (8.523.969) (8.523.969) (13.283.844) (13.283.844) (13.283.844) (13.283.844) (8.598.620) (8.598.620) (8.598.620) (8.598.620) (8.598.620) (8.598.620) (21.882.464) (21.882.464) Ödenmiş sermaye 38 1.342.747 1.342.747 11.450.000 11.450.000 5.428.176 5.428.176 29.027.199 29.027.199 45.905.375 45.905.375 44.353.347 44.353.347 2.452.946 2.452.946 7.001.710 7.001.710 53.808.003 53.808.003 101.056.125 101.056.125 1.120.303 1.120.303 99.935.822 99.935.822 16.461.380 16.461.380 1.111.750 1.111.750 17.573.130 17.573.130 1.814.801 1.814.801 15.758.329 15.758.329 115.694.151 115.694.151 Sermaye düzeltmesi olumlu farkları 39 3.384 3.384 5.910.388 5.910.388 5.913.772 5.913.772 454.505 454.505 8.498 8.498 463.003 463.003 6.376.775 6.376.775 6.376.775 6.376.775 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 9.573.785 9.573.785 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) 40 (145.673) (145.673) (145.673) (145.673) (19.675) (19.675) (19.675) (19.675) (165.348) (165.348) (165.348) (165.348) (165.348) (165.348) Tahsis serm.olmayan kuruluş. fon veya k. 41 Sermaye yedekleri 42 17.136 17.136 1.364.811 1.364.811 1.381.947 1.381.947 114.272 114.272 238.985 238.985 57.456 57.456 410.713 410.713 1.792.660 1.792.660 1.792.660 1.792.660 9.659.652 9.659.652 3.765 3.765 9.663.417 9.663.417 9.663.417 9.663.417 11.456.077 11.456.077 Kâr yedekleri 43 15.711 15.711 4.402.269 4.402.269 1.102.775 1.102.775 5.938.240 5.938.240 11.443.284 11.443.284 7.950.079 7.950.079 705.433 705.433 577.099 577.099 9.232.611 9.232.611 20.691.606 20.691.606 20.691.606 20.691.606 27.975.740 27.975.740 179.873 179.873 28.155.613 28.155.613 28.155.613 28.155.613 48.847.219 48.847.219 Geçmiş yıllar kârları 44 1.711.192 1.711.192 28.431 28.431 5.370.570 5.370.570 7.110.193 7.110.193 306.074 306.074 272.425 272.425 27.158 27.158 605.657 605.657 7.715.850 7.715.850 7.715.850 7.715.850 200.960 200.960 14.092 14.092 215.052 215.052 215.052 215.052 7.930.902 7.930.902 Geçmiş yıllar zararı (-) 45 (128.734) (128.734) (5.824.211) (5.824.211) (1.722.135) (1.722.135) (16.112.209) (16.112.209) (23.658.555) (23.658.555) (10.399.994) (10.399.994) (76.690) (76.690) (6.804.326) (6.804.326) (17.281.010) (17.281.010) (41.068.299) (41.068.299) (41.068.299) (41.068.299) (2.152.122) (2.152.122) (218) (218) (2.152.340) (2.152.340) (2.152.340) (2.152.340) (43.220.639) (43.220.639) Dönem kârının öz kay.kal. kısmı (+) 46/a 574.838 574.838 21.181 21.181 459.313 459.313 1.055.332 1.055.332 406.664 406.664 119.655 119.655 60.329 60.329 586.648 586.648 1.641.980 1.641.980 1.641.980 1.641.980 6.356.889 6.356.889 132.181 132.181 6.489.070 6.489.070 6.489.070 6.489.070 8.131.050 8.131.050 Dönem net zararı (-) 46/b (124.681) (124.681) (589.625) (589.625) (312.777) (312.777) (3.067.195) (3.067.195) (3.969.597) (3.969.597) (2.482.413) (2.482.413) (18.687) (18.687) (2.501.100) (2.501.100) (6.595.378) (6.595.378) (6.595.378) (6.595.378) (59.601) (59.601) (59.601) (59.601) (59.601) (59.601) (6.654.979) (6.654.979) Öz kaynak toplamı 47 1.105.043 1.105.043 11.724.463 11.724.463 4.420.498 4.420.498 28.891.117 28.891.117 45.036.078 45.036.078 40.248.029 40.248.029 4.167.259 4.167.259 889.562 889.562 45.304.850 45.304.850 91.445.971 91.445.971 1.120.303 1.120.303 90.325.668 90.325.668 61.699.509 61.699.509 1.381.842 1.381.842 63.081.351 63.081.351 1.814.801 1.814.801 61.266.550 61.266.550 151.592.218 151.592.218 Yaban. kaynak.sirayet eden zarar (-) 48 (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) (24.811) Azınlık payları 49 Azınlık paylarına sirayet eden zarar(-) 50 Kaynaklar toplamı 51 663.284 1.105.296 1.768.580 2.664.328 14.556.192 17.220.520 3.529.335 4.843.524 8.372.859 12.752.607 35.463.956 48.216.563 18.946.270 54.863.672 73.809.942 15.711.147 43.341.241 59.052.388 1.770.401 5.421.670 7.192.071 123.968 1.088.239 1.212.207 17.605.516 49.851.150 67.456.666 37.215.070 105.820.118 143.035.188 4.678.561 1.120.740 5.799.301 32.536.509 104.699.378 137.235.887 338.658.427 113.162.854 451.821.281 3.571.690 4.885.752 8.457.442 342.230.117 118.048.606 460.278.723 1.814.801 1.814.801 342.230.117 116.233.805 458.463.922 374.766.626 220.933.183 595.699.809 Not : İşletmeci kitlerin 4.678.998 bin TL’si KİT’lerden ve bağlı ortaklıklardan alacaklar, 1.120.303 bin TL’si bağlı ortaklıklardaki sermaye hesabı olmak üzere toplam 5.799.301 bin TL tutarındaki aktif değerleri ile mali kuruluşların 1.814.801 bin TL tutarındaki bağlı ortaklıklar sermaye payları, pasif hesaplar içinde yer alan KİT’lere borçlar, bağlı ortaklıklara borçlar ve ödenmiş sermaye hesaplarına mahsup edilmiştir.
