KAMU İŞLETMELERİ 2013 YILI GENEL RAPORU KAMU İŞLETMELERİ 2013 YILI GENEL RAPORU

ISSN : 2146 - 7439 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2013 YILI GENEL RAPORU
KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ DİĞER KURULUŞLAR İŞTİRAKLER ISSN : 2146 - 7439 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI KAMU İŞLETMELERİ 2013 YILI GENEL RAPORU
KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ DİĞER KURULUŞLAR İŞTİRAKLER T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI

SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince kamuoyuna duyurulmak amacıyla hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Sayıştay’ca denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi yansıtmaktadır. Rapor bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem bilimsel ve akademik araştırmalarda ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Genel Rapor, Kamu İşletmelerinin yıllık denetim raporlarından farklı olarak, TBMM veya diğer merciler tarafından görüşme konusu olmayıp, yalnızca kamuoyunun bilgisine sunulan bir rapordur. Raporda 2009-2013 yıllarını kapsayan beş yıllık sürece ilişkin kıyaslamalı tablolar, değerlendirme ve analizler yer almaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı ISBN : 978-975-7590-14-9 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 27.01.2014 tarih ve 2014/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. ISBN : 978-975-7590-21-7 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 17.12.2014 tarih ve 2014/160 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince kamuoyuna duyurulmak amacıyla hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Sayıştay’ca denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi yansıtmaktadır. Rapor bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem bilimsel ve akademik araştırmalarda ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Genel Rapor, Kamu İşletmelerinin yıllık denetim raporlarından farklı olarak, TBMM veya diğer merciler tarafından görüşme konusu olmayıp, yalnızca kamuoyunun bilgisine sunulan bir rapordur. Raporda 2009-2013 yıllarını kapsayan beş yıllık sürece ilişkin kıyaslamalı tablolar, değerlendirme ve analizler yer almaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı ISBN : 978-975-7590-14-9 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 27.01.2014 tarih ve 2014/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.

SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince kamuoyuna duyurulmak amacıyla hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Sayıştay’ca denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi yansıtmaktadır. Rapor bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem bilimsel ve akademik araştırmalarda ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Genel Rapor, Kamu İşletmelerinin yıllık denetim raporlarından farklı olarak, TBMM veya diğer merciler tarafından görüşme konusu olmayıp, yalnızca kamuoyunun bilgisine sunulan bir rapordur. Raporda 2009-2013 yıllarını kapsayan beş yıllık sürece ilişkin kıyaslamalı tablolar, değerlendirme ve analizler yer almaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı ISBN : 978-975-7590-14-9 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 27.01.2014 tarih ve 2014/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. ISBN : 978-975-7590-21-7 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 17.12.2014 tarih ve 2014/160 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. SUNUŞ 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince kamuoyuna duyurulmak amacıyla hazırlanan Kamu İşletmeleri Genel Raporu, Sayıştay’ca denetlenen tüm kamu işletmelerinin yıllık faaliyet sonuçlarından hareketle toplu bir bakış ve değerlendirmeyi yansıtmaktadır. Rapor bu haliyle hem ileriye dönük kamu politikalarının belirlenmesinde, hem bilimsel ve akademik araştırmalarda ilgililer açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Genel Rapor, Kamu İşletmelerinin yıllık denetim raporlarından farklı olarak, TBMM veya diğer merciler tarafından görüşme konusu olmayıp, yalnızca kamuoyunun bilgisine sunulan bir rapordur. Raporda 2009-2013 yıllarını kapsayan beş yıllık sürece ilişkin kıyaslamalı tablolar, değerlendirme ve analizler yer almaktadır. Raporun; kamu idarelerinin etkin, verimli, ekonomik ve hukuka uygun biçimde faaliyet göstermesi, kamu kaynaklarının öngörülen amaç, hedef, kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olarak elde edilmesi, saklanması ve kullanılması konusunda yararlı olacağını ümit ediyorum. Doç. Dr. Recai AKYEL Sayıştay Başkanı ISBN : 978-975-7590-14-9 ISSN : 2146 - 7439 Bu rapor; 03.12.2010 tarih ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 43 üncü maddesi gereğince düzenlenmiş, Rapor Değerlendirme Kurulu’nun 27.01.2014 tarih ve 2014/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir.

İÇİNDEKİLER Sayfa GİRİŞ........................................................................................................................... - RAPORDA YER ALAN KISALTMALAR ............................................................ - RAPORDA YER ALAN ÇİZELGELER …………………………………………. - I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ A- KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TANIMI, KURULUŞ NEDENLERİ, TARİHÇESİ, HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 1-Kamu iktisadi teşebbüsü kavramı ve kapsamı ..................................................... 1 2-Kamu iktisadi teşebbüslerinin kuruluş nedenleri.................................................. 3 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin tarihçesi ............................................................... 4 4-Kamu iktisadi teşebbüslerinin hukuki yapısı ....................................................... 8 5-Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi ............................................................... 10 B- KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ
İÇİNDEKİ YERİ 1-Ekonomik gelişmeler ve politikalar ..................................................................... 14
a)Dünya ekonomisindeki gelişmeler.................................................................... 14
b)Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ................................................................. 15 2-Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar .................................... 18 3- Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye ekonomisi içindeki yeri ........................ 20
a)İstihdam yönünden .......................................................................................... 22
b)Üretim yönünden ............................................................................................. 24
ba)Mal ve hizmet üretimi yönünden ................................................................ 24
bb)Mali kuruluşlar yönünden ........................................................................... 26
c)Yatırımlar yönünden ........................................................................................ 30
d)Hazine ile ilişkiler yönünden ........................................................................... 31
e)Gayri safi yurt içi hasılaya katkı yönünden ...................................................... 33 C- İSTİHDAM 1-İstihdamla ilgili hedef ve politikalar ..................................................................... 37 2-Personel istihdamı şekilleri, ilgili mevzuat ve gelişmeler ..................................... 39 3-Personel sayıları ve personele yapılan harcamalar ............................................... 41 4-Statülerine göre personel sayıları ve personel harcamaları ................................... 46 5-Personelle ilgili sosyal konular ............................................................................. 56 D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum ................................................................................................. 59 2-Sektörler itibarıyla mali durum ........................................................................... 68 3-Finansman programı ve gerçekleşmesi ................................................................ 81 E- İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar .................................................................................................................. 85 2-Üretim ................................................................................................................... 92
a)İşletmeci kuruluşlar .......................................................................................... 92
b)Mali kuruluşlar ................................................................................................. 104 3-Satışlar ................................................................................................................. 123 4-Stoklar ................................................................................................................. 129 5-İşletme sonuçları ................................................................................................... 132 F- YATIRIMLAR 1-Genel durum ....................................................................................................... 154 2-Yatırımların sektörel dağılımı ............................................................................ 157

G- ÖZELLEŞTİRME ÇALIŞMALARI 1-Özelleştirme politikaları ..................................................................................... 159 2-Mevzuat ............................................................................................................... 159 3-Özelleştirme uygulamaları .................................................................................. 160 II. DİĞER KURULUŞLAR A- DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 166 B- DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ 166 C- İSTİHDAM 1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar .................... 169 2-Personelle ilgili sosyal konular ........................................................................... 174 D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum .............................................................................................. 175 2-Sektörler itibarıyla mali durum ………….......................................................... 182 3-Finansman programı ve gerçekleşmesi .............................................................. 188 E- İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar ............................................................................................................... 189 2-Üretim ................................................................................................................ 191 a)İşletmeci kuruluşlar ......................................................................................... 191 b)Mali kuruluşlar .............................................................................................. 194 3-Satışlar ............................................................................................................... 196 4-Stoklar ................................................................................................................ 197 5-İşletme sonuçları ................................................................................................ 199 F- YATIRIMLAR 214 III. İŞTİRAKLER A- İŞTİRAK TANIMI, İŞTİRAK NEDENLERİ, HUKUKİ YAPI VE DENETİM ŞEKLİ 215 1-İştirak tanımı, iştirak nedenleri, hukuki yapı...................................................... 215 2-İştiraklerin denetimi .......................................................................................... 218 B- İŞTİRAK UYGULAMALARI 218 IV. DENETLENEN KURULUŞLARIN GENEL VE ORTAK SORUNLARI İLE ÖNERİLER 1-İstihdamla ilgili sorunlar ve öneriler ................................................................... 221 2-Mali durumla ilgili sorunlar ve öneriler ............................................................... 221 3-İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler .................................................. 222 a)Alımlar ve stoklarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................. 222 b)Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler ..................................................... 222 4-Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler.................................................................. 222 EKLER......................................................................................................................... 225

GİRİŞ Cumhuriyetin ilanından sonra özel sektör ağırlıklı ekonomik politikalar benimsenmiş olmakla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan kuruluşları işletmek üzere bazı düzenlemeler yapılmış, yeni teşebbüsler kurulmaya devam edilmiştir. 1920’li yılların sonunda ortaya çıkan Dünya ekonomik krizi, 1930’lu yıllarda devlet işletmelerinin önemini bir kat daha artırmış, devletçilik politikalarının ön plana çıkarılmasında etkili olmuştur. Diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de sosyal ve özellikle ekonomik nedenlerle ihtiyaç duyulan devlete ait kuruluşların genel ekonomi içindeki önem ve ağırlığı 2000’li yıllara kadar devam etmiştir. Ekonomik ve siyasi sistemi ne olursa olsun, her ülkede az veya çok sayıda yer alan bu kuruluşlar, ülkemizde esas itibarıyla iktisadi alanda ticari faaliyette bulunmak üzere kurulmuşlardır. Son yıllarda hızlanan özelleştirme çalışmaları kapsamında; iktisadi devlet teşekküllerinde olduğu gibi, sahalarında tekel olmanın yanı sıra temel mal ve hizmet üretme işlevlerine sahip olan kamu iktisadi kuruluşlarının bu statüleri ile işlevleri de daraltılmıştır. KİT’lerin işlevlerinin özel sektöre devredilmesine yönelik çalışmalar, 1984 yılında yürürlüğe konulan Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılmasına Dair 2983 sayılı ve 1986 yılında yürürlüğe konulan 3291 sayılı kanunlarla başlatılmıştır. 1994 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı Kanunla genel özelleştirme uygulamaları, 2000 yılında yürürlüğe giren 4502 ve 4603 sayılı kanunlarla telekomünikasyon işlemlerinin ve kamu bankalarının özelleştirilmesi hususları düzenlenmiştir. Enerji sektöründe faaliyet gösterecek özel sektörle ilgili düzenlemeler; 1984 yılında 3096 sayılı, 1994 yılında 4046 sayılı, 1997 yılında 4283 sayılı kanunlarla yapılırken, MPİ’nin uhdesinde bulunan şans oyunlarının lisans verilmek suretiyle özelleştirilmesine ilişkin hususlar 2003 yılında 4971 sayılı, 2008 yılında 5793 sayılı kanunlarla, şans oyunlarının düzenlenmesiyle ilgili iş ve hizmetlerin özel hukuk sözleşmeleriyle Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş anonim şirketlere yaptırılmasına ilişkin hususlar da 2010 yılında 6009 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Her ülke için geçerli tek bir KİT tanımı bulunmamaktadır. Türkiye’de Anayasada, KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesine ilişkin 3346 sayılı Kanunda ve KİT’lerin hukukunu düzenleyen 233 sayılı KHK’da farklı KİT tanımları bulunmaktadır. Özelleştirme uygulamalarını düzenleyen kanunların kapsamına alınan kuruluşlar da KİT’lerle ilgili yasal çerçeveyi düzenleyen 233 sayılı KHK’nın dışına çıkarılarak özel hukuk hükümlerine tabi tutulmaktadırlar. Yıllık olarak hazırlanan “Kamu İşletmeleri Genel Raporu”; KİT’ler, diğer kuruluşlar ve iştirakler bölümlerinden oluşmakta olup, veriler yıllar itibarıyla karşılaştırmaya imkan vermesi için beş yıllık olarak yer almaktadır. Raporda, kuruluşlar; tarihçe, hukuki yapı ve denetim, Türkiye ekonomisi içindeki yeri, istihdam durumu, mali bünye ve finansman durumu, işletme çalışmaları, yatırımlar, KİT’lerle ilgili özelleştirme çalışmalarını ve iştiraklerine ilişkin bilgileri içerecek şekilde değerlendirilmiş, denetime tabi kuruluşlarda tespit edilen genel mahiyetteki sorunlar ve öneriler ayrı bir bölüm başlığı altında verilmiştir. 2010 yılına kadar hazırlanan genel raporlarda yer alan çizelge ve bilgilerdeki KİT ayrımı; esas olarak 233 sayılı KHK kapsamındaki KİT tanımına göre yapılmış ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, Türk Telekomünikasyon AŞ’nin 233 sayılı KHK’nın ekindeki “B- Kamu İktisadi Kuruluşları (KİK)” bölümünde yer alan kuruluşlar listesinden çıkarılmasını düzenleyen ve bazı kanunlarda değişiklik yapan 4502 sayılı Kanun, 4603 sayılı üç kamu bankası hakkındaki Kanun kapsamında kamu sermaye payı %50’nin altına düşmemiş kuruluşlar ile T.Kalkınma Bankası AŞ, İller Bankası AŞ, T. İhracat Kredi Bankası AŞ ve Türksat Uydu Haberleşme ve İşletme AŞ KİT’ler içinde değerlendirilmiştir. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu kapsamında tüm kuruluşlar, bir bütün içinde denetime tabi olduğundan, 2011 yılından itibaren hazırlanan genel raporlarda KİT tanımı, Anayasa’daki tanımı çerçevesinde, belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıkları içerecek şekilde genişletilmiş ve daha önce diğer kuruluşlar arasında

değerlendirilen bazı kuruluşlar KİT’ler içine alınmıştır. Kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde kuruluşların bölümler arasındaki değişimden kaynaklanan etkileri dikkate alınmalıdır. Değerlendirmeler; tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri olmak üzere üç ana sektör itibarıyla yapılmış olup, sanayi sektörü içinde madencilik, imalat ve enerji; hizmetler sektörü içinde ulaştırma- haberleşme, ticaret, bankacılık ve sigortacılık ile diğer hizmetler alt sektörleri yer almaktadır. Hizmetler sektörü içinde yer alan bankacılık ve sigortacılık alt sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlara ait değerler, gerek içinde bulunduğu hizmetler sektörü değerlerini, gerekse toplam tutarları önemli ölçüde etkilediğinden, genel toplam içinde “mali kuruluşlar” başlığı altında toplanmış, içerik olarak aynı bazda olmayan tablolar mali kuruluşlar hariç olarak hazırlanmıştır. Raporda yıllar itibarıyla yapılan karşılaştırmalarda, fiyat artışlarından kaynaklanan rakamsal değişmelerin etkisini ortadan kaldırmak için TÜİK tarafından hazırlanan 2003 temel yıllı üretici ve tüketici fiyat endekslerinden yararlanılmıştır. Fiyat değişim oranları ve 2003 temel yıllı fiyat endeksleri (Kaynak: TÜİK) Üretici fiyat endeksi (ÜFE) Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) Yıllar Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=103,28 aralık ayı endeksi Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=104,12 aralık ayı endeksi 2009 1,23 5,93 165,56 6,25 6,53 170,91 2010 8,52 8,87 180,25 8,57 6,40 181,85 2011 11,09 13,33 204,27 6,47 10,45 200,85 2012 6,09 2,45 209,28 8,89 6,16 213,23 2013 4,48 6,97 223,87 7,49 7,40 229,01 2013 yılında; 4628 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında, özelleştirme süreci devam eden 8 elektrik dağıtım şirketinin elektrik dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrı tüzel kişilikler tarafından yürütülmesi için 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan 8 adet elektrik perakende satış şirketi denetime girerken, 2012 yılında tüzel kişiliği kaldırılan TKİ Seyitömer Linyitleri İşletmesi Müessesesi, özelleştirilen Acıpayam Selüloz Sanayii AŞ ve TEDAŞ’la birleştirilen Menderes Elektrik Dağıtım AŞ ile Göksu Elektrik Dağıtım AŞ denetimden çıkmıştır. TBMM KİT Komisyonunun 16.10.2014 tarihli toplantısında alınan kararla, daha önce denetimden çıkan kuruluşlardan TUBİTAK Marmara Teknokent AŞ ile FİNTEK Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ’nin, 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi uyarınca 2013 yılından itibaren denetime alınarak rapor hazırlanması karara bağlanmış olmasına karşılık, bu kuruluşların 2013 yılı denetim raporları henüz hazırlanmamıştır. 2013 yılı denetim raporları hazırlanmayan söz konusu iki kuruluş ile özelleştirme işlemlerinin yıl içinde tamamlanması nedeniyle raporları kıst olarak hazırlanan 8 adet elektrik dağıtım şirketi ve 8 adet elektrik perakende satış şirketi, 2013 yılı genel rapor derlemelerine dahil edilmemiştir. Raporda değerlendirilen beş yıllık dönemde; kapsama giren kuruluşlarla ilgili olarak 2009 yılına ait 103, 2010 yılına ait 98, 2011 yılına ait 95, 2012 yılına ait 91, 2013 yılına ait 93 adet rapor hazırlanmıştır. 2009-2011 yıllarında İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı ve 5. Dünya Su Formu Organizasyonu, 2009-2013 yıllarında da Hazine Müsteşarlığı Adına Alınan Tütünlerin Hesap ve İşlemleri denetlenmiş olmakla birlikte geçici bir oluşum olduklarından, genel rapor verileri arasında değerlendirilmemiştir. Rapor kapsamına giren kuruluşlara ait başlıca bilgilere rapor ekinde yer verilmek suretiyle, yararlanmak isteyenlerin değişik ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır. Sayıştay’ın 3346 sayılı Kanun kapsamında yapılan denetimine tabi KİT’ler ve diğer kuruluşlarla ilgili; kesinleşmiş bilgileri ihtiva eden bu rapor, konusunda temel ve sürekli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır.

değerlendirilen bazı kuruluşlar KİT’ler içine alınmıştır. Kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 yılı verilerinin değerlendirilmesinde kuruluşların bölümler arasındaki değişimden kaynaklanan etkileri dikkate alınmalıdır. Değerlendirmeler; tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri olmak üzere üç ana sektör itibarıyla yapılmış olup, sanayi sektörü içinde madencilik, imalat ve enerji; hizmetler sektörü içinde ulaştırma- haberleşme, ticaret, bankacılık ve sigortacılık ile diğer hizmetler alt sektörleri yer almaktadır. Hizmetler sektörü içinde yer alan bankacılık ve sigortacılık alt sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlara ait değerler, gerek içinde bulunduğu hizmetler sektörü değerlerini, gerekse toplam tutarları önemli ölçüde etkilediğinden, genel toplam içinde “mali kuruluşlar” başlığı altında toplanmış, içerik olarak aynı bazda olmayan tablolar mali kuruluşlar hariç olarak hazırlanmıştır. Raporda yıllar itibarıyla yapılan karşılaştırmalarda, fiyat artışlarından kaynaklanan rakamsal değişmelerin etkisini ortadan kaldırmak için TÜİK tarafından hazırlanan 2003 temel yıllı üretici ve tüketici fiyat endekslerinden yararlanılmıştır. Fiyat değişim oranları ve 2003 temel yıllı fiyat endeksleri (Kaynak: TÜİK) Üretici fiyat endeksi (ÜFE) Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) Yıllar Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=103,28 aralık ayı endeksi Yıllık ortalama artış (%) Aralık ayına göre artış (%) 2003=104,12 aralık ayı endeksi 2009 1,23 5,93 165,56 6,25 6,53 170,91 2010 8,52 8,87 180,25 8,57 6,40 181,85 2011 11,09 13,33 204,27 6,47 10,45 200,85 2012 6,09 2,45 209,28 8,89 6,16 213,23 2013 4,48 6,97 223,87 7,49 7,40 229,01 2013 yılında; 4628 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında, özelleştirme süreci devam eden 8 elektrik dağıtım şirketinin elektrik dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrı tüzel kişilikler tarafından yürütülmesi için 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan 8 adet elektrik perakende satış şirketi denetime girerken, 2012 yılında tüzel kişiliği kaldırılan TKİ Seyitömer Linyitleri İşletmesi Müessesesi, özelleştirilen Acıpayam Selüloz Sanayii AŞ ve TEDAŞ’la birleştirilen Menderes Elektrik Dağıtım AŞ ile Göksu Elektrik Dağıtım AŞ denetimden çıkmıştır. TBMM KİT Komisyonunun 16.10.2014 tarihli toplantısında alınan kararla, daha önce denetimden çıkan kuruluşlardan TUBİTAK Marmara Teknokent AŞ ile FİNTEK Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ’nin, 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi uyarınca 2013 yılından itibaren denetime alınarak rapor hazırlanması karara bağlanmış olmasına karşılık, bu kuruluşların 2013 yılı denetim raporları henüz hazırlanmamıştır. 2013 yılı denetim raporları hazırlanmayan söz konusu iki kuruluş ile özelleştirme işlemlerinin yıl içinde tamamlanması nedeniyle raporları kıst olarak hazırlanan 8 adet elektrik dağıtım şirketi ve 8 adet elektrik perakende satış şirketi, 2013 yılı genel rapor derlemelerine dahil edilmemiştir. Raporda değerlendirilen beş yıllık dönemde; kapsama giren kuruluşlarla ilgili olarak 2009 yılına ait 103, 2010 yılına ait 98, 2011 yılına ait 95, 2012 yılına ait 91, 2013 yılına ait 93 adet rapor hazırlanmıştır. 2009-2011 yıllarında İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı ve 5. Dünya Su Formu Organizasyonu, 2009-2013 yıllarında da Hazine Müsteşarlığı Adına Alınan Tütünlerin Hesap ve İşlemleri denetlenmiş olmakla birlikte geçici bir oluşum olduklarından, genel rapor verileri arasında değerlendirilmemiştir. Rapor kapsamına giren kuruluşlara ait başlıca bilgilere rapor ekinde yer verilmek suretiyle, yararlanmak isteyenlerin değişik ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanmıştır. Sayıştay’ın 3346 sayılı Kanun kapsamında yapılan denetimine tabi KİT’ler ve diğer kuruluşlarla ilgili; kesinleşmiş bilgileri ihtiva eden bu rapor, konusunda temel ve sürekli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır. RAPORDA YER ALAN KISALTMALAR AB Avrupa Birliği AOÇ Atatürk Orman Çiftliği BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BDT Birleşik Devletler Topluluğu BİT Belediye iktisadi teşebbüsü BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ CIF Cost, insurunce and freight (mal bedeli, sigorta ve navlun dahil) ÇAY-KUR Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi DİBS Devlet iç borçlanma senedi DMO Devlet Malzeme Ofisi DOĞUSAN Doğusan Boru Sanayii ve Tic. AŞ DPT Devlet Planlama Teşkilatı ESK Et ve Süt Kurumu EMLAKKONUT Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ EÜAŞ Elektrik Üretim AŞ EXIMBANK Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ FOB Free on board (Güvertede teslim) GSMH Gayri safi milli hasıla GSYH Gayri safi yurt içi hasıla GYO Gayri menkul yatırım ortaklığı HAVAŞ Hava Alanları Yer Hizmetleri AŞ HM T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı İDT İktisadi devlet teşekkülü İMKB İstanbul Menkul Kıymetler Borsası KAP Kamuoyu Aydınlatma Platformu KEGM Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü KGF Kredi Garanti Fonu KHK Kanun hükmünde kararname KİK Kamu iktisadi kuruluşu KİT Kamu iktisadi teşebbüsü LNG Liqufied natural gas (Sıvılaştırılmış doğal gaz) MARTEK Marmara Teknokent AŞ MİGEM Maden İşleri Genel Müdürlüğü MKE Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu MKK Merkezi Kayıt Kuruluşu MPİ Milli Piyango İdaresi OECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü OPEC Petrol İhraç Eden Ülkeler Birliği ÖİB Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ÖYK Özelleştirme Yüksek Kurulu PİGM Petrol İşleri Genel Müdürlüğü PTT T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ SAGP Satınalma gücü paritesi

SGK Sosyal Güvenlik Kurumu SGMK Sabit getirili menkul kıymet SPK Sermaye Piyasası Kurulu TBB Türkiye Bankalar Birliği TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TDÇİ Türkiye Demir Çelik İşletmeleri TDİ Türkiye Denizcilik İşletmeleri TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim AŞ TEMSAN Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt AŞ TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TKB Türkiye Kalkınma Bankası TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu TMO Toprak Mahsulleri Ofisi TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri AO TR Türkiye TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TSPAKB Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi ve Ticaret AŞ TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi Ticaret AŞ TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ TÜRKŞEKER Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ TÜVASAŞ Türkiye Vagon Sanayi ve Ticaret AŞ VAKIFBANK Türkiye Vakıflar Bankası AO YHT Yüksek Hızlı Tren Yİ Yap-işlet YİD Yap-işlet-devret YPK Yüksek Planlama Kurulu

SGK Sosyal Güvenlik Kurumu SGMK Sabit getirili menkul kıymet SPK Sermaye Piyasası Kurulu TBB Türkiye Bankalar Birliği TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCDD T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TDÇİ Türkiye Demir Çelik İşletmeleri TDİ Türkiye Denizcilik İşletmeleri TEDAŞ Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim AŞ TEMSAN Türkiye Elektromekanik Sanayi Genel Müdürlüğü TETAŞ Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt AŞ TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TKB Türkiye Kalkınma Bankası TKİ Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu TMO Toprak Mahsulleri Ofisi TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri AO TR Türkiye TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TSPAKB Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği TTK Türkiye Taşkömürü Kurumu TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu TÜDEMSAŞ Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi ve Ticaret AŞ TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TÜLOMSAŞ Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi Ticaret AŞ TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme AŞ TÜRKŞEKER Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ TÜVASAŞ Türkiye Vagon Sanayi ve Ticaret AŞ VAKIFBANK Türkiye Vakıflar Bankası AO YHT Yüksek Hızlı Tren Yİ Yap-işlet YİD Yap-işlet-devret YPK Yüksek Planlama Kurulu RAPORDA YER ALAN ÇİZELGELER No Çizelge adı Sayfa 1 Dünya ekonomisinde temel göstergeler 14 2 Türkiye'nin temel ekonomik göstergeleri 15 3 KİT’lerin 2009-2013 dönemine ait başlıca bilgiler 21 4 Sektörler itibarıyla istihdam 23 5 Başlıca mal ve hizmet üretimleri 25 6 Türk mali sektörünün aktif büyüklüğündeki değişim 27 7 Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarla ilgili başlıca finansal bilgiler 28 8 Sabit sermaye yatırımları (Cari fiyatlarla) 30 9 Sabit sermaye yatırımları ve GSYH içindeki payları (Cari fiyatlarla) 31 10 KİT'lere yapılan Hazine ödemeleri 32 11 KİT'lerin Hazineye katkısı 32 12a GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (Cari fiyatlarla) 34 12b GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (2003 yılı fiyatlarıyla) 35 13 GSMH büyüme hızları (2003 yılı fiyatlarıyla) 36 14 Yıllık ortalama ve yıl sonu personel sayısı 43 15 Personele yapılan harcamalar 44 16 Toplam personel giderleri ve kişi başına düşen aylık ortalama giderler 45 17 Sektörler itibarıyla memur sayısı 47 18 Sektörler itibarıyla memur harcamaları 48 19 Memur başına düşen aylık ortalama giderler 49 20 Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel sayısı 50 21 Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel giderleri 51 22 Sözleşmeli personel başına düşen aylık ortalama giderler 52 23 Sektörler itibarıyla işçi sayısı 53 24 Sektörler itibarıyla işçi giderleri 54 25 Statülerine göre işçiler 55 26 İşçi başına düşen aylık ortalama giderler 56 27 KİT'lerin 2009-2013 yılları mali durumu 60 27a KİT'lerin 2013 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibarıyla dağılımı 61 28 KİT'lerin öz kaynak unsurları 63 29 KİT'lerin yabancı kaynak unsurları 64 30 KİT'lerin varlıklarının ayrıntısı 66 31 Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 69 32 Tarım sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 70 33 Madencilik sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 71 34 İmalat sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 72 35 Enerji sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 73

36 Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 74 37 Ticaret sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 75 38 Diğer hizmetler sektörünün 2011-2013 yılları mali durumu 76 39 Mali kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu 77 40 2010-2013 yılları finansman sonuçları 82 40a KİT'lerin 2013 yılı finansman durumu 83 41a KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Cari fiyatlarla) 86 41b KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (2003 yılı fiyatlarıyla) 86 42 Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2009-2013 dönemi mal alımları 86 42a KİT'lerin 2013 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 87 43 KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları 87 44 KİT’lerin sektörler itibarıyla hizmet alımları 87 45 2013 yılında yüksek tutarlı alımı olan 25 kuruluş 88 46 KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 92 47 KİT’lerin başlıca birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi 93 48 KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara malları ve yatırım malları üretimi 96 49 İkincil enerji kaynakları 98 50 KİT’lerin başlıca ulaştırma ve haberleşme hizmetleri üretimi 100 51 KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi 102 52 KİT’lerin başlıca diğer hizmetler üretimi 103 53 Kamu sermayeli bankalar mevduatının toplam mevduat içindeki yeri 105 54 Kamu sermayeli banka kredilerinin toplam krediler içindeki yeri 105 55 Mevduat bankalarının finansal değerleri 107 56 Mevduat bankalarına ait rasyolar 108 57 Yatırım ve kalkınma bankalarının finansal değerleri 111 58 Kalkınma ve yatırım bankalarına ait bazı rasyolar 112 59 T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler 114 60 Sigorta şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 115 61 Aracı kurumlarla ile ilgili başlıca bilgiler 117 62 Portföy yönetim şirketlerine ait başlıca bilgiler 119 63 Finansal kiralama şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler 120 64 Finansal kiralama sektörüne ait rasyolar 121 65a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 123 65b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 123 66 Hazine tarafından karşılanan görev zararı ve sübvansiyonlar 125 67 KİT'lerin 2009-2013 yılları stokları 131 67a Stok türleri itibarıyla 2013 yılı stokları 132 68 KİT'lerin 2009-2013 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 133 68a KİT'lerin 2009-2013 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 133 69 KİT'lerin sektörler itibarıyla 2013 yılı satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 134

70 KİT'lerle ilgili satış göstergeleri 135 71a KİT'lerin 2009-2013 yılları gelir ve gider unsurları (Cari fiyatlarla) 136 71b KİT'lerin 2009-2013 yılları gelir ve gider unsurları (2003 yılı fiyatlarıyla) 137 72 2013 yılı dönem sonucunun oluşumu 138 73 KİT'lerin 2009-2013 dönemi faaliyet ve dönem sonuçları 139 74a 2009-2013 yılları finansman giderleri (Cari fiyatlarla) 142 74b 2009-2013 yılları finansman giderleri (2003 yılı fiyatlarıyla) 142 75 2013 yılı finansman giderleri 143 76 Finansman giderlerinin ayrıntısı 144 77 KİT'lerin finansman giderlerinin dönem sonucuna etkisi 145 78 KİT'lerin 2009-2013 yıllarında tahakkuk eden vergileri 147 78a 2013 yılında tahakkuk eden vergiler 148 79 KİT'ler tarafından 2009 - 2013 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler 149 79a 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizler 150 80 KİT'lerin 2009 - 2013 yıllarında GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) 151 80a 2013 yılında KİT'lerin GSMH'ye katkısı 152 81 KİT'lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı (%) 153 82 KİT'lerin 2009-2013 yılları nakdi yatırım harcamaları 155 82a KİT'lerin sektörler itibarıyla 2013 yılı yatırım harcaması 156 83 Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar 160 84 2013 yılında gerçekleştirilen özelleştirmeler 161 85 Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemine ait başlıca bilgileri 167 86 Diğer kuruluşlar personeli 170 87 Diğer kuruluşlar personel giderleri 171 88 Diğer kuruluşlarda çalışan personel 172 89a Memur giderleri 173 89b Sözleşmeli giderleri 173 89c İşçi giderleri 173 90 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu 176 90a Diğer kuruluşların 2013 yılı kaynak ve varlıklarının dağılımı 177 91 Diğer kuruluşların öz kaynak unsurları 178 92 Diğer kuruluşların yabancı kaynak unsurları 179 93 Diğer kuruluşların varlık unsurları 181 94 Diğer kuruluşların varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 183 95 Tarım sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 184 96 Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 185 97 Diğer hizmetler sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 186 98 Mali kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu 187 99 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla tüm mal alımları 189 99a Diğer kuruluşların mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 189

99b Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları 189 100 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla hizmet alımları 190 101 Başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi 192 102 T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri 195 103 T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar 195 104a Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) 196 104b Net satış hasılatı (2003 yılı fiyatlarıyla) 196 105 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları stokları 198 105a Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2013 yılı stokları 199 106a Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) 200 106b Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 200 107 Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2013 yılı satış sonuçları 201 108a Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonuçları (Cari fiyatlarla) 203 108b Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) 204 109 Diğer kuruluşların 2013 yılı dönem sonucunun oluşumu 205 110 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları faaliyet ve dönem sonuçları 206 111 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları finansman giderleri 207 112 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları vergi tahakkukları 209 112a Diğer kuruluşların 2013 yılında tahakkuk eden vergileri 210 113 2009-2013 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler 211 113a Diğer kuruluşlarca 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizler 211 114 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları GSMH'ye katkısı (Cari fiyatlarla) 212 114a Diğer kuruluşların 2013 yılı GSMH'ye katkısı 213 115 Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları nakdi yatırım harcamaları 214 116 İştiraklere ait başlıca bilgiler 219

Sayıştay 1 I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ A-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TANIMI, KURULUŞ NEDENLERİ, TARİHÇESİ, HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 1- Kamu iktisadi teşebbüsü kavramı ve kapsamı: “Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT)” kavramı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genel olarak kamusal kaynakları kullanmak suretiyle ekonomik alanda faaliyet gösteren “Kamu Kuruluşları”nı ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu kavramın içeriğinin, tarihsel süreç içerisinde önemli farklılıklar gösterdiği görülmektedir. Avrupa Kamu Teşebbüsleri Merkezi (CEEP) KİT’i; mal ve hizmet üretmek üzere kurulmuş olan, mali olanaklarının yarıdan fazlası merkezi veya yerel kamu idareleri tarafından sağlanan veya işletme sonuçlarından bu idarelerin sorumlu bulunduğu ve bunlar tarafından denetlenen girişimler olarak tanımlamaktadır. Türkiye’de KİT’lerle ilgili ilk genel tanım, 17.06.1938 tarih ve 3460 sayılı, Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkındaki Kanunda yer almıştır. Anılan Kanunda, sermayesinin tamamı devlete ait olan ve kendi kanunlarında bu Kanuna tabi oldukları belirtilen, tüzel kişiliği haiz, idarî ve malî yönden özerk ve sorumluluğu sermayeleri ile sınırlı kuruluşlar “İktisadi Devlet Teşekkülü” olarak tanımlanmıştır. “Kamu İktisadi Teşebbüsleri” ifadesi ise mevzuatta ilk kez 1961 Anayasasında yer almıştır. 1961 Anayasasının 127 nci maddesinde, “Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi kanunla düzenlenir” hükmü yer almış, ancak “Kamu İktisadi Teşebbüsü” kavramının tanımı yapılmamıştır. KİT’lerle ilgili ikinci genel düzenleme, 1964 yılında, 3460 sayılı Kanunun yerine çıkarılan 440 sayılı Kanunla yapılmıştır. Bu Kanunda KİT’ler, iktisadi devlet teşekkülü adıyla yer almış ve “Sermayelerinin yarısından fazlası tek başına veya birlikte Devlet’e (Genel ve Katma Bütçeli İdareler) ve iktisadi devlet teşekküllerine ait olup, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan ve kuruluş kanunlarında bu Kanuna (440) tabi olacakları belirtilen teşebbüslerdir.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımla KİT’lerin kapsamı, 3460 sayılı Kanunda yer alan tanıma göre bir hayli genişlemiştir. 1982 Anayasasında, 1961 Anayasasından farklı olarak KİT’lerin tanımına da yer verilmiştir. 1982 Anayasasının “Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi” başlığını taşıyan 165 inci maddesinde KİT’ler, “sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıkları ...” şeklinde tanımlanmıştır. 1983 yılında 440 sayılı Kanun`un yerine 60 sayılı KHK çıkarılmış, bu KHK aynı yıl 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, bu Kanun da yedi ay sonra 1984 yılında yürürlükten kaldırılarak yerine 233 sayılı KHK yürürlüğe konulmuştur. 233 sayılı KHK'da, kamu iktisadi teşebbüsü (KİT) “Teşebbüs”; iktisadi devlet teşekkülü (İDT) ile kamu iktisadi kuruluşunun (KİK) ortak adı olarak tanımlandıktan sonra;

Genel Rapor • 2013 2 -İktisadi devlet teşekkülü (İDT) “Teşekkül”: Sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan, kamu iktisadi teşebbüsüdür; -Kamu iktisadi kuruluşu (KİK) “Kuruluş”; Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır basan kamu iktisadi teşebbüsüdür; şeklinde tanımlanmıştır. 1994 yılında 4046 sayılı Kanunla 233 sayılı KHKda yapılan düzenleme ile (KİK) “Kuruluş” tanımı; “Sermayesinin tamamı Devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla, ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsüdür.” şeklinde değiştirilmiştir. Ayrıca, 233 sayılı KHK’da; -Müessese; “Sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olup, ona bağlı işletme veya işletmeler topluluğu”, -Bağlı ortaklık; “Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketler”, -İştirak; “iktisadi devlet teşekküllerinin veya kamu iktisadi kuruluşlarının veya bağlı ortaklıklarının, sermayelerinin en az yüzde on beşine, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketler”, -İşletme;“müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleri”, olarak tanımlanmıştır. 233 sayılı KHK’nın istisnaları düzenleyen 58 inci maddesinde; AOÇ, T.C. Merkez Bankası, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları TAŞ (sonradan özelleştirilmiştir), T. İş Bankası AŞ (1998’den itibaren sermayesinde kamu payı kalmamıştır) Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası AŞ (Türkiye Kalkınma Bankası’na dönüştürülmüştür), İller Bankası Genel Müdürlüğü ile il özel idareleri ve belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına tek başına veya birlikte sahip oldukları iktisadi teşebbüsler kapsam dışında bırakılmıştır. 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda ise, “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan, özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası bu kanunla konulan denetime tabidir” hükmüne yer verilerek kamu iktisadi teşebbüsleri, TBMMnin denetimi yönünden ayrıca tanımlanmış; mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası 3346 sayılı Kanun`la konulan denetimin kapsamı dışında bırakılmıştır.

Sayıştay 3 -İktisadi devlet teşekkülü (İDT) “Teşekkül”: Sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan, kamu iktisadi teşebbüsüdür; -Kamu iktisadi kuruluşu (KİK) “Kuruluş”; Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve tekel niteliğindeki mallar ile temel mal ve hizmet üretmek ve pazarlamak üzere kurulan, kamu hizmeti niteliği ağır basan kamu iktisadi teşebbüsüdür; şeklinde tanımlanmıştır. 1994 yılında 4046 sayılı Kanunla 233 sayılı KHKda yapılan düzenleme ile (KİK) “Kuruluş” tanımı; “Sermayesinin tamamı Devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla, ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsüdür.” şeklinde değiştirilmiştir. Ayrıca, 233 sayılı KHK’da; -Müessese; “Sermayesinin tamamı bir iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olup, ona bağlı işletme veya işletmeler topluluğu”, -Bağlı ortaklık; “Sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketler”, -İştirak; “iktisadi devlet teşekküllerinin veya kamu iktisadi kuruluşlarının veya bağlı ortaklıklarının, sermayelerinin en az yüzde on beşine, en çok yüzde ellisine sahip bulundukları anonim şirketler”, -İşletme;“müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleri”, olarak tanımlanmıştır. 233 sayılı KHK’nın istisnaları düzenleyen 58 inci maddesinde; AOÇ, T.C. Merkez Bankası, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları TAŞ (sonradan özelleştirilmiştir), T. İş Bankası AŞ (1998’den itibaren sermayesinde kamu payı kalmamıştır) Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası AŞ (Türkiye Kalkınma Bankası’na dönüştürülmüştür), İller Bankası Genel Müdürlüğü ile il özel idareleri ve belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına tek başına veya birlikte sahip oldukları iktisadi teşebbüsler kapsam dışında bırakılmıştır. 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda ise, “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan, özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası bu kanunla konulan denetime tabidir” hükmüne yer verilerek kamu iktisadi teşebbüsleri, TBMMnin denetimi yönünden ayrıca tanımlanmış; mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası 3346 sayılı Kanunla konulan denetimin kapsamı dışında bırakılmıştır. 3332 sayılı Kanunun verdiği yetkiye istinaden çıkarılan 87/11914 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, Devlet Yatırım Bankasının yeniden düzenlenmesi suretiyle kurulan Türkiye İhracat ve Kredi Bankası AŞ (EXİMBANK) de sermayesinin en az yarıdan fazlasının Hazineye ait olması öngörülmüş ve halen sermayesinin tamamı Hazineye ait olduğu halde KİT mevzuatı dışında tutulmuştur. 4046 sayılı Kanun’un 37 nci maddesinde, özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak “Bu Kanun hükümleri gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlar özel hukuk hükümlerine tabi tutulmuş olup, bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer kanunlarda yer alan, bu Kanuna aykırı hükümler ve 233 sayılı KHK hükümleri uygulanmaz” hükmüne yer verilmiştir. 4046 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde; özelleştirme kapsam ve programına alınan KİT’lerin, sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar TBMM ve Sayıştay’ın denetimine tabi olması düzenlenmiştir. Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, KİT tanımı ve kapsamı konusunda, gerek yasal yönden gerekse uygulama yönünden önemli farklılıklar bulunmaktadır. 2-Kamu iktisadi teşebbüslerinin kuruluş nedenleri: Kamunun mal ve hizmet üretimi ile ticari faaliyette bulunması, genel olarak ekonomik nedenlere dayanmakla birlikte, zaman zaman ideolojik, sosyal vb. nedenlerle de olabilmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde KİT’lerin kuruluş amaçları; -Ekonomik kalkınmayı sağlamak, -Tekelleri devlet eliyle işletmek, -Özel sektörün başaramayacağı veya giremediği işleri yapmak, -Ekonomiye yön vermek, -Özel sektöre öncülük etmek, -Gelir dağılımını düzenlemek, vb. olarak sayılabilir. Cumhuriyet kurulmadan önce, 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan İzmir İktisat Kongresinde; ekonomik kalkınmanın itici gücünün özel teşebbüs olması, devletin özel girişimciliği desteklemesi ve teşvik etmesi fikri ağırlıklı görüş olarak benimsenmiştir. Kongrede alınan kararların 1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile desteklenmesine rağmen, özel teşebbüsün yeterli sermaye birikimine sahip olmaması, alt yapı sorunları, yetişmiş insan gücünün yetersizliği ve dünyayı sarsan 1929 ekonomik buhranının etkileri vb. nedenlerle, uygulanan ekonomik politikalardan beklenen olumlu sonuçların alınamaması üzerine, yeni bir ekonomik model uygulamaya konulmuştur. Bu yeni modelin esasını, Devletin planlı bir şekilde bizzat kuracağı iktisadi teşebbüslerle sanayileşmeyi gerçekleştirmek şeklinde özetlemek mümkündür. Türkiye’de KİT’lerin kuruluş nedenleri ortaya konulurken, uzun süren bir savaşın sonucunda yeni kurulan devletin iç ve dış güvenlik sorunları ile ayrıca, savaşın getirdiği olumsuzlukların biran önce giderilme zorunluluğu da dikkate alınmalıdır. Bu husus, Sümerbank’ın kuruluşuna ilişkin, 03.06.1933 tarih ve 2262 sayılı Kanunun gerekçesinde yer alan “Milli ihtiyaç ve menfaatlerimizin mübrem kıldığı sanayi şubelerinin bir an önce tahakkuk ettirilmesi ve iktisadi istihsâlat ve emniyetimizle memleketimizin umumi muvazenesini koruyacak olan bu sanayileşme hareketine hız verilmesi için bütün milli kuvvet

Genel Rapor • 2013 4 ve menba unsurlarından en çok istifade etmek lazım geldiği...” şeklindeki ifadelerde açık biçimde görülmektedir. 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin tarihçesi: KİT’lerin, sistemli bir şekilde kurulmaları ve geliştirilmeleri her ne kadar 1930’lu yıllardan sonra gerçekleştirilmiş ise de, Cumhuriyet öncesi dönemde de özellikle ordu ve Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere bazı devlet işletmeleri bulunmaktadır. a) Cumhuriyet öncesi dönem: Osmanlı döneminde KİT sayılabilecek ilk kuruluşlar olan “Top Asitanesi” ve “Tersane-i Amire” esas olarak ordu ve Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere 15. yüzyılda kurulmuşlardır. Cumhuriyet öncesi dönemde daha ziyade 19. yüzyılın başlarında kurulmasına başlanılan işletme ve fabrikalar ile sandıkların başlıcaları şunlardır: -1810 yılında; Beykoz Teçhizat-ı Askeriye Fabrikası (askeri kundura, çizme, palaska üretimi) -1835 yılında; Feshane Fabrikası (çuha, fes, battaniye üretimi) İzmit Fabrikası (çuha, asker elbiseliği üretimi) -1843 yılında; Fevaid-i Osmaniye (deniz yolu işletmesi) -1845 yılında; Hereke Fabrikası (kadife, ipekli kumaş, saten, tafta üretimi) -1850 yılında; Bakırköy Fabrikası (pamuklu bez üretimi) -1863 yılında; Ruscuk Memleket Sandığı, Emniyet Sandığı -1888 yılında; Ziraat Bankası -1892 yılında; Yıldız Çini Fabrikası (çini eşya üretimi). Zamanla bünyesi ve ismi değişen “Top Asitanesi” bugünkü Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’nun temelini oluşturmuştur. 1835’de kurulan Feshane, 1845 yılında kurulan Hereke İpekli ve Yünlü Dokuma Fabrikası ve 1850’de kurulan Bakırköy Pamuklu Dokuma Fabrikaları, Sümerbank bünyesinde uzun yıllar hizmet vermiştir. İlk devlet bankası olma özelliğini taşıyan Ziraat Bankası; 1863 yılında tarımı kredilendirmek amacıyla kurulan Memleket Sandıkları’nın, 1888’de banka şubelerine dönüştürülmesiyle teşekkül etmiştir. b) Cumhuriyet dönemi: ba) 1923-1930 dönemi: Bu dönemde; 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması yanında, Osmanlı döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda; 19.04.1925 tarih ve 633 sayılı Kanunla; “Bankaya devredilmiş olan müessesatı sınaiyeyi teşekkül edecek şirketlere devredinceye kadar bizzat idare etmek, iştirak suretiyle tesisat-ı sınaiyede bulunmak ve işletmek” yanında maden işletmek ve her türlü bankacılık işlemleri yapmak üzere,“Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası” kurulmuştur. Kanunun 8 inci maddesinde, “Banka kendisine devredilen fabrikaları, yüzde elli biri nama muharrer senetle kendisine ve Türk efrat ve eşhası hükmiyesine ait olmak üzere tesis edeceği Türk anonim şirketlere devrederek işletmeye mezundur” hükmüne yer verilerek, bir yandan, anılan Kongrede saptanan ekonomik politikaların kararlılıkla uygulanacağı vurgulanırken,

Sayıştay 5 ve menba unsurlarından en çok istifade etmek lazım geldiği...” şeklindeki ifadelerde açık biçimde görülmektedir. 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin tarihçesi: KİT’lerin, sistemli bir şekilde kurulmaları ve geliştirilmeleri her ne kadar 1930’lu yıllardan sonra gerçekleştirilmiş ise de, Cumhuriyet öncesi dönemde de özellikle ordu ve Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere bazı devlet işletmeleri bulunmaktadır. a) Cumhuriyet öncesi dönem: Osmanlı döneminde KİT sayılabilecek ilk kuruluşlar olan “Top Asitanesi” ve “Tersane-i Amire” esas olarak ordu ve Sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere 15. yüzyılda kurulmuşlardır. Cumhuriyet öncesi dönemde daha ziyade 19. yüzyılın başlarında kurulmasına başlanılan işletme ve fabrikalar ile sandıkların başlıcaları şunlardır: -1810 yılında; Beykoz Teçhizat-ı Askeriye Fabrikası (askeri kundura, çizme, palaska üretimi) -1835 yılında; Feshane Fabrikası (çuha, fes, battaniye üretimi) İzmit Fabrikası (çuha, asker elbiseliği üretimi) -1843 yılında; Fevaid-i Osmaniye (deniz yolu işletmesi) -1845 yılında; Hereke Fabrikası (kadife, ipekli kumaş, saten, tafta üretimi) -1850 yılında; Bakırköy Fabrikası (pamuklu bez üretimi) -1863 yılında; Ruscuk Memleket Sandığı, Emniyet Sandığı -1888 yılında; Ziraat Bankası -1892 yılında; Yıldız Çini Fabrikası (çini eşya üretimi). Zamanla bünyesi ve ismi değişen “Top Asitanesi” bugünkü Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’nun temelini oluşturmuştur. 1835’de kurulan Feshane, 1845 yılında kurulan Hereke İpekli ve Yünlü Dokuma Fabrikası ve 1850’de kurulan Bakırköy Pamuklu Dokuma Fabrikaları, Sümerbank bünyesinde uzun yıllar hizmet vermiştir. İlk devlet bankası olma özelliğini taşıyan Ziraat Bankası; 1863 yılında tarımı kredilendirmek amacıyla kurulan Memleket Sandıkları’nın, 1888’de banka şubelerine dönüştürülmesiyle teşekkül etmiştir. b) Cumhuriyet dönemi: ba) 1923-1930 dönemi: Bu dönemde; 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar doğrultusunda, ülke kalkınmasının özel sektör eliyle gerçekleştirilmesine yönelik politikaların uygulanması yanında, Osmanlı döneminden devreden tesislerin, devlet tarafından işletilmesi yoluna gidilmiştir. Bu bağlamda; 19.04.1925 tarih ve 633 sayılı Kanunla; “Bankaya devredilmiş olan müessesatı sınaiyeyi teşekkül edecek şirketlere devredinceye kadar bizzat idare etmek, iştirak suretiyle tesisat-ı sınaiyede bulunmak ve işletmek” yanında maden işletmek ve her türlü bankacılık işlemleri yapmak üzere,“Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası” kurulmuştur. Kanunun 8 inci maddesinde, “Banka kendisine devredilen fabrikaları, yüzde elli biri nama muharrer senetle kendisine ve Türk efrat ve eşhası hükmiyesine ait olmak üzere tesis edeceği Türk anonim şirketlere devrederek işletmeye mezundur” hükmüne yer verilerek, bir yandan, anılan Kongrede saptanan ekonomik politikaların kararlılıkla uygulanacağı vurgulanırken, diğer yandan, bu düzenleme ile “Özelleştirme” kavramı ve modeli ülke gündemine girmiş bulunmaktadır. bb) 1931-1950 dönemi: Ekonomik kalkınmada temel unsur olarak görülen özel sektörün, güçlendirilmesi amacıyla 1924 yılında İş Bankası, 1926 yılında Emlak ve Eytam Bankası kurulmuş, 1927 yılında da Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Söz konusu Kanunla getirilen koruma ve teşviklere karşın, özel sektörün kendisinden beklenilen atılımı gerçekleştirememesi, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’nın da temel fonksiyonlarını yerine getirmede yetersiz kalması ve 1929 ekonomik buhranının ortaya çıkması, ekonomide devletçilik fikrinin ağırlık kazanmasına ve bu yönde yeni uygulamaların başlatılmasına neden olmuştur. Devletçilik uygulamalarının ağır bastığı bu dönemde, Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası’na bağlı tesisler, 03.07.1932 tarih ve 2058 sayılı Kanunla kurulan Devlet Sanayi Ofisi’ne verilmiş, Bankacılık işlemleri de 07.07.1932 tarih ve 2064 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Sanayi Kredi Bankası’na devredilmiştir. 2058 sayılı Devlet Sanayi Ofisi’nin kuruluş kanununun gerekçesinde yer alan, memleketimizde güçlü sermayedarlar bulunmadığından “…büyük mikyasta yapılması lazım gelen sanayi işlerinin ya hariçten gelen sermayeler veya Hükümet teşebbüs muavenetiyle meydana getirilmesi zarureti hasıl olmuştur. Memleketin iktisadi muvazenesinin süratle tanzimi ve istihsal imkânlarının tahakkuku için icap eden sanayi teşebbüslerinin doğrudan doğruya Devlet tarafından vücuda getirilmesi ve işletilmesi bir zaruret teşkil etmektedir.” şeklindeki ifadede, ekonomik politikadaki köklü değişiklik açıkça görülmektedir. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının kurulması, özel teşebbüs taraftarı çevrelerde büyük tepkiyle karşılanmış, bunun üzerine anılan bu iki kuruluş, birinci yılını doldurmadan “mevcut yapıları içerisinde faaliyette bulunmalarının, milli sanayiin gelişmesine katkıda bulunmaktan çok özel sektörü caydırıcı etkisi olduğu” gerekçesiyle kapatılmıştır. Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankasının yerine “Alelûmum sanayi işleriyle ve bankacılık muameleleriyle iştigal etmek” üzere 03.06.1933 tarih ve 2262 sayılı Kanunla Sümerbank kurulmuştur. Türkiye ekonomisinin gelişiminde çok önemli yeri olan Sümerbank’a verilen görevlerin; “-Devlet Sanayi Ofisi’nden devralacağı fabrikaları işletmek ve hususi sanayi müesseselerindeki devlet iştirak hisselerini Ticaret Kanunu hükümlerine göre idare etmek, -Hususi kanunlarla verilmiş selahiyetlere istinaden yapılacak fabrikalar hariç olmak üzere devlet sermayesi ile vücuda getirilecek bütün sınai müesseselerin etüt ve projelerini hazırlamak ve bunları tesis etmek ve idare eylemek, -Teşebbüsleri veya tevsileri memleket için iktisaden verimli olan sanayi işletmelerine sermayesinin müsaadesi nispetinde iştirak veya yardım etmek, -Memlekete ve kendi fabrikalarına lüzumu olan usta ve işçileri yetiştirmek için dahildeki yüksek mekteplerde talebe okutmak veya bu maksatla iktisat vekaletince açılacak mekteplere yardım etmek ve ecnebi memleketlere talebe ve stajyer göndermek, -Sanayi müesseselerine kredi temin etmek ve alelûmum bankacılık işlerini yapmak,

Genel Rapor • 2013 6 -Millî sanayiin inkişaf tedbirlerini aramak ve gerek bu hususta ve gerek iktisat vekaletince tetkik için Bankaya verilecek mevzular hakkında mütalaa beyan etmek,” şeklinde belirlendiği dikkate alındığında, KİT’lerin kuruluş amaçlarının, o günkü şartlar ve ihtiyaçlar paralelinde tespit edildiği görülmektedir. Bu görevler, KİT’lerin katı bir devletçilik anlayışı ile kurulmadığını, aynı zamanda, ekonomi açısından önemli sanayi dallarında faaliyet gösterecek özel sektörün kurulması ve geliştirilmesini, sermayelerine iştirak etmek, kredi temin etmek ve nitelikli personel yetiştirmek suretiyle teşvik etmek amacı taşıdığını göstermektedir. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi de 05.07.1934 tarih ve 2580 sayılı Kanun’la Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın, kendisine devredilen mevcut sınai tesislerini işletmek yanında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının öngördüğü projeleri gerçekleştirmeye başlaması, Türkiye ekonomisinin bugünkü biçimini almasında etkin bir rol oynayan ve bugün de uygulanmakta olan “Karma Ekonomik Model”in uygulanma sürecinin başlangıcını oluşturmuştur. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 1935 yılında da 14.06.1935 tarih ve 2805 sayılı Kanunla, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü’nce bulunan işletmeye elverişli madenlerin işlenmesini sağlamak ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nce geliştirilecek projelere göre enerji üretimi ve dağıtımını yapmak üzere Etibank kurulmuştur. Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında, modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde, iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde çok önemli görevler üstlenmiş olup, bunlar tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle, Sümerbank ve Etibank dışında, başkaca yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. KİT’lerin gerek sayılarındaki artış, gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğini ortaya çıkarmıştır. Nitekim; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı Kanun çıkarılarak, o tarihte sermayesinin tamamı devlete ait teşekküllerden Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanuna tabi tutulmuştur. 18.01.1940 tarih ve 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile devletin ekonomideki ağırlığı daha da artırılmış, TBMM’de olan KİT’lerin kuruluş yetkisinin olağanüstü hal durumunda Bakanlar Kurulu’nca da kullanılmasına imkân tanınmıştır. Böylece hükümet her türlü alanda, her türlü ticari ve endüstriyel işletme kurma, hatta gerekli gördüğü özel sektör işletmelerine el koyabilme ve bunları işletme imkânına sahip olmuştur. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planından sonra İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı da hazırlanmış olmakla birlikte, dünya savaşının ekonomik ve sosyal hayata yansıyan olumsuzlukları nedeniyle İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanamamıştır.

Sayıştay 7 -Millî sanayiin inkişaf tedbirlerini aramak ve gerek bu hususta ve gerek iktisat vekaletince tetkik için Bankaya verilecek mevzular hakkında mütalaa beyan etmek,” şeklinde belirlendiği dikkate alındığında, KİT’lerin kuruluş amaçlarının, o günkü şartlar ve ihtiyaçlar paralelinde tespit edildiği görülmektedir. Bu görevler, KİT’lerin katı bir devletçilik anlayışı ile kurulmadığını, aynı zamanda, ekonomi açısından önemli sanayi dallarında faaliyet gösterecek özel sektörün kurulması ve geliştirilmesini, sermayelerine iştirak etmek, kredi temin etmek ve nitelikli personel yetiştirmek suretiyle teşvik etmek amacı taşıdığını göstermektedir. Bu dönemde sanayinin geliştirilmesi için hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında yer alan projelerin büyük bölümünü gerçekleştirme görevi de 05.07.1934 tarih ve 2580 sayılı Kanun’la Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank’ın, kendisine devredilen mevcut sınai tesislerini işletmek yanında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının öngördüğü projeleri gerçekleştirmeye başlaması, Türkiye ekonomisinin bugünkü biçimini almasında etkin bir rol oynayan ve bugün de uygulanmakta olan “Karma Ekonomik Model”in uygulanma sürecinin başlangıcını oluşturmuştur. Sümerbank’ın kuruluşunu takiben 1935 yılında da 14.06.1935 tarih ve 2805 sayılı Kanunla, Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü’nce bulunan işletmeye elverişli madenlerin işlenmesini sağlamak ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi’nce geliştirilecek projelere göre enerji üretimi ve dağıtımını yapmak üzere Etibank kurulmuştur. Sümerbank ve Etibank temel sanayi, maden ve enerji işletmelerinin kurulmasında, modern işletmecilik tekniklerinin uygulanmasında, kalifiye insan gücünün yetiştirilmesinde, iştirakler kurarak şirketleşmenin geliştirilmesinde çok önemli görevler üstlenmiş olup, bunlar tarafından kurulan işletmeler, daha sonra kurulan KİT’lerin birçoğunun çekirdeğini oluşturmuştur. Bu dönemde yapılan düzenlemelerle, Sümerbank ve Etibank dışında, başkaca yeni kamu teşebbüsleri de kurulmuştur. KİT’lerin gerek sayılarındaki artış, gerekse ekonomideki artan önemi sonucunda, bu kuruluşların ortak bir düzenlemeye tabi tutulmaları gereğini ortaya çıkarmıştır. Nitekim; 17.06.1938 tarihinde 3460 sayılı Kanun çıkarılarak, o tarihte sermayesinin tamamı devlete ait teşekküllerden Sümerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankası, Denizbank ve Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu bu Kanuna tabi tutulmuştur. 18.01.1940 tarih ve 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile devletin ekonomideki ağırlığı daha da artırılmış, TBMM’de olan KİT’lerin kuruluş yetkisinin olağanüstü hal durumunda Bakanlar Kurulu’nca da kullanılmasına imkân tanınmıştır. Böylece hükümet her türlü alanda, her türlü ticari ve endüstriyel işletme kurma, hatta gerekli gördüğü özel sektör işletmelerine el koyabilme ve bunları işletme imkânına sahip olmuştur. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planından sonra İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı da hazırlanmış olmakla birlikte, dünya savaşının ekonomik ve sosyal hayata yansıyan olumsuzlukları nedeniyle İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanamamıştır. bc) 1951-1960 dönemi: 1950 yılında, çok partili demokratik sisteme geçişle birlikte devletin ekonomideki payının küçültülmesi hedeflenmiş olmasına karşılık, devletin ekonomideki payının küçültülmesi sağlanamamış, mevcut KİT’lerin özel sektöre devredilmesi bir yana, bu dönemde TCDD, PTT, Denizcilik Bankası TAŞ, ve DMO iktisadi devlet teşekkülü haline dönüştürülmüş, TPAO, EBK, TDÇİ ile SEKA ve T.C. Turizm Bankası gibi yeni teşekküller kurularak KİT’ler daha da yaygınlaştırılmıştır. bd) 1961-1979 dönemi: DPT’nin kurulduğu bu dönemde, karma ekonomi ilkesi benimsenmiş, KİT’lerin yeniden düzenlenmeleri ve etkinliklerinin sağlanması plan disiplini ile ele alınmaya çalışılmıştır. Nitekim, Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planının hedef ve stratejisinde kalkınmanın bir plan düzeni içerisinde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Plan hedefleri doğrultusunda “İktisadi Devlet Teşekkülleri Yeniden Düzenleme Komisyonu” kurulmuş, 1964 yılında; 3460 sayılı Kanun’un yerine 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve İştirakler Hakkında Kanun, İDT’lerin yatırım sorunlarını çözmek amacıyla 441 sayılı Devlet Yatırım Bankası Kanunu ve KİT’lerin denetimine ilişkin olarak 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çıkarılmıştır. T. Elektronik San. ve Tic. AŞ, T. Elektromekanik Sanayi AŞ, Türk Motor Sanayi ve Tic. AŞ, Takım Tezgahları Sanayi ve Tic. AŞ, Gerede Çelik Konstrüksiyon Teçhizat Fabrikalar San. ve Tic. AŞ, Seydişehir Alüminyum Tesisleri, İskenderun Demir Çelik Fabrikaları, Devlet Yatırım Bankası, T. Elektrik Kurumu, ÇAY-KUR, Karadeniz Bakır İşletmeleri ve Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası gibi yeni KİT’ler bu dönemde kurulmuşlardır. be) 1980 ve sonrası: 24 Ocak 1980 tarihinde alınan ve “24 Ocak Kararları” olarak anılan ekonomik istikrar tedbirleri ile KİT politikasında köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Söz konusu kararlarla; genel ekonomik sorunların çözümlenmesinin yanında, ithal ikamesi ağırlıklı sanayileşme stratejisi yerine dışa yönelik sanayileşme stratejisi dönüşümünün sağlanması ve serbest piyasa kurallarının ekonomiye hakim kılınması amaçlanmıştır. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için çeşitli idari ve yasal düzenlemeler yapılmıştır. 1985-1989 yıllarında uygulanan Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Kamu iktisadi teşebbüslerinin kârlı ve verimli çalışmalarının esas olduğu, idari ve mali açılardan bağımsız çalışabilmelerini sağlayacak düzenlemelerin yapılacağı öngörülmüştür. KİT yatırımlarının plan hedefleri doğrultusunda enerji, madencilik, ulaştırma-haberleşme sektörleri ile rehabilitasyon ve darboğaz giderme alanlarında yoğunlaştırılması ve özel sektörün yeterli olduğu alanlarda yeni yatırımlardan kaçınılması ve özelleştirmelerin hisse satışı yolu ile sağlanması ilkesi benimsenmiştir. 1990-1994 yıllarını kapsayan Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planında da; iktisadi etkinliğin artırılması ve sermayenin tabana yayılmasını sağlamak üzere başlatılan özelleştirme programının süratle gerçekleştirilmesi hedeflenmiş olup, bir yandan özelleştirme faaliyetleri

Genel Rapor • 2013 8 sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; KİT’lerle ilgili hedefler, ilke ve politikaların yanında, “Özelleştirme” ve “Devlet İşletmeciliğinde Yapısal Değişim” projelerine yer verilmiştir. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik çeşitli hukuki düzenlemeler yapılmıştır. 1985 yılında fiilen başlatılan özelleştirme çalışmaları özellikle hukuki alt yapının yetersizliğinden kaynaklanan nedenlerle hedeflenen hızda yürümemiştir. 2000 yılından itibaren uygulanan ekonomik istikrar programlarında ve IMF’ye verilen niyet mektuplarında da devletin ekonomik faaliyetlerden çekilmesinin hızlandırılmasına büyük önem verilmiştir. 2001-2005 dönemini kapsayan Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılması, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmelerini teminen yeniden yapılandırılması, özelleştirmeden beklenen hedeflere ulaşılması amacıyla ulaştırma-haberleşme ve enerji sektörlerinde serbestleşmeye gidilmesi, özel sektör katılımının sağlanmasına yönelik düzenlemelere devam edilmesi, yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri gibi modellerin gözden geçirilerek rekabeti engelleyici uygulamalara yol açmasının önlenmesi, özel sektörün katılımına açılan iletişim ve enerji gibi sektörlerde, her türlü yapısal düzenlemelerin özerk düzenleyici kurullar vasıtasıyla sağlanması, özelleştirme uygulamalarında sermaye piyasasından yararlanılarak sermayenin tabana yayılmasının sağlanması öngörülmüştür. KİTlerle ilgili düzenlemelere 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planında da yer verilmiş olup, söz konusu plan hedeflerine KİTlere ilişkin hedef ve politikalar başlığı altında değinilmiştir. 4- Kamu iktisadi teşebbüslerinin hukuki yapısı: a) Yasal düzenlemeler: Cumhuriyet döneminin ilk kamu iktisadi teşebbüsleri olan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası, daha sonra bu Bankanın yerini alan Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası ile bu iki kuruluşun yerini alan Sümerbank ve daha sonra kurulan KİT’lerin hukuki yapıları kendi kanunları ile belirlenmiştir. KİT’ler, sayılarının ve önemlerinin giderek artması sonucu ilk olarak 1938 yılında, “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında 3460 Sayılı Kanun” çıkarılarak yönetim ve denetim yönünden ortak bir statüye kavuşturulmuştur. 1940 yılında çıkarılan 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile, Bakanlar Kuruluna KİT kurma yetkisi verilmiştir. 1960 yılında 3460 sayılı Kanuna ek olarak çıkarılan 23 sayılı Kanunla KİT’lerin yönetim kurullarının yerine “Müdürler Kurulu” oluşturulmuş, Yüksek Denetleme Kurulu TBMM’ye bağlanmıştır.