Sayıştay Diğer kuruluşların 2014 yılı varlıklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek:5) Varlıklar Kod Tarım Hizmetler Ara toplam Mali kuruluşlar Diğer kuruluşlar toplamı Ulaştırma-haberleşme Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam 1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu 1 103 103 249 249 352 352 352 352 1.370.759 1.370.759 1.371.111 1.371.111 Bankalardaki nakit 2 5.928 5.928 595.261 595.261 1.152.141 1.152.141 1.747.402 1.747.402 1.753.330 1.753.330 5.965.165 5.965.165 7.718.495 7.718.495 Kanuni karşılıklar kasası 3 1.398 1.398 16.157.726 16.157.726 16.157.726 16.157.726 Diğer 4 38 38 115.262 115.262 115.300 115.300 115.300 115.300 73.528 73.528 188.828 188.828 Hazır değerler toplamı 5 7.326 7.326 595.402 595.402 1.267.652 1.267.652 1.863.054 1.863.054 1.870.380 1.870.380 23.567.178 23.567.178 25.437.558 25.437.558 Kasa ve bankalar toplamı 6 7.326 7.326 595.402 595.402 1.267.652 1.267.652 1.863.054 1.863.054 1.870.380 1.870.380 23.567.178 23.567.178 25.437.558 25.437.558 Menkul kıymetler: Hisse senetleri 7 15 15 15 15 Tahvil, senet ve bonolar 8 2.597.150 20.430.574 23.027.724 2.597.150 20.430.574 23.027.724 Diğer 9 238.531 291.815 530.346 238.531 291.815 530.346 Menkul kıymetler toplamı 10 2.835.681 20.722.404 23.558.085 2.835.681 20.722.404 23.558.085 Alacaklar: Bankaların verdiği krediler 11 32.642.540 71.920.888 104.563.428 32.642.540 71.920.888 104.563.428 Ticari alacaklar: KİT’lerden 12 63 63 18.139 2 18.141 18.139 2 18.141 18.202 2 18.204 18.202 2 18.204 Resmi daireler 13 88 88 1.501 1.501 3 27 30 1.504 27 1.531 1.592 27 1.619 1.592 27 1.619 Bağlı ortaklıklar 14 İştiraklerden 15 Yurt dışından 16 879 879 2.154 2.154 3.033 3.033 3.033 3.033 3.033 3.033 Diğer 17 35.551 35.551 47.005 1.918 48.923 9.239.748 21.354.785 30.594.533 9.286.753 21.356.703 30.643.456 9.322.304 21.356.703 30.679.007 1.390.803 698.874 2.089.677 10.713.107 22.055.577 32.768.684 Ticari alacaklar toplamı 18 35.702 35.702 49.385 1.918 51.303 9.260.044 21.354.814 30.614.858 9.309.429 21.356.732 30.666.161 9.345.131 21.356.732 30.701.863 1.390.803 698.874 2.089.677 10.735.934 22.055.606 32.791.540 Diğer alacaklar: Hazineden 19 KİT’lerden 20 Resmi daireler 21 1 1 1.258 1.411 2.669 37.462 37.462 38.720 1.411 40.131 38.721 1.411 40.132 944 944 39.665 1.411 41.076 Bağlı ortaklıklar 22 İştiraklerden 23 Yurt dışından 24 Diğer 25 5.693 5.693 18.767 18.767 185.705 46.809 232.514 204.472 46.809 251.281 210.165 46.809 256.974 12.172 10.071 22.243 222.337 56.880 279.217 Diğer alacaklar toplamı 26 5.694 5.694 20.025 1.411 21.436 223.167 46.809 269.976 243.192 48.220 291.412 248.886 48.220 297.106 13.116 10.071 23.187 262.002 58.291 320.293 Alacaklar toplamı 27 41.396 41.396 69.410 3.329 72.739 9.483.211 21.401.623 30.884.834 9.552.621 21.404.952 30.957.573 9.594.017 21.404.952 30.998.969 34.046.459 72.629.833 106.676.292 43.640.476 94.034.785 137.675.261 Stoklar : İlk madde malzeme 28 8.833 8.833 13.957 13.957 871 871 14.828 14.828 23.661 23.661 23.661 23.661 Yarı mamuller 29 884 884 6.892.731 6.892.731 6.892.731 6.892.731 6.893.615 6.893.615 6.893.615 6.893.615 Mamuller 30 6.050 6.050 164 164 282.622 282.622 282.786 282.786 288.836 288.836 288.836 288.836 Ticari mallar 31 46 46 1.069 1.069 1.069 1.069 1.115 1.115 1.115 1.115 Diğer 32 51.776 51.776 9.604 9.604 61.380 61.380 61.380 61.380 9.164 9.164 70.544 70.544 Stoklar toplamı 33 15.813 15.813 66.966 66.966 7.185.828 7.185.828 7.252.794 7.252.794 7.268.607 7.268.607 9.164 9.164 7.277.771 7.277.771 Diğer paraya çevrilebilir değerler 34 282.740 780.175 1.062.915 11.268.435 176.617 11.445.052 11.551.175 956.792 12.507.967 11.551.175 956.792 12.507.967 745.883 72.437 818.320 12.297.058 1.029.229 13.326.287 Kısa sürede para.çevrilebilir değerler 35 57.209 57.209 419.116 783.504 1.202.620 27.937.474 21.578.240 49.515.714 28.356.590 22.361.744 50.718.334 28.413.799 50.775.543 37.637.187 93.424.674 131.061.861 66.050.986 181.837.404 Paraya çevrilebilir ve hazır değerler 36 64.535 64.535 1.014.518 783.504 1.798.022 29.205.126 21.578.240 50.783.366 30.219.644 22.361.744 52.581.388 30.284.179 22.361.744 52.645.923 61.204.365 93.424.674 154.629.039 91.488.544 115.786.418 207.274.962 Bağlı değerler: İştirakler 37 101 101 11.795 11.795 1.984.038 1.984.038 1.995.833 1.995.833 1.995.934 1.995.934 305.469 305.469 2.301.403 2.301.403 Bağlı ortaklıklar 38 1.431.513 1.431.513 1.431.513 1.431.513 Maddi duran varlıklar: 39 Maddi duran varlıklar edinme değeri 40 57.085 57.085 832.471 832.471 428.528 428.528 1.260.999 1.260.999 1.318.084 1.318.084 1.679.170 1.679.170 2.997.254 2.997.254 Birikmiş amortismanlar (-) 41 (31.106) (31.106) (476.193) (476.193) (109.047) (109.047) (585.240) (585.240) (616.346) (616.346) (970.170) (970.170) (1.586.516) (1.586.516) Maddi duran varlıklar (net) 42 25.979 25.979 356.278 356.278 319.481 319.481 675.759 675.759 701.738 701.738 709.000 709.000 1.410.738 1.410.738 Maddi olmayan duran varlıklar (net) 43 3.218 3.218 365 365 3.583 3.583 3.583 3.583 140.750 140.750 144.333 144.333 Özel tükenmeye tabi varlıklar (net) Diğer bağlı değerler 44 205 205 205 205 205 205 205 205 Bağlı değerler toplamı 45 26.080 26.080 371.291 371.291 2.304.089 2.304.089 2.675.380 2.675.380 2.701.460 2.701.460 2.586.732 2.586.732 5.288.192 5.288.192 Varlıklar toplamı 46 64.535 26.080 90.615 1.014.518 1.154.795 2.169.313 29.205.126 23.882.329 53.087.455 30.219.644 25.037.124 55.256.768 30.284.179 25.063.204 55.347.383 61.204.365 96.011.406 157.215.771 91.488.544 121.074.610 212.563.154
Genel Rapor • 2014 Diğer kuruluşların 2014 yılı kaynaklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek:6) Kaynaklar Kod Tarım Hizmetler Ara toplam Mali kuruluşlar Diğer kuruluşlar toplamı Ulaştırma-haberleşme Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam 1-Yabancı kaynaklar: Mevduat: Tasarruf mevduatı 1 24.069.521 620 24.070.141 24.069.521 24.070.141 Diğer mevduat 2 67.668.032 18.795 67.686.827 67.668.032 18.795 67.686.827 Mevduat toplamı 3 91.737.553 19.415 91.756.968 91.737.553 19.415 91.756.968 Mali borçlar: Hazine kredisi 4 571 571 571 571 571 571 571 571 Hazine aracı.sağ.dış.kredi 5 6.780 1.581 8.361 6.780 1.581 8.361 Banka kredileri 6 8.609.782 6.308.905 14.918.687 8.609.782 6.308.905 14.918.687 Diğer krediler 7 Çıkarılmış menkul kıymet taksit ve faizleri 8 211.069 1.062.437 1.273.506 211.069 1.062.437 1.273.506 211.069 1.062.437 1.273.506 5.269.835 7.325.952 12.595.787 5.480.904 8.388.389 13.869.293 Diğer 9 203.231 203.231 203.231 203.231 203.231 203.231 16.327.322 308.232 16.635.554 16.530.553 308.232 16.838.785 Mali borçlar toplamı 10 414.871 1.062.437 