Sayıştay 9 sürdürülürken, diğer taraftan KİT’lerin kendilerine yeterli kaynak yaratarak daha kârlı ve verimli çalışmalarının sağlanması öngörülmüştür. 1996-2000 yıllarını kapsayan Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; KİT’lerle ilgili hedefler, ilke ve politikaların yanında, “Özelleştirme” ve “Devlet İşletmeciliğinde Yapısal Değişim” projelerine yer verilmiştir. Kamunun ekonomideki payının azaltılması amacıyla 1980’li yıllardan itibaren başlatılan çalışmalarda; özelleştirmenin yasal alt yapısını oluşturmaya yönelik çeşitli hukuki düzenlemeler yapılmıştır. 1985 yılında fiilen başlatılan özelleştirme çalışmaları özellikle hukuki alt yapının yetersizliğinden kaynaklanan nedenlerle hedeflenen hızda yürümemiştir. 2000 yılından itibaren uygulanan ekonomik istikrar programlarında ve IMF’ye verilen niyet mektuplarında da devletin ekonomik faaliyetlerden çekilmesinin hızlandırılmasına büyük önem verilmiştir. 2001-2005 dönemini kapsayan Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planında; Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesinin özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılması, özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmelerini teminen yeniden yapılandırılması, özelleştirmeden beklenen hedeflere ulaşılması amacıyla ulaştırma-haberleşme ve enerji sektörlerinde serbestleşmeye gidilmesi, özel sektör katılımının sağlanmasına yönelik düzenlemelere devam edilmesi, yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri gibi modellerin gözden geçirilerek rekabeti engelleyici uygulamalara yol açmasının önlenmesi, özel sektörün katılımına açılan iletişim ve enerji gibi sektörlerde, her türlü yapısal düzenlemelerin özerk düzenleyici kurullar vasıtasıyla sağlanması, özelleştirme uygulamalarında sermaye piyasasından yararlanılarak sermayenin tabana yayılmasının sağlanması öngörülmüştür. KİTlerle ilgili düzenlemelere 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planında da yer verilmiş olup, söz konusu plan hedeflerine KİTlere ilişkin hedef ve politikalar başlığı altında değinilmiştir. 4- Kamu iktisadi teşebbüslerinin hukuki yapısı: a) Yasal düzenlemeler: Cumhuriyet döneminin ilk kamu iktisadi teşebbüsleri olan Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası, daha sonra bu Bankanın yerini alan Devlet Sanayi Ofisi ve Türkiye Sanayi Kredi Bankası ile bu iki kuruluşun yerini alan Sümerbank ve daha sonra kurulan KİT’lerin hukuki yapıları kendi kanunları ile belirlenmiştir. KİT’ler, sayılarının ve önemlerinin giderek artması sonucu ilk olarak 1938 yılında, “Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilatıyla İdare ve Murakabeleri Hakkında 3460 Sayılı Kanun” çıkarılarak yönetim ve denetim yönünden ortak bir statüye kavuşturulmuştur. 1940 yılında çıkarılan 3780 sayılı Milli Korunma Kanunu ile, Bakanlar Kuruluna KİT kurma yetkisi verilmiştir. 1960 yılında 3460 sayılı Kanuna ek olarak çıkarılan 23 sayılı Kanunla KİT’lerin yönetim kurullarının yerine “Müdürler Kurulu” oluşturulmuş, Yüksek Denetleme Kurulu TBMM’ye bağlanmıştır. 1964 yılında çıkarılan ve 3460 sayılı Kanun’un yerine yürürlüğe konulan 440 sayılı Kanunla KİT’lerin tanımı yeniden yapılmış, bu kuruluşların yönetim ve denetimleri yeniden düzenlenmiştir. 440 sayılı Kanunu yürürlükten kaldıran, 11.04.1983 tarih ve 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında KHK 19.10.1983 tarihinde 2929 sayı ile kanunlaştırılmış, yedi ay yürürlükte kaldıktan sonra KİTleri bugünkü hukuki statülerine kavuşturan temel yasal düzenleme olan 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmıştır. KİT’lerin personel rejimi ile ilgili son düzenleme ise 1990 yılında yürürlüğe giren 399 sayılı KHK ile yapılmıştır. 1980 sonrasında özelleştirme çalışmalarıyla ilgili ilk düzenlemeler 1984 yılında 2983 sayılı Kanun ve 1986 yılında 3291 sayılı Kanunla yapılmıştır. 24.11.1994 tarihinde kabul edilen 4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme kapsam ve programına alınan kuruluşların özel hukuk hükümlerine tabi olması ve bunlar hakkında varsa kendi kuruluş kanunları ile diğer kanunlarda yer alan bu Kanuna aykırı hükümler ile 233 sayılı KHK hükümlerinin uygulanmamasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşıklığın giderilmesine yönelik düzenlemelere gerek ve ihtiyaç bulunurken, temel işlevi değişmeyen kuruluşların KİT mevzuatı dışında bırakılması uygulamadaki karmaşayı daha da artırmıştır. 3460 ve 440 sayılı kanunlarda KİT’lerin kanunla kurulması öngörülmüşken, 1980’li yıllardan sonra yapılan düzenlemelerle KİT kurma yetkisi Bakanlar Kurulu’na verilmiştir. KİT tanımı ve kapsamındaki karmaşık durum, yapılan bunca düzenlemeye karşın bugüne kadar giderilememiş, özellikle belediyeler tarafından kurulan ve BİT’ler olarak anılan belediye iktisadi teşebbüsleri KİT mevzuatına dahil edilmemiş, getirilen istisnalar KİT kapsamını daha da daraltmıştır. b) Hukuki yapı: KİT’ler, bunlara ait müessese, işletme, bağlı ortaklık ve iştiraklerin tanımı ve hukuki statüleri, KİT’lerle ilgili çerçeve mevzuat niteliğinde olan ve halen yürürlükte bulunan 233 sayılı KHKda belirlenmiş olup, KİT’lerin devlet teşkilatı içindeki konumu, ana teşekkül, müessese ve bağlı ortaklık ilişkileri aşağıdaki şemada gösterilmiştir. Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler-Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler Genel Rapor • 2010 12 Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. Genel Rapor • 2010 12 Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. Genel Rapor • 2010 12 Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. Şema: Devlet teşkilatı içinde KİT’lerin konumu TBMM Sayıştay() İlgili bakanlık Kamu iktisadi teşebbüsleri : -İktisadi devlet teşekkülleri İştirakler -Kamu iktisadi kuruluşları Müesseseler Bağlı ortaklıklar İştirakler İşletmeler İşletmeler İşletmeler () 19.12.2010 tarihine kadar YDK. Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Müessese, sermayesinin tamamı bir kamu iktisadi teşebbüsüne (İDT veya KİK) ait olan ve teşebbüs yönetim kurulunun kararı ile kurulan işletme veya işletmeler topluluğudur. Müesseseler, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlı ve tüzel kişiliği haiz kuruluşlar olup, 233 sayılı KHK’de saklı tutulan hükümler dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İşletme, müesseselerin ve bağlı ortaklıkların mal ve hizmet üreten fabrika ve diğer birimleridir, tüzel kişilikleri yoktur. Uygulamada KİT genel müdürlüklerine bağlı işletmeler de kurulmuş bulunmaktadır. Bağlı ortaklık, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketlerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır.

Genel Rapor • 2013 10 Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin veya işletmenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. İştirakler tümüyle özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyetlerini sürdürmektedirler. 233 sayılı KHKya göre ilgili bakanlıkların KİTler üzerinde gözetim ve denetim yetkisi bulunmakta olup; ilgili bakanlıkların, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini gözetmekle görevli olduğu, ancak bu denetim ve gözetim yetkisinin, kuruluşların görev ve yetkilerini daraltmayacak, normal faaliyetlerini aksatmayacak şekilde kullanılması gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir. 5- Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi: KİT’lerin, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunan kuruluşlar olmaları, piyasa koşullarına göre süratle hareket etmeleri ve ileri işletmecilik kurallarına göre kârlılık ve verimlilik ilkelerine göre çalışmalarının gerekli oluşu, bu kuruluşların, genel bütçeli kuruluşların mevcut denetiminden farklı bir şekilde denetlenmelerini zorunlu kılmıştır. Bu gerekçeyle Cumhuriyet döneminin ilk KİT’leri, Sayıştay denetimine, Muhasebe-i Umumiye Kanununa ve Devlet İhale Kanununa tabi tutulmamış, bunlar için kendi kanunlarında özel denetim şekillerine yer verilmiştir. 1930’lu yılların başından itibaren KİT’lerin sayılarının ve ekonomideki ağırlıklarının giderek artması, bu konuda genel bir düzenleme yapılması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu ihtiyaç Atatürk tarafından 1937 yılında TBMMyi açış konuşmasında “... sermayesinin tamamı ve büyük kısmı devlete ait ticari sınai kurumların mali kontrol şeklini, bu kurumların bünyelerine ve kendilerinden istediğimiz ve isteyeceğimiz ticari usul ve zihniyetle çalışma icaplarına süratle tevfik etmek. Bu kurumların bugünkü usullerle çalışabilmelerine imkan yoktur.” şeklinde dile getirilmiştir. Bu fikirden hareketle 1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Kanunla; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında

Sayıştay 11 Kamu iktisadi teşebbüsleri; -Bakanlar Kurulu kararı ile kurulurlar. -Tüzel kişiliğe sahiptirler. -Sermayesinin tamamı Devlete aittir. -Sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır. -233 sayılı KHK’da saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidirler. İDT’ler iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere kurulan; KİK’ler ise tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kuruluşlardır. KİT’lerin mal ve hizmet üretim birimleri, müessese ve işletmelerdir. Bağlı ortaklıklar; -Bir müessesenin veya işletmenin bağlı ortaklık haline getirilmesi, -Teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50’nin üstüne çıkması, -Sermayesinde %50’den fazla hisseye sahip olunan yeni bir şirket kurulması, şeklinde oluşmaktadır. İştirakler tümüyle özel hukuk hükümlerine tabi olarak faaliyetlerini sürdürmektedirler. 233 sayılı KHKya göre ilgili bakanlıkların KİTler üzerinde gözetim ve denetim yetkisi bulunmakta olup; ilgili bakanlıkların, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini gözetmekle görevli olduğu, ancak bu denetim ve gözetim yetkisinin, kuruluşların görev ve yetkilerini daraltmayacak, normal faaliyetlerini aksatmayacak şekilde kullanılması gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir. 5- Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi: KİT’lerin, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyette bulunan kuruluşlar olmaları, piyasa koşullarına göre süratle hareket etmeleri ve ileri işletmecilik kurallarına göre kârlılık ve verimlilik ilkelerine göre çalışmalarının gerekli oluşu, bu kuruluşların, genel bütçeli kuruluşların mevcut denetiminden farklı bir şekilde denetlenmelerini zorunlu kılmıştır. Bu gerekçeyle Cumhuriyet döneminin ilk KİT’leri, Sayıştay denetimine, Muhasebe-i Umumiye Kanununa ve Devlet İhale Kanununa tabi tutulmamış, bunlar için kendi kanunlarında özel denetim şekillerine yer verilmiştir. 1930’lu yılların başından itibaren KİT’lerin sayılarının ve ekonomideki ağırlıklarının giderek artması, bu konuda genel bir düzenleme yapılması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu ihtiyaç Atatürk tarafından 1937 yılında TBMMyi açış konuşmasında “... sermayesinin tamamı ve büyük kısmı devlete ait ticari sınai kurumların mali kontrol şeklini, bu kurumların bünyelerine ve kendilerinden istediğimiz ve isteyeceğimiz ticari usul ve zihniyetle çalışma icaplarına süratle tevfik etmek. Bu kurumların bugünkü usullerle çalışabilmelerine imkan yoktur.” şeklinde dile getirilmiştir. Bu fikirden hareketle 1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Kanunla; KİT’leri, idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemek ve gözetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti” ve Umumi Murakabe Heyetinin raporlarını esas alarak yapacağı denetimler sonunda KİT’lerin ibra edilip edilmemesi konusunda karar almak üzere, Başbakanın başkanlığında yasama ve yürütme organı temsilcilerinden oluşan “Umumi Heyet” kurulmuş, Umumi Murakabe Heyeti daha sonra Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almıştır. 1961 ve 1982 Anayasalarında KİT’lerin Türkiye Büyük Millet Meclisince denetiminin, özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. 1982 Anayasası’nın 165 inci maddesi gereğince 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesi Hakkında Kanun”un 2 nci maddesinde; “Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan özel kanunlara tabi kurumlar ve İller Bankası” TBMM’nin denetimine tabi tutulmuştur. Bu tanımın kapsamına girmekle beraber, mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ve T.C. Merkez Bankası, KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesini düzenleyen 3346 sayılı Kanun’la konulan denetimin dışında tutulmuştur. Aynı Kanun’un 2 nci maddesinde; T.C. Merkez Bankası denetiminin Anayasa’nın 162 nci maddesinde düzenlendiği şekilde milli bütçenin incelenmesi yoluyla yapılması öngörülmüştür. 2010 yılında yürürlüğe giren 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’yla Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tüzel kişiliği sona erdirilerek, Sayıştay’a devredilmiş olup, bu tarihten itibaren KİT’ler 6085 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK gereği Sayıştay’ın denetimine tabi olmuştur. Bu denetim, Anayasa ve 3346 sayılı Kanun gereğince KİT’ler üzerinde TBMM’ce yapılan denetimin alt yapısını oluşturmaktadır. 4046 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinde de; özelleştirme programına alınan kuruluşların sermayelerindeki kamu payı %50’nin altına düşünceye kadar Sayıştay’ın denetimine tabi olduğu düzenlenmiştir. 233 sayılı KHK’nin 55/3 üncü maddesi çerçevesinde KİT’ler tarafından merkezi yurt dışında olan ve kurulduğu ülkenin mevzuatına tabi şirketler bulunmaktadır. Kamu payı %50’nin üzerinde olan şirketlerin, Anayasanın 165 inci maddesi kapsamında TBMM tarafından denetlenmesine ilişkin düzenlemede; yurt içi ve yurt dışı ayrımı yapılmamış olmasına rağmen, yurt dışında bulunan şirketler hakkında ayrı bir denetim raporu hazırlanmamakta, bunların faaliyetleri bağlı olduğu ana kuruluş raporunda değerlendirilmektedir. a)Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce yapılan denetim: KİT’lerin TBMM’ce denetlenmesine dair usul ve esaslar yine Anayasa gereği 1987 yılında çıkarılan 3346 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. KİT’lerin, TBMM’ce denetimi, 3346 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesi uyarınca, 35 üyeden oluşan, “Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu” tarafından yapılmaktadır. Denetimde, Sayıştayın raporlarıyla, Başbakanlığın sevk edeceği diğer raporlar ve varsa Komisyonca tespit edilen diğer konular esas alınmaktadır.

Genel Rapor • 2013 12 6085 sayılı Sayıştay Kanununda; KİT’lerin denetimi ile ilgili olarak; hazırlanan raporların Eylül ayı sonuna kadar Rapor Değerlendirme Kuruluna gönderilmesi, Rapor Değerlendirme Kurulunun Ekim ayı sonuna kadar rapora son şeklini vermesi, bu raporların birer örneğinin denetlenen kuruluşa ve ilgili bakanlığa gönderilmesi, kuruluşların hazırlayacakları cevaplarını raporun alındığı tarihten itibaren 30 gün içinde Sayıştay’a ve ilgili bakanlığa göndermesi, ilgili bakanlığın da bu cevapları kendi görüşleri ile birlikte en geç 15 gün içinde Sayıştay’a göndermesi, hazırlanan raporların kuruluş ve bakanlık cevapları ile birlikte en geç ilgili olduğu yılın bitimini takip eden yılın sonuna kadar TBMM’ye sunulması ve aynı zamanda Kalkınma Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlıklarına gönderilmesi öngörülmüştür. KİT Komisyonu, denetlenecek kuruluşların durumunu; ulusal ekonomiye faydalı olabilmeleri için özerk bir tarzda, ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dahilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilerek, kuruluş amaçlarına ulaşmalarını teminen, faaliyetlerinin mevzuata, uzun vadeli kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğu yönünden değerlendirilmektedir. 3346 sayılı Kanun kapsamında, Komisyonca yapılan inceleme ve değerlendirmelere; denetlenen kuruluşların yöneticileri ve ilgili bulundukları bakanlık temsilcileri, Kalkınma Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlıkları ile Sayıştay yetkilileri de katılmakta ve gerekirse açıklamada bulunmaktadırlar. KİT Komisyonu, kuruluşa ait alt komisyonların raporlarını, Sayıştay’ın TBMM’ye sunduğu raporları ile ilgili kuruluş ve bakanlıkların bu raporlardaki önerilere ilişkin cevap ve görüşleriyle birlikte ele alarak, kuruluşların durumunu yeniden incelemekte ve bunların bilanço ve netice hesaplarını tasvip ederek yönetim kurullarının ibra edilmesine veya bilanço ve netice hesaplarını tasvip etmeyerek yönetim kurullarının ibra edilmemesine gerekçeli olarak karar vermektedir. KİT Komisyonunca karara bağlanıp süresi içinde kesinleşen veya itiraz üzerine Genel Kurulca görüşülerek tasvip edilen veya edilmeyen bilançolarla netice hesapları veya mali durumları gösteren tablolar, yönetim kurullarının ibra edilme veya edilmeme kararı ile birlikte kesinleştikten sonra Resmî Gazetede yayımlanmakta, ibra edilmeyen kuruluşların sorumluları hakkında genel hükümlere göre adlî kovuşturma veya işlem yapılabilmesi için karar, TBMM Başkanlığınca Başbakanlığa ve ilgili adlî mercie bildirilmektedir. Diğer yandan, 3346 sayılı Kanuna tabi ve genel kurulları T. Ticaret Kanununa veya özel kanunlarına göre oluşturulan şirket ve kurumlar diğer KİT’ler gibi denetlenmekle birlikte, bunların bilanço ve netice hesaplarıyla ilgili olarak Komisyonda ve itiraz halinde TBMM Genel Kurulu’nda herhangi bir oylama yapılmamakta ve yönetim kurullarının ibra edilmesi veya edilmemesi hususunda karar verilmemekte, bu kuruluşların raporları sadece genel görüşme konusu yapılabilmektedir. Bu bağlamda, genel kurulu bulunan bağlı ortaklıkların bilanço ve netice hesapları da genel görüşmeye sunulmaktadır. b) Sayıştay tarafından yapılan denetim: KİT’lerle ilgili olarak, 1938 yılında 3460 sayılı Kanunla kurulan Umumi Murakabe Heyeti tarafından başlatılan ve 1983 tarihinden itibaren 72 sayılı KHK kapsamında Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından gerçekleştirilen denetim, 19.12.2010 tarihinden itibaren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay tarafından gerçekleştirilmektedir.

Sayıştay 13 6085 sayılı Sayıştay Kanununda; KİT’lerin denetimi ile ilgili olarak; hazırlanan raporların Eylül ayı sonuna kadar Rapor Değerlendirme Kuruluna gönderilmesi, Rapor Değerlendirme Kurulunun Ekim ayı sonuna kadar rapora son şeklini vermesi, bu raporların birer örneğinin denetlenen kuruluşa ve ilgili bakanlığa gönderilmesi, kuruluşların hazırlayacakları cevaplarını raporun alındığı tarihten itibaren 30 gün içinde Sayıştay’a ve ilgili bakanlığa göndermesi, ilgili bakanlığın da bu cevapları kendi görüşleri ile birlikte en geç 15 gün içinde Sayıştay’a göndermesi, hazırlanan raporların kuruluş ve bakanlık cevapları ile birlikte en geç ilgili olduğu yılın bitimini takip eden yılın sonuna kadar TBMM’ye sunulması ve aynı zamanda Kalkınma Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlıklarına gönderilmesi öngörülmüştür. KİT Komisyonu, denetlenecek kuruluşların durumunu; ulusal ekonomiye faydalı olabilmeleri için özerk bir tarzda, ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dahilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilerek, kuruluş amaçlarına ulaşmalarını teminen, faaliyetlerinin mevzuata, uzun vadeli kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğu yönünden değerlendirilmektedir. 3346 sayılı Kanun kapsamında, Komisyonca yapılan inceleme ve değerlendirmelere; denetlenen kuruluşların yöneticileri ve ilgili bulundukları bakanlık temsilcileri, Kalkınma Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlıkları ile Sayıştay yetkilileri de katılmakta ve gerekirse açıklamada bulunmaktadırlar. KİT Komisyonu, kuruluşa ait alt komisyonların raporlarını, Sayıştay’ın TBMM’ye sunduğu raporları ile ilgili kuruluş ve bakanlıkların bu raporlardaki önerilere ilişkin cevap ve görüşleriyle birlikte ele alarak, kuruluşların durumunu yeniden incelemekte ve bunların bilanço ve netice hesaplarını tasvip ederek yönetim kurullarının ibra edilmesine veya bilanço ve netice hesaplarını tasvip etmeyerek yönetim kurullarının ibra edilmemesine gerekçeli olarak karar vermektedir. KİT Komisyonunca karara bağlanıp süresi içinde kesinleşen veya itiraz üzerine Genel Kurulca görüşülerek tasvip edilen veya edilmeyen bilançolarla netice hesapları veya mali durumları gösteren tablolar, yönetim kurullarının ibra edilme veya edilmeme kararı ile birlikte kesinleştikten sonra Resmî Gazetede yayımlanmakta, ibra edilmeyen kuruluşların sorumluları hakkında genel hükümlere göre adlî kovuşturma veya işlem yapılabilmesi için karar, TBMM Başkanlığınca Başbakanlığa ve ilgili adlî mercie bildirilmektedir. Diğer yandan, 3346 sayılı Kanuna tabi ve genel kurulları T. Ticaret Kanununa veya özel kanunlarına göre oluşturulan şirket ve kurumlar diğer KİT’ler gibi denetlenmekle birlikte, bunların bilanço ve netice hesaplarıyla ilgili olarak Komisyonda ve itiraz halinde TBMM Genel Kurulu’nda herhangi bir oylama yapılmamakta ve yönetim kurullarının ibra edilmesi veya edilmemesi hususunda karar verilmemekte, bu kuruluşların raporları sadece genel görüşme konusu yapılabilmektedir. Bu bağlamda, genel kurulu bulunan bağlı ortaklıkların bilanço ve netice hesapları da genel görüşmeye sunulmaktadır. b) Sayıştay tarafından yapılan denetim: KİT’lerle ilgili olarak, 1938 yılında 3460 sayılı Kanunla kurulan Umumi Murakabe Heyeti tarafından başlatılan ve 1983 tarihinden itibaren 72 sayılı KHK kapsamında Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından gerçekleştirilen denetim, 19.12.2010 tarihinden itibaren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay tarafından gerçekleştirilmektedir. c) KİT’lerin diğer idare ve organlar tarafından denetlenmesi: KİT’lerin üzerinde, TBMM ve Sayıştay’ın dışında diğer bazı idare ve organların da çeşitli mevzuat çerçevesinde denetim yetkileri bulunmaktadır. Bu tür denetimler genelde belirli konularda ve gerektiğinde yapılmaktadır. ca) İlgili bakanlığın gözetim ve denetimi: KİT’ler mevzuat gereği birer bakanlıkla ilgilendirilmiş olup, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında özelleştirme programına alınanlar ise doğrudan ÖİB’ye bağlanmaktadır. Mevzuatla yapılan düzenlemelerle EÜAŞ, bankalar ve MPİ gibi bazı kuruluşların, özelleştirme programına alınsalar bile bağlı ilgili oldukları bakanlıkla bağlantısı devam ettirilmiştir. İlgili bakanlıklar, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklık faaliyetlerinin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesini gözetmekle görevlendirilmiştir. İlgili bakanlıkça yapılan denetim, periyodik bir denetim şekli olmaktan ziyade belli konuların incelenmesi ve soruşturulmasına yönelik olarak gerektiğinde yapılmaktadır. İlgili bakanlıklar bu yetkilerini genelde kendi teftiş kurulları aracılığı ile kullanmaktadırlar. cb) Diğer denetim organları veya kuruluşlarınca yapılan denetim: KİT’ler, ticari kuruluşlar olmakla birlikte aynı zamanda kamu yönetimi içinde yer almaktadırlar. Bu nedenle, kamu yönetimi üzerinde genel denetim yetkisi bulunan bazı denetim organlarının KİT’ler üzerinde de denetim yetkileri bulunmaktadır. Bu kuruluşların başlıcaları; -Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu, -Başbakanlık Teftiş Kurulu, -Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu, -Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (Bankalarla ilgili olarak), -Hazine Kontrolörleri Kurulu, -Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (Enerji KİT’leri ile ilgili) olarak sayılabilir. KİT’ler, birer ticari kuruluş olarak, diğer ticari kuruluşların tabi olduğu idarelerin denetimlerine de tabi bulunmaktadırlar. Ayrıca KİT’ler üzerinde, başta Başbakanlığın, Kalkınma Bakanlığının, Hazine Müsteşarlığının, Devlet Personel Başkanlığının ve Kamu İhale Kurulunun olmak üzere diğer bazı kuruluşların da düzenleyici, izin verici, kontrol edici, kısıtlayıcı vb. nitelikte yetkileri bulunmaktadır.

Genel Rapor • 2013 14 B-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ 1- Ekonomik gelişmeler ve politikalar: a) Dünya ekonomisindeki gelişmeler: 2009-2013 yıllarında dünya ekonomisindeki gelişmelere ilişkin temel göstergeler 1 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge:1- Dünya ekonomisinde temel göstergeler (Yüzde değişme) Başlıca göstergeler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Dünya hasılası (0,7) 5,1 3,9 3,4 3,3 (0,1) Gelişmiş ekonomiler (3,7) 3,0 1,7 1,2 1,4 0,2 -ABD (3,5) 3,0 1,8 2,3 2,2 (0,1) -Japonya (6,3) 4,4 (0,6) 1,5 1,5 0,0 -Avro bölgesi (4,3) 2,0 1,5 (0,7) (0,4) 0,3 -Almanya (5,1) 4,0 3,4 0,9 0,5 (0,4) Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 2,8 7,4 6,2 5,1 4,7 (0,4) -Afrika (Sahra altı) 2,8 5,3 5,5 4,4 5,1 0,7 -Gelişmekte olan Asya 7,2 9,5 7,8 6,7 6,6 (0,1) -Latin Amerika (1,7) 6,2 4,6 2,9 2,7 (0,2) -Orta Doğu ve Kuzey Afrika 2,6 5,0 3,9 4,8 2,3 (2,5) -Orta ve Doğu Avrupa (3,6) 4,6 5,4 1,4 2,8 1,4 Dünya ticaret hacmi (10,7) 12,6 6,1 2,9 3,0 0,1 (Mal ve hizmet ithalatı) -Gelişmiş ekonomiler (12,4) 11,4 4,7 1,2 1,4 0,2 -Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler (8,0) 14,9 8,8 6,0 5,3 (0,7) Tüketici fiyatları (Yıllık ortalama): -Gelişmiş ekonomiler 0,1 1,5 2,7 1,9 1,3 (0,6) -Avro bölgesi 0,3 1,6 2,7 2,5 1,3 (1,2) -Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 5,2 6,1 7,1 6,1 5,8 (0,3) İşsizlik oranı (%): -Gelişmiş ekonomiler 8,0 8,3 7,9 8,0 7,9 (0,1) -Avro bölgesi 9,3 10,1 10,2 11,3 11,9 0,6 Libor (Altı aylık ABD Doları) (%) 1,1 0,5 0,5 0,7 0,4 (0,3) Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2010-2015 yılı programları, tablo I.1-Dünya ekonomisinde temel göstergeler. Dünya ekonomisindeki son beş yıllık temel göstergelere bakıldığında; özellikle gelişmiş ekonomilerde 2008 yılında başlayan finansal krizin 2009 yılında küresel boyuta ulaşması ile dünya hasılası %0,7 oranında daralmıştır. 2010 yılında ise dünya hasılası tekrar artışa geçerek %5,1 oranında büyümüş, fakat 2011, 2012 ve 2013 yıllarında dünya hasılası artış hızı azalmıştır. Diğer taraftan dünya ticaret hacmi 2010 yılında %12,6 oranında genişlemiş iken, 2011 yılında bu oran %6,1e, 2012 yılında %2,9a, gerilemiş, 2013 yılında önceki yıla göre artarak %3,0`a ulaşmıştır. 2013 yılında önceki yıla göre enflasyon oranlarında azalış yaşanmış iken, işsizlik oranlarında ise gelişmiş ekonomilerde çok az azalma olmasına karşılık Avro bölgesinde artış gerçekleşmiştir.

Sayıştay 15 B-KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ 1- Ekonomik gelişmeler ve politikalar: a) Dünya ekonomisindeki gelişmeler: 2009-2013 yıllarında dünya ekonomisindeki gelişmelere ilişkin temel göstergeler 1 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge:1- Dünya ekonomisinde temel göstergeler (Yüzde değişme) Başlıca göstergeler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Dünya hasılası (0,7) 5,1 3,9 3,4 3,3 (0,1) Gelişmiş ekonomiler (3,7) 3,0 1,7 1,2 1,4 0,2 -ABD (3,5) 3,0 1,8 2,3 2,2 (0,1) -Japonya (6,3) 4,4 (0,6) 1,5 1,5 0,0 -Avro bölgesi (4,3) 2,0 1,5 (0,7) (0,4) 0,3 -Almanya (5,1) 4,0 3,4 0,9 0,5 (0,4) Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 2,8 7,4 6,2 5,1 4,7 (0,4) -Afrika (Sahra altı) 2,8 5,3 5,5 4,4 5,1 0,7 -Gelişmekte olan Asya 7,2 9,5 7,8 6,7 6,6 (0,1) -Latin Amerika (1,7) 6,2 4,6 2,9 2,7 (0,2) -Orta Doğu ve Kuzey Afrika 2,6 5,0 3,9 4,8 2,3 (2,5) -Orta ve Doğu Avrupa (3,6) 4,6 5,4 1,4 2,8 1,4 Dünya ticaret hacmi (10,7) 12,6 6,1 2,9 3,0 0,1 (Mal ve hizmet ithalatı) -Gelişmiş ekonomiler (12,4) 11,4 4,7 1,2 1,4 0,2 -Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler (8,0) 14,9 8,8 6,0 5,3 (0,7) Tüketici fiyatları (Yıllık ortalama): -Gelişmiş ekonomiler 0,1 1,5 2,7 1,9 1,3 (0,6) -Avro bölgesi 0,3 1,6 2,7 2,5 1,3 (1,2) -Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler 5,2 6,1 7,1 6,1 5,8 (0,3) İşsizlik oranı (%): -Gelişmiş ekonomiler 8,0 8,3 7,9 8,0 7,9 (0,1) -Avro bölgesi 9,3 10,1 10,2 11,3 11,9 0,6 Libor (Altı aylık ABD Doları) (%) 1,1 0,5 0,5 0,7 0,4 (0,3) Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2010-2015 yılı programları, tablo I.1-Dünya ekonomisinde temel göstergeler. Dünya ekonomisindeki son beş yıllık temel göstergelere bakıldığında; özellikle gelişmiş ekonomilerde 2008 yılında başlayan finansal krizin 2009 yılında küresel boyuta ulaşması ile dünya hasılası %0,7 oranında daralmıştır. 2010 yılında ise dünya hasılası tekrar artışa geçerek %5,1 oranında büyümüş, fakat 2011, 2012 ve 2013 yıllarında dünya hasılası artış hızı azalmıştır. Diğer taraftan dünya ticaret hacmi 2010 yılında %12,6 oranında genişlemiş iken, 2011 yılında bu oran %6,1e, 2012 yılında %2,9a, gerilemiş, 2013 yılında önceki yıla göre artarak %3,0`a ulaşmıştır. 2013 yılında önceki yıla göre enflasyon oranlarında azalış yaşanmış iken, işsizlik oranlarında ise gelişmiş ekonomilerde çok az azalma olmasına karşılık Avro bölgesinde artış gerçekleşmiştir. b) Türkiye ekonomisindeki gelişmeler: Türkiye’nin 2009-2013 yıllarına ilişkin temel ekonomik göstergeleri 2 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 2-Türkiye'nin temel ekonomik göstergeleri Temel göstergeler Ölçü 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Büyüme ve istihdam (Yüzde değişme): Toplam tüketim % (0,4) 5,7 7,5 0,3 5,2 4,9 -Kamu % 3,8 1,6 5,7 6,4 7,1 0,7 -Özel % (0,9) 6,2 7,7 (0,3) 4,9 5,2 Toplam sabit sermaye yatırımı % (20,1) 31,1 17,0 (2,5) 4,5 7,0 -Kamu % (1,0) 19,1 (3,1) 10,4 20,7 10,3 -Özel % (24,4) 34,5 22,2 (5,1) 0,7 5,8 Stok değişimi (1) % (2,3) 2,5 (0,2) (1,5) 1,6 3,1 Toplam mal ve hizmet ihracatı % (5,0) 3,4 7,9 16,3 (0,3) (16,6) Toplam mal ve hizmet ithalatı % (14,3) 20,7 10,7 (0,4) 9,0 9,4 GSYH % (4,8) 9,2 8,8 2,1 4,1 2,0 GSYH (Cari fiyatlarla) Milyar TL 953 1.099 1.298 1.417 1.565 148 GSYH (ABD Doları) Milyar Dolar 617 732 774 786 822 36 Kişi başı milli gelir (GSYH) ABD Doları 8.561 10.003 10.428 10.459 10.807 348 Kişi başı milli gelir (SAGP, GSYH) ABD Doları 14.550 16.003 17.781 17.967 18.695 728 Nüfus (Yıl ortası) Bin kişi 72.039 73.142 74.224 75.176 76.055 879 İş gücüne katılma oranı % 45,7 46,5 47,4 47,6 48,3 0,7 İstihdam düzeyi Bin kişi 20.615 21.858 23.266 23.937 24.601 664 İşsizlik oranı % 13,1 11,1 9,1 8,4 9,0 0,6 Dış ticaret (ABD Doları): İhracat (FOB) Milyar Dolar 102 114 135 153 152 (1) İthalat (CIF)(2) Milyar Dolar 141 186 241 237 252 15 Dış ticaret dengesi (38,8) (71,7) (105,9) (84,1) (99,9) (15,8) Cari işlemler dengesi / GSYH % (2,3) (6,4) (9,7) (6,2) (7,9) (1,7) Dış ticaret hacmi / GSYH % 39,4 40,9 48,5 49,5 49,1 (0,4) Kamu finansmanı (%): Genel devlet gelirleri / GSYH % 34,6 35,5 36,4 37,8 40,0 2,2 Genel devlet harcamaları / GSYH % 40,1 38,5 36,8 38,8 40,7 1,9 Genel devlet borçlanma gereği / GSYH % 5,5 3,0 0,4 1,0 0,7 (0,3) Genel devlet faiz harcamaları / GSYH % 5,7 4,5 3,4 3,5 3,3 (0,2) Kamu kesimi borçlanma gereği (3) / GSYH % 5,0 2,4 0,1 1,0 0,5 (0,5) Pogram tanımlı kamu kesimi faiz dışı fazla(3)/GSMH % (1,1) 0,8 1,9 0,8 1,0 0,2 AB tanımlı Nominal borç stoku / GSYH % 46,0 42,3 39,1 36,2 36,2 0,0 Fiyatlar (Yüzde değişme): GSYH deflatörü % 5,3 5,7 8,6 6,9 6,1 (0,8) TÜFE (Yıl sonu) % 6,5 6,4 10,5 6,2 7,4 1,2 (1) Büyümeye katkı olarak verilmektedir.
(2) Parasal olmayan altın ithalatı dahildir.
(3) Genel devlet ve KİT’leri kapsamaktadır. Kaynak: Kalkınma Bakanlığı (DPT), 2015 Yılı Programı, tablo I.3-Temel ekonomik büyüklükler.

Genel Rapor • 2013 16 Toplam tüketim 2012 yılında %0,3 oranında, 2013 yılında %5,2 oranında artmıştır. Toplam sabit sermaye yatırımları 2012 yılında %2,5 azalmış iken 2013 yılında %4,5 artış göstermiştir. 2013 yılında işsizlik oranı önceki yıla göre 0,6 puan, enflasyon oranı da 1,2 puan artış göstermiştir. 2013 yılında Dünya ekonomisi %3,3 oranında, gelişmiş ekonomiler %1,4 oranında büyüme kaydetmiştir. 2013 yılının ikinci çeyreğinden itibaren, ABD’nin genişlemeci para politikasından çıkış sürecini başlatması, küresel finansal piyasalarda dalgalanmalara neden olmuş ve Türkiye dâhil birçok gelişmekte olan ülke bu gelişmeden olumsuz etkilenmiştir. Özellikle cari açık sorunu yaşayan gelişmekte olan ekonomilerde sermaye çıkışı olmuş, finansal piyasalarda dalgalanma yaşanmış, para birimleri değer kaybetmiş ve Brezilya başta olmak üzere birçok gelişmekte olan ülke bu süreçte faiz artırımına gitmiştir. Ayrıca Çin başta olmak üzere yapısal sorunlar yaşayan bazı gelişmekte olan ülkelerde büyüme yavaşlamıştır. Küresel düzeyde enflasyon, zayıf talep nedeniyle düşük seyretmektedir. 2012 yılında %1,7 gerileyen dünya mal ve hizmet ticareti fiyatları 2013 yılında da %0,3 oranında gerilemiştir. Küresel ekonomideki zayıf görünüm, enerji ve endüstriyel metal fiyatlarında gerilemeye neden olmuştur. Gıda fiyatlarında kuraklığa bağlı dalgalanma görülmüştür. Başta Japonya, Avro Bölgesi ve ABD olmak üzere gelişmiş ekonomilerdeki yüksek kamu borçlarının önümüzdeki dönemde de bu seviyelerini devam ettirmesi beklenmektedir. Ekonomiyi canlandırmak için uygulanan teşvik paketlerinin ve düşük büyümenin etkisiyle önümüzdeki dönemde kamu borç oranlarında belirgin bir iyileşme beklenmemektedir. Küresel ekonomi ılımlı ancak inişli çıkışlı bir hızla toparlanmaya devam etmektedir. Orta vadede gelişmiş ekonomiler durgunluk ve düşük potansiyel büyüme riskiyle karşı karşıyayken, gelişmekte olan ekonomilerde potansiyel büyüme hızı azalmaktadır. 2012 yılında azalan özel kesim yatırım harcamaları 2013 yılında ekonomideki canlanmaya rağmen büyümeye beklenen düzeyde katkı vermemiştir. 2013 yılının ikinci yarısında özel kesim makine-teçhizat yatırımları artarken inşaat yatırımları zayıf bir performans göstermiş, yıllık olarak özel sektör sabit sermaye yatırım harcamaları %0,7 oranında artmıştır. Özel sektör sabit sermaye yatırımlarında kaydedilen bu zayıf performans, özel sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payının, 2013 yılında bir önceki yıla göre 0,7 puan azalarak %15,6 seviyesine gerilemesine neden olmuştur. Kamu yatırım harcamalarında ise güçlü artış seyri 2013 yılında da devam etmiştir. Bu dönemde, kamu sabit sermaye yatırım harcamaları 2012 yılında kaydedilen %10,4 oranındaki artışın ardından %20,7 ile oldukça yüksek bir oranda artmıştır. Böylece, kamu sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı %5 ile 2000 yılından itibaren kaydedilen en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 2014 yılında cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımları içinde ulaştırma, tarım, turizm, konut ve diğer hizmetler alt sektörleri paylarının 2013 yılına göre azalacağı, imalat sanayii alt sektörü payının aynı kalacağı, eğitim, enerji, madencilik ve sağlık alt sektörleri paylarının ise artacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde, özellikle eğitim alt sektörünün kamu yatırımları içindeki payında bir önceki yıla göre 1,3 puan artış dikkat çekmektedir. 2014 yılında özel kesim sabit sermaye yatırımlarının reel olarak %2,1 oranında azalması öngörülmektedir. Bu dönemde, cari fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatırımları içinde sağlık, konut, ulaştırma, madencilik, diğer hizmetler ve eğitim alt sektörleri paylarının 2013 yılına göre artacağı, tarım sektörü

Sayıştay 17 Toplam tüketim 2012 yılında %0,3 oranında, 2013 yılında %5,2 oranında artmıştır. Toplam sabit sermaye yatırımları 2012 yılında %2,5 azalmış iken 2013 yılında %4,5 artış göstermiştir. 2013 yılında işsizlik oranı önceki yıla göre 0,6 puan, enflasyon oranı da 1,2 puan artış göstermiştir. 2013 yılında Dünya ekonomisi %3,3 oranında, gelişmiş ekonomiler %1,4 oranında büyüme kaydetmiştir. 2013 yılının ikinci çeyreğinden itibaren, ABD’nin genişlemeci para politikasından çıkış sürecini başlatması, küresel finansal piyasalarda dalgalanmalara neden olmuş ve Türkiye dâhil birçok gelişmekte olan ülke bu gelişmeden olumsuz etkilenmiştir. Özellikle cari açık sorunu yaşayan gelişmekte olan ekonomilerde sermaye çıkışı olmuş, finansal piyasalarda dalgalanma yaşanmış, para birimleri değer kaybetmiş ve Brezilya başta olmak üzere birçok gelişmekte olan ülke bu süreçte faiz artırımına gitmiştir. Ayrıca Çin başta olmak üzere yapısal sorunlar yaşayan bazı gelişmekte olan ülkelerde büyüme yavaşlamıştır. Küresel düzeyde enflasyon, zayıf talep nedeniyle düşük seyretmektedir. 2012 yılında %1,7 gerileyen dünya mal ve hizmet ticareti fiyatları 2013 yılında da %0,3 oranında gerilemiştir. Küresel ekonomideki zayıf görünüm, enerji ve endüstriyel metal fiyatlarında gerilemeye neden olmuştur. Gıda fiyatlarında kuraklığa bağlı dalgalanma görülmüştür. Başta Japonya, Avro Bölgesi ve ABD olmak üzere gelişmiş ekonomilerdeki yüksek kamu borçlarının önümüzdeki dönemde de bu seviyelerini devam ettirmesi beklenmektedir. Ekonomiyi canlandırmak için uygulanan teşvik paketlerinin ve düşük büyümenin etkisiyle önümüzdeki dönemde kamu borç oranlarında belirgin bir iyileşme beklenmemektedir. Küresel ekonomi ılımlı ancak inişli çıkışlı bir hızla toparlanmaya devam etmektedir. Orta vadede gelişmiş ekonomiler durgunluk ve düşük potansiyel büyüme riskiyle karşı karşıyayken, gelişmekte olan ekonomilerde potansiyel büyüme hızı azalmaktadır. 2012 yılında azalan özel kesim yatırım harcamaları 2013 yılında ekonomideki canlanmaya rağmen büyümeye beklenen düzeyde katkı vermemiştir. 2013 yılının ikinci yarısında özel kesim makine-teçhizat yatırımları artarken inşaat yatırımları zayıf bir performans göstermiş, yıllık olarak özel sektör sabit sermaye yatırım harcamaları %0,7 oranında artmıştır. Özel sektör sabit sermaye yatırımlarında kaydedilen bu zayıf performans, özel sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payının, 2013 yılında bir önceki yıla göre 0,7 puan azalarak %15,6 seviyesine gerilemesine neden olmuştur. Kamu yatırım harcamalarında ise güçlü artış seyri 2013 yılında da devam etmiştir. Bu dönemde, kamu sabit sermaye yatırım harcamaları 2012 yılında kaydedilen %10,4 oranındaki artışın ardından %20,7 ile oldukça yüksek bir oranda artmıştır. Böylece, kamu sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı %5 ile 2000 yılından itibaren kaydedilen en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 2014 yılında cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımları içinde ulaştırma, tarım, turizm, konut ve diğer hizmetler alt sektörleri paylarının 2013 yılına göre azalacağı, imalat sanayii alt sektörü payının aynı kalacağı, eğitim, enerji, madencilik ve sağlık alt sektörleri paylarının ise artacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde, özellikle eğitim alt sektörünün kamu yatırımları içindeki payında bir önceki yıla göre 1,3 puan artış dikkat çekmektedir. 2014 yılında özel kesim sabit sermaye yatırımlarının reel olarak %2,1 oranında azalması öngörülmektedir. Bu dönemde, cari fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatırımları içinde sağlık, konut, ulaştırma, madencilik, diğer hizmetler ve eğitim alt sektörleri paylarının 2013 yılına göre artacağı, tarım sektörü payının aynı kalacağı, imalat, turizm ve enerji alt sektörleri paylarının ise 2013 yılına göre azalacağı tahmin edilmektedir. 2013 yılında, cari nitelikli giderlerde ve özellikle ulaştırma sektöründeki yatırım projelerine tahsis edilen kaynaklardaki artış, genel devlet harcamalarındaki yükselişin temel belirleyicisi olmuştur. Genel devlet gelir performansı ise, BOTAŞ ve TEDAŞ’tan geçmiş yıllar vergi yükümlülüklerine ilişkin yapılan tahsilatlardan, özellikle asgari ücret artışı ve prim ödeme gücü olmayanların Genel Sağlık Sigortası primlerinin dönem içerisinde tahsil edilmesi sonucunda sosyal güvenlik prim gelirleri tahsilatından ve diğer bir defalık gelirlerden olumlu yönde etkilenmiştir. Böylece, genel devlet gelirlerindeki artış ve dengedeki iyileşmeye, düzenli ve sağlam yapısal gelirlerden ziyade gecikmiş vergi yükümlülüklerine ilişkin tahsilatlar ve diğer bir defalık gelir unsurları önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Aynı dönemde, genel devlet kapsamına KİT’lerin dâhil edilmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesi de benzer bir gelişme göstermiştir. 2012 yılında GSYH’ye oranla %1 olarak gerçekleşen kamu kesimi borçlanma gereği, 2013 yılında %0,5 düzeyine gerilemiştir. Kamu kesimi program tanımlı dengesi ise 2013 yılında 0,3 puan artarak GSYH’nin %1’i düzeyinde gerçekleşmiştir. 2009-2013 yıllarında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen sektörel büyüme hızları 1 sayılı grafikte gösterilmiştir. 2013 yılında hizmetler sektörü %5,6 oranında, tarım sektörü %3,5 oranında, sanayi sektörü %3,4 oranında büyümüş, GSYH büyüme hızı ise %4,1 olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 yıllarına ait GSYH büyümesine yatırım, net mal ve hizmet ihracatı ve tüketimin katkısı 2 sayılı grafikte gösterilmiştir. Grafik: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Sabit Fiyatlarla) -9 -6 -3 0 3 6 9 12 15 (Yüzde Değişme) Tarım 3,6 2,4 6 3,1 3,5 Sanayi -6,9 12,6 7,2 1,8 3,4 Hizmetler -3,2 8,5 7,8 2,4 5,6 GSYH -4,8 9 7,5 2,1 4,1 2009 2010 2011 2012 2013 payının aynı kalacağı, imalat, turizm ve enerji alt sektörleri paylarının ise 2013 yılına göre azalacağı tahmin edilmektedir. 2013 yılında, cari nitelikli giderlerde ve özellikle ulaştırma sektöründeki yatırım projelerine tahsis edilen kaynaklardaki artış, genel devlet harcamalarındaki yükselişin temel belirleyicisi olmuştur. Genel devlet gelir performansı ise, BOTAŞ ve TEDAŞ’tan geçmiş yıllar vergi yükümlülüklerine ilişkin yapılan tahsilatlardan, özellikle asgari ücret artışı ve prim ödeme gücü olmayanların Genel Sağlık Sigortası primlerinin dönem içerisinde tahsil edilmesi sonucunda sosyal güvenlik prim gelirleri tahsilatından ve diğer bir defalık gelirlerden olumlu yönde etkilenmiştir. Böylece, genel devlet gelirlerindeki artış ve dengedeki iyileşmeye, düzenli ve sağlam yapısal gelirlerden ziyade gecikmiş vergi yükümlülüklerine ilişkin tahsilatlar ve diğer bir defalık gelir unsurları önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Aynı dönemde, genel devlet kapsamına KİT’lerin dâhil edilmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesi de benzer bir gelişme göstermiştir. 2012 yılında GSYH’ye oranla %1 olarak gerçekleşen kamu kesimi borçlanma gereği, 2013 yılında %0,5 düzeyine gerilemiştir. Kamu kesimi program tanımlı dengesi ise 2013 yılında 0,3 puan artarak GSYH’nin %1’i düzeyinde gerçekleşmiştir. 2009-2013 yıllarında Türkiye ekonomisinde gerçekleşen sektörel büyüme hızları 1 sayılı grafikte gösterilmiştir. 2013 yılında hizmetler sektörü %5,6 oranında, tarım sektörü %3,5 oranında, sanayi sektörü %3,4 oranında büyümüş, GSYH büyüme hızı ise %4,1 olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 yıllarına ait GSYH büyümesine yatırım, net mal ve hizmet ihracatı ve tüketimin katkısı 2 sayılı grafikte gösterilmiştir. Grafik: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Sabit Fiyatlarla) -9 -6 -3 0 3 6 9 12 15 (Yüzde Değişme) Tarım 3,6 2,4 6 3,1 3,5 Sanayi -6,9 12,6 7,2 1,8 3,4 Hizmetler -3,2 8,5 7,8 2,4 5,6 GSYH -4,8 9 7,5 2,1 4,1 2009 2010 2011 2012 2013

Genel Rapor • 2013 18 2013 yılında GSYH %4,1 tüketim %4, yatırım talebi ise %2,7 oranında büyümesine rağmen net ihracat %2,6 oranında küçülmüştür. Son yıllarda özel sektör yatırımlarının ve üretim kapasitesinin artması ile özelleştirme uygulamalarının yaygınlaşması sonucunda KİT’lerin sayısı ve ekonomi içerisindeki payı azalmıştır. 2- Kamu iktisadi teşebbüslerine ilişkin hedef ve politikalar: KİT’lerin yönetim ve çalışma esasları 233 sayılı KHK’da, denetimle ilgili hususlar ise 6085 sayılı Kanun ve 3346 sayılı Kanun`la belirlenmiş olup, kalkınma planlarında ve yıllık programlarında KİT’lerle ilgili hedef ve politikalara yer verildiği gibi, Bakanlar Kurulu kararı ile çıkarılan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkların genel yatırım ve finansman programı ve Başbakanlık tasarruf genelgeleri ile de KİT’lerin faaliyetlerine ilişkin çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır. Bu bağlamda 2009-2013 döneminde KİT’lerin faaliyetlerini etkileyen başlıca düzenlemeler aşağıda açıklanmıştır. a) Kalkınma planları: İstikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil paylaşan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna dönüşen ve AB’ye üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye vizyonu ile 2007-2013 dönemi için hazırlanan Dokuzuncu Kalkınma Planında; -Türkiye ekonomisinin yıllık ortalama %7 oranında büyümesi, üretimin sektörel kompozisyonunda sanayi ve hizmetler sektörlerinin ön plana çıkması, -Tarım sektörünün üretim ve katma değer içerisindeki payının ekonominin modernizasyonu ve yapısal reformlara paralel olarak azalmaya devam etmesi, plan dönemi sonunda %7,8 seviyesine çekilmesi, Grafik: 2- GSYH Büyümesine Katkılar -9 -6 -3 03 6 9 12 15 Tüketim ( 0,3) 4,7 5,9 0,3 4 Yatırım ( 7,2) 8,6 3,9 ( 2,0) 2,7 Net İhracat 2,7 ( 4,4) ( 1,1) 4,0 -2,6 GSYH ( 4,8) 9,0 8,8 2,1 4,1 2009 2010 2011 2012 2013

Sayıştay 19 -Plan döneminde sanayi sektörü üretim artış hızının yıllık ortalama %7,8 seviyesinde gerçekleşmesi ve dönem sonunda sektör payının %27,2’ye ulaşması, aynı dönemde hizmetler sektörü yıllık büyüme hızının %7,3 oranında olması ve dönem sonunda sektör payının %65 düzeyine çıkması, -Özelleştirmelerin de etkisiyle KİT sisteminin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azalması, KİT’lerin toplam brüt satış hasılatının GSYH’ye oranının 2006 yılındaki %9 seviyesinden 2013 yılında %3,3’e düşmesi, aynı dönemde KİT sisteminde yaratılan katma değerin GSYH’ye oranının da %2’den %0,6’ya düşmesi, -Plan dönemi sonuna gelindiğinde özelleştirme işlemleri sonucunda kamunun, hava ve deniz ulaşımı ile lokomotif ve vagon üretimi; şeker, tütün ve çay ürünlerinin işlenmesi; petrokimya sanayi; malzeme alımı; elektrik dağıtım ve toptan ticareti faaliyet alanlarından tamamen çekilmesi; bunun yanı sıra, elektrik üretimi, doğal gaz piyasası, kömür ve diğer maden işletmeciliğindeki payının azalması, -Buna mukabil tahıl alımı, tohumluk üretimi, demiryolu ulaşımı alt yapısı, elektrik iletimi, petrol arama, hava meydanlarının işletilmesi, posta hizmetleri ile kıyı emniyetinin sağlanması alanlarında faaliyet gösteren KİT’lerin plan döneminde özelleştirilmemesi, öngörülmüştür. b) Yıllık programlar: Kalkınma planları çerçevesinde Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanarak Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulamaya konulan yıllık programlarda, genelde bütün ekonomide uygulanacak politikaların yanında KİT’lerle ilgili politikalara da yer verilmiş olup, 18.10.2012 tarih ve 28445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2013 Yılı Programında KİT’lerle ilgili olarak; -KİT’lerin kârlılık, verimlilik ve kurumsal yönetişim ilkelerine uygun olarak işletilmesi, belirli bir takvim ve strateji çerçevesinde özelleştirme işlemlerinin kararlılıkla sürdürülmesi, -KİT’lerde yetkilendirme, hesap verebilirlik, şeffaflık, karar alma süreçlerinde etkinliği ve performansa dayalı yönetimi esas alan stratejik yönetim anlayışının yaygınlaştırılması, -KİT’lerin stratejik planlarının yıllık uygulama dilimleri olan performans programları izlenerek ve değerlendirilecek, uluslararası standartlara uygun iç denetim birimleri oluşturulması, iç kontrol sistemlerinin geliştirilmesi,

• Fiyatlandırma başta olmak üzere tüm işletmecilik politikalarının, stratejik planlar ile genel yatırım ve finansman kararnamelerinde öngörülen hedeflere ulaşacak şekilde piyasa şartlarına uygun olarak belirlenmesi ve etkin bir şekilde uygulanması, -Atıl durumda bulunan gayrimenkullerinin değerlendirilmesinde rayiç bedelin esas alınması, atıl olmayan gayrimenkullerinin devrinde ise, işletmenin verimliliği ve bütünlüğü gibi hususları olumsuz etkilemeyecek şekilde ayrıca, tarım arazilerinin korunması ve çevre sağlığı göz önünde bulundurularak mümkün olabileceği, -Sürekli zarar eden ve kâra geçmesi mümkün görülmeyen işletme birimlerinin tasfiye edilmesi,

Genel Rapor • 2013 20 -KİT’lerde nitelikli personel ihtiyacının karşılanması için gerekli tedbirlerin alınması, esasları benimsenmiştir. c)Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman
programları: Her yıl Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman programlarında; KİT’lerin yıllık çalışmalarını yürütürken uyacakları esaslar, mal ve hizmet tedarik ve üretim faaliyetlerine, borç ödemeleri ve alacaklarına, istihdama ilişkin hükümler, uygulanacak fiyatlara ilişkin esaslar belirlenmektedir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve Bağlı Ortaklıklarının 2013 Yılına Ait Genel Yatırım ve Finansman Programının Tespiti Hakkındaki 2012/3840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 18.10.2012 tarih ve 28445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 3-Kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye ekonomisi içindeki yeri: KİT’lerin 2009-2013 dönemine ait başlıca bilgiler 3 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 21 Çizelge : 3

• K İT'lerin 2009-2013 dönem ine ait başlıca bilgileri Son iki A rtış veya yıl farkı azalış (% ) Esas sermaye Bin TL 70.640.678 81.926.245 92.079.413 99.517.123 102.922.121 3.404.998 3,4 Ödenmiş sermaye " 58.930.205 68.817.601 80.925.708 87.314.514 96.640.939 9.326.425 10,7 Sermaye ödeme oranı % 83,4 84,0 87,9 87,7 93,9 6,2 7,0 Kaynaklar : Öz kaynaklar Bin TL 83.293.713 97.419.573 111.276.822 126.649.570 129.429.973 2.780.403 2,2 Yabancı kaynaklar : -Kısa süreli " 186.310.463 218.088.789 252.980.541 271.617.421 335.663.784 64.046.363 23,6 -Uzun süreli " 25.227.637 25.926.091 32.017.127 39.680.125 49.443.504 9.763.379 24,6 Varlıklar : -Dönen varlıklar (Net) " 169.657.770 138.675.736 167.696.362 230.591.448 310.195.931 79.604.483 34,5 -Duran varlıklar (Net) " 124.741.236 202.758.717 228.578.128 207.355.668 204.341.330 (3.014.338) (1,5) Fiili kaynak-ödeme farkı () (825.848) 1.893.924 (5.367.872) (5.895.335) (339.852) 5.555.483 (94,2) Yatırım harcamaları (Nakdi) " 3.857.924 6.640.824 7.481.247 8.447.206 10.167.029 1.719.823 20,4 Tüm alımlar tutarı " 42.577.769 40.464.329 61.864.055 75.038.651 67.043.571 (7.995.080) (10,7) Net satış hasılatı () " 83.006.660 86.371.264 98.638.396 122.419.364 112.182.066 (10.237.298) (8,4) Satışların maliyeti () " 70.467.112 73.425.954 90.513.212 112.549.728 100.127.744 (12.421.984) (11,0) M evduat " 142.479.170 180.914.843 179.313.616 198.950.205 242.491.343 43.541.138 21,9 Verilen krediler " 75.764.587 112.361.526 141.074.660 157.154.654 229.685.777 72.531.123 46,2 Sübvansiyonlar " 1.913.800 3.216.233 1.965.823 1.609.843 2.488.738 878.895 54,6 Stoklar: -İlk madde ve malzeme " 4.316.656 3.640.441 3.489.046 3.693.092 3.056.641 (636.451) (17,2) -Yarı mamul-ara mamul " 198.247 230.887 723.426 911.335 477.301 (434.034) (47,6) -M amul " 3.554.419 3.373.089 3.642.522 3.881.709 4.115.851 234.142 6,0 -Ticari mal " 3.466.634 2.945.822 5.179.843 6.504.126 5.123.598 (1.380.528) (21,2) Personel: M emur (ortalama) Kişi 8.919 8.693 7.377 6.054 5.613 (441) (7,3) Sözleşmeli personel (ortalama) " 81.144 77.842 77.667 78.700 76.656 (2.044) (2,6) İşçi (ortalama) " 148.201 133.736 131.734 128.852 117.265 (11.587) (9,0) Toplam personel giderleri Bin TL 10.522.690 10.858.194 11.589.931 12.669.978 13.437.500 767.522 6,1 Toplam memur giderleri Bin TL 360.413 387.893 406.015 381.910 394.745 12.835 3,4 Toplam sözleşmeli personel giderleri " 2.635.558 2.757.528 3.231.075 3.816.186 4.166.530 350.344 9,2 Toplam işçi giderleri " 7.517.491 7.701.364 7.936.319 8.453.101 8.857.700 404.599 4,8 A ylık kişi başına memur giderleri TL 3.367 3.718 4.586 5.257 5.861 604 11,5 A ylık kişi başına sözleşmeli personel giderleri " 2.707 2.952 3.467 4.041 4.529 489 12,1 A ylık kişi başına işçi giderleri " 4.227 4.799 5.020 5.467 6.295 828 15,1 Tahakkuk eden kurumlar vergisi Bin TL 3.289.302 3.466.953 2.112.189 3.722.821 3.069.524 (653.297) (17,5) Tahakkuk eden tüm vergiler " 10.387.690 11.311.410 6.739.841 9.466.133 7.885.654 (1.580.479) (16,7) GSYH'ya katkı (üretici fiyatlarıyla) " 27.262.396 28.419.924 24.922.324 29.191.560 35.056.128 5.864.568 20,1 GSYH'ya katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 32.577.769 32.984.044 27.283.134 33.324.893 38.032.044 4.707.151 14,1 GSM H'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 34.244.261 32.831.572 26.751.431 33.930.050 38.443.982 4.513.932 13,3 İşletme faaliyetleri kârları toplamı () " 10.017.734 10.959.184 6.501.152 7.135.737 9.539.996 2.404.259 33,7 İşletme faaliyetleri zararları toplamı () " (2.936.904) (2.797.204) (4.183.751) (3.291.996) (2.634.139) 657.857 (20,0) Finansman giderleri (yatırımlar hariç)() " 2.710.208 1.213.396 1.974.379 824.391 1.187.395 363.004 44,0 Dönem kârları toplamı Bin TL 16.269.607 18.473.835 14.044.365 15.623.669 20.711.678 5.088.009 32,6 Dönem zararları toplamı Bin TL (2.576.498) (4.096.512) (3.980.371) (2.634.375) (6.772.041) (4.137.666) 157,1 (*) M ali kuruluşlar hariç. 2013 Toplu bilgiler Ölçü 2009 2010 2011 2012