1.477.308 414.871 1.062.437 1.477.308 414.871 1.062.437 1.477.308 30.213.719 13.944.670 44.158.389 30.628.590 15.007.107 45.635.697 Ticari borçlar: KİT’lere 11 1.032 1.032 1.001 1.001 49 49 1.050 1.050 2.082 2.082 2.082 2.082 Resmi dairelere 12 56 56 56 56 56 56 56 56 Bağlı ortaklıklara 13 İştiraklere 14 Yurt dışına 15 2.861 2.861 2.861 2.861 2.861 2.861 2.861 2.861 Diğer 16 7.922 7.922 40.808 15 40.823 11.230.033 11.833.864 23.063.897 11.270.841 11.833.879 23.104.720 11.278.763 11.833.879 23.112.642 3.309.999 280.515 3.590.514 14.588.762 12.114.394 26.703.156 Ticari borçlar toplamı 17 8.954 8.954 44.670 15 44.685 11.230.138 11.833.864 23.064.002 11.274.808 11.833.879 23.108.687 11.283.762 11.833.879 23.117.641 3.309.999 280.515 3.590.514 14.593.761 12.114.394 26.708.155 Diğer borçlar: KİT’lere 18 Resmi dairelere 19 9.844 9.844 9.844 9.844 9.844 9.844 9.844 9.844 Sosyal güvenlik kuruluşlarına 20 269 269 269 269 269 269 1.824 1.824 2.093 2.093 Bağlı ortaklıklara 21 İştiraklere 22 Yurt dışına 23 Diğer 24 732 732 3.634 3.634 78.679 78.679 82.313 82.313 83.045 83.045 43.702 43.702 126.747 126.747 Diğer borçlar toplamı 25 732 732 3.634 3.634 88.792 88.792 92.426 92.426 93.158 93.158 45.526 45.526 138.684 138.684 Diğer yabancı kaynaklar: İç sigorta fonları 26 3.063 3.063 46.639 46.639 28.209 28.209 74.848 74.848 77.911 77.911 77.911 77.911 Kıdem taz.karşılıkları 27 18.223 310.023 328.246 18.223 310.023 328.246 Dönem kârı.Haz.ödenecek kâr payı 28 175.009 175.009 175.009 175.009 175.009 175.009 Dönem kârı diğ.ort.öden.kâr payı 29 100.000 100.000 100.000 100.000 Dönem kârı öd.ver.ve yas.yük. 30 95 95 95 95 248.895 248.895 248.990 248.990 Ödenecek diğer vergiler 31 837 837 10.364 10.364 139.843 302 140.145 150.207 302 150.509 151.044 151.346 207.312 207.312 358.356 358.658 Diğer 32 2.050 2.050 7.336 7.336 300.823 29.704 330.527 308.159 29.704 337.863 310.209 29.704 339.913 2.108.171 2.108.171 310.209 2.137.875 2.448.084 Diğer yabancı kaynak toplamı 33 2.982 3.063 6.045 17.700 46.639 64.339 615.675 58.215 673.890 633.375 104.854 738.229 636.357 107.917 744.274 574.430 2.418.194 2.992.624 1.210.787 2.526.111 3.736.898 Negatif konsolidasyon şerefiyesi 34 Yabancı kaynaklar toplamı 35 12.668 3.063 15.731 66.004 46.654 112.658 12.349.476 12.954.516 25.303.992 12.415.480 13.001.170 25.416.650 12.428.148 13.004.233 25.432.381 125.881.227 16.662.794 142.544.021 138.309.375 29.667.027 167.976.402 Öz kaynaklar: Esas sermaye 36 1 1 182.000 182.000 182.000 182.000 182.001 182.001 2.500.000 2.500.000 2.682.001 2.682.001 Ödenmemiş sermaye (-) 37 Ödenmiş sermaye 38 1 1 182.000 182.000 182.000 182.000 182.001 182.001 2.500.000 2.500.000 2.682.001 2.682.001 Sermaye düzeltmesi olumlu farkları 39 11.275 11.275 11.275 11.275 11.275 11.275 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) 40 Tahsis serm.olmayan kuruluş.fon veya k. 41 73.276 73.276 73.276 73.276 73.276 73.276 73.276 73.276 Sermaye yedekleri 42 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 2.055.746 2.055.746 3.677.375 3.677.375 Kâr yedekleri 43 35.826 35.826 1.722.387 1.722.387 1.722.387 1.722.387 1.758.213 1.758.213 8.462.731 8.462.731 10.220.944 10.220.944 Geçmiş yıllar kârları 44 24.046 24.046 22.082.915 22.082.915 22.082.915 22.082.915 22.106.961 22.106.961 22.106.961 22.106.961 Geçmiş yıllar zararı (-) 45 (85.186) (85.186) (85.186) (85.186) (85.186) (85.186) (85.186) (85.186) Dönem kârının öz kay.kal. kısmı (+) 46/a 3.736 3.736 152.268 152.268 4.090.829 4.090.829 4.243.097 4.243.097 4.246.833 4.246.833 1.653.273 1.653.273 5.900.106 5.900.106 Dönem net zararı (-) 46/b Öz kaynak toplamı 47 74.884 74.884 2.056.655 2.056.655 27.783.463 27.783.463 29.840.118 29.840.118 29.915.002 29.915.002 14.671.750 14.671.750 44.586.752 44.586.752 Yaban. kaynak.sirayet eden zarar (-) 48 Azınlık payları 49 Azınlık paylarına sirayet eden zarar(-) 50 Kaynaklar toplamı 51 12.668 77.947 90.615 66.004 2.103.309 2.169.313 12.349.476 40.737.979 53.087.455 12.415.480 42.841.288 55.256.768 12.428.148 42.919.235 55.347.383 125.881.227 31.334.544 157.215.771 138.309.375 74.253.779 212.563.154
Sayıştay (Ek:7/1) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % I- Bir kuruluşun iştirak ettiği şirketler 1-Aktaş Elektrik Ticaret Anonim Şirketi 1.000 1.000 100,0 150 15,0 150 100,0 TETAŞ-Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. 2-Alidaş Alanya Liman İşl. AŞ 6.000 6.000 100,0 30 0,5 30 100,0 (701) T. Halk Bankası A.Ş 3-Ankara Civarı Pancar Ek. Kop. 827 827 100,0 0 0 AOÇ Atatürk Orman Çiftliği 4-Anten Teknik Hizmetler ve Verici Tesis İşletme AŞ 17.680 1.680 9,5 1.680 9,5 840 50,0 TRT T.Radyo ve Televizyon Kurumu 5-Arap Türk Bankası 440.000 440.000 100,0 67.900 15,4 67.900 100,0 70.506 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 6-Axa Sigorta AŞ 1.225.650 1.225.650 100,0 89.541 7,3 89.541 100,0 267.303 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 7-Bala-Can İşl. San ve Tic:AŞ 37.000 37.000 100,0 7.400 20,0 7.400 100,0 (5.273) TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü 8-Beytaş Beydağı Kireç San.ve Tic.AŞ 450 450 100,0 55 12,2 55 100,0 Sümer Holding A.Ş. 9-Birecik Barajı ve Hidroe.Sant.Tesis İşl. AŞ 35.260 35.260 100,0 10.578 30,0 10.578 100,0 165.949 165.949 1.568,8 EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ 10-Boğaziçi Konut Hiz.Yön.İşl.Tic.AŞ 2.800 2.800 100,0 28 1,0 28 100,0 520 TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 11-Çaysan Doğu Karadeniz Çay Entg.San AŞ 8.000 8.000 100,0 3.832 47,9 3.832 100,0 2.091 77 2,0 Çay-Kur Çay İşletmelerı Genel Müdürlüğü 12-ELTEM-TEK (Elektrik Tes.Müh.Hizm.ve Tic.AŞ) 2.500 2.500 100,0 1.175 47,0 1.175 100,0 139 TEİAŞ- Türkiye Elektrik İletim AŞ 13-Emek İnşaat İşl.AŞ 14.500 14.500 100,0 102 0,7 102 100,0 5.833 AOÇ Atatürk Orman Çiftliği 14-Emlak Konut GYO 3.800.000 3.800.000 100,0 1.874.730 49,3 1.874.830 100,0 951.203 180.940 9,7 TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 15-Emlak Pazarlama İnş.Proje Yön.ve Tic. AŞ 65.000 65.000 100,0 31.850 49,0 31.850 100,0 3.586 20.825 65,4 TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 16-Eti Soda AŞ 128.300 116.570 90,9 33.358 26,0 33.358 100,0 153.500 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 17-GEDAŞ Gayrimenkul Değerlendirme AŞ 700 700 100,0 343 49,0 343 100,0 (519) TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 18-Gübretaş 334.000 334.000 100,0 478 0,1 478 100,0 32.819 99 20,7 Sümer Holding A.Ş. 19-Güçbirliği Holding AŞ 30.000 30.000 100,0 21 0,1 21 100,0 (14.139) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 20-Güneş Sigorta 150.000 150.000 100,0 54.524 36,3 54.524 100,0 (53.692) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 21-Halk İnvest Ltd 1.056 1.056 100,0 1.056 100,0 1.056 100,0 0 0 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 22-İzmir Banliyö Taş.Sis.Tic.AŞ(İZBAN) 195.000 192.000 98,5 97.500 50,0 94.500 96,9 29.655 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 23-İzmir Enternasyonal Otelcilik AŞ 120 120 100,0 6 5,0 6 100,0 (12.745) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 24-Kazova Vasfi Diren Tar.İşl.San.veTic.AŞ 7.081 7.081 100,0 1.769 25,0 1.710 96,7 174 TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü 25-Kömür İşletmeleri AŞ 1.600 1.600 100,0 768 48,0 768 100,0 13.416 TKİ T.Kömür İşletmeleri Kurumu 26-Maksan Malatya Makine San. AŞ 1.525 1.525 100,0 475 31,1 475 100,0 257 TKB T.Kalkınma Bankası AŞ 27-Mannesman Boru End.TAŞ 141.750 141.750 100,0 1.916 1,4 1.916 100,0 36.703 249 13,0 Sümer Holding A.Ş. Sayfa toplamı 6.647.799 6.617.069 99,5 2.281.265 34,3 2.277.466 99,8 1.733.654 (87.069) 368.139 16,2
Genel Rapor • 2014 (Ek:7/2) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % Devreden toplam 6.647.799 6.617.069 99,5 2.281.265 34,3 2.277.466 99,8 1.733.654 (87.069) 368.139 16,2 28-Milli Reasürans TAŞ 660.000 660.000 100,0 16.431 2,5 16.431 100,0 59.802 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 29-NURTEK Elektik Üretim AŞ 10.000 10.000 100,0 3.000 30,0 3.000 100,0 (1.128) EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ 30-Pancar Ekicileri Koop. (Raporda bilgi yok) 269 269 100,0 T. Şeker Fabrikaları A.Ş. 31-Pankobirlik (Raporda bilgi yok) 20 20 100,0 T. Şeker Fabrikaları A.Ş. 32-SOYTEK Elektrik Sant. Tesis İşl. ve Tic.AŞ 3.522 2.598 73,8 528 15,0 506 95,8 (149) EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ 33-T.Sınai Kalkınma Bankası AŞ 1.500.000 1.500.000 100,0 125.662 8,4 125.662 100,0 326.057 22.200 17,7 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 34-T.Vakıflar Bankası TAO (1) 2.500.000 2.500.000 100,0 258 258 100,0 1.753.273 10 3,9 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 35-Taksim Otelcilik AŞ 334.257 334.257 100,0 170.474 51,0 170.474 100,0 1.911 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 36-TGT Enerji Üretim ve Ticaret AŞ 52.745 52.745 100,0 17 17 100,0 (2.445) EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ 37-TİAK Televizyon İzleme Araştırmaları AŞ 50 5 10,0 5 10,0 5 100,0 TRT T.Radyo ve Televizyon Kurumu 38-TMO-TOBB Tar.Ürün.Lis.Dep.San.ve Tic.AŞ 51.000 51.000 100,0 25.500 50,0 25.500 100,0 19 TMO Toprak Mahsulleri Ofisi 39-TOBAŞ Toplu K.-BŞ.Bel.İnş.Eml.Mim.Pr.AŞ 10.000 10.000 100,0 4.990 49,9 4.990 100,0 (3.231) TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 40-Tümaş Türk Müh.Müşavirlik Müteah. AŞ 3.000 3.000 100,0 1.470 49,0 1.470 100,0 908.006 416 28,3 Sümer Holding A.Ş. 41-Türk P-I Sigorta AŞ 6.000 6.000 100,0 1.000 16,7 1.000 100,0 (1.617) Ziraat Sigorta A.Ş. 42-Vakıf Emeklilik AŞ (2) 26.500 26.500 100,0 14.284 53,9 14.284 100,0 31.397 14.823 103,8 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 43-Vakıf Enerji ve Madencilik AŞ. (2) 85.000 85.000 100,0 55.675 65,5 55.675 100,0 (1.732) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 44-Vakıf Finans Fac. Hizm.AŞ.(2) 22.400 22.400 100,0 17.560 78,4 17.560 100,0 (7.247) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 45-Vakıf Gayrimenkul Değerleme AŞ.(2) 7.000 7.000 100,0 3.800 54,3 3.800 100,0 7.155 1.629 42,9 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 46-Vakıf İnş. Rest. Tic. AŞ. (2) 10.000 10.000 100,0 5.309 53,1 5.309 100,0 1.343 TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 47-Vakıf Menkul Kıymetler Yatırım Ort. AŞ.(2) 20.000 20.000 100,0 4.579 22,9 4.579 100,0 (1.445) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 48-Vakıf Portföy Yönetimi AŞ.(2) 3.000 3.000 100,0 3.000 100,0 3.000 100,0 2.044 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 49-Vakıf Yatırım Menkul Değerler AŞ.(2) 35.000 35.000 100,0 34.650 99,0 34.650 100,0 5.980 5.174 14,9 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 50-Vakıflar Finansal Kiralama AŞ.(2) 65.000 65.000 100,0 38.163 58,7 38.163 100,0 1.313 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 51-Vakıflar Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ.(2) 30.241 30.241 100,0 20.966 69,3 20.966 100,0 2.642 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 52-Yeni Çeltek Madencilik AŞ 55.000 55.000 100,0 8.800 16,0 8.800 100,0 9.700 TKİ T.Kömür İşletmeleri Kurumu 53-Yerteks Testil San ve Tic.AŞ 25 25 100,0 3 10,0 3 100,0 Sümer Holding A.Ş. 54-Yozgat Otelcilik 96 96 100,0 4 4,2 4 100,0 2 TKB T.Kalkınma Bankası AŞ Toplam (I) 12.137.635 12.105.936 99,7 2.837.682 23,4 2.833.861 99,9 4.844.298 (106.063) 412.391 14,6 (1) Özel Kanunu gereğince denetlenmekte olup, T.C. Ziraat Bankası’nın iştirak payını göstermektedir. (2) Özel kanunu gereğince denetime tabi olan Vakıfbank’ın iştirak payı %50’nin üzerinde olmakla birlikte, şirket denetime tabi değildir.
Sayıştay (Ek:7/3) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % II- Birden fazla kuruluşun iştirak ettiği şirketler: 1-Bankalararası Kart Merkezi AŞ 14.000 14.000 100,0 6.527 46,6 6.527 100,0 3.490 T.C.Ziraat Bankası A.Ş, T.Vakıflar Bankası T.A.O., T. Halk Bankası A.Ş 2-Borsa İstanbul AŞ 423.234 423.234 100,0 350 0,1 350 100,0 94.146 T.C.Ziraat Bankası A.Ş, T. Halk Bankası A., Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 3-Emeklilik Gözetim Merkezi 4.275 4.275 100,0 638 14,9 638 100,0 11 Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş., Halk Hayat ve Emeklilik A.Ş. 4-Halk Sigorta AŞ 94.000 94.000 100,0 83.833 89,2 83.833 100,0 56.539 35.631 45,0 T. Halk Bankası A., Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş. 5-Kobi Girişim Sermaye Yatırım Ortaklığı AŞ 38.000 38.000 100,0 12.599 33,2 12.599 100,0 508 T. Halk Bankası A.Ş., Halk Finansal Kiralama AŞ 6-Kredi Garanti Fonu A.Ş. 278.438 278.438 100,0 18.876 6,8 18.876 100,0 9.509 T.C.Ziraat Bankası A.Ş, Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş., T. Halk Bankası A.Ş., T.Vakıflar Bankası T.A.O. 7-Kredi Kayıt Bürosu AŞ 7.425 7.425 100,0 2.700 36,4 2.700 100,0 32.655 4.923 182,3 T.Vakıflar Bankası T.A.O., T. Halk Bankası A.Ş., T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 8-Mersin Serbest Bölge İşl. A.Ş. 5.402 5.402 100,0 1.222 22,6 1.222 100,0 7.127 1.187 97,1 TDİ T. Denizcilik İşlet. A.Ş., T. Halk Bankası A.Ş 9-Roketsan AŞ 147.053 147.053 100,0 14.604 9,9 14.604 100,0 233.982 1.198 8,2 T.Vakıflar Bankası T.A.O., MKE Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu 10-Tarım Sig. Havuz İşl.AŞ 5.283 5.283 100,0 440 8,3 440 100,0 1.134 Ziraat Sigorta A.