Genel Rapor • 2013 22 2009 yıl sonu itibarıyla, 83,3 milyar TL’si öz kaynak, 211,5 milyar TL’si yabancı kaynak olmak üzere toplam 294,8 milyar TL kaynak kullanan KİT’ler, 2013 yıl sonu itibarıyla 129,4 milyar TL’si öz kaynak, 385,1 milyar TL’si de yabancı kaynak olmak üzere toplam 514,5 milyar TL kaynak kullanmıştır. 2009-2013 dönemindeki öz kaynaklar %55,4 oranında artarken, yabancı kaynaklar %82,1 oranında artmış ve toplam kaynak artış oranı %74,5 olarak gerçekleşmiştir. 2009 yıl sonu itibarıyla 211,5 milyar TL tutarındaki yabancı kaynakların 172,3 milyar TL’si, 2013 yıl sonu itibarıyla 385,1 milyar TL tutarındaki yabancı kaynakların 235,6 milyar TL’si mali kuruluşlar tarafından kullanılmıştır. 2009 yılında 3,9 milyar TL olarak gerçekleşen nakdi yatırım harcamaları, 2010 yılında 6,6 milyar TL, 2011 yılında 7,5 milyar TL, 2012 yılında 8,4 milyar TL, 2013 yılında da 10,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde KİT alımları %57,5, net satış hasılatı %35,1, mali kuruluşların mevduatı %70,2, kredileri %203,2 oranlarında artarken, tahakkuk eden kurumlar vergisi %17,5, tahakkuk eden tüm vergileri %16,7, istihdam edilen ortalama personel sayısı %16,3 oranında, yatırımlar dışında ortaya çıkan finansman ihtiyacı için kullanılan yabancı kaynaklar için tahakkuk eden finansman giderleri %56,2 oranında azalmıştır. Yatırımlarda kullanılan kaynaklar için katlanılan finansman gideri 2009 yılında 83,6 milyon TL iken, 2010 yılında 254,6 milyon TL’ye, 2011 yılında 497 milyon TL’ye ulaşmış, 2012 yılında 48 milyon TL, 2013 yılında 34,1 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde dönem kârları toplamı %32,6 oranında artarken, dönem zararlarının %157,1 oranında artmasının etkisiyle net dönem sonucu %7,3 oranında artış göstermiş, üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkı %28,6 oranında, alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkı %16,7 oranında, alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkı %12,3 oranında artmıştır. 2009-2013 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla ayrıntısına (Ek:1) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2013 yılına ilişkin başlıca bilgilere (Ek:8) de yer verilmiş, KİT’lerin istihdam, üretim, yatırım, hazine ile ilişkiler ve yaratılan katma değer olarak Türkiye ekonomisindeki yeri aşağıda ayrıntılı olarak incelenmiştir. a) İstihdam yönünden: Türkiye’de ve KİT’lerde 2009-2013 dönemine istihdam edilen personel sayısı, sektörler bazında ayrıntılı olarak 4 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 23 2009 yıl sonu itibarıyla, 83,3 milyar TL’si öz kaynak, 211,5 milyar TL’si yabancı kaynak olmak üzere toplam 294,8 milyar TL kaynak kullanan KİT’ler, 2013 yıl sonu itibarıyla 129,4 milyar TL’si öz kaynak, 385,1 milyar TL’si de yabancı kaynak olmak üzere toplam 514,5 milyar TL kaynak kullanmıştır. 2009-2013 dönemindeki öz kaynaklar %55,4 oranında artarken, yabancı kaynaklar %82,1 oranında artmış ve toplam kaynak artış oranı %74,5 olarak gerçekleşmiştir. 2009 yıl sonu itibarıyla 211,5 milyar TL tutarındaki yabancı kaynakların 172,3 milyar TL’si, 2013 yıl sonu itibarıyla 385,1 milyar TL tutarındaki yabancı kaynakların 235,6 milyar TL’si mali kuruluşlar tarafından kullanılmıştır. 2009 yılında 3,9 milyar TL olarak gerçekleşen nakdi yatırım harcamaları, 2010 yılında 6,6 milyar TL, 2011 yılında 7,5 milyar TL, 2012 yılında 8,4 milyar TL, 2013 yılında da 10,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde KİT alımları %57,5, net satış hasılatı %35,1, mali kuruluşların mevduatı %70,2, kredileri %203,2 oranlarında artarken, tahakkuk eden kurumlar vergisi %17,5, tahakkuk eden tüm vergileri %16,7, istihdam edilen ortalama personel sayısı %16,3 oranında, yatırımlar dışında ortaya çıkan finansman ihtiyacı için kullanılan yabancı kaynaklar için tahakkuk eden finansman giderleri %56,2 oranında azalmıştır. Yatırımlarda kullanılan kaynaklar için katlanılan finansman gideri 2009 yılında 83,6 milyon TL iken, 2010 yılında 254,6 milyon TL’ye, 2011 yılında 497 milyon TL’ye ulaşmış, 2012 yılında 48 milyon TL, 2013 yılında 34,1 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde dönem kârları toplamı %32,6 oranında artarken, dönem zararlarının %157,1 oranında artmasının etkisiyle net dönem sonucu %7,3 oranında artış göstermiş, üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkı %28,6 oranında, alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkı %16,7 oranında, alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkı %12,3 oranında artmıştır. 2009-2013 döneminde KİT’ler içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla ayrıntısına (Ek:1) de, rapor kapsamındaki kuruluşların 2013 yılına ilişkin başlıca bilgilere (Ek:8) de yer verilmiş, KİT’lerin istihdam, üretim, yatırım, hazine ile ilişkiler ve yaratılan katma değer olarak Türkiye ekonomisindeki yeri aşağıda ayrıntılı olarak incelenmiştir. a) İstihdam yönünden: Türkiye’de ve KİT’lerde 2009-2013 dönemine istihdam edilen personel sayısı, sektörler bazında ayrıntılı olarak 4 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge:4-Sektörler itibarıyla istihdam TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT KİT/TR (%) 1-Tarım 5.254 4 5.683 4 6.143 4 6.097 4 5.204 4 0,1 2-Sanayi : a)Madencilik 103 30 115 30 125 30 113 28 105 26 24,8 b)İmalat sanayii 3.949 48 4.216 37 4.367 32 4.420 30 4.778 29 0,6 c)Enerji 78 41 165 34 212 31 218 31 218 21 9,6 Toplam (2) 4.130 119 4.496 101 4.704 93 4.751 89 5.101 76 1,5 3-Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 1.081 73 1.213 71 1.255 70 1.333 71 1.406 70 5,0 b)Ticaret 4.542 4 4.471 4 4.771 5 4.892 5 4.826 5 0,1 c)Diğer hizmetler 4.931 5.027 5.280 3 5.775 2 5.994 1 0,0 Toplam (3) 10.554 77 10.711 75 11.306 78 12.000 78 12.226 76 0,6 4-Mali kuruluşlar 273 38 273 40 280 42 264 43 288 44 15,3 5-Diğer 1.066 1.431 1.677 1.709 1.782 Genel toplam 21.277 238 22.594 220 24.110 217 24.821 214 24.601 200 0,8 KİT/TR (%) 1,1 1,0 0,9 0,9 0,8 Notlar: 1- KİT değerleri ortalamadır. 2- Türkiye değerleri, TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına dayananTemel İstatistikler veri tabanından (www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=temelist) alınmış, yıllık ortalamalardır. (Bin kişi) 2013 Sektörler 2011 2009 2010 2012

Genel Rapor • 2013 24 TÜİK hane halkı işgücü anketi sonuçlarına göre; 2013 yılında Türkiye’nin istihdama baz teşkil eden 15 yaş üzeri nüfusu 56 milyon kişi, işgücüne dahil olmayan nüfus 28,9 milyon kişi, toplam işgücü 27,0 milyon kişi, işgücüne katılma oranı %48,3, toplam istihdam 24,6 milyon kişi, istihdam oranı %43,9, işsiz sayısı 2,4 milyon kişi, işsizlik oranı ise %9,0 olarak gerçekleşmiştir. 2008 yılında 21,2 milyon kişi olan toplam istihdam, 5 yıl sonra 2013 yılında %16 oranında 3,4 milyon kişi artarak 24,6 milyon kişiye ulaşmıştır. Bunun sonucunda işsizlik oranı 2008 yılındaki %10 seviyesinden 2013 yılında %9 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranı dönem içinde 2009 ve 2010 yıllarında yüksek seyrettikten sonra, 2011’de %9,8’e, 2012’de %9,2’ye ve 2013’te de %9’a düşmüştür. 1980’li yıllarda izlenmeye başlanan özelleştirme politikaları ve uygulamaları sonucunda KİT’ler, diğer göstergeler bakımından olduğu gibi, istihdam bakımından da küçülmeye başlamışlardır. 1990 yılında Türkiye istihdamının %3,9’u oranında 720 bin kişi istihdam edilen KİT’lerde, izleyen dönemlerde hem sayısal ve hem de oransal olarak azalan bir trend görülmüştür. 2009-2013 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde Türkiye istihdamında %16 oranında artış meydana gelirken, KİT istihdamı %19 oranında azalmıştır. Bunun sonucunda 2008 yılında Türkiye toplam istihdamının %1,2’si oranında 248 bin kişisi KİT’lerde sağlanırken, 2013 yılı sonunda durum %0,8 oranında 200 bin kişiye düşmüştür. Bu gelişmede, KİT’lerin özelleştirilmesi yanında, son yıllarda birçok hizmetin hizmet alımı suretiyle yüklenicilere gördürülmesi ve bu nedenle KİT istihdamının yerini özel sektör istihdamının almasının da rolü bulunmaktadır. b) Üretim yönünden: KİT’lerin üretim yönünden Türkiye ekonomisi içindeki yeri; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve mali kuruluşlar (bankacılık ve sigortacılık) olmak üzere iki grup halinde değerlendirilmiştir. ba) Mal ve hizmet üretimi yönünden: Bazı mal ve hizmetlerin, 2009-2013 yıllarına ait Türkiye ve KİT üretimleri 5 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 25 TÜİK hane halkı işgücü anketi sonuçlarına göre; 2013 yılında Türkiye’nin istihdama baz teşkil eden 15 yaş üzeri nüfusu 56 milyon kişi, işgücüne dahil olmayan nüfus 28,9 milyon kişi, toplam işgücü 27,0 milyon kişi, işgücüne katılma oranı %48,3, toplam istihdam 24,6 milyon kişi, istihdam oranı %43,9, işsiz sayısı 2,4 milyon kişi, işsizlik oranı ise %9,0 olarak gerçekleşmiştir. 2008 yılında 21,2 milyon kişi olan toplam istihdam, 5 yıl sonra 2013 yılında %16 oranında 3,4 milyon kişi artarak 24,6 milyon kişiye ulaşmıştır. Bunun sonucunda işsizlik oranı 2008 yılındaki %10 seviyesinden 2013 yılında %9 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranı dönem içinde 2009 ve 2010 yıllarında yüksek seyrettikten sonra, 2011’de %9,8’e, 2012’de %9,2’ye ve 2013’te de %9’a düşmüştür. 1980’li yıllarda izlenmeye başlanan özelleştirme politikaları ve uygulamaları sonucunda KİT’ler, diğer göstergeler bakımından olduğu gibi, istihdam bakımından da küçülmeye başlamışlardır. 1990 yılında Türkiye istihdamının %3,9’u oranında 720 bin kişi istihdam edilen KİT’lerde, izleyen dönemlerde hem sayısal ve hem de oransal olarak azalan bir trend görülmüştür. 2009-2013 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde Türkiye istihdamında %16 oranında artış meydana gelirken, KİT istihdamı %19 oranında azalmıştır. Bunun sonucunda 2008 yılında Türkiye toplam istihdamının %1,2’si oranında 248 bin kişisi KİT’lerde sağlanırken, 2013 yılı sonunda durum %0,8 oranında 200 bin kişiye düşmüştür. Bu gelişmede, KİT’lerin özelleştirilmesi yanında, son yıllarda birçok hizmetin hizmet alımı suretiyle yüklenicilere gördürülmesi ve bu nedenle KİT istihdamının yerini özel sektör istihdamının almasının da rolü bulunmaktadır. b) Üretim yönünden: KİT’lerin üretim yönünden Türkiye ekonomisi içindeki yeri; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve mali kuruluşlar (bankacılık ve sigortacılık) olmak üzere iki grup halinde değerlendirilmiştir. ba) Mal ve hizmet üretimi yönünden: Bazı mal ve hizmetlerin, 2009-2013 yıllarına ait Türkiye ve KİT üretimleri 5 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 5-Başlıca mal ve hizmet üretimleri 2009 2010 2011 2012 2013 Türkiye KİT % Türkiye KİT % Türkiye KİT % Türkiye KİT % Türkiye KİT % 1-M adencilik : a) Birincil enerji kaynakları: -Taş köm ürü (tuvenan) Bin ton 3.774 2.833 75,1 3.667 2.727 74,4 3.615 2.607 72,1 3.235 2.441 75,5 2.789 2.191 78,6 -Linyit (tuvenan) Bin ton 82.263 36.070 43,8 74.437 33.128 44,5 79.045 36.217 45,8 78.078 35.757 45,8 60.741 22.231 36,6 -Ham petrol Bin ton 2.490 1.800 72,3 2.602 1.863 71,6 2.427 1.780 73,3 2.367 1.710 72,2 2.476 1.809 73,1 b) M etal dışı m adenler: -Bor m ineralleri (konsantre) Bin ton 1.965 1.965 100,0 2.365 2.365 100,0 2.121 2.121 100,0 2.225 2.225 100,0 1.780 1.780 100,0 2-İm alat: a) Tüketim m alları: -Gövde et Bin ton 413 14 3,5 781 30 3,8 777 20 2,6 916 26 2,8 996 22 2,2 -Çay Bin ton 199 107 53,8 235 123 52,4 222 107 48,2 223 120 53,8 213 130 61,0 -Şeker Bin ton 2.522 1.370 54,3 2.466 1.260 51,1 2.391 1.215 50,8 2.270 1.170 51,5 2.285 1.295 56,7 b) Yatırım m alları: -Vagon Adet 934 934 100,0 742 742 100,0 982 982 100,0 993 993 100,0 929 929 100,0 -Lokom otif Adet 15 15 100,0

1 1 100,0 5 5 100,0 3 3 100,0 3-Enerji : -Elektrik (brüt) GW h 194.813 89.454 45,9 211.208 95.532 45,2 229.395 92.351 40,3 239.081 90.823 38,0 240.154 77.352 32,2 4-Ulaştırm a: a) Yolcu taşım a: -Dem iryolu M ilyon yolcu x km 5.374 5.374 100,0 5.491 5.491 100,0 5.882 5.882 100,0 4.598 4.598 100,0 3.775 3.775 100,0 b)Yük taşım a: -Dem iryolu M ilyon ton x km 10.164 10.164 100,0 11.300 11.300 100,0 11.303 11.303 100,0 11.223 11.223 100,0 11.177 11.177 100,0 c)Petrol ve doğal gaz taşım a -Doğal gaz M ilyon Sm ³ 35.998 35.998 100,0 38.187 38.187 100,0 43.828 43.828 100,0 46.773 46.773 100,0 46.534 46.534 100,0 -Ham petrol (boru hattı)
M ilyon ton/yıl 27,8 27,8 100,0 24,9 24,9 100,0 26,9 26,9 100,0 23,9 23,9 100,0 25 25 100,0 5-Haberleşm e: -Kablo TV abonesi 1.141 1.141 100,0 1.230 1.230 100,0 1.261 1.261 100,0 1.251 1.251 100,0 1.182 1.182 100,0 Kaynak: Türkiye değerleri TÜİK, M İGEM ve PİGM istatistiklerinden alınm ıştır. M al ve hizm etler Ölçü Bin adet

Genel Rapor • 2013 26 2013 yılında Türkiye üretiminde KİT payı gövde et üretiminde %2,2’lik oranla bir önceki yıla göre yakın oranda gerçekleşmiş olup, çay üretiminde %61, şeker üretiminde %56,7’lik KİT payları önceki yıla göre sırasıyla %7 ve %5 oranlarında artmıştır. 2013 yılında çıkarılan “6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun”la; Türkiye’de yeni bir dönem başlamış, sektör rekabete açılmış, TCDD altyapı işletmecisi olarak ve İDT statüsünde yapılandırılırken; demiryolu tren işletmecisi olarak “TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi” unvanıyla yeni bir şirket kurulması öngörülmüştür. 2013 yılına kadar demir yolları ile ilgili lokomotif ve vagon üretiminde tekel konumunda olan TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMTAŞ, TÜLOMSAŞ ve TÜVASAŞ tarafından 2013 yılında 929 adet yük ve yolcu vagonu imal edilmiş, bir önceki yıla göre üretim %6 oranında gerilemiştir. Türkiye’nin 2013 yılı elektrik enerjisi kurulu gücü 2012 yılına göre %12,2 oranında artarak 64.008 MW olarak gerçekleşmiş olup, bunun %37,2’si oranında 23.780,7 MW’ı EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına aittir. EÜAŞ kurulu gücünün %45,6’sı (10.863 MW) termik, %54,4’ü (12.918 MW) hidroelektrik santrallere aittir. Özelleştirmelerin etkisiyle, EÜAŞ bünyesindeki santrallerde 2013 yılında elektrik üretimi bir önceki yıla göre %14,8 oranında azalma ile brüt 77.352 GWh olmuştur.2012 yılında %37,9 olan KİT payı 2013 yılında %32,2’e gerilemiştir. TCDD tarafından, 2013 yılında demir yolu ile 46,4 milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların taşındığı mesafe 3,8 milyar yolcuxkm olmuştur. 2013 yılında demir yolu ile yapılan yük taşımacılığı da 11,2 milyar tonxkm olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde; KİT’lerin Türkiye üretimindeki paylarında azalma eğilimi olduğu görülmektedir. KİT’lerin ekonomideki ağırlığı 1980’li yıllara kadar devam etmiş, ancak ithal ikamesi politikasının terk edilerek dışa açık büyüme modeline geçilmesiyle birçok KİT, dış rekabet koşullarına ayak uyduramamıştır. Bir yandan özel sektörün güçlenmesi, diğer yandan özelleştirme uygulamaları ile KİT’lerin üretimdeki payları giderek azalma sürecine girmiştir. KİT’ler son 20 yıl içinde, çimento, tekstil, kağıt, yem, süt ürünleri, orman ürünleri, demir çelik, tarım traktörü, petrol, gübre, petrokimya, turizm, hava ve denizyolu taşımacılığı ve madencilik sektörünün bazı dallarından tümüyle veya büyük ölçüde çekilmişlerdir. bb) Mali kuruluşlar yönünden: Türk mali sektörünün 2009-2013 yıllarına ait aktif büyüklükleri karşılaştırmalı olarak 6 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 27 Çizelge: 6- Türk mali sektörünün aktif büyüklüğündeki değişim
Toplam Toplam Toplam Toplam Toplam Son 2009 aktif 2010 aktif 2011 aktif 2012 aktif 2013 aktif iki yıl payı (%) payı (%) payı (%) payı (%) payı (%) değişimi (%) TCMB 110 7,8 128,5 7,3 146,2 7,6 202 8,7 265,9 9,7 31,6 İMKB (Kapitalizasyon) 350,8 24,8 472,6 26,9 381,2 19,9 552,9 23,8 503,7 18,4 (8,9) Bankalar 834 59,0 1.006 57,3 1.217,6 63,7 1.370,6 59,0 1.732,4 63,4 26,4 Sigorta şirketleri 31,8 2,3 35,1 2,0 40,9 2,1 50,8 2,2 62,5 2,3 23,0 Reasürans şirketleri 1,6 0,1 1,6 0,1 1,6 0,1 1,8 0,1 1,8 0,1 - Emeklilik yatırım fonları 9,1 0,6 12 0,7 14,1 0,7 20,4 0,9 26,3 1,0 28,9 Menkul kıymet yatırım fon. 29,6 2,1 33,2 1,9 32,2 1,7 30,7 1,3 30,5 1,1 (0,7) Finansal kiralama şirketleri 14,6 1,0 15,7 0,9 18,6 1,0 20,3 0,9 28,5 1,0 40,4 GYO 4,7 0,3 17,2 1,0 18,7 1,0 24,1 1,0 18,7 0,7 (22,4) Aracı kurumlar 5,2 0,4 7,5 0,4 8 0,4 11,4 0,5 14 0,5 22,8 Faktöring şirketleri 10,4 0,7 14,5 0,8 15,7 0,8 18,2 0,8 21,8 0,8 19,8 Tüketici finansman şirketleri 4,5 0,3 6 0,3 8,9 0,5 11,6 0,5 16 0,6 37,9 Varlık yönetim şirketleri 0,4 0,0 0,7 0,0 0,9 0,0 1,4 0,1 1,6 0,1 14,3 Finansal holding şirketleri 4,9 0,3 5,1 0,3 5,5 0,3 6,2 0,3 6 0,2 (3,2) MKYO 0,7 0,0 0,8 0,0 0,7 0,0 0,7 0,0 0,5 0,0 (28,6) GSYO 0,2 0,0 0,2 0,0 0,6 0,0 0,7 0,0 1,2 0,0 71,4 Portföy yönetim şirketleri 0,3 0,0 0,3 0,0 0,3 0,0 0,4 0,0 0,7 0,0 75,0 KGF 0,1 0,0 0,1 0,0 0,2 0,0 0,3 0,0 0,3 0,0 - Toplam 1.412,8 100,0 1.757,1 100,0 1.911,9 100,0 2.324,5 100,0 2.732,4 100,0 17,5 Kaynak: BDDK, TCMB, HM, SPK, KAP, TSPAKB, MKK,KGF Kuruluşlar (Milyar TL) Ağırlıklı olarak bankacılık sektöründen oluşan mali sektör (finansal sektör) 2013 yılında da büyümesini sürdürmüştür. Mali sektörün bilanço tutarı 2012 yıl sonuna göre %17,6 artarak 2013 yıl sonunda 2,7 trilyon TL’ye ulaşmış; GSYH’ye oranı ise %175,1 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yıl sonu itibarıyla; Türk mali sektörünün aktif büyüklüğünde ilk sırayı %63,4 pay ve 1,7 trilyon TL tutarla bankacılık sektörü, ikici sırayı %18,4 pay ve 0,5 trilyon TL tutarla İMKB (kapitalizasyon) ve üçüncü sırayı %9,7 pay ve 0,3 trilyon TL ile T.C. Merkez Bankası almıştır. Bankacılık dışı diğer mali sektörler %8,5 pay ve 0,2 trilyon TL tutarla yer almıştır. Bankacılık sektörünün toplam varlıkları 2013 yıl sonunda önceki yıla göre %26,4 oranında artarak 1,7 trilyon TL’ye yükselirken, GSYH’ye oranı 2013 yıl sonunda %110,9’a ulaşmıştır.(1) Bankacılık sektöründeki 2009-2013 dönemine ait gelişmeler, kamu bankalarıyla karşılaştırılmalı olarak 7 sayılı çizelgede gösterilmiştir. (1) BDDK-Türk Bankacılık Sektörü Genel Görünümü – Aralık 2013 – Sayı 2014/1 Sayfa:13

Genel Rapor • 2013 28 Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar bankalar bankalar bankalar bankalar Kaynaklar: Öz kaynaklar 106.467 26.494 24,9 129.087 32.423 25,1 138.452 34.433 24,9 174.563 43.048 24,7 184.892 47.210 25,5 M evduat 507.258 142.479 28,1 614.680 180.580 29,4 698.920 179.314 25,7 770.016 198.940 25,8 943.313 242.491 25,7 Alınan krediler 69.957 4.717 6,7 93.335 6.829 7,3 125.999 13.205 10,5 129.330 21.834 16,9 198.038 43.046 21,7 Para piyasasına borçlar 61.287 14.906 24,3 57.707 8.158 14,1 98.932 30.663 31,0 80.081 11.635 14,5 117.591 25.652 21,8 Fonlar 6.333 5.916 93,4 7.590 6.692 88,2 8.307 7.652 92,1 9.052 8.427 93,1 9.519 8.917 93,7 M uhtelif borçlar 14.352 1.224 8,5 19.307 1.556 8,1 23.635 2.092 8,9 27.674 2.539 9,4 36.859 3.525 9,6 Karşılıklar 13.151 2.565 19,5 13.832 2.224 16,1 17.432 3.368 19,3 23.345 5.156 22,1 28.012 6.306 22,5 Diğer pasifler 19.728 2.662 13,5 26.338 3.203 12,2 49.035 4.925 10,0 84.082 10.551 12,5 117.146 13.407 11,4 Toplam 798.533 200.963 25,2 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 Varlıklar: Nakit değerler ve M erkez Bankası 49.584 12.591 25,4 59.660 14.917 25,0 94.904 21.570 22,7 132.657 33.222 25,0 190.820 46.578 24,4 Bankalar 39.946 9.024 22,6 32.617 9.482 29,1 41.055 6.904 16,8 35.053 9.097 25,6 44.765 8.563 19,1 Para piyasasından alacaklar 13.037 1.411 10,8 12.414 120 1,0 13.895 125 0,9 14.498 543 3,7 16.414 146 0,9 Finansal varlıklar (net) 280.930 93.061 33,1 308.994 97.999 31,7 303.367 95.691 31,5 294.197 89.386 30,4 304.262 92.026 30,2 Krediler ve alacaklar: 381.013 80.069 21 508.862 113.746 22,4 664.289 145.356 21,9 768.939 161.876 21,1 1.015.524 233.048 22,9 -Krediler ve alacaklar 377.806 79.559 21,1 505.949 113.144 22,4 660.812 144.784 21,9 763.511 160.689 21,0 1.009.334 231.738 23,0 -Takipteki krediler 20.671 2.720 13,2 18.877 2.812 14,9 17.719 2.742 15,5 21.886 4.227 19,3 27.356 4.904 17,9 -Özel karşılıklar (-) (17.464) (2.210) 12,7 (15.964) (2.210) 13,8 (14.241) (2.169) 15,2 (16.458) (3.040) 18,5 (21.166) (3.594) 17,0 İştirakler, bağllı ve birlikte kontrol 12.440 1.027 8,3 15.011 1.485 9,9 16.355 1.752 10,7 21.981 2.940 13,4 23.086 3.742 16,2 Duran varlıklar (net) 11.817 2.124 18 11.852 1.986 16,8 12.652 2.203 17,4 13.165 2.363 17,9 14.712 2.544 17,3 Diğer aktifler 9.766 1.656 17 12.466 1.930 15,5 14.915 2.051 13,8 17.653 2.703 15,3 25.787 3.907 15,2 Toplam 798.533 200.963 25,2 961.876 241.665 25,1 1.160.712 275.652 23,7 1.298.143 302.130 23,2 1.635.370 390.554 23,9 Kaynak: Bankalar Birliği-Bankalarımız 2013 - M ayıs 2014 () TCM B ve katılım bankaları hariç. Çizelge : 7– Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarla ilgili başlıca finansal bilgiler () (M ilyon TL) Finansal bilgiler 2012 2013 2009 2010 2011

Sayıştay 29 2013 yıl sonu itibarıyla, 32’si mevduat, 13’ü kalkınma ve yatırım, 4’ü katılım bankası olmak üzere 49 banka faaliyet göstermiştir. Bankacılık sektörünün şube ve personel sayıları 2013 yılında artış göstermiştir. TBB’ye üye bankaların toplam şube sayısı 789 adet artarak 11.023’e; istihdam edilen personel sayısı 11.367 kişi artarak 197.465 kişiye yükselmiştir. Öz kaynaklarda yeterli büyüme sağlanamamış olup; öz kaynaklar %5,9 oranında 10,3 milyar TL artarak 185 milyar TL olmuştur. Sektörün toplam mevduatı %22,5 oranında 173,3 milyar TL artarak 943,3 milyar TL’ye, toplam kredileri %32,1 oranında 246,6 milyar TL artarak 1.015,5 milyar TL’ye ulaşmış, mevduatın krediye dönüşüm oranı 2013 yıl sonu itibarıyla %107,7 olarak gerçekleşmiştir. Bankaların 2012 yılı net dönem kârı 22,6 milyar TL iken, 2013 yılında %4,4 oranında 1 milyar TL artarak 23,6 milyar TL olmuştur. Bankacılık sektörünün toplam bilanço büyüklüğünde 2013 yılında ortaya çıkan 337,2 milyar TL tutarındaki kaynak artışının; %51’i oranında 173,3 milyar TL’si mevduattan, %3’ü oranında 10,3 milyar TL’si öz kaynaklardan ve %46’sı oranında 153,6 milyar TL’si mevduat dışı kaynaklar ve diğer pasiflerden kaynaklanmıştır. Sağlanan kaynak artışının ağırlıklı olarak %73 oranında 246,6 milyar TL’si kredilere, %27 oranında 90,6 milyar TL’si likit aktifler ve diğer aktiflere ayrılmıştır. Bankacılık sektörü aktif yapısında 2013 yıl sonunda toplam aktifler içinde kredilerin payı 2,9 puan artarak %62,1 olmuştur. Menkul kıymetler portföyü 3,9 puan azalarak %18,8’e; takipteki kredilerin payı 0,1 puan azalarak %1,6’ya gerilemiştir. Kamu sermayeli bankaların toplam aktiflerinin sektör içindeki payı 0,7 puan artarak %23,9 olmuştur. Toplam mevduat içinde kamu sermayeli bankaların payı 0,1 puan azalarak %25,7 olmuştur. Toplam krediler içinde kamu bankalarının toplam payı 1,8 puan artarak %21,1’den %22,9’a yükselmiştir. TBB verilerine göre sektördeki ilk beş bankanın toplam aktifler içindeki payı %58 olarak gerçekleşmiş olup, ilk beş banka içinde 2013 yıl sonu itibarıyla T.C. Ziraat Bankası AŞ ve 4 özel sermayeli mevduat bankası yer alırken, ilk 10 banka arasında 2 kamu sermayeli mevduat bankası, 6 özel sermayeli banka ve 2 yabancı sermayeli banka yer almıştır. Aktif büyüklüğü 100 milyar TL'nin üzerinde olan 7 banka, 50 milyar TL’nin üzerinde olan 10 banka ve 10 milyar TL’nin üzerinde olan 18 banka mevcuttur. Bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankaların önemli bölümü küçük ölçekli bankalardır. Toplam krediler 2013 yılında %32,1 oranında 246,6 milyar TL büyüyerek 1.015,5 milyar TL’ye ulaşmıştır. Kredilerin %70,7’si TL, %29,3’ü ise yabancı para cinsi kredilerinden oluşmuştur. 2013 yıl sonu itibarıyla krediler içinde kurumsal kredilerin payı %68, hane halkının kullandığı kredilerin payı %32 olmuştur. 2012 yılına göre takipteki krediler %25 oranında artarak 27,4 milyar TL’ye ulaşırken, takipteki krediler için ayrılan karşılık oranı %77,4

Genel Rapor • 2013 30 olmuştur. Takipteki kredilerin toplam kredilere oranı %2,8’den %2,7’ye düşerken, özel karşılık sonrası takipteki kredilerin toplam kredilere oranı ise %0,7’den %0,6’ya gerilemiştir. Toplam mevduat %22,5 oranında büyürken, pasifler içindeki payı %57,7 düzeyinde gerçekleşmiştir. Toplam mevduatın %61,3’ü TL mevduat, %38,7’si yabancı para cinsi mevduat oluşturmuştur. Toplam öz kaynaklar %5,9 oranında 10,3 milyar TL artarak 185 milyar TL'ye ulaşmış olup, öz kaynaklardaki artış sermaye artışı ve kâr yedeklerindeki artıştan kaynaklanmıştır. Bankacılık dışı diğer mali sektör içinde finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, tüketici finansman şirketleri, varlık yönetim şirketleri, finansal holding şirketleri, sigorta ve reasürans şirketleri, aracı kurumlar, KGF, MKYO, GY, GSYO, portföy yönetim şirketleri, MK yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonları yer almaktadır. 2013 yıl sonu itibarıyla bankacılık dışı diğer mali kuruluşlar içinde ilk sırayı sigortacılık sektörü, ikinci sırayı menkul kıymet yatırım fonu almış, mali sektörün toplam aktif büyüklüğü içindeki payları sırasıyla; %2,3 ve %1,1 olmuştur. c) Yatırımlar yönünden: KİT, diğer kamu ve özel kesim yatırımlarının 2009-2013 yılları gerçekleşmeleri 8 sayılı, 2009-2013 yıllarında Türkiye ve KİT’ler tarafından yaratılmış olan GSYH ve yapılan yatırımların karşılaştırması 9 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 8- Sabit sermaye yatırımları (Cari fiyatlarla) (Milyon TL) Kesimler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar (%) A-Kamu kesimi: 1-KİT'ler 4.504 6.641 7.481 8.447 10.167 1.720 20,4 2-Diğer kamu 34.838 40.423 45.766 51.661 67.998 16.337 32 Toplam (A) 39.342 47.064 53.247 60.108 78.165 18.057 30 B-Özel kesim 124.600 163.330 233.382 231.033 244.464 13.431 5,8 Genel toplam 163.942 210.394 286.629 291.141 322.629 31.488 10,8 Kaynak: Kalkınma Bakanlığı 2015 Yılı Programı, tablo I.14- Sabit sermaye yatırımlarının sektörel dağılımı. Çizelge: 9-Sabit sermaye yatırımları ve GSYH içindeki payları (Cari fiyatlarla) Yıllar Türkiye GSYH Türkiye sabit sermaye yatırımı Türkiye sabit sermaye yatırımı/GSYH KİT GSYH KİT sabit sermaye yatırımı KİT sabit sermaye yatırımı/KİT GSYH Milyon TL Milyon TL (%) Milyon TL Milyon TL (%) 2009 952.559 163.942 17,2 32.578 4.504 13,8 2010 1.098.799 210.394 19,1 32.984 6.641 20,1 2011 1.297.713 286.629 22,1 27.283 7.481 27,4 2012 1.415.786 291.141 20,6 33.325 8.447 25,3 2013 1.565.181 322.629 20,6 37.384 7.386 19,8

Sayıştay 31 KİT sabit sermaye yatırımları 2012 yılına göre %20,4 oranında artarak 10,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında kamu kesimi içinde KİT’lerin payı %13 iken, toplam sabit sermaye yatırımları içindeki payı ise %3,2 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında kamu sabit sermaye yatırımları %30 oranında, özel sektör sabit sermaye yatırımları ise %5,8 oranında artmıştır. 2013 yılında Türkiye GSYH’sinin %20,6’sı oranında sabit sermaye yatırımı gerçekleşmiştir. KİT sabit sermaye yatırımlarının KİT GSYH’sine oranı ise 2012 yılında %25,3 iken, 2013 yılında %19,8 olarak gerçekleşmiştir. Eğitim ve sağlık hizmetlerinin etkili bir şekilde sunulması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi, rekabet gücümüzün artırılması ve sürdürülebilir büyümenin sağlanması için gerekli sosyal ve fiziki altyapının geliştirilmesi, çevrenin korunması, AB kriterlerine uyumun sağlanması, gelişmiş ülkelere göre ve bölgeler arasında oluşan gelişmişlik farklarının azaltılması için önemli miktarlarda kamu yatırımı ihtiyacı bulunmaktadır. Kamu yatırımlarının etkili, verimli ve zamanında gerçekleştirilmesi, mevcut sermaye stokunun daha etkin kullanılması, eğitim, sağlık, teknolojik araştırma, ulaştırma, içme suyu ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik altyapı kapsamındaki kamu yatırımı ihtiyacı devam etmektedir. d) Hazine ile ilişkiler yönünden: KİT’ler ile Hazine arasındaki mali ilişkiler, Hazine Müsteşarlığı bütçesinden KİT’lere yapılan ödemeler ile sermayeye yönelik bazı kaynakların KİT bünyesinde bırakılması ve KİT’lerden bütçeye yapılan ödemelerden oluşmaktadır. KİT’lerin 2009-2013 döneminde Hazineden sağladığı kaynaklar 10 sayılı, KİT'lerin kâr payı ve ödediği dolaylı-dolaysız vergiler yoluyla Hazineye katkısı 11 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Tutar (%) Cari fiyatlarla : -Sübvansiyonlar 2.162 1.586 2.530 1.893 1.631 (262) (13,8) -Sermaye ödemeleri () 3.264 4.787 4.411 4.728 9.028 4.300 90,9 Toplam 5.426 6.373 6.941 6.621 10.659 4.038 61,0 2003 yılı fiyatlarıyla : -Sübvansiyonlar 1.199 776 1.209 846 729 (117) (13,8) -Sermaye ödemeleri () 1.811 2.343 2.108 2.112 4.033 1.921 90,9 Toplam 3.010 3.120 3.317 2.958 4.761 1.804 61,0 Çizelge : 10 - KİT'lere yapılan Hazine ödemeleri (Milyon TL) Son iki yıl farkı2009 2010 2011 2012 2013Hazine ödemeleri (*) ÖİB sermaye ödemeleri dahil. Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Kamu Sermayeli Kuruluş ve İşletmeler İstatistikleri 05.11.2014 (http://www.hazine.gov.tr/default.aspx?nsw=EilDPQez15w=-H7deC+LxBI8=&mid=60&cid=14&nm=34)

Genel Rapor • 2013 32 Çizelge: 11 -KİT'lerin Hazineye katkısı (Milyon TL) Hazineye katkısı 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % Dönem sonuçları yönünden : -Dönem kârları 16.269 18.474 14.044 15.624 20.712 5.088 32,6 -Dönem zararları (2.576) (4.097) (3.980) (2.634) (6.772) 4.138 157,1 -Dönem sonucu 13.693 14.377 10.072 12.968 11.858 (1.110) (8,6) -Dönem kârından Hazineye devredilecek kâr payları 1.383 2.372 2.524 2.991 4.642 1.651 55,2 -Hasılat payı tahakkuku 283 342 473 496 573 77 15,5 Vergiler yönünden : -KİT vergi ödemeleri 10.388 11.311 6.740 9.466 7.886 (1.580) (16,7) -Türkiye'nin vergi
hasılatı () 196.313 235.715 284.490 317.219 367.518 50.299 15,9 -Toplam vergi hasılatı içindeki KİT payı 5,3 4,8 2,4 3,0 2,1 (0,9) (30,0) () Gelir İdaresi Başkanlığı vergi istatistikleri, tablo 1, http://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/VI/GBG/Tablo_1.xls.htm KİT’lere 233 sayılı KHK uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevler dolayısıyla mevzuatta belirtilen usullere göre tahakkuk eden görev zararı alacakları çerçevesinde Hazinece ödeme yapılmaktadır. Hazine tarafından 2013 yılında KİT’lere yapılan görev zararı ödemesi 2012 yılına göre %13,8 oranında azalarak 1,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Görev zararı ödemelerinde en büyük pay 56,8 oranında 927,3 milyon TL ile TMO’ya ait olup hububat alımlarından kaynaklanmıştır. Ayrıca 418 milyon TL TKİ’ye, 267,4 milyon TL TCDD’ye ve 19,1 milyon TL de TTK, DHMİ ve tta Gayrimenkul AŞ’ye görev zararı ödemesi yapılmıştır. KİT’lere yapılan sermaye ödemeleri; merkezi yönetim bütçesinden KİT’lere nakit sermaye transferi yapılması, Hazine-KİT borç alacak ilişkileri çerçevesinde Hazineye olan borçlarının ödenmemiş sermayeye mahsup edilmesi ya da Özelleştirme Fonundan yapılan ödemelerle gerçekleştirilmektedir. 2013 yılında Hazine ve Özelleştirme İdaresi tarafından gerçekleştirilen sermaye ödemesinin tutarı 9 milyar TL olmuştur. Bu tutarın 5,2 milyar TL’si TEDAŞ’a Özelleştirme İdaresi’nden, 3,2 milyar TL’si TCDD’ye Hazine’den sağlanmıştır. KİT’ler, vergi ve diğer kanuni yükümlülüklerin dışında Hazineye iki şekilde katkı yapmaktadır. Bunlardan birincisi, sermayedar olmanın bir sonucu olarak, ilgili mevzuata göre hesaplanıp Hazineye yapılan temettü ödemeleri; diğeri ise, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 78 inci maddesi uyarınca gayri safi satış hasılatının azami %15’ine kadar olmak üzere yapılan hasılat payı ödemeleridir. Bu ödemeleri yapacak KİT’ler ve ödeme oranları 30.12.2005li tarih ve 2005/9916 sayılı ve 29.12.2006 tarihli ve 2006/11442 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları ile Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, DHMİ, DMO ve TPAO olarak belirlenmiştir.

Sayıştay 33 2013 yılında 262,6 milyon TL’si TPAO’dan, 220,2 milyon TL’si DHMİ’den, 51,5 milyon TL’si Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’nden, 39,1 milyon TL’si de DMO’dan olmak üzere değinilen dört kuruluştan Hazine adına toplam 573,4 milyon TL tutarında hasılat payı tahakkuku yapılmıştır. 2013 yılında Hazine adına tahakkuk eden temettü tutarı geçen yılın %55,2 oranında fazlasıyla yaklaşık 4,6 milyar TL olmuştur. 2013 yılında KİT’lere yükümlü sıfatıyla tahakkuk ettirilen vergi tutarı, önceki yılın %16,7 oranında eksiğiyle 7,9 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup 367,5 milyar TL tutarındaki Türkiye vergi hasılatının %2,1’ine tekabül etmiştir. e) GSYH'ye katkı yönünden: KİT’lerin 2009-2013 yıllarında GSYH’ye katkısı cari fiyatlarla 12/a sayılı, 2003 yılı sabit fiyatlarıyla 12/b sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 34 2009 2010 2011 Sektörler Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar %
(1) (2) (1) (2) (1) (2) (1) (2) (1) (2) 1- Tarım 78.776 8,3 101 0,1 92.739 8,4 189 0,2 103.644 8,0 228 0,2 111.690 7,9 257 0,2 112.688 7,2 296 0,3 2- Sanayi: 182.045 19,1 9.961 5,5 213.352 19,4 14.565 6,8 258.680 19,9 11.012 4,3 274.899 19,4 11.088 4,0 298.846 19,1 12.624 4,2 -M adencilik 14.235 1,5 2.651 18,6 15.785 1,4 3.320 21,0 19.175 1,5 4.954 25,8 21.200 1,5 3.962 18,7 21.890 1,4 3.739 17,1 -İmalat 144.992 15,2 1.743 1,2 172.112 15,7 1.637 1,0 210.752 16,2 1.884 0,9 221.213 15,6 1.853 0,8 240.842 15,4 1.775 0,7 -Enerji 22.818 2,4 5.567 24,4 25.455 2,3 9.608 37,7 28.753 2,2 4.174 14,5 32.486 2,3 5.273 16,2 36.114 2,3 7.110 19,7 3- Hizmetler: 514.096 54,0 17.200 3,3 573.623 52,2 13.666 2,4 674.112 51,9 13.682 2,0 743.756 52,5 17.847 2,4 827.155 53,0 22.136 2,7 -Ulaştırma- haberleşme 127.284 13,4 6.555 5,1 144.428 13,1 3.884 2,7 176.132 13,6 2.503 1,4 198.581 14,0 3.418 1,7 216.438 13,9 4.414 2,0 -Ticaret 103.452 10,9 750 0,7 120.869 11,0 906 0,7 156.120 12,0 1.264 0,8 169.666 12,0 871 0,5 189.281 12,1 716 0,4 -Hizmet,inşaat ve diğer 283.360 29,7 9.895 3,5 308.326 28,1 8.876 2,9 341.860 26,3 9.915 2,9 375.509 26,5 13.558 3,6 421.436 27,0 17.006 4,0 Toplam 774.917 81,4 27.262 3,5 879.714 80,1 28.420 3,2 1.036.436 79,8 24.922 2,4 1.130.345 79,8 29.192 2,6 1.238.689 79,3 35.056 2,8 4- Devlet hizmetleri 89.533 9,4 100.832 9,2 114.516 8,8 131.616 9,3 145.024 9,3 5- İzafi banka hizmetleri (-) 21.708 2,3 19.419 1,8 17.474 1,3 21.926 1,5 25.195 1,6 Toplam GSYH (Faktör fiy.) 842.742 88,5 27.262 3,2 961.127 87,5 28.420 3,0 1.133.478 87,3 24.922 2,2 1.240.035 87,6 29.192 2,4 1.358.518 87,0 35.056 2,6 6- İthalat vergileri 109.817 11,5 137.672 12,5 164.584 12,7 175.751 12,4 202.992 13,0 7-Dolaylı vergiler 7.098 7.844 4.628 5.743 4.816 8-Negatif etkiler(*) 1.782 3.280 2.267 1.610 2.488 Toplam GSYH (1998 bazlı) (Alıcı fiyatlarıyla) 952.559 100,0 32.578 3,4 1.098.799 100,0 32.984 3,0 1.298.062 100,0 27.283 2,1 1.415.786 100,0 33.325 2,4 1.561.510 100,0 37.384 2,4 Çizelge : 12/a - GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (Cari fiyatlarla) (M ilyon TL) 2013 2012 (2)KİT'lerin Türkiye GSM Hsi içindeki paylarını göstermektedir. (1)Sektörlerin Türkiye GSM H'sì içindeki paylarını göstermektedir. (*) KİTlerde negatif etkiler sübvansiyon şeklindeki Hazine yardımları,başkaca yardımlar ve vergi iadelerinden oluşmaktadır. Kaynak:Türkiye rakamları, TÜİK Temel Ekonomik Göstergeler 1998 yılı bazlı seriden alınmıştır. Cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla, (http://www.tuik.gov.tr/UstM enu.do?metod=temelist) (05.11.2014) üzerinden hesaplanmıştır.

Sayıştay 35 2009 2010 2011 Sektörler Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Türkiye KİT Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar %
(1) (2)
(1) (2)
(1) (2)
(1) (2)
(1) (2) 1- Tarım 47.582 8,3 61 0,1 51.450 8,4 105 0,2 50.739 8,0 112 0,2 53.369 7,9 123 0,2 50.336 7,2 132 0,3 2- Sanayi : 109.957 19,1 6.017 5,5 118.364 19,4 8.080 6,8 126.636 19,9 5.391 4,3 131.355 19,4 5.298 4,0 133.491 19,1 5.639 4,2 -Madencilik 8.598 1,5 1.601 18,6 8.757 1,4 1.842 21,0 9.387 1,5 2.425 25,8 10.130 1,5 1.893 18,7 9.778 1,4 1.670 17,1 -İmalat 87.577 15,2 1.053 1,2 95.485 15,7 908 1,0 103.173 16,2 922 0,9 105.702 15,6 885 0,8 107.581 15,4 793 0,7 -Enerji 13.782 2,4 3.363 24,4 14.122 2,3 5.330 37,7 14.076 2,2 2.043 14,5 15.523 2,3 2.520 16,2 16.132 2,3 3.176 19,7 3- Hizmetler : 310.519 54,0 10.389 3,3 318.237 52,2 7.582 2,4 330.010 51,9 6.698 2,0 355.388 52,5 8.528 2,4 369.480 53,0 9.888 2,7 -Ulaştırma- haberleşme 76.881 13,4 3.959 5,1 80.126 13,1 2.155 2,7 86.225 13,6 1.225 1,4 94.888 14,0 1.633 1,7 96.680 13,9 1.972 2,0 -Ticaret 62.486 10,9 453 0,7 67.056 11,0 503 0,7 76.428 12,0 619 0,8 81.071 12,0 416 0,5 84.550 12,1 320 0,4 -Hizmet,inşaat ve diğer 171.152 29,7 5.977 3,5 171.055 28,1 4.924 2,9 167.357 26,3 4.854 2,9 179.429 26,5 6.478 3,6 188.250 27,0 7.596 4,0 Toplam 468.058 81,4 16.467 3,5 488.052 80,1 15.767 3,2 507.385 79,8 12.201 2,4 540.111 79,8 13.949 2,6 553.307 79,3 15.659 2,8 4- Devlet hizmetleri 54.079 9,4 55.940 9,2 56.061 8,8 62.890 9,3 64.780 9,3 5- İzafi banka hizmetleri (-) 13.112 2,3 10.773 1,8 8.554 1,3 10.477 1,5 11.254 1,6 Toplam GSYH (Faktör fiy.) 509.025 88,5 16.467 3,2 533.219 87,5 15.767 3,0 554.892 87,3 12.201 2,2 592.524 87,6 13.949 2,4 606.833 87,0 15.659 2,6 6- İthalat vergileri 66.331 11,5 76.378 12,5 80.572 12,7 83.979 12,4 90.674 13,0 7-Dolaylı vergiler 4.287 4.352 2.266 2.744 2.151 8-Negatif etkiler(*) 1.076 1.820 1.110 769 1.112 Toplam GSYH (1998 bazlı) (Alıcı fiyatlarıyla) 575.356 100,0 19.677 3,4 609.597 100,0 18.299 3,0 635.464 100,0 13.356 2,1 676.503 100,0 15.924 2,4 697.507 100,0 16.699 2,4 (1)Sektörlerin Türkiye GSMH'sì içindeki paylarını göstermektedir. Çizelge : 12/b - GSMH ve KİTlerin GSMHye katkısı (2003 yılı fiyatlarıyla) (Milyon TL) (2)KİT'lerin Türkiye GSMHsi içindeki paylarını göstermektedir. Kaynak:Türkiye rakamları, TÜİK Temel Ekonomik Göstergeler 1998 yılı bazlı seriden alınmıştır. Cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla, (http://www.tuik.gov.tr/UstMenu.do?metod=temelist) (05.11.2014) üzerinden hesaplanmıştır. 2013 2012 (*) KİTlerde negatif etkiler sübvansiyon şeklindeki Hazine yardımları,başkaca yardımlar ve vergi iadelerinden oluşmaktadır.

Genel Rapor • 2013 36 2009 yılında Türkiye’de yaratılan 952,6 milyar TL tutarındaki GSYH’nin, (alıcı fiyatlarıyla) %3,4 oranında 32,6 milyar TL’si KİT’lere aittir. KİT’lerin alıcı fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 2013 yılında 37,4 milyar TL olurken; GSYH içindeki payı da %2,4 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde, dalgalı bir seyir izlemekle birlikte, toplam GSYH içindeki KİT payının azalmasında TEDAŞ’ın bağlı ortaklıklarından önemli bir bölümünün hisse satışı veya işletme hakkı devri suretiyle özelleştirilmesi etkili olmuştur. 2009-2013 yıllarında KİT’lerin yarattığı katma değerin sektörler itibarıyla büyüme hızları, Türkiye değerleriyle karşılaştırmalı olarak 13 sayılı çizelgede gösterilmiştir. (%) TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT TR KİT 1- Tarım 2,9 (12,5) 8,1 71,9 (1,4) 6,4 5,2 10,0 (5,7) 7,7 2- Sanayi : (8,5) 40,5 7,6 34,3 7,0 (33,3) 3,7 (1,7) 1,6 6,4 -Madencilik (0,1) (11,6) 1,9 15,0 7,2 31,7 7,9 (21,9) (3,5) (11,8) -İmalat (11,0) (29,4) 9,0 (13,7) 8,1 1,6 2,5 (4,0) 1,8 (10,5) -Enerji 4,4 243,0 2,5 58,5 (0,3) (61,7) 10,3 23,3 3,9 26,1 3- Hizmetler : (5,7) 38,6 2,5 (27,0) 3,7 (11,7) 7,7 27,3 4,0 15,9 -Ulaştırma- haberleşme (11,0) 60,4 4,2 (45,6) 7,6 (43,1) 10,0 33,3 1,9 20,7 -Ticaret (16,0) 30,9 7,3 11,0 14,0 23,1 6,1 (32,7) 4,3 (23,2) -Hizmet, inşaat ve diğer 1,6 27,7 (0,1) (17,6) (2,2) (1,4) 7,2 33,5 4,9 17,3 Ara toplam (5,6) 39,0 4,3 (4,2) 4,0 (22,6) 6,4 14,3 2,4 12,3 4- Devlet hizmetleri 5,8 3,4 0,2 12,2 3,0 5- İzafi banka hizmetleri (-) 37,3 (17,8) (20,6) 22,5 7,4 Toplam GSYH (Fak.fiy.) (5,3) 39,0 4,8 (4,2) 4,1 (22,6) 6,8 14,3 2,4 12,3 6-İthalat vergileri (6,5) 15,1 5,5 4,2 8,0 7-Dolaylı vergiler (5,2) 1,5 (47,9) 21,1 (21,6) 8-Negatif etkiler 47,0 69,1 (39,0) (30,7) 6,8 Toplam GSYH (Alıcı fiy.) (5,4) 25,8 6,0 (7,0) 4,2 (27,0) 6,5 19,2 3,1 6,7 2012 2013 Çizelge : 13 - GSMH büyüme hızları (2003 yılı fiyatlarıyla) Sektörler 2009 2010 2011 2003 yılı sabit fiyatlarıyla GSYH’deki büyüme hızı incelendiğinde; Türkiye milli geliri 2009 yılı dışındaki son dört yılda artış gösterirken, KİT’lerin milli gelire katkısı 2010 ve 2011 yılları dışında artış göstermiştir.

Sayıştay 37 C-İSTİHDAM 1-İstihdamla ilgili hedef ve politikalar: 233 sayılı KHK’ya tabi olan KİT ve bağlı ortaklıklarında personel istihdamının temel ilkeleri, KİT personel rejimini düzenleyen 22.01.1990 tarihli ve 399 sayılı KHK’nın 2 nci maddesinde yer almıştır. 399 sayılı KHK’nın temel ilkeler başlıklı 2 nci maddesinde; "Bu Kanun Hükmünde Kararnameye tabi personelin hizmet şartlarına, statülerine, hak, yükümlülük ve sorumluluklarına ilişkin esas ve usullerin belirlenmesinde; a)İşin gerektirdiği nitelikleri haiz elemanların işe alınması ve işin gereğine uygun olarak yetiştirilmesi, b)Verimlilik ve kârlılık ilkelerine bağlı olarak maliyet bilinci içinde çalıştırılması, c)Çalıştığı kuruluşta göreve devamını özendirecek bir özlük hakları sisteminin gerçekleştirilmesi, d)Yaratıcılığı, girişimciliği, başarı ve çabasının maddi ve manevi olarak değerlendirilmesinin teşviki, ilkeleri göz önünde bulundurulur.” denilmiştir. Kalkınma planlarında da KİT’lerdeki istihdama ilişkin hedef ve politikalar yer almaktadır. Önceki beş yıllık planlarda, KİT’lere özel bir önem atfedilmekte ve KİT’ler ve KİT’lerde istihdamla ilgili hedef ve politikalar ayrı bir başlıkta ele alınmakta iken; IX. Kalkınma Planından itibaren KİT’lere ve KİT istihdamına ilişkin hedef ve politikalar ayrı bir başlık altında gösterilmemiş, genel olarak sektörlere ilişkin stratejik hedef ve politikalar içinde yer almıştır. 2014-18 dönemini kapsayan Onuncu Kalkınma Planında istihdama ilişkin temel amaç ve hedef; “313. Toplumun tüm kesimlerine insana yaraşır iş fırsatlarının sunulduğu, işgücünün niteliğinin yükseltilip etkin kullanıldığı, toplumsal cinsiyet eşitliği ile iş sağlığı ve güvenliği şartlarının iyileştirildiği ve güvenceli esneklik yaklaşımının benimsendiği bir işgücü piyasasının oluşturulması …”şeklinde belirlenmiştir. Kamuda insan kaynaklarına ilişkin Amaç ve Hedefler ise; “379. Kamu sektöründe, işe alımdan emekliliğe kadar bütün süreçlerde hizmet kalitesi ve personel verimliliğinin yükseltilmesi temel amaçtır. 380. Hizmet içi eğitim uygulamalarının yaygınlaştırılması suretiyle kamu personelinin bilgi ve beceri düzeyinin artırılması, kamu insan kaynakları süreçlerinde liyakatin temel alınması, uygun kurumlardan başlanarak esnek çalışma biçimlerinin yaygınlaştırılması ve işlevsel bir performans değerlendirme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmektedir.”şeklinde belirtilmiş ve buna yönelik politikalar; “381. Kamu sektöründe hizmet kalitesi ve personel verimliliğini yükseltecek bir insan kaynağı yönetim modeli oluşturulacaktır.

Genel Rapor • 2013 38 382. Kamu sektöründe işe alım ve terfi süreci liyakat, şeffaflık, nesnellik, kurallılık temelinde iyileştirilecek, çalışanların niteliklerine uygun kariyer planlaması yapılacaktır. 383. Kariyer mesleklerde nitelikli insan gücü istihdamı teşvik edilecektir. 384. Kamu personelinin verimliliğinin artırılması amacıyla etkin bir performans sistemi oluşturulacak ve hizmet, personel, ücret ilişkisi daha sağlıklı hale getirilecektir. 385. Kamu personel sisteminde uygun iş ve kuruluşlardan başlanarak esnek çalışma modeli geliştirilecektir. 386. Kamu personelinin sayı, nitelik gibi temel özelliklerini içeren dijital veri tabanı oluşturulacaktır. 387. Hizmet içi eğitim uygulaması, akredite edilmiş program ve kuruluşlar aracılığıyla kamu çalışanlarının mesleki ve temel becerilerini artıran, uzaktan eğitim sistemleri de kullanılmak suretiyle kolayca erişilebilen bir yapıya dönüştürülecektir. 388. Düşük gelirli bölgelerde, çalışmayı özendirecek yasal düzenlemeler yapılacak ve özellikle nitelikli ve tecrübeli kamu personelinin merkez-taşra, kurum ve kuruluşlar ile bölgeler arasındaki dengesiz dağılımı giderilecektir.” şeklinde sıralanmıştır. KİT’lerde istihdama ilişkin yasal düzenleme, ilke, hedef ve politikalar; yıllık kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları genel yatırım ve finansman programı kararnameleri, Bakanlar Kurulu kararları, Başbakanlık tarafından ihtiyaç duyulan zamanlarda yayımlanan genelgeler, yıllık işletme bütçeleri ve yönetim kurulu kararları ile uygulamaya geçirilmektedir. 233 sayılı KHK’nın 29 uncu maddesi gereği, 4.10.2012 tarih ve 2012/3840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yayımlanan, KİT ve Bağlı Ortaklıklarının 2013 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programının genel ilkeleri düzenleyen 3 üncü maddesinin (1/b) bendinde; etkin bir insan kaynakları politikası izlenmesi, bu çerçevede, tüm personelin kamu teşebbüsü içinde rasyonel bir şekilde dağıtılması ve atıl duran personelin eleman açığı bulunan diğer hizmet birimlerine kaydırılmasının sağlanması öngörülmüştür. Kararnamenin istihdama ilişkin ikinci bölümünde (4-11 inci maddeler) ise; teşebbüs içi eleman nakli suretiyle personel ihtiyacının karşılanmasının mümkün olmadığı hallerde; 2012 yılında ayrılan eleman sayısının en fazla %50’si kadar personelin açıktan ve/veya naklen atanması, 2012 yılında ayrılan eleman sayısının en fazla %10’u kadar personelin de özelleştirme uygulamaları nedeniyle Devlet Personel Başkanlığına bildirilen nakle tabi personelden atanması konusunda teşebbüs yönetim kurulunun yetkili olacağı; uluslararası standartlar çerçevesinde istihdamına gerek görülen özel niteliklere sahip personel ile yeni üretim tesisi kurulması ve/veya yeni hizmet birimlerinin faaliyete geçmesi halinde bu tesisler için gerekli personel ve Ar-Ge faaliyetleri için istihdamı gereken personelin, teşebbüsçe sunulacak detaylı analiz ve gerekçeler üzerine Hazine Müsteşarlığınca yapılacak değerlendirme ve verilecek uygun görüş çerçevesinde, Devlet Personel Başkanlığınca unvan değişikliği yapılmaksızın sonuçlandırılacağı, bu kapsamda yapılacak ilave personel atamalarının hiçbir şekilde 2012 yılında ayrılan eleman sayısının %50’sini geçemeyeceği; belirtilmiştir.