Ş., Halk Sigorta AŞ 11-TC Merkez Bankası 25 25 100,0 5 20,3 5 100,0 8.641.644 1 11,6 T.C.Ziraat Bankası A.Ş., T. Halk Bankası A.Ş 12-Vakıf Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ 203.320 203.320 100,0 108.426 53,3 108.426 100,0 4.358 406 0,5 T.Vakıflar Bankası T.A.O, TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Toplam (II) 1.220.455 1.220.455 100,0 250.220 20,5 250.220 100,0 9.085.103 43.346 17,3 III- Tasfiye halinde olan ve faaliyet göstermeyen şirketler 1-T.H. Türk Ticaret Bankası 120.000 120.000 100,0 0 0 7.710 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 2-T.H.Azer-Tekel Sig.ve İçki Ür. Paz.Müş.Müess. 1.806 630 34,9 903 50,0 555 61,5 0 0 tta Gayrimenkul AŞ 3-T.H.Doğu Halk Holding AŞ 2.000 2.000 100,0 802 40,1 802 100,0 DOĞUSAN Boru Sanayii ve Ticaret A.Ş. 4-T.H.Et ve Balık Sanayi ve Tic.AŞ( Et-Paş) ESK Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 5-T.H.ETİTAŞ (Elektrik İm.Tes.San.ve Tic.AŞ) 7.400 7.400 100,0 3.561 48,1 3.561 100,0 TEİAŞ- Türkiye Elektrik İletim AŞ 6-T.H.Güney Sanayi AŞ 26.396 26.396 100,0 64 0,2 64 100,0 Sümer Holding A.Ş. 7-T.H.JTİ Central Asia 5.160 5.160 100,0 1.032 20,0 1.032 100,0 0 0 tta Gayrimenkul AŞ 8-T.H.Metaş İzmir Metalurji Fab.TAŞ 705 705 100,0 20 2,8 20 100,0 Sümer Holding A.Ş. 9-T.H.Metek Metal Teknoloji ve Yatırım AŞ 1 1 100,0 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 10-T.H.Sümer Teks.İşl.AŞ (Süti) 8 8 100,0 3 37,5 3 100,0 Sümer Holding A.Ş. 11-T.H.Şıhsan Halı İplik AŞ 0 0 0 0 Sümer Holding A.Ş. 12-T.H.Türk Suudi Yatırım Holding AŞ 5.800 5.800 100,0 2.302 39,7 2.302 100,0 1.506 Sümer Holding A.Ş., T.Kalkınma Bankası A.Ş. 13-T.H.Türkiye Krom İşletmeleri AŞ 17 17 100,0 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 14-T.H.World Vakıf UBB Ltd. 974 974 100,0 799 82,0 799 100,0 (4.867) T.Vakıflar Bankası T.A.O. 15-T.H.Yifaş Yeşilyurt Teks. San.AŞ 6 6 100,0 0 0,3 0 100,0 Sümer Holding A.Ş. Toplam (III) 170.255 169.079 99,3 9.504 5,6 9.156 96,3 9.216 (4.867)
Genel Rapor • 2014 (Ek:7/4) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % IV- Yabancı sermayeli şirketler ile başka ülke kanunlarına göre faaliyet gösteren şirketler 1-Azer Türk Bank ASC 147.875 147.875 100,0 18.292 12,4 18.292 100,0 238 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 2-BCC(Bureau Central de Compensation) 324 322 99,4 2 0,6 2 100,0 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 3-Borica Bankservice AD 4 4 100,0 8.172 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 4-BOTAŞ İnternational Limited (BIL) 671 671 100,0 671 100,0 671 100,0 224.572 BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşımacılığı AŞ 5-Demirhalkbank Nederland NV 317.033 317.033 100,0 74.716 23,6 74.716 100,0 26.122 4.246 5,7 T. Halk Bankası A.Ş 6-Demiryolu Araç. San. Tic. AŞ (EUROTEM) 6.000 6.000 100,0 900 15,0 900 100,0 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 7-Etimine S.A 19.920 19.920 100,0 14.940 75,0 14.940 100,0 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 8-Etiproducts 9.912 9.912 100,0 4.956 50,0 4.956 100,0 4.956 Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 9-Eurasiasat SAM 181.935 181.935 100,0 181.935 100,0 181.935 100,0 (6.474) TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşlet.AŞ 10-EUROFIMA 6.213.740 6.211.255 100,0 2.485 497 20,0 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 11-Euronews SA 68.440 10.950 16,0 10.950 16,0 10.950 100,0 TRT T.Radyo ve Televizyon Kurumu 12-Eutelsat Communication SA 4.528.533 4.528.533 100,0 2.143 2.143 100,0 641.758 2.567 119,8 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşlet.AŞ 13-Güneydoğu Avrupa Koordineli İhale Ofisi (SEE CEO) 792 792 100,0 113 14,3 113 100,0 TEİAŞ- Türkiye Elektrik İletim AŞ 14-Halk Banka AD Skopje 125.007 125.007 100,0 123.482 98,8 123.482 100,0 11.710 T. Halk Bankası A.Ş 15-ICF(Intercontainer-İnterfrigo) 53.738 53.119 98,8 618 1,2 618 100,0 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 16-İstanbul Risk Sermayesi Öncü Girişimi (İVCİ) 416.079 219.073 52,7 26.001 6,2 13.688 52,6 12.350 TKB T.Kalkınma Bankası AŞ 17-Kazakhstan Ziraat İnt. Bank 190.350 190.350 100,0 189.544 99,6 189.544 100,0 21.737 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 18-Kıbrıs Türk Denizcilik Ldt.Şti 4.082 4.082 100,0 2.082 51,0 2.082 100,0 186 TDİ T. Denizcilik İşletmeleri AŞ 19-Kıbrıs Türk Kıyı Em.ve Gemi Kur.Ltd.Şti. 5.314 5.314 100,0 2.599 48,9 2.599 100,0 (493) Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 20-Kıbrıs Türk Tütün End.Ldt.Şti. 3.174 3.174 100,0 1.619 51,0 1.619 100,0 1.214 114 7,0 tta Gayrimenkul AŞ 21-Kıbrıs Vakıflar Bankası Ltd. 40.000 40.000 100,0 6.000 15,0 6.000 100,0 758 T.Vakıflar Bankası T.A.O. Sayfa toplamı 12.332.919 12.075.317 97,9 664.052 5,4 649.751 97,8 953.773 (6.967) 6927 1,1
Sayıştay (Ek:7/5) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % Devreden toplam 12.332.919 12.075.317 97,9 664.052 5,4 649.751 97,8 953.773 (6.967) 6927 1,1 22-Macaristan Halk Bankası - Volksbank RT 328.581 328.581 100,0 1.948 0,6 1.948 100,0 (85.116) T. Halk Bankası A.Ş 23-Mastercard Inc.E. T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 24-Mercedes-Benz Türk AŞ 275.000 275.000 100,0 8.140 3,0 8.140 100,0 984.704 12.694 155,9 MKE Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu 25-NIC Nabucco Gas Pipeline İnternational Co. 503.103 503.103 100,0 53.739 10,7 53.739 100,0 BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşımacılığı AŞ 26-Pendrell Corporation (ICO Global Comm.Ltd) 1.227.569 1.227.569 100,0 8.053 0,7 8.053 100,0 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşlet.AŞ 27-Reytek Tütün San. ve Tic. AŞ 15.094 15.094 100,0 7.245 48,0 7.245 100,0 0 0 tta Gayrimenkul AŞ 28-Security Papers Ltd (Pakistan) 13.552 13.552 100,0 1.355 10,0 1.355 100,0 Sümer Holding A.Ş. 29-TPBTC(Turkish Petr.Baku Tiflis Ceyhan Ltd.) 23 23 100,0 23 100,0 23 100,0 104.410 TPAO T. Petrolleri AO 30-TPIC(Turkish Petroleum İnternational Com.) 2.137.650 2.137.650 100,0 2.137.650 100,0 2.137.650 100,0 54.473 BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşımacılığı AŞ 31-TPOC(Turkish Petroleum Overseas Comp.) 1.159.450 5.936 0,5 1.159.450 100,0 5.936 0,5 142.012 TPAO T. Petrolleri AO 32-TPSCP(Turkish Pet.Sout Caucas Pipeline Ltd.) 116 116 100,0 116 100,0 116 100,0 324 TPAO T. Petrolleri AO 33-Turkish Ziraat Bank Bosnia DD 86.622 86.622 100,0 58.902 68,0 58.902 100,0 5.494 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 34-Turkmen -Turkish Com. Bank 34.200 34.200 100,0 17.100 50,0 17.100 100,0 20.405 428 2,5 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 35-Turusgaz 80 80 100,0 28 35,0 28 100,0 155 BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşımacılığı AŞ 36-Uluslararası Garagum Ortaklar Bankası 16.072 16.072 100,0 177 1,1 177 100,0 12.271 T. Halk Bankası A.Ş 37-Uzbekistan-Turkish Bank 43.575 43.575 100,0 21.779 50,0 21.779 100,0 4.853 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 38-Vakıfbank İnternational AG 200.613 200.613 100,0 180.552 90,0 180.552 100,0 15.999 11.985 6,6 T.Vakıflar Bankası T.A.O. 39-Visa Inc.E. T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 40-Vostalpine Kardemir Dem. Sis.San. Tic.AŞ 17.595 17.595 100,0 2.639 15,0 2.639 100,0 (3.357) TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 41-Ziraat Bank (Moskow) CJSC 26.331 26.331 100,0 26.308 99,9 26.308 100,0 4.007 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. 42-Ziraat Bank İnternationl AG 365.248 365.248 100,0 365.248 100,0 365.248 100,0 28.501 T.C.Ziraat Bankası A.Ş. Ttoplam (IV) 18.783.393 17.372.277 92,5 4.714.504 25,1 3.546.689 75,2 2.331.381 (95.440) 32.034 0,9
Genel Rapor • 2014 (Ek:7/6) KİT’ler ve Sayıştay’ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakler İştirakin Kuruluş tarafından 2014 dönem sonucu Kuruluşa isabet eden temettü Bin TL Temettünün ödenmiş sermayeye oranı (%) Sermayeye katılan kuruluşlar Esas sermayesi Bin TL Ödenen sermayesi Bin TL Ödeme Oranıı % Taahhüt edilen Ödenen Kar Bin TL Zarar Bin TL Bin TL % Bin TL % V- %50’den fazlası kamu payı olan şirketler (1) 1-Halk Faktoring A.Ş. (2) 46.500 46.500 100,0 0 0 7.179 16,2 Halk Finansal Kiralama A.Ş., Halk Portföy Yönetimi A.Ş., Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş., Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 2-Halk Finansal Kiralama A.Ş. (2) 272.250 272.250 100,0 0 5.142 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Halk Sigorta A.Ş., Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş., Halk Portföy Yönetimi A.Ş. 3-Halk Gayrimenkul Yat.Ort.A.Ş. (2) 697.900 697.900 100,0 263 263 100,0 56.168 493 187,5 Halk Finansal Kiralama A.Ş.,Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 4-Halk Portföy Yönetimi A.Ş. (2) 5.000 5.000 100,0 1.250 25,0 1.250 100,0 2.847 11 1,0 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Halk Finansal Kiralama AŞ 5-Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ (2) 64.000 64.000 100,0 33 0,1 33 100,0 20.696 28,1 Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş. 6-Türkiye Kalkınma Bankası AŞ 160.000 160.000 100,0 0 Sümer Holding A.Ş. 7-Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. (3) 250.000 250.000 100,0 0 (59.601) Ziraat Teknoloji A.Ş. 8-Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. (3) 80.000 80.000 100,0 24 24 100,0 183.229 20.013 83.387,5 Ziraat Teknoloji A.Ş., Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. 9-Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş.(3) 8.500 8.500 100,0 2.134 25,1 2.134 100,0 3.096 Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 10-Ziraat Sigorta A.Ş. (3) 50.000 50.000 100,0 15 15 100,0 81.300 7.004 46.693,3 Ziraat Teknoloji A.Ş., Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. 11-Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş. (3) 60.000 60.000 100,0 14.400 24,0 14.400 100,0 11.893 2.019 25,0 Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. Ttoplam (V) 1.694.150 1.694.150 100,0 18.119 1,1 18.119 100,0 371.550 (59.601) 29.540 163,0 Genel toplam 34.005.888 32.561.897 95,8 7.830.029 23,0 6.658.045 85,0 16.641.548 (265.971) 517.311 7,8 (1) Sermayesinin %50’den fazlası kamu kuruluşlarına ait olduğundan, denetim raporu hazırlanmaktadır. (2) Sermayesinin %50’den fazlası T.Halk Bankası A.Ş.’ye ait olp, Bağlı ortaklık denetim raporu hazırlanmaktadır. (3) Sermayesinin %50’den fazlası T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ye ait olp, Bağlı ortaklık denetim raporu hazırlanmaktadır.
Genel Rapor • 2014 Sayıştay Denetlenen kuruluşların 2014 yılına ilişkin başlıca bilgileri (Ek: 8) Kuruluşlar Sermaye (Bin TL) Ödeme oranı % Kaynaklar (Bin TL) Varlıklar (Bin TL) Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam personel Net satış hasılatı (Bin TL) GSYH’ye katkı (Üretici fiyatları ile) (Bin TL) Tahakkuk eden vergiler (Bin TL) Yatırımlar için yapılan nakdi ödemeler (Bin TL) Dönem sonucu (Bin TL) Hazır değerler Alacaklar Sabit kıymetler Stoklar Diğer dönen varlıklar Diğer duran varlıklar Toplam Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL)Esas Ödenmiş Öz Yabancı Toplam Edinme değeri Birikmiş amortismanlar KİT’ler: Tarım: TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü 1.500.000 1.342.747 90 1.105.043 663.537 1.768.580 6.276 40.564 1.130.199 (266.488) 413.030 106.721 338.278 1.768.580 163 11.172 1.010 51.582 2.152 126.514 3.325 189.268 496.130 227.004 3.854 167.194 (124.681) Madencilik: Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 600.000 600.000 100 1.770.333 679.050 2.449.383 128.061 355.388 1.768.798 (641.922) 347.604 54.961 436.493 2.449.383 279 19.279 1.337 69.827 2.431 139.071 4.047 228.177 1.974.518 1.446.242 216.221 197.378 1.032.916 TKİ T.Kömür İşletmeleri Kurumu 1.000.000 1.000.000 100 1.870.453 1.373.349 3.243.802 5.117 2.155.510 636.324 (364.543) 152.020 191.184 468.190 3.243.802 172 10.851 1.512 78.752 3.704 238.157 5.388 327.760 2.342.530 1.235.846 179.461 56.878 (8.865) TKİ Ege Linyitleri İşletmesi Mües. Müdürlüğü 258.000 258.000 100 563.838 206.158 769.996 1.222 492.435 204.756 (144.829) 105.660 4.638 106.114 769.996 28 1.548 397 20.945 1.652 112.159 2.077 134.652 1.382.653 534.873 122.594 8.884 72.414 TKİ Garp Linyitleri İşletmesi Mües. Müd. 333.000 333.000 100 413.300 190.926 604.226 147 385.796 329.468 (176.694) 28.007 1.117 36.385 604.226 23 1.302 471 23.987 1.832 112.564 2.326 137.853 697.435 515.231 79.061 31.432 129.026 TPAO T. Petrolleri AO 3.000.000 3.000.000 100 7.638.648 3.342.965 10.981.613 155.787 6.938.817 5.015.423 (2.154.999) 837.677 106.744 82.164 10.981.613 4.824 522.328 4.824 522.328 2.482.372 3.516.246 518.292 912.604 839.412 TTK T.Taş Kömürü Kurumu 7.550.000 6.850.000 91 445.029 100.693 545.722 29.583 81.566 704.452 (405.271) 74.917 5.018 55.457 545.722 173 7.283 1.561 87.713 9.354 555.498 11.088 650.494 311.388 155.786 28.383 31.721 (580.760) TTK Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi 685.000 624.000 91 47.268 11.597 58.865 131 1.401 71.116 (35.316) 9.838 1.187 10.508 58.865 8 415 148 7.893 701 43.765 857 52.073 25.888 5.720 249 2.187 (59.987) TTK Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi 810.000 729.000 90 20.983 25.691 46.674 376 4.541 69.237 (38.444) 5.625 315 5.024 46.674 7 360 133 7.001 1.071 70.789 1.211 78.150 37.847 