Sayıştay 39 Ayrıca teşebbüslerde, 5620 sayılı Kanun çerçevesinde, yıl içerisinde 179 prim gün süresini aşmamak üzere sadece mevsimlik ve/veya kampanya işlerinde geçici işçi çalıştırılabilmesi; maaş ve ücretleri Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca karşılanan kuruluşlarda 2012 yılı içinde emeklilik veya iş akdi feshi nedeniyle ayrılan işçilerin pozisyonlarının tamamının 30.06.2013 tarihine kadar yönetim kurulu kararı ile iptal edilmesi; bu kararda düzenlenmemiş olan her türlü personel alımından önce ilgisine göre Hazine Müsteşarlığı veya Özelleştirme İdaresi Başkanlığından izin alınması; öngörülmüştür. 2-Personel istihdamı şekilleri, ilgili mevzuat ve gelişmeler: Başlangıçta özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren KİT’lerin personeli hakkında ilk yasal düzenleme, 03.07.1939 tarihli, Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları Aylıklarının Tevhid ve Teadülü Hakkında 3659 sayılı Kanunla yapılmıştır. Kanun memurlar ve müstahdemler için düzenlemeler getirmiş, işçiler özel hukuk hükümlerine tabi olmaya devam etmiştir. 3659 sayılı Kanun ve değişiklikleri, bu Kanuna tabi kurumların personeli hakkında kendi özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar uygulanmış, bu personel, 1970 yılında 1327 sayılı Kanunla eklenen Ek geçici 9 ve 21 inci maddeler çerçevesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile ilişkilendirilmiştir. Daha sonra KİT’lerle ilgili olarak çıkarılan 60 sayılı KHK, 2929 sayılı Kanun ve 233 sayılı KHK ile, KİT personel rejiminin ayrı bir kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu amaçla 233 sayılı KHK’nın personele ilişkin hükümlerinde önemli düzenlemeler yapan 05.01.1988 tarih ve 308 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinde; KİT’lerde istihdam edilecek personel olarak sadece sözleşmeli personel ve işçiler sayılmış, memurlar sayılmamıştır. Memur statüsündeki mevcut personelin sözleşmeli personel statüsüne geçmesi, geçmek istemeyenlerin ise mevcut statülerinde istihdam edilmeye devam edilmesi yönünde düzenlemeler yapılmıştır. 308 sayılı KHK kapsamında sözleşme imzalamamış ve sözleşmeli statüye geçmemiş olan memur statüsündeki personel 657 sayılı Kanunun Ek geçici 9 ve 21 inci maddeleri yollaması ile 657 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanmaya devam etmişlerdir. Ancak, Anayasa Mahkemesi E. 1988/5 ve K. 1988/55 sayılı kararında; söz konusu 3 üncü maddenin, Anayasanın 128 inci maddesinde yer alan “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür…” hükmüne aykırı olduğuna karar vermiş ve bu maddeyi iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçeleri de dikkate alınarak hazırlanan 22.01.1990 tarih ve 399 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin (a) bendinde istihdam şekilleri; memur, sözleşmeli personel ve işçiler olarak belirlenmiştir. Aynı maddenin, 05.02.1992 tarih ve 3771 sayılı Kanunla değişik (b) bendinde; “Teşebbüs ve bağlı ortaklıklarda, devlet tarafından tahsis edilen kamu sermayesinin karlı, verimli ve ekonominin kurallarına uygun bir şekilde kullanılmasında bulunduğu teşkilat, hiyerarşik kademe ve görev unvanı itibarıyla kuruluşunun karlılık ve verimliliğini doğrudan doğruya etkileyebilecek karar alma, alınan kararları uygulatma ve uygulamayı denetleme

Genel Rapor • 2013 40 yetkisi verilmiş asli ve sürekli görevler genel idare esaslarına göre yürütülür. Teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli görevleri; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul ve daire başkanları, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürleri, müfettiş ve müfettiş yardımcıları ile ekli 1 sayılı cetvelde kadro unvanları gösterilen diğer personel eliyle gördürülür. Bunlar hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır.” hükmü yer almış ve memurlarca yürütülecek görevler ve memurların kadro unvanları belirlenmiştir. 399 sayılı KHK’nın (b) bendinin, 3771 sayılı Kanun ile değişmeden önceki 1 inci fıkrasında, unvanları sayılan veya unvanları 1 sayılı cetvelde yer alan kadrolara atanan personelin atandıkları kadrolarda sözleşmeli olarak da çalıştırılabilmelerine olanak sağlanmışken; bu fıkra hükmü Anayasa Mahkemesi’nin E. 1990/12 ve K. 1991/7 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. 3771 sayılı Kanun’la yapılan düzenlemeden sonra söz konusu personel, imzaladıkları sözleşmeleri iptal edilerek, memur kadrolarında istihdam edilmişlerdir. 399 sayılı KHK’nın 3 üncü maddesinin (c) bendinde ise; “(b) bendi dışında kalan sözleşmeli personel, teşebbüs ve bağlı ortaklıkların genel idare esasları dışında yürüttükleri hizmetlerinde bu Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hukuki esaslar çerçevesinde akdedilecek bir sözleşme ile çalıştırılan ve işçi statüsünde olmayan personeldir. (Bunlar bu Kanun Hükmünde Kararnamede sözleşmeli personel olarak geçecektir.) Sözleşmeli personel işin niteliğine göre yılın veya günün belirli sürelerini kapsamak üzere kısmi zamanlı da istihdam edilebilir.” hükmü yer almaktadır. 3 üncü maddenin (e) bendinde de, işçilerin bu KHK’ya tabi olmadığı belirtilmiştir. 399 sayılı KHK ile, 2 nci maddede belirtilen ilkeler doğrultusunda, KİT’lerde istihdam edilen sözleşmeli personelin hizmete alınması, görev ve yetkileri, nitelikleri, atanması, ilerlemesi, yükselmesi, hak ve yükümlülükleriyle diğer özlük hakları düzenlenmiştir. Memur ve sözleşmeli personelin çalışma şartları ile özlük ve mali hakları 657 sayılı Kanun ve 399 sayılı KHK’da düzenlenmiş olmakla birlikte; 12.7.2001 tarihinde yürürlüğe girmiş olan Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu gereği, memur ve sözleşmeli personel sendika üyesi olabilmekte ve ücretlerinin belirlenmesi konusunda hükümetle toplu görüşme yapabilmektedirler. KİT’lerde işçi personelin istihdamı; 10.6.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun 14 üncü maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. İşçi personelin ücret ve diğer hakları 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ile düzenlenmiş iken, 7.11.2012 tarih ve 28460 sayılı R.G.’ de yayımlanarak yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu bu kanunları yürürlükten kaldırmıştır. KİT’lerde 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışan işçiler; -Üretim yerlerinde ve bürolarda toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabi olarak çalışanlar,

Sayıştay 41 -İşveren vekili durumunda bulunan veya sendika üyesi olması yasaklananlar veyahut ta bunlardan olmamakla beraber işverenle toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili işçi sendikası üyesi olmayan ve bu sendikaya dayanışma aidatı ödemediklerinden haklarında toplu iş sözleşmesi hükümleri uygulanmayan ve kapsam dışı olarak nitelendirilen personel, -Kamuda geçici işçi çalıştırılması hakkında 5620 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında bir mali yılda 6 aydan az olmak üzere çalıştırılan geçici işçiler, olmak üzere üç ayrı grupta toplanmaktadır. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 37 nci maddesi gereğince, özelleştirme programına alınan kuruluşlar özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak 233 sayılı KHK kapsamı dışına çıkarılmaktadır. Ancak, bu kuruluşların personeli programa alınma tarihindeki statülerini korumakta ve özelleşmenin gerçekleştiği tarihe kadar bulundukları statülerde çalışmaya devam etmektedirler. Bu bakımdan özelleştirme programındaki kuruluşların personeli de KİT personeli olarak değerlendirilmektedir. Aynı şekilde, kamu bankalarının yeniden yapılandırılması ve özelleştirmeye hazırlanmasını düzenleyen 4603 sayılı Kanun’un 1 inci maddesi ile kamu bankaları 233 ve 399 sayılı KHK’ların kapsamından çıkarılmıştır. Ancak, 2 nci maddenin üçüncü bendi “Bankaların bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte mevcut personeli hakkında aylık, özlük ve emeklilikleri yönünden tabi oldukları mevzuatın uygulanmasına devam olunur. Bunlardan uygun görülenler istekleri halinde, emeklilik statüleri devam etmek üzere özel hukuk hükümlerine göre çalıştırılabilir.” hükmünü amir bulunmaktadır. KİT’lerde çalışan personelin statüsünde görülen farklılıklar, kuruluşlarda aynı veya benzer nitelikteki hizmetlerin değişik statülerde çalışan personel eliyle görülmesine ve dolayısıyla da bu personele farklı olanakların sağlanmasına neden olmaktadır. 3-Personel sayıları ve personele yapılan harcamalar: KİT statüsündeki kuruluşlarda, Bakanlar Kurulu kararları ile belirlenen memur kadroları ve sözleşmeli personel pozisyonları ile yıllık bütçeler ve yönetim kurulu kararları ile belirlenen işçi kadrolarının 2013 yılı toplamı 256 bin adettir. Buna göre, kuruluşlarda 2013 yılında fiilen kullanılmayan boş kadroların bulunduğu anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile kuruluşların kadro ve personel ihtiyacı mevcut istihdam ile karşılanamamaktadır. Ancak, mevcut kadrolar bilimsel iş analizlerine dayalı olarak belirlenmiş norm kadrolar değildir. Kuruluşlarda bilimsel iş analizlerine dayalı olarak norm kadroların tespit edilmesi yönünde bazı çalışmalar yapılmış ise de bu çalışmalar sonuçlandırılarak uygulanır hale getirilememiştir. 20.12.2000 tarih ve 24266 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2000/1658 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Yapılacak Norm Kadro Çalışmalarında Uygulanacak Usul ve Esaslar” çerçevesinde KİT’lerde norm kadro tespit çalışmaları başlatılmıştır. Söz konusu Usul ve Esasların 8 inci maddesinde; çalışmaların 2001-2003 yılları arasında tamamlanması, 9 uncu maddesinde tamamlanan çalışmaların Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığına gönderilmesi ve 10 uncu maddesinde çalışmaların Maliye Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve ilgili kurum temsilcilerinden oluşturulacak

Genel Rapor • 2013 42 komisyonlar tarafından konuyla ilgili mevzuat açısından incelenmesi ve sonuçlandırılması öngörülmüştür. Başbakanlık Makamının 2001/39 sayılı Genelgesi ile kuruluşlar bazında bir takvime de bağlanmış olan bu çalışmalar birçok KİT’te tamamlanmış ve Maliye Bakanlığı ile Devlet Personel Başkanlığına gönderilmiştir. Ancak, bu çalışmalar Usul ve Esasların 10 uncu maddesinde öngörüldüğü şekilde sonuçlandırılmadan, 27.12.2003 tarih ve 25329 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2003/6532 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde “Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Yapılacak Norm Kadro Çalışmalarında Uyulacak Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar” yürürlüğe konulmuştur. Bu kapsamda, Usul ve Esasların 8 inci maddesi değiştirilmiş ve norm kadro çalışmalarının öncelikle Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığınca belirlenen kuruluşlarda sonuçlandırılması, uygulama sonuçlarına göre, kapsama dahil diğer kuruluşlardan Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığınca uygun görülecekler için Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı süresini kapsayan dönemde başlamak üzere ayrıca takvim belirlenmesi, öngörülmüştür. Ayrıca geçici 1 inci madde ile, bu Usul ve Esasların yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla sözleşme imzalamış ve çalışma başlatmış olan kuruluşların bu çalışmaları sonuçlandırmaları, bunun dışındaki kuruluşların Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığınca kendileri için yeni bir takvim belirlenmesine kadar norm kadro çalışmalarına başlamamaları hükmü getirilmiştir. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planının süresi 2005 yılında bittiği halde, söz konusu Usul ve Esasların 8 inci maddesi kapsamında KİT’ler için yeni takvim belirlenmemiş ve yapılmış çalışmalar henüz sonuçlandırılmamıştır. KİT’lerde çalışan personel sayısı yıllar itibarıyla sürekli azalma eğilimi içindedir. 2008 yılında ortalama olarak 247.671 kişi, yıl sonu itibarıyla 240.009 kişi istihdam edilmiş iken; 2013 yılında ortalama olarak 199.534 kişi, yıl sonu itibarıyla 194.165 kişi istihdam edilmiştir. 2009-2013 döneminde ortalama personel sayısı %19,4 oranında 48.137 kişi, yıl sonu personel sayısı ise %19,1 oranında 45.844 kişi azalmıştır. 2008 yılı ortalama ve yıl sonu personel sayıları 100 kabul edildiğinde, 2013 yılı ortalama personel sayısının 80,6’ya, yıl sonu personel sayısının ise 80,9’a düştüğü görülmektedir. Personel sayısında son beş yılda mali sektör ile ticaret sektörü dışındaki tüm sektörlerde azalma olmuştur. Azalma özellikle imalat sanayi ve enerji sektörlerinde daha yoğundur. Çalışan personel sayısındaki azalma esas itibarıyla, 4046 sayılı Kanun kapsamında KİT’lerin özelleştirilmesinden kaynaklanmaktadır. Ancak faaliyet göstermeye devam eden KİT’lerdeki bazı hizmetlerin özelleştirilmesi de bu azalışta etkili olmaktadır. Bazı hizmetlerin hizmet alımı suretiyle yüklenicilere gördürülmesi nedeni ile emeklilik veya diğer şekillerde kuruluşlardan ayrılan personelin yerine yeni personel alınmasına kısıtlamalar getirilmekte ve personel sayısı azalmaktadır. KİT statüsündeki kuruluşlarda 2009-2013 yıllarında çalışan toplam personelin sektörler itibarıyla yıllık ortalama ve yıl sonu sayıları 14 sayılı, bunlara yapılan harcamalar 15 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 43 Çizelge : 14 -Yıllık ortalama ve yıl sonu personel sayısı (Kişi) Sektörler Ortalama Yıl sonu Son Son 2013 yılı toplamı içindeki payı % 2009 2010 2011 2012 2013 iki yıl 2009 2010 2011 2012 2013 iki yıl farkı farkı 1- Tarım 3.844 3.688 3.715 3.582 3.567 (15) 3.681 3.582 3.581 3.443 3.503 60 1,8 2- Sanayi : a)Madencilik 29.890 29.651 29.616 28.139 26.387 (1.752) 30.456 29.908 29.344 26.899 25.345 (1.554) 13,1 b)İmalat 48.005 33.306 32.056 30.130 28.853 (1.277) 43.038 30.973 30.219 27.562 26.643 (919) 13,7 c)Enerji 41.416 34.553 31.558 30.748 21.340 (9.408) 40.776 34.142 30.858 31.019 21.234 (9.785) 10,9 Toplam (2) 119.311 97.510 93.230 89.017 76.580 (12.437) 114.270 95.023 90.421 85.480 73.222 (12.258) 37,7 3- Hizmetler : a)Ulaştırma- haberleşme 72.519 71.152 70.302 71.384 69.970 (1.414) 72.285 70.218 70.711 70.635 67.056 (3.579) 34,5 b)Ticaret 4.384 4.769 4.735 4.876 4.520 (356) 4.403 4.696 4.823 4.885 4.566 (319) 2,4 c)Diğer hizmetler 4.833 2.991 2.034 1.173 (861) 3.245 1.413 1.945 1.106 (839) 0,6 Toplam (3) 76.903 80.754 78.028 78.294 75.663 (2.631) 76.688 78.159 76.947 77.465 72.728 (4.737) 37,5 4- Mali kuruluşlar: 38.207 40.380 41.805 42.713 43.724 1.011 38.535 40.727 42.423 42.841 44.712 1.871 23,0 Genel toplam 238.265 222.332 216.778 213.606 199.534 (14.072) 233.174 217.491 213.372 209.229 194.165 (15.064) 100,0 Endeks 2008= 100 96,2 89,8 87,5 86,2 80,6 (5,7) 97,2 90,6 88,9 87,2 80,9 (6,3)

Genel Rapor • 2013 44 Çizelge: 15 -Personele yapılan harcamalar (Bin TL) Sektörler 2013 2009 2010 2011 2012 Esas Ek Sosyal ücret ödeme giderler Toplam 1- Tarım 159.611 159.067 178.710 187.754 96.940 30.840 73.269 201.049 2- Sanayi : a)Madencilik 1.513.672 1.521.488 1.708.552 1.824.903 755.649 484.017 598.512 1.838.178 b)İmalat 2.018.079 1.592.280 1.707.497 1.806.074 900.265 395.985 612.175 1.908.425 c)Enerji 2.026.309 1.868.017 1.856.564 1.927.107 684.056 348.940 451.454 1.484.450 Toplam (2) 5.558.060 4.981.785 5.272.613 5.558.084 2.339.970 1.228.942 1.662.141 5.231.053 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 2.823.508 3.060.217 3.432.197 3.962.318 2.423.267 775.714 1.232.911 4.431.892 b)Ticaret 155.785 187.168 215.158 250.855 152.016 32.972 54.611 239.599 c)Diğer hizmetler 588.729 237.683 165.279 47.548 15.808 35.215 98.571 Toplam (3) 2.979.293 3.836.114 3.885.038 4.378.452 2.622.831 824.494 1.322.737 4.770.062 4- Mali kuruluşlar 1.825.726 2.028.163 2.253.570 2.545.688 1.580.767 848.801 805.768 3.235.336 Genel toplam(Cari fiyatlarla)
10.522.690 11.005.129 11.589.931 12.669.978 6.640.508 2.933.077 3.863.915 13.437.500 Endeks 2008=100 102,0 106,7 112,4 122,8 130,3 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 6.156.860,3 6.051.761,9 5.770.441,1 5.941.930,3 5.867.647,7 Endeks 2008=100 95,8 94,1 89,8 92,4 91,3

Sayıştay 45 2013 yıl sonu itibarıyla KİT personel sayısı önceki yıl sonuna göre %7,2 oranında azalarak 194,2 bin kişiye düşmüştür. Personel sayısının azalmasında, emeklilik vb. nedenlerle ayrılmaların yanında, TEDAŞ’a bağlı elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi etkili olmuştur. 2013 yıl sonu itibarıyla, KİT personelinin; %1,8’i tarım sektöründe, %37,7’si sanayi sektöründe, %37,5’i hizmetler sektöründe ve %23’ü de mali sektörde çalışmaktadır. 2013 yılında çalışan tüm personel için, geçen yıla göre %6 oranında 768 milyon TL artışla toplam 13,4 milyar TL personel harcaması yapılmıştır. Çizelgede yer alan veriler farklı hesaplarda bulunan harcamaların yanında, geçmiş yıllara ait personel giderlerini de kapsadığından raporun diğer bölümlerinde yer verilen çeşitli çizelgelerdeki (Giderler ve GSMH’ye katkı) personel harcamaları değerlerinden farklılık gösterebilmektedir. Toplam personel harcamalarının son 5 yıllık dönemde artan bir trend gösterdiği ve 2008 yılı toplam personel harcaması 100 kabul edildiğinde, 2013 yılı toplam personel harcamasının 130,3 değerine yükseldiği görülmektedir. Ancak, toplam personel harcamaları 2003 yılı tüketici fiyatları ile değerlendirildiğinde, 2008 yılında 100 olan harcamanın, 2013 yılında 91,3’e gerilediği görülmektedir. 2009-2013 dönemine ait personel giderlerinin personel statüleri itibarıyla dağılımı ve bu giderlerin ortalama personel sayısına bölünmesi ile bulunan kişi başına düşen aylık ortalama giderler 16 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 16- Toplam personel giderleri ve kişi başına düşen aylık ortalama giderler (Bin TL) Personel giderleri 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl f kTutar % 1- Personel statülerine göre giderler (Cari fiyatlarla) -Yön. ve Den. Kurulu
üyeleri (kuruluş dışı) 9.228 15.202 16.522 18.781 18.525 (256) (1,4) -Memurlar 360.413 387.893 406.015 381.910 394.745 12.835 3,4 -Sözleşmeli personel 2.635.558 2.757.528 3.231.075 3.816.186 4.166.530 350.344 9,2 -İşçiler 7.517.491 7.844.506 7.936.319 8.453.101 8.857.700 404.599 4,8 Toplam (1) 10.522.690 11.005.129 11.589.931 12.669.978 13.437.500 767.522 6,1 Kişi başına düşen aylık ortalama gider (TL) 3.677 4.119 4.449 4.936 5.604 668 13,5 Endeks 2008=100 106,1 118,8 128,3 142,4 161,6 19 13,5 2- 2003 yılı tüketici fiyatlarıyla 6.156.860 5.970.962 5.770.441 5.941.930 5.867.648 (74.282) (1,3) Kişi başına düşen aylık ortalama gider.(TL) 2.151 2.265 2.215 2.315 2.447 132 5,7 Endeks 2008=100 99,6 104,8 102,5 107,1 113,2 6 5,7 2013 yılı toplam personel gideri 13,4 milyar TL’nin; %0,1 oranında 18,5 milyon TL’si kuruluş dışı yönetim ve denetim kurulu üyeleri için, %2,9 oranında 394,7 milyon TL’si

Genel Rapor • 2013 46 memurlar için, %31,0 oranında 4,2 milyar TL’si sözleşmeli personel için ve %66 oranında 8,9 milyar TL’si de işçiler için yapılmıştır. 2013 yılı toplam giderlerinin ortalama toplam personel sayısına bölünmesi ile hesaplanan, kişi başına düşen aylık ortalama gider 5.604 TL olarak gerçekleşmiştir. Önceki yıla göre, 2013 yılı toplam personel giderleri %6 oranında artarken, kişi başına düşen aylık ortalama gider %13,5 oranında artmıştır. Kişi başına düşen aylık ortalama gider son beş yıllık dönemde ise %61,6 oranında artmıştır. Nitekim kişi başına düşen aylık ortalama giderin 2008 yılı değeri 100 kabul edildiğinde 2013 yılı değerinin 161,6’ya yükseldiği görülmektedir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise kişi başına düşen aylık ortalama gider 2013 yılında 2.447 TL seviyesinde kalmıştır. 2003 yılı sabit fiyatlarıyla kişi başına düşen aylık ortalama giderin 2008 yılı değeri 100 kabul edildiğinde 2013 yılı değerinin 113,2 seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. 2003 yılı sabit fiyatları ile kişi başına ayda düşen ortalama giderin son beş yıldaki artışı %13,2 oranında gerçekleşmiştir. 4- Statülerine göre personel sayıları ve personel harcamaları: 2013 yılında KİT’lerde çalışan ortalama memur sayısı geçen yıla göre %7,3 oranında 441 kişi azalarak 5.613 kişiye, yıl sonu çalışan memur sayısı ise geçen yıla göre %12,7 oranında 766 kişi azalarak 5.278 kişiye düşmüştür. Son beş yıla bakıldığında, 2008 yılında 100 olan ortalama memur sayısı 60,5’e, 100 olan yıl sonu memur sayısı da 57,5’e gerilemiştir. 2013 yılında memurlara yapılan harcamalar, özelleştirmelere bağlı olarak enerji sektörü harcamalarındaki azalmaya rağmen, geçen yıla göre %3,4 oranında 12,8 milyon TL artarak 394,7 milyon TL’ye yükselmiştir. Son beş yıllık memur harcamalarına bakıldığında, 2008 yılında 100 olan harcamaların 2013 yılında 114,1 değerine yükseldiği görülmektedir. Memurlar için yapılan harcamalar 2003 yılı sabit fiyatları ile değerlendirildiğinde ise; son beş yılda azalan bir trend izlediği ve 2008 yılında 100 olan harcamanın 2013 yılında 79,9’a gerilediği görülmektedir. KİT’lerde sektörler itibarıyla 2009-2013 yıllarında çalışan memurların yıllık ortalama ve yıl sonu sayıları 17 sayılı, memurlar için yapılan harcamalar 18 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 47 Çizelge: 17 -Sektörler itibarıyla memur sayısı (Kişi) Sektörler Ortalama Yıl sonu Son Son 2013 yılı toplamı içindeki payı % 2009 2010 2011 2012 2013 ikiyıl 2009 2010 2011 2012 2013 ikiyıl farkı farkı 1- Tarım 164 170 171 168 166 (2) 166 173 172 166 165 (1) 3,1 2- Sanayi : a)Madencilik 778 771 743 720 685 (35) 779 757 743 694 640 (54) 12,1 b)İmalat 1.560 1.360 1.320 1.309 1.336 27 1.525 1.339 1.311 1.320 1.349 29 25,6 c)Enerji 1.431 1.342 1.189 1.126 884 (242) 1.441 1.230 1.141 1.129 916 (213) 17,4 Toplam (2)
3.769 3.473 3.252 3.155 2.905 (250) 3.745 3.326 3.195 3.143 2.905 (238) 55,0 3- Hizmetler : a)Ulaştırma- haberleşme 2.246 2.225 2.298 2.379 2.205 (174) 2.300 2.159 2.387 2.393 1.881 (512) 35,6 b)Ticaret 270 269 279 282 286 4 267 270 327 284 282 (2) 5,3 c)Diğer hizmetler 109 59 60 51 (9) 72 45 57 45 (12) 0,9 Toplam (3)
2.516 2.603 2.636 2.721 2.542 (179) 2.567 2.501 2.759 2.734 2.208 (526) 41,8 4- Mali kuruluşlar 2.470 2.447 1.318 10 0 (10) 2.470 2.427 50 1 0 (1) 0,0 Genel toplam 8.919 8.693 7.377 6.054 5.613 (441) 8.948 8.427 6.176 6.044 5.278 (766) 100,0 Endeks 2008=100 96,1 93,6 79,5 65,2 60,5 (14,2) 97,4 91,7 67,2 65,8 57,5 (1,4)

Genel Rapor • 2013 48 Çizelge:18-Sektörler itibarıyla memur harcamaları (Bin TL) Sektörler 2013 2009 2010 2011 2012 Esas Ek Sosyal Ücret ödeme giderler Toplam 1- Tarım 7.180 7.781 9.695 11.201 3.733 4.881 2.889 11.503 2- Sanayi : a)Madencilik 31.462 31.490 33.677 39.842 19.992 8.813 11.176 39.981 b)İmalat 72.986 68.206 70.614 81.975 34.354 29.042 26.579 89.975 c)Enerji 61.776 60.155 76.356 79.370 20.201 28.285 13.393 61.879 Toplam (2) 166.224 178.156 180.647 201.187 74.547 66.140 51.148 191.835 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 89.136 98.272 124.781 147.184 39.008 76.495 53.516 169.019 b)Ticaret 12.533 12.016 14.301 17.118 6.457 7.428 4.222 18.107 c)Diğer hizmetler 18.305 4.011 4.723 1.555 1.761 947 4.263 Toplam (3) 101.669 110.288 143.093 169.025 47.020 85.684 58.685 191.389 4- Mali kuruluşlar 85.340 91.668 72.580 497 3 15 18 Genel toplam (Cari fiyatlarla) 360.413 387.893 406.015 381.910 125.303 156.705 112.737 394.745 Endeks 2008=100 104,2 112,1 117,4 110,4 114,1 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 210.879 213.304 202.148 179.107 172.370 Endeks 2008=100 97,8 98,9 93,7 83,1 79,9

Sayıştay 49 Memur giderlerinin yıllık ortalama memur sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan memur başına düşen aylık ortalama giderler 19 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 19 -Memur başına düşen aylık ortalama giderler (TL) Aylık ortalama giderler 2009 2010 2011 2012 2013 Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 3.367 3.718 4.459 5.257 5.861 Endeks 2008=100 108,5 119,8 143,6 169,3 188,7 2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 1.970 2.045 2.220 2.465 2.559 Endeks 2008=100 101,8 105,7 114,7 127,4 132,3 2013 yılında KİT’lerde memur başına ayda ortalama 5.861 TL gider yapılmıştır. 2013 yılında memur başına düşen aylık ortalama gider önceki yıla göre %7,9 oranında artmıştır. 2013 yılı memur başına düşen aylık ortalama gider, 2008 yılına göre ise %88,7 oranında artış göstermiştir. Bu da 2008 yılında 100 olan memur başına düşen aylık ortalama giderin 2013 yılında 188,7’ye ulaşması anlamına gelmektedir. Memur başına düşen aylık ortalama giderler 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise, 2008 yılında 100 olan değerinden 2013 yılındaki 132,3 değerine yükselmiştir. 2013 yılında KİT’lerde çalışan ortalama sözleşmeli personel sayısı geçen yıla göre %2,6 oranında 2.044 kişi azalarak 76.656 kişiye düşerken, yıl sonu çalışan sözleşmeli personel sayısı geçen yıla göre %6,1 oranında 4.818 kişi azalarak 73.885 kişiye düşmüştür. Sözleşmeli ortalama personel sayısı son beş yılda %8,1 oranında, yıl sonu sayısı %10,6 oranında azalmıştır. Başka bir ifade ile, 2008 yılında 100 olan ortalama sözleşmeli personel sayısı 91,9’a, yıl sonu sözleşmeli personel sayısı ise 89,4’e düşmüştür. KİT’lerde istihdam edilen sözleşmeli personele ilişkin işlemler 399 sayılı KHK’ye göre yürütülmektedir. 399 sayılı KHK’nın 58 inci maddesine göre; sözleşmeli personel hakkında söz konusu KHK’da hüküm bulunmayan hallerde, Devlet Personel Dairesi Başkanlığı’nın görüşü alınmak kaydıyla 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri uygulanmaktadır. 527 sayılı KHK hükümleri gereği, özelleştirme kapsam ve programında bulunan KİT’lerde çalışan sözleşmeli personel hakkında 399 sayılı KHK uygulanmaya devam edilmekte ve bunların ücretleri YPK kararları ile belirlenmektedir. 2009-2013 yıllarında çalışan sözleşmeli personelin yıllık ortalama ve yıl sonu sayıları 20 sayılı, yapılan harcamaların sektörler itibarıyla ayrıntısı 21 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 50 Çizelge : 20 -Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel sayısı ( Kişi ) Sektörler Ortalama Yıl sonu 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2013 yılı toplamı içindeki payı % 1- Tarım 846 844 883 893 1.002 109 829 822 822 875 1.053 178 1,4 2- Sanayi : a)M adencilik 4.832 4.737 4.692 4.646 4.536 (110) 4.816 4.670 4.736 4.490 4.318 (172) 5,8 b)İmalat 8.054 6.105 6.045 6.002 5.989 (13) 7.544 6.037 6.182 6.019 5.925 (94) 8,0 c)Enerji 12.460 10.796 10.436 10.453 8.161 (2.292) 12.475 10.935 10.508 10.639 8.240 (2.399) 11,2 Toplam (2) 25.346 21.638 21.173 21.101 18.686 (2.415) 24.835 21.642 21.426 21.148 18.483 (2.665) 25,0 3- Hizmetler : a)Ulaştırma- haberleşme 50.777 50.501 50.060 49.982 50.162 180 50.899 50.070 50.280 49.958 47.411 (2.547) 64,2 b)Ticaret 3.413 3.402 3.413 3.520 3.641 121 3.456 3.347 3.492 3.561 3.723 162 5,0 c)Diğer hizmetler 695 346 353 252 (101) 391 287 308 201 (107) 0,3 Toplam (3) 54.190 54.598 53.819 53.855 54.055 200 54.355 53.808 54.059 53.827 51.335 (2.492) 69,5 4- M ali kuruluşlar 762 762 1.792 2.851 2.913 62 775 748 2.860 2.853 3.014 161 4,1 Genel toplam 81.144 77.842 77.667 78.700 76.656 (2.044) 80.794 77.020 79.167 78.703 73.885 (4.818) 100,0 Endeks 2008=100 97,3 93,4 93,1 94,4 91,9 1,2 97,8 93,2 95,8 95,2 89,4
(6)