10.416 8.316 3.693 (74.007) TTK Karadon Taşkömürü İşletme Müessesesi 2.580.000 2.342.000 91 120.572 30.647 151.219 375 18.417 232.883 (144.966) 19.779 902 23.829 151.219 17 808 315 16.950 3.274 191.656 3.606 209.414 95.630 30.799 9.961 7.184 (209.308) TTK Kozlu Taşkömürü İşletme Müessesesi 1.585.000 1.390.000 88 48.326 49.030 97.356 341 408 186.264 (109.169) 10.945 676 7.891 97.356 18 869 205 11.042 1.856 108.978 2.079 120.889 55.592 12.381 3.573 8.434 (129.140) TTK Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi 1.765.000 1.661.000 94 121.334 15.200 136.534 1.226 74.513 95.620 (53.585) 10.555 8.205 136.534 13 746 219 11.782 1.685 104.604 1.917 117.132 64.360 22.702 6.701 2.773 (105.443) İmalat: Çay-Kur Çay İşletmelerı Genel Müdürlüğü 1.240.000 1.236.413 100 1.039.168 760.004 1.799.172 10.703 925.650 548.316 (346.781) 642.365 7.405 11.514 1.799.172 464 29.854 953 47.805 5.558 306.801 6.975 384.460 1.957.826 412.494 78.610 76.859 12.062 DOĞUSAN Boru Sanayii ve Ticaret A.Ş. 20.000 20.000 100 19.498 4.293 23.791 131 798 42.579 (25.440) 1.595 7 4.121 23.791 18 1.133 18 1.133 1.351 131 216 (1.528) ESK Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 780.000 780.000 100 172.769 144.175 316.944 10.520 60.247 256.253 (75.249) 58.737 5.540 896 316.944 113 8.572 294 13.544 702 39.335 1.109 61.451 604.218 (11.653) 1.689 19.770 (91.142) MKE Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu 600.000 472.126 79 853.415 619.072 1.472.487 255.169 113.543 4.752.226 (4.249.977) 436.947 49.619 114.960 1.472.487 301 19.259 2.228 117.499 2.992 200.492 5.521 337.250 799.461 532.792 27.583 47.662 5.759 T. Şeker Fabrikaları A.Ş. 2.117.997 2.117.997 100 1.791.592 2.087.362 3.878.954 5.232 773.658 2.063.496 (1.464.282) 2.450.036 50.033 781 3.878.954 251 16.264 1.708 96.109 8.477 634.154 10.436 746.527 3.098.310 755.292 178.570 29.455 (197.026) T.Demiryolu Makinaları San.A.Ş. ( TÜDEMSAŞ ) 180.000 161.640 90 90.461 27.981 118.442 2.357 11.135 52.894 (30.204) 59.569 22.086 605 118.442 51 3.941 243 13.242 984 70.187 1.278 87.370 193.190 91.703 521 5.208 1.687 T.Lokomotif ve Motor San.A.Ş. ( TÜLOMSAŞ ) 150.000 150.000 100 159.348 151.058 310.406 1.892 54.368 63.578 (42.398) 204.231 25.621 3.114 310.406 88 5.921 268 14.554 1.093 74.895 1.449 95.370 271.895 114.962 998 6.985 3.702 T.Vagon Sanayii A.Ş. ( TÜVASAŞ ) 180.000 180.000 100 120.492 106.664 227.156 1.828 258 94.303 (64.403) 155.780 29.966 9.424 227.156 63 4.409 277 15.437 714 51.081 1.054 70.927 146.491 84.946 124 10.234 13 TEMSAN T. Elektromekanik Sanayii 210.000 210.000 100 41.246 50.232 91.478 254 6.600 40.459 (26.582) 33.181 20.450 17.116 91.478 294 19.218 294 19.218 13.355 6.868 2.401 1.605 (23.080) TH Karadeniz Bakır İşl. AŞ 100.000 100.000 100 132.509 1.520 134.029 32.354 100.000 34 (34) 1.675 134.029 11 857 11 857 1.131 1.143 1.976 Enerji: Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş. 1.000 1.000 100 109.732 905 110.637 68.109 739 75.335 (33.904) 358 110.637 1 61 2 117 3 178 (703) 425 3 1.977 EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ 5.600.000 5.600.000 100 15.153.892 5.851.234 21.005.126 12.122 6.659.403 21.311.559 (9.462.845) 717.368 388.181 1.379.338 21.005.126 368 24.427 3.455 180.491 7.422 658.879 11.245 863.797 8.105.681 233.601 108.241 292.097 (2.527.342) Kemerköy Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.(KEAS) 50 50 100 290.990 26.685 317.675 43 294.222 46 (45) 4 23.405 0 317.675 3 273 100 5.090 242 24.372 345 29.735 313.650 72.973 11.637 3.190 (201.910) Soma Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.(SEAŞ) 50 50 100 1.170.690 213.710 1.384.400 609 739.582 2.619.707 (2.282.050) 92.196 75.471 138.885 1.384.400 13 832 172 8.594 832 67.318 1.017 76.744 808.522 109.133 16.559 39.403 116.627 TEDAŞ T. Elektrik Dağıtım AŞ (F) 22.000.000 18.314.603 83 4.041.088 6.565.037 10.606.125 1.193 4.598.400 8.413.200 (5.277.783) 628 2.865.994 4.493 10.606.125 148 8.707 550 31.847 816 54.204 1.514 94.758 11.801 6.298 9.621 (539.853) TEİAŞ- Türkiye Elektrik İletim AŞ 5.000.000 5.000.000 100 8.525.431 4.422.427 12.947.858 995.558 966.881 16.583.015 (7.981.404) 78.540 1.378.712 926.556 12.947.858 350 22.148 4.165 216.007 3.529 306.018 8.044 544.173 22.593.892 2.326.185 418.377 1.557.777 1.422.558 TETAŞ-Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. 179.000 111.596 62 1.060.974 2.485.843 3.546.817 905.562 2.577.208 4.527 (3.193) 17 61.838 858 3.546.817 43 3.185 142 8.233 15 1.081 200 12.499 20.901.156 (84.498) 41.477 1.149 25.429 Yeniköy-Yatağan Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.(YEAŞ) 50 50 100 0 77.470 77.470 3.276 45.346 20.569 (11.866) 44 19.575 526 77.470 30 2.401 391 19.958 1.094 91.520 1.515 113.879 530.798 400.148 7.518 5.552 (903.946) Ticaret: DMO Devlet Malzeme Ofisi 130.582 82.946 64 343.828 1.154.824 1.498.652 1.211.784 84.545 160.587 (56.935) 96.584 2.087 1.498.652 94 6.005 737 38.334 144 9.939 975 54.278 2.198.000 110.352 53.313 8.292 137.144 TMO Toprak Mahsulleri Ofisi 2.050.000 2.050.000 100 3.477.776 1.361.445 4.839.221 284.673 985.017 2.549.169 (1.689.718) 2.523.299 156.772 30.009 4.839.221 188 12.038 2.995 154.054 258 15.270 3.441 181.362 3.435.170 532.185 50.180 59.915 70.073 Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 320.000 320.000 100 345.655 508.543 854.198 136.361 418.662 56.069 (19.299) 110.435 36.452 115.518 854.198 133 14.151 133 14.151 2.543.709 94.663 673.651 6.316 53.262 Ulaştırma haberleşme: BOTAŞ Boru Hatları İle Petrol Taşımacılığı AŞ 3.000.000 2.905.000 97 8.179.652 10.626.653 18.806.305 1.423.162 8.110.116 8.475.527 (4.371.594) 1.985.385 986.429 2.197.280 18.806.305 2.897 322.008 2.897 322.008 37.465.183 (1.151.819) 1.118.995 535.734 (587.278) DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi 2.956.801 2.956.801 100 3.970.571 2.632.886 6.603.457 789.077 375.109 7.956.797 (2.669.679) 29.072 39.718 83.363 6.603.457 361 30.685 8.618 627.401 8.979 658.086 2.752.483 2.319.822 527.452 630.316 918.923 Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 51.095 51.095 100 258.883 181.304 440.187 137.776 10.515 617.332 (335.214) 5.109 1.920 2.749 440.187 0 2.136 227.766 2.136 227.766 525.427 (79.978) 46.510 27.168 228.345 PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ 1.100.000 981.530 89 1.649.411 1.714.921 3.364.332 1.770.877 69.551 1.954.363 (532.195) 27.300 46.203 28.233 3.364.332 509 37.427 25.687 1.207.912 598 48.160 26.794 1.293.499 2.149.462 1.578.724 377.937 144.746 287.925 TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi 42.500.000 35.834.729 84 24.255.879 3.547.687 27.803.566 61.499 3.151.136 25.545.970 (6.197.055) 1.007.119 2.607.817 1.627.080 27.803.566 1.064 68.458 14.263 825.130 13.562 1.008.342 28.889 1.901.930 1.317.223 683.491 15.624 3.868.692 (2.261.134) TDİ T. Denizcilik İşletmeleri AŞ 220.948 131.016 59 57.348 35.445 92.793 17.186 12.707 109.824 (57.293) 187 822 9.360 92.793 287 24.467 287 24.467 27.452 (15.057) 936 224 (20.825) TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. 1.474.816 1.474.816 100 1.736.586 244.284 1.980.870 159.616 322.601 1.843.598 (499.923) 38.769 14.213 101.996 1.980.870 856 106.445 856 106.445 683.059 201.260 91.066 285.110 79.128 Diğer hizmetler: Arıcak Turizm ve Ticaret AŞ 1.250 1.250 100 7.235 2.411 9.646 0 677 16.184 (7.282) 40 27 9.646 (54) 46 (526) Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş. 14.000 14.000 100 18.089 10.380 28.469 5.339 7.099 6.068 (4.646) 31 11.907 2.671 28.469 247 18.488 247 18.488 85.937 23.600 3.990 1.919 2.248 Halk Gayrımenkul Yatırım Ortaklığı AŞ 697.900 697.900 100 803.620 132.912 936.532 4.608 38.677 744.114 (28.593) 47.486 59.217 71.023 936.532 36 4.863 36 4.863 70.321 50.563 20.644 56.168 Sümer Holding A.Ş. 2.799.080 2.640.264 94 10.817 76.513 87.330 8 5.958 100.052 (34.726) 4.385 1.863 9.790 87.330 20 1.628 105 6.429 59 4.066 184 12.123 7.042 4.922 2.152 194 (9.753) tta Gayrimenkul AŞ 5.000.000 3.632.796 73 0 72.673 72.673 2.657 1.591 41.415 (19.694) 5.176 1.062 40.466 72.673 23 1.911 65 3.531 124 8.240 212 13.682 4.855 (2.194) 2.918 480 (33.219) TÜBİTAK Marmara Teknokent A.Ş. 500 500 100 29.979 1.642 31.621 21.392 3.059 12.715 (5.868) 76 106 141 31.621 30 2.222 30 2.222 13.774 6.598 557 196 4.240 Vakıf İnşaat Restorasyon ve Tic. A.Ş. 10.000 10.000 100 9.899 2.771 12.670 10.876 198 169 (109) 11 1.512 13 12.670 22 1.403 22 1.403 59.076 1.543 1.333 1.343 Ziraat Teknoloji A.Ş. 5.000 5.000 100 9.923 23.343 33.266 9.387 5.982 3.210 (1.422) 3.807 12.302 33.266 458 59.954 458 59.954 80.362 79.955 1.372 6.265 Bankacılık: Eximbank - T. İhracat Kredi Bankası A.Ş. 2.400.000 2.400.000 100 4.293.565 29.448.712 33.742.277 1.066.753 32.129.843 35.716 (17.950) 229 387.810 139.876 33.742.277 503 74.322 503 74.322 412 8.161 427.009 İller Bankası AŞ 18.000.000 9.402.380 52 11.031.098 5.266.043 16.297.141 4.377.610 11.526.970 231.442 (77.065) 2.273 64.364 171.547 16.297.141 4 2.393 201.723 252 16.511 2.649 218.234 1.019.831 170.658 1.914 709.283 T. Halk Bankası A.Ş. (F) 1.250.000 1.250.000 100 16.315.345 136.970.417 153.285.762 21.510.803 101.003.325 1.892.451 (712.337) 13.276 5.684.879 23.893.365 153.285.762 1.221.021 1.221.021 4.972.810 157.923 122.077 2.727.255 T.C. Ziraat Bankası AŞ (F) 2.500.000 2.500.000 100 28.078.846 214.112.585 242.191.431 32.244.007 137.857.134 5.775.674 (1.092.060) 4.328 54.789.911 12.612.437 242.191.431 24.142 1.649.900 24.142 1.649.900 8.411.731 1.926.971 5.178.733 TH T. Emlak Bankası A.Ş. 750.000 749.000 100 1.338.056 1.055.629 2.393.685 228.943 865.499 939 (860) 1.299.164 2.393.685 55 3.934 55 3.934 88.486 32.588 137.151 TKB T.Kalkınma Bankası AŞ (F) 160.000 160.000 100 642.599 3.268.386 3.910.985 278.411 3.432.507 154.037 (84.457) 67 26.218 104.202 3.910.985 643 50.114 643 50.114 164.341 13.695 3.380 59.179 Sigorta: Halk Hayat ve Emeklilik A.Ş. 183.000 183.000 100 215.963 425.459 641.422 329.753 21.871 5.450 (3.597) 282.510 5.435 641.422 330 24.228 330 24.228 153.189 24.620 1.450 88.032 Halk Sigorta AŞ 94.000 94.000 100 178.449 445.702 624.151 428.846 64.317 7.756 (4.833) 120.106 7.959 624.151 233 17.917 233 17.917 34.280 13.494 786 45.967 Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. 80.000 80.000 100 141.740 1.977.227 2.118.967 950.090 838.348 1.924 (939) 318.628 10.916 2.118.967 276 23.868 276 23.868 81.782 44.243 1.007 144.681 Ziraat Sigorta A.Ş. 50.000 50.000 100 109.278 359.569 468.847 307.673 70.252 2.027 (819) 81.633 8.081 468.847 175 16.446 175 16.446 75.695 65.812 1.332 64.864 Diğer mali kuruluşlar: Halk Faktoring AŞ 40.000 40.000 100 48.001 323.746 371.747 2.166 366.894 639 (211) 2.112 147 371.747 41 4.475 41 4.475 22.076 6.358 296 9.339 Halk Finansal Kiralama AŞ 272.250 272.250 100 298.825 1.751.581 2.050.406 82.698 1.930.125 1.667 (1.265) 36.481 700 2.050.406 75 6.495 75 6.495 120.557 84.757 463 6.409 Halk Portföy Yönetimi AŞ 5.000 5.000 100 8.162 1.753 9.915 8.207 832 267 (123) 549 183 9.915 18 2.787 18 2.787 6.535 5.318 750 149 2.847 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 64.000 64.000 100 91.560 60.067 151.627 80.304 30.516 3.095 (2.438) 34.810 5.340 151.627 124 12.670 124 12.670 391.688 15.326 2.733 920 20.696 TH Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ 5.000 5.000 100 6.816 251 7.067 6.995 99 (96) 69 0 7.067 3 129 3 129 (104) 89 454 Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. 250.000 250.000 100 199.633 1.704.487 1.904.120 21.324 1.861.025 1.822 (1.094) 21.043 1.904.120 74 8.601 74 8.601 99.222 50.868 628 (51.115) Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. 8.500 8.500 100 12.306 1.276 13.582 12.015 825 617 (312) 72 365 13.582 23 3.192 23 3.192 8.395 6.817 1.451 3.939 Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 60.000 60.000 100 71.109 24.482 95.591 37.814 23.619 2.635 (2.028) 27.645 5.906 95.591 100 10.397 100 10.397 5.874.700 15.872 4.826 11.893 Diğer kuruluşlar: Tarım: AOÇ Atatürk Orman Çiftliği 1 1 100 74.884 15.731 90.615 7.326 41.396 57.085 (31.106) 15.813 101 90.615 83 3.524 265 16.769 348 20.293 64.658 2.275 6.050 2.950 4.763 Ulaştırma haberleşme: TRT T.Radyo ve Televizyon Kurumu 182.000 182.000 100 2.056.655 112.658 2.169.313 595.402 72.739 832.471 (476.193) 66.966 282.740 795.188 2.169.313 7.171 529.390 7.171 529.390 1.548.449 724.802 38.382 30.390 152.268 Diğer hizmetler: İstanbul Olimpiyat Oyunları Haz.ve Düz.Kurulu 339.958 1.580 341.538 25.503 13.531 315.704 (79.717) 66.459 58 341.538 41 3.600 41 3.600 2.542 167 6.381 63.544 MPİ Milli Piyango İdaresi 20.075 713.109 733.184 543.002 155.626 47.424 (27.349) 11.546 2.607 328 733.184 591 27.505 591 27.505 751.947 425.171 568.588 2.032 481.148 Şeker Kurumu 10.783 391 11.174 4.881 712 7.507 (1.981) 13 5 37 11.174 52 4.704 52 4.704 8.042 6.452 25 32 1.369 TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 27.412.647 24.588.912 52.001.559 694.266 30.714.965 57.893 7.174.269 11.199.364 2.160.802 52.001.559 38 1.637 620 50.836 658 52.473 6.851.977 3.148.574 43.257 7.260 4.025.916 Bankacılık: T.Vakıflar Bankası T.A.O. 2.500.000 2.500.000 100 14.671.750 142.544.021 157.215.771 23.567.178 106.676.292 1.679.170 (970.170) 9.164 3.581.564 22.672.573 157.215.771 14.691 1.167.758 14.691 1.167.758 4.942.754 706.885 67.268 2.213.676
Yayın İşleri Müdürlüğü 06520 Balgat / ANKARA