Sayıştay 51 Çizelge: 21-Sektörler itibarıyla sözleşmeli personel giderleri (Bin TL) Sektörler 2013 2009 2010 2011 2012 Esas Ek Sosyal ücret ödeme giderler Toplam 1- Tarım 27.218 28.463 33.753 41.535 34.940 4.977 8.961 48.878 2- Sanayi : a)M adencilik 174.755 182.290 208.436 233.377 164.453 19.649 53.611 237.713 b)İmalat 270.547 221.969 258.284 279.933 215.472 15.080 73.592 304.144 c)Enerji 404.331 363.503 408.138 458.835 280.146 37.023 70.699 387.868 Toplam (2) 849.633 795.744 874.858 972.145 660.071 71.752 197.902 929.725 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 1.606.735 1.774.354 2.061.603 2.411.360 1.711.784 293.989 753.645 2.759.418 b)Ticaret 111.449 118.075 136.766 157.926 125.929 17.549 34.164 177.642 c)Diğer hizmetler 27.982 14.851 21.336 10.337 650 6.384 17.371 Toplam (3) 1.718.184 1.892.429 2.213.220 2.590.622 1.848.050 312.188 794.193 2.954.431 4- M ali kuruluşlar 40.523 40.892 109.244 211.884 139.775 53.039 40.682 233.496 Genel toplam (Cari fiyatlarla) 2.635.558 2.757.528 3.231.075 3.816.186 2.682.836 441.956 1.041.738 4.166.530 Endeks 2008=100 104,9 109,8 128,7 151,9 165,9 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 1.542.074 1.516.375 1.608.701 1.789.704 1.819.366 Endeks 2008=100 98,5 96,9 102,8 114,3 116,2

Genel Rapor • 2013 52 Sözleşmeli personele yapılan harcamalar 2013 yılında önceki yıla göre %9,2 oranında 350,3 milyon TL artarak 4,2 milyar TL’ye yükselmiştir. Sözleşmeliler için 2013 yılında yapılan giderlerde, 2008 yılına göre artış ise %65,9 oranında gerçekleşmiştir. Sözleşmeli personel için yapılan harcamaların son beş yıldaki seyri 2003 yılı sabit fiyatları ile değerlendirildiğinde ise 2008 yılında 100 olan harcamanın 2013 yılında 116,2 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Sözleşmeli personel giderlerinin yıllık ortalama sözleşmeli sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan sözleşmeli başına düşen aylık ortalama giderler 22 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 22- Sözleşmeli personel başına düşen aylık ortalama giderler (TL) Aylık ortalama giderler 2009 2010 2011 2012 2013 Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 2.707 2.952 3.467 4.041 4.529 Endeks 2008=100 107,8 117,6 138,1 161,0 180,5 2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 1.584 1.623 1.726 1.895 1.978 Endeks 2008=100 101,2 103,7 110,3 121,1 126,4 2013 yılında KİT’lerde sözleşmeli başına ayda ortalama 4.529 TL gider yapılmıştır. Sözleşmeli başına düşen aylık ortalama gider son 5 yılda artan bir seyir izlemiş ve 2008 yılına göre %80,5 oranında artış göstermiştir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre değerlendirildiğinde ise, 2008 yılında 100 olan Sözleşmeli başına aylık ortalama gider 2013 yılında 126,4 olarak gerçekleşmiştir. İşçiler, 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak çalışmaktadırlar. Bunun dışında işçilere 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile toplu iş sözleşmesi ve personel yönetmelikleri hükümleri uygulanmaktadır. İş yaşamında toplu iş sözleşmesi döneminin başladığı 1963 yılından itibaren hem işçiler hem de işverenler kendi sendikalarını kurmuş ve bu sendikalara üye olmuşlardır. Bütün KİT’lerin Kamu işveren sendikalarına üye olmaları 1986 yılında gerçekleşmiştir. KİT’lerde 2009-2013 yıllarında çalışan işçilerin sektörler itibarıyla yıllık ortalama ve yıl sonu sayıları 23 sayılı, bunlara yapılan harcamalar 24 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 53 Çizelge:23-Sektörler itibarıyla işçi sayısı (Kişi) Sektörler Ortalama Yıl sonu 2009 2010 2011 2012 2013 Son ikiyıl farkı 2009 2010 2011 2012 2013 Son ikiyıl farkı 2013 yılı toplamı içindeki payı % 1- Tarım 2.834 2.674 2.661 2.521 2.399 (122) 2.686 2.587 2.587 2.402 2.285 (117) 2,0 2- Sanayi : a)Madencilik 24.280 24.143 24.181 22.773 21.166 (1.607) 24.861 24.481 23.865 21.715 20.387 (1.328) 17,7 b)İmalat 38.391 25.841 24.691 22.819 21.528 (1.291) 33.969 23.597 22.726 20.223 19.369 (854) 16,8 c)Enerji 27.525 22.415 19.933 19.169 12.295 (6.874) 26.860 21.977 19.209 19.251 12.078 (7.173) 10,5 Toplam (2) 90.196 72.399 68.805 64.761 54.989 (9.772) 85.690 70.055 65.800 61.189 51.834 (9.355) 45,1 3- Hizmetler : a)Ulaştırma- haberleşme 19.495 18.426 17.944 19.023 17.603 (1.420) 19.085 17.989 18.044 18.284 17.764 (520) 15,4 b)Ticaret 701 1.098 1.043 1.074 593 (481) 680 1.079 1.004 1.040 561 (479) 0,5 c)Diğer hizmetler 4.029 2.586 1.621 870 (751) 2.782 1.081 1.580 860 (720) 0,7 Toplam (3) 20.196 23.553 21.573 21.718 19.066 (2.652) 19.765 21.850 20.129 20.904 19.185 (1.719) 16,7 4- Mali kuruluşlar 34.975 37.171 38.695 39.852 40.811 959 35.290 37.552 39.513 39.987 41.698 1.711 36,3 Genel toplam 148.201 135.797 131.734 128.852 117.265 (11.587) 143.431 132.044 128.029 124.482 115.002 (9.480) 100,0 Endeks 2008=100 95,6 87,6 85,0 83,1 75,7 (7,5) 96,8 89,1 86,4 84,0 77,6 (6,4)

Genel Rapor • 2013 54 Çizelge: 24-Sektörler itibarıyla işçi giderleri (Bin TL) Sektörler 2013 2009 2010 2011 2012 Esas Ek Sosyal ücret ödeme giderler Toplam 1- Tarım 125.051 122.663 135.067 134.817 58.036 20.982 61.419 140.437 2- Sanayi : a)Madencilik 1.306.858 1.306.984 1.465.549 1.550.765 570.579 455.220 533.725 1.559.524 b)İmalat 1.672.840 1.300.351 1.376.669 1.442.952 649.203 351.750 512.004 1.512.957 c)Enerji 1.558.869 1.441.549 1.369.177 1.385.893 382.123 283.603 367.350 1.033.076 Toplam (2) 4.538.567 4.508.759 4.211.395 4.379.610 1.601.905 1.090.573 1.413.079 4.105.557 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 1.126.314 1.185.883 1.244.407 1.402.251 671.087 404.961 425.750 1.501.798 b)Ticaret 31.660 56.703 63.650 75.111 19.310 7.869 16.225 43.404 c)Diğer hizmetler 541.169 217.174 137.157 34.029 13.220 27.884 75.133 Toplam (3) 1.157.974 1.216.724 1.525.231 1.614.519 724.426 426.050 469.859 1.620.335 4- Mali kuruluşlar 1.695.899 1.889.204 2.064.626 2.324.155 1.430.825 795.568 764.978 2.991.371 Genel toplam (Cari fiyatlarla)
7.517.491 7.701.364 7.936.319 8.453.101 3.815.192 2.333.173 2.709.335 8.857.700 Endeks 2008=100 100,9 103,4 106,6 113,5 118,9 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 4.398.509 4.235.009 3.951.366 3.964.311 3.867.822 Endeks 2008=100 94,8 91,2 85,1 85,4 83,3

Sayıştay 55 2013 yılında KİT’lerde çalışan ortalama işçi sayısı önceki yıla göre %9 oranında 11.587 kişi azalarak 117.265 kişiye, yıl sonu itibarıyla çalışan işçi sayısı ise önceki yıla göre %7,6 oranında 9.480 kişi azalarak 115.002 kişiye düşmüştür. 2009-2013 döneminde ortalama işçi sayısı %24,3 oranında, yıl sonu işçi sayısı %22,4 oranında azalmıştır. Başka bir ifade ile, 2008 yılında 100 olan ortalama işçi sayısı 2013 yılında 75,7’ye, aynı şekilde 2008 yılında 100 olan yıl sonu işçi sayısı da 2013 yılında 77,6’ya gerilemiştir. KİT’lerde çalışan işçi personelin bir bölümü kapsam içi statüde çalışırken, bir bölümü işveren vekili olarak veya büro hizmetlerinde kapsam dışı statüde, bir bölümü de geçici kadrolarda istihdam edilmektedir. 2009-2013 yılları arasında KİT’lerde çalışan işçilerin statüleri itibarıyla ortalama ve yıl sonu sayıları 25 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 25- Statülerine göre işçiler İşçiler Kapsam dışı Kapsam içi Geçici işçi Toplam Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu 2009 37.793 38.102 104.104 102.628 6.304 2.701 148.201 143.431 2010 40.862 41.402 86.195 85.354 8.740 5.288 135.797 132.044 2011 47.222 47.575 79.295 76.675 5.217 3.779 131.734 128.029 2012 44.229 44.439 78.812 76.376 5.811 3.667 128.852 124.482 2013 45.818 46.853 66.385 65.005 5.062 3.144 117.265 115.002 Kapsam dışı personel uygulaması ağırlıklı olarak mali sektörde yıllar itibarıyla yaygınlaşmış olup, madencilik (TPAO) sektöründe, bunun yanında imalat (TEMSAN) ve ulaştırma (TDİ, BOTAŞ, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü vb.) sektörlerinde de rastlanmaktadır. Genel olarak mevsimlik faaliyetlerin ağırlıklı olduğu Çay-Kur, T.Şeker Fabrikaları AŞ gibi KİT’lerde geçici işçi çalıştırılmaktadır. 2013 yılında çalıştırılan toplam ortalama işçi sayısı 117.265 kişinin; %39,1 oranında 45.818’i kapsam dışı, %56,6 oranında 66.385’i kapsam içi, %4,3 oranında 5.062’si geçici kadrodadır. İşçilere yapılan toplam harcamalar 2013 yılında önceki yıla göre %4,6 oranında 404,6 milyon TL artarak 8,9 milyar TL’ye yükselmiştir. İşçiler için 2013 yılında yapılan giderlerde, 2008 yılına göre artış oranı ise %18,9 oranında gerçekleşmiştir. Buna göre, 2008 yılında 100 olan işçi harcamaları 2013 yılında 118,9’a yükselmiştir. İşçiler için yapılan harcamaların bu dönemdeki seyri 2003 yılı sabit fiyatları ile değerlendirildiğinde ise; dönem boyunca azalan bir trend izlediği ve bunun sonucunda 2008 yılında 100 olan harcamanın 2013 yılında 83,3’e gerilediği görülmektedir. İşçi giderlerinin yıllık ortalama işçi sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan işçi başına düşen aylık ortalama giderler 26 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 2013 yılında KİT’lerde çalışan ortalama işçi sayısı önceki yıla göre %9 oranında 11.587 kişi azalarak 117.265 kişiye, yıl sonu itibarıyla çalışan işçi sayısı ise önceki yıla göre %7,6 oranında 9.480 kişi azalarak 115.002 kişiye düşmüştür. 2009-2013 döneminde ortalama işçi sayısı %24,3 oranında, yıl sonu işçi sayısı %22,4 oranında azalmıştır. Başka bir ifade ile, 2008 yılında 100 olan ortalama işçi sayısı 2013 yılında 75,7’ye, aynı şekilde 2008 yılında 100 olan yıl sonu işçi sayısı da 2013 yılında 77,6’ya gerilemiştir. KİT’lerde çalışan işçi personelin bir bölümü kapsam içi statüde çalışırken, bir bölümü işveren vekili olarak veya büro hizmetlerinde kapsam dışı statüde, bir bölümü de geçici kadrolarda istihdam edilmektedir. 2009-2013 yılları arasında KİT’lerde çalışan işçilerin statüleri itibarıyla ortalama ve yıl sonu sayıları 25 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 25- Statülerine göre işçiler İşçiler Kapsam dışı Kapsam içi Geçici işçi Toplam Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu 2009 37.793 38.102 104.104 102.628 6.304 2.701 148.201 143.431 2010 40.862 41.402 86.195 85.354 8.740 5.288 135.797 132.044 2011 47.222 47.575 79.295 76.675 5.217 3.779 131.734 128.029 2012 44.229 44.439 78.812 76.376 5.811 3.667 128.852 124.482 2013 45.818 46.853 66.385 65.005 5.062 3.144 117.265 115.002 Kapsam dışı personel uygulaması ağırlıklı olarak mali sektörde yıllar itibarıyla yaygınlaşmış olup, madencilik (TPAO) sektöründe, bunun yanında imalat (TEMSAN) ve ulaştırma (TDİ, BOTAŞ, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü vb.) sektörlerinde de rastlanmaktadır. Genel olarak mevsimlik faaliyetlerin ağırlıklı olduğu Çay-Kur, T.Şeker Fabrikaları AŞ gibi KİT’lerde geçici işçi çalıştırılmaktadır. 2013 yılında çalıştırılan toplam ortalama işçi sayısı 117.265 kişinin; %39,1 oranında 45.818’i kapsam dışı, %56,6 oranında 66.385’i kapsam içi, %4,3 oranında 5.062’si geçici kadrodadır. İşçilere yapılan toplam harcamalar 2013 yılında önceki yıla göre %4,6 oranında 404,6 milyon TL artarak 8,9 milyar TL’ye yükselmiştir. İşçiler için 2013 yılında yapılan giderlerde, 2008 yılına göre artış oranı ise %18,9 oranında gerçekleşmiştir. Buna göre, 2008 yılında 100 olan işçi harcamaları 2013 yılında 118,9’a yükselmiştir. İşçiler için yapılan harcamaların bu dönemdeki seyri 2003 yılı sabit fiyatları ile değerlendirildiğinde ise; dönem boyunca azalan bir trend izlediği ve bunun sonucunda 2008 yılında 100 olan harcamanın 2013 yılında 83,3’e gerilediği görülmektedir. İşçi giderlerinin yıllık ortalama işçi sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan işçi başına düşen aylık ortalama giderler 26 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 56 Çizelge : 26 -İşçi başına düşen aylık ortalama giderler (TL) Aylık ortalama giderler 2009 2010 2011 2012 2013 Cari fiyatlarla aylık ortalama gider 4.227 4.726 5.020 5.467 6.295 Endeks 2008=100 105,6 118,0 125,4 136,5 157,2 2003 yılı tüketici fiyatlarıyla aylık ortalama gider 2.473 2.599 2.500 2.564 2.749 Endeks 2008=100 99,1 104,2 100,2 102,8 110,2 2013 yılında KİT’lerde işçi başına ayda ortalama 6.295 TL gider yapılmıştır. İşçi başına düşen aylık ortalama gider son 5 yılda artan bir seyir izlemiş ve 2008 yılına göre %57,2 oranında artış göstermiştir. Başka bir ifade ile 2008 yılı ortalama gideri 100 kabul edildiğinde 2013 yılı ortalama gideri 157,2 olmuştur. İşçi başına düşen aylık ortalama giderler 2003 yılı sabit fiyatlarına göre değerlendirildiğinde ise; 2008 yılında 100 olan aylık ortalama giderin 2013 yılında 110,2 değerine yükseldiği görülmektedir. 5- Personelle ilgili sosyal konular: Personele ücret ve ek ödemeler dışında; sosyal güvenlik amaçlı, beden ve moral gücünü destekleyici araç ve olanaklar sağlamak üzere harcamalar yapılmaktadır. Bir kısmı mevzuat gereği olan, bunun yanında toplu iş sözleşmeleri ile sağlanan menfaatlerden oluşan sosyal nitelikteki harcamalar giderek personel giderlerinin önemli bir bölümünü oluşturmuştur. 2013 yılı personel harcamaları toplamı 13,4 milyar TL’nin %29,1 oranında 3,9 milyar TL’si sosyal giderlere aittir. Sosyal giderlerin; %39 oranında 1.509 milyon TL’si SGK primi ve işsizlik sigortası primi işveren hissesi, %17 oranında 651 milyon TL’si işçilere ödenen kıdem tazminatı ve %11 oranında 427 milyon TL’si de emekli olan memur ve sözleşmelilere ödenen emekli ikramiyesinden oluşmaktadır. KİT’lerde istihdam ve personel harcamalarına ilişkin sorunlara aşağıda özet olarak değinilmiştir.

1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 88 inci maddesinin dördüncü fıkrasında, kamu idaresine ait iş yerlerinde çalıştırılan sigortalıların iş sözleşmesinin askıda kaldığı aylara ait genel sağlık sigortası priminin, prime esas günlük kazancın alt sınırının otuz günlük tutarı üzerinden ilgili kamu idaresince ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
   Bu durum, mevsimlik ve geçici işçi çalıştıran kuruluşlar açısından önemli bir yük oluşturmakta olup, genellikle rekabete açık piyasalarda özel sektör kuruluşları ile birlikte faaliyet gösteren kamu işletmeleri aleyhine haksız rekabete neden olmaktadır.
2. 4857 sayılı İş Kanununun 53 üncü maddesinde bir yılını dolduran işçilere ücretli izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği belirtilmiş ve takip eden 54- 60 ıncı maddelerde yıllık ücretli izin uygulaması detaylı olarak düzenlenmiştir. 103 üncü maddede de yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık durumunda uygulanması gereken cezalar belirtilmiştir.

Sayıştay 57 Kanunun 59 uncu maddesinde; “ İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir…” hükmü yer almaktadır. İş Kanununun bu hükümlerine rağmen, genellikle kuruluşlarda işçilerin ücretli yıllık izin hakları zamanında kullandırılmamakta ve 59 uncu madde gereği her yıl önemli miktarlarda kullandırılmamış izin ücreti ödenmektedir.
3) KİT’ler son yıllarda, esnek bir çalışma ortamının yaratılması yanında, işçilik maliyetlerini ve kıdem tazminatı ödemelerini düşürmek amacı ile birçok işi hizmet alımı yolu ile yüklenicilere gördürme ve işçi sayısını azaltma yoluna gitmektedirler. Ancak, kuruluşlar hizmet alımlarında ve taşeron işçisi çalıştırma uygulamasında, işçi ile alt işveren arasında cereyan eden birçok sorunla karşılaşmaktadırlar. Bu sorunlar daha çok alt işveren ile işçisi arasındaki sorunlar gibi görünmekte ise de, özellikle işçilerin çok düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalmaları sonucunda moral motivasyonlarının ve iş barışının bozulması yönü ile kuruluşları da ilgilendirmekte ve önemli sorunlara yol açmaktadır. 2012/3840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yayımlanan KİT Genel Yatırım ve Finansman Kararnamesinin 14 üncü maddesinde; Kamu Teşebbüslerinin, hizmet alımı yaptıkları yüklenici firmalarda çalışan personelin ücretleri ile sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası primlerinin düzenli yatırılıp yatırılmadığını takip etmeleri ve ihale şartname ve sözleşmelerine, yüklenici firmanın çalıştırdığı personelin ücretleri ile sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası primlerini tam, zamanında ve düzenli olarak yatırmaması durumunda sözleşmenin feshedileceğine yönelik hüküm konulması öngörülmüş ise de bu konudaki sorunlar devam etmektedir. Sorunun çözümüne yönelik olarak, 10.9.2014 tarih ve 6552 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunun 36 ncı maddesine bir fıkra eklenmiştir. Eklenen 5 inci fıkrada; “ İşverenler, alt işverene iş vermeleri hâlinde, bunların işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini işçinin başvurusu üzerine veya aylık olarak resen kontrol etmekle ve varsa ödenmeyen ücretleri hak edişlerinden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür” denilmiştir. 4) 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 6 ncı fıkrasında; “… asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.” hükmü bulunduğundan, alt işveren yükleniciler tarafından işçiye ödenmeyen ücret, izin, fazla çalışma ücreti, ihbar ve kıdem tazminatları nedeni ile çok sayıda başvuru ve dava ile karşılaşılmaktadır. Bu davalar kuruluşlar aleyhine sonuçlanmakta ve dava masrafları ile ödenen ücret ve kıdem tazminatlarının alt işverene rücu edilmesi de çoğunlukla mümkün olmadığından, yıldan yıla artan yük KİT’ler üzerinde kalmaktadır. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 üncü maddesinin gereği olan kıdem tazminatı fonu oluşturularak, işçilerin kıdem tazminatı alacaklarının güvence altına alınması, KİT’lerin de üst işveren olarak alt işverenin işçisinin kıdem tazminatını ödemekten kurtarılması yolunda yasal bir düzenleme bu güne kadar yapılamamıştır.

Genel Rapor • 2013 58 Sorunun çözümüne yönelik olarak 10.9.2014 tarih ve 6552 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunun 112 nci maddesine bir fıkra eklenmiştir. Eklenen ikinci fıkrada; “4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatları; a) Alt işverenlerinin değişip değişmediğine bakılmaksızın aralıksız olarak aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde çalışmış olanların bu şekilde çalışmış oldukları sürelere ilişkin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak tespit olunur. Bunlardan son alt işverenleri ile yapılmış olan iş sözleşmeleri 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olanların kıdem tazminatları ilgili kamu kurum veya kuruluşları tarafından, b) Aynı alt işveren tarafından ve aynı iş sözleşmesi çerçevesinde farklı kamu kurum veya kuruluşlarında çalıştırılmış olan işçilerden iş sözleşmeleri 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermiş olanlara, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında farklı kamu kurum ve kuruluşuna ait işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin toplamı esas alınarak çalıştırıldığı son kamu kurum veya kuruluşu tarafından, işçinin banka hesabına yatırılmak suretiyle ödenir.” hükmü yer almaktadır. 5) 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 7 nci fıkrasında; “Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez.” hükmü yer almakta olup, kuruluşlarda çalışan taşeron işçileri, bu hükme dayanarak dava açmakta ve kuruluşlardan kadro talep etmektedirler. Genellikle, “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik uzmanlık gerektiren işler dışında olan bir işin bölünerek yükleniciye(alt işverene) verildiği ve aynı işin bir bölümünde asıl işveren kamu kuruluşunun işçisi ile birlikte çalışıldığı” iddiası ile açılan bu davalar, kuruluşlarca kaybedilmekte ve ek istihdam ile ek işçilik maliyetlerine katlanılmaktadır. 2012/3840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yayımlanan KİT Genel Yatırım ve Finansman Kararnamesinin 14 üncü maddesinde; ihale yoluyla yapılacak hizmet alımlarında, taşeron işçisinin muhatabının teşebbüs değil yüklenici firma olması, taşeron işçilerin teşebbüsle olan ilişkilerinde, iş hukukuna göre devamlılık arz edebilecek hükümlerin sözleşmelerde yer almaması öngörülmekte ise de, söz konusu 7 nci fıkra hükmünden kaynaklanan sorunlar ve davalar devam etmektedir.

Sayıştay 59 D-MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1-Genel mali durum: KİT’lerin 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları (mali kuruluşlar hariç) 2009 yıl sonu değerlerine göre %25 oranında artarken son beş yılın ortalama artış oranı ise %6,9 olmuştur. Son beş yıllık dönemde toptan eşya fiyatlarındaki ortalama artış ise %6,3 tür. Mukayese edilen yıllara ait kaynak ve varlıkların artış oranları ile üretici fiyatlarındaki artış oranları aşağıda gösterilmiştir. Kaynak varlık artışı Üretici fiyatları artışı Yıllar % % 2009 9,2 1,2 2010 3,9 8,5 2011 19,4 11,1 2012 13,1 6,1 2013 (10,9) 4,5 KİT’lerin kaynak ve varlıklarındaki ortalama artışın %6,9 olduğu dikkate alındığında, bu oranın aynı döneme ait üretici fiyatlarındaki ortalama artış oranının 0,7 puan üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. KİT’lerin mali durumlarının değerlendirilmesine esas sektörel bazda 2013 yılı varlıklarının ayrıntısına (Ek:3), kaynaklarının ayrıntısına (Ek:4) de yer verilmiştir. KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ait bilançoları üzerinde gerekli sadeleştirmeler yapılarak hazırlanan konsolide mali durumu gösteren veriler ve bu verilerin kaynak ve varlıklar toplamı içerisindeki payları 27 sayılı, 2013 yılına ait kaynak ve varlıklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 27/a sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 60 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 57.882.862 59,9 65.745.938 65,4 76.046.009 63,4 82.522.942 60,8 81.353.574 67,3 (1.169.368) (1,4) 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 13.506.966 14,0 12.447.942 12,4 13.087.806 10,9 12.012.738 8,9 11.328.729 9,4 (684.009) (5,7) b ) Kısa süreli 25.705.841 26,6 22.270.568 22,2 30.831.436 25,7 41.102.207 30,3 30.535.459 25,3 (10.566.748)(25,7) Toplam 39.212.807 40,6 34.718.510 34,6 43.919.242 36,6 53.114.945 39,2 41.864.188 34,7 (11.250.757)(21,2) 3 - Yabancı kaynaklara 0 sirayet eden zarar (-) (432.807) (0,4) 0,0 0,0 0,0 2.359.788 2,0 2.359.788 Kaynaklar toplamı 96.662.862 100,0100.464.448 100,0119.965.251 100,0 135.637.887 100,0 120.857.974 100,0 (14.779.913)(10,9) Varlıklar ( Aktif ): 0 1 - Duran varlıklar : 0 a ) Bağlı değerler 50.812.402 52,6 51.563.020 51,3 57.970.158 48,3 62.400.322 46,0 61.185.722 50,6 (1.214.600) (1,9) b ) Uzun sürede paraya 0 çevrilebilir değerler 1.683.180 1,7 1.226.725 1,2 2.841.120 2,4 2.955.615 2,2 2.717.572 2,3 (238.043) (8,1) Toplam ( 1 ) 52.495.582 54,3 52.789.745 52,5 60.811.278 50,7 65.355.937 48,2 63.903.294 52,9 (1.452.643) (2,2) 2 - Dönen varlıklar 0 a ) Kısa sürede paraya 0 çevrilebilir değerler 36.663.210 37,9 39.584.001 39,4 51.503.690 42,9 59.347.271 43,8 46.505.304 38,5 (12.841.967)(21,6) b ) Hazır değerler 7.504.070 7,8 8.090.702 8,1 7.650.283 6,4 10.935.679 8,1 10.449.376 8,6 (486.303) (4,4) Toplam ( 2 ) 44.167.280 45,7 47.674.703 47,5 59.153.973 49,3 70.282.950 51,8 56.954.680 47,1 (13.328.270)(19,0) Varlıklar toplamı 96.662.862 100,0100.464.448 100,0119.965.251 100,0 135.638.887 100,0 120.857.974 100,0 (14.780.913)(10,9) () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge 27 : KİT'lerin 2009-2013 yılları mali durumu () 2012 Son iki yıl farkı M a l i d u r u m 2009 2010 2011 2013 2009 2010 2011 2012 2013 M ali rasyolar % % % % % M ali yeterlilik oranı (Finansman)

147,61 189,37 173,15 155,37 194,33 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

47,43 48,68 51,68 54,00 49,37 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

87,78 78,43 76,23 75,62 75,21 Disponibilite oranı

29,19 36,33 24,81 26,61 34,22 Genişletilmiş likidite oranı

171,82 214,07 191,86 171,00 186,52 M ali rantabilite oranı

11,08 5,23 4,26 6,25 4,55 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100

Sayıştay 61 (Bin TL) M a l i d u r u m Tarım Maden İmalat Enerji Ulaş.-hab. Ticaret Diğ.Hizmetler Ara toplam Sektörler arası Toplam düzeltme Sektördeki ana kuruluş sayısı 1 4 10 5 7 3 6 36

36 Kaynaklar (Pasif) : 1 - Öz kaynaklar 1.169.724 10.310.201 4.313.908 27.386.957 34.579.970 3.831.924 799.552 82.392.236 1.038.662 81.353.574 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 569 571.684 322.873 5.576.148 2.680.075 1.932.576 244.845 11.328.770 41 11.328.729 b ) Kısa süreli 467.613 3.267.715 2.987.032 21.518.577 13.375.627 1.919.212 115.898 43.651.674 13.116.215 30.535.459 Toplam (2) 468.182 3.839.399 3.309.905 27.094.725 16.055.702 3.851.788 360.743 54.980.444 13.116.256 41.864.188 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 2.346.046 13.742 2.359.788 2.359.788 Kaynaklar toplamı 1.637.906 14.149.600 7.623.813 52.135.636 50.635.672 7.683.712 1.146.553 135.012.892 14.154.918 120.857.974 Varlıklar (Aktif): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 1.055.133 4.054.917 1.697.895 23.634.808 29.894.217 1.098.716 788.698 62.224.384 1.038.662 61.185.722 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 4.730 2.045.328 157.122 222.336 173.128 71.680 43.289 2.717.613 41 2.717.572 Toplam ( 1 ) 1.059.863 6.100.245 1.855.017 23.857.144 30.067.345 1.170.396 831.987 64.941.997 1.038.703 63.903.294 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 568.536 5.403.668 5.201.260 25.353.134 17.630.980 5.242.344 221.597 59.621.519 13.116.215 46.505.304 b ) Hazır değerler 9.507 2.645.687 567.536 2.925.358 2.937.347 1.270.972 92.969 10.449.376 10.449.376 Toplam ( 2 ) 578.043 8.049.355 5.768.796 28.278.492 20.568.327 6.513.316 314.566 70.070.895 13.116.215 56.954.680 Varlıklar toplamı 1.637.906 14.149.600 7.623.813 52.135.636 50.635.672 7.683.712 1.146.553 135.012.892 14.154.918 120.857.974 Düzeltme öncesi sektör payı 1,21 10,48 5,65 38,62 37,50 5,69 0,85 100,00 10,48 89,52 Düzeltme sonrası sektör payı 1,36 11,71 6,31 43,14 41,90 6,36 0,95 111,71 11,71 100,00 () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge : 27/a- KİT'lerin 2013 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibariyle dağılımı ()

Genel Rapor • 2013 62 2012 yılı itibarıyla KİT’lerin 135,6 milyar TL tutarındaki kaynaklarının; %8,9’u uzun, %30,3’ü kısa süreli olmak üzere toplam %39,2’si yabancı kaynaklardan, %60,8’i de öz kaynaklardan oluşmuştur. Çizelgede, sektörler arası düzeltmeler (kompanse) yapılmış olup, bu düzeltmelerden önceki ve sonraki duruma göre sektörlerin toplam varlıklar içerisindeki payları, 28 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 2013 yılı itibarıyla KİT’lerin 120,8 milyar TL tutarındaki kaynaklarının; %9,4’ü uzun, %25,3’ü kısa süreli olmak üzere toplam %34,7’si yabancı kaynaklardan, %67,3’ü de öz kaynaklardan oluşmuştur. a) Kaynaklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ait beş yıllık öz kaynak ve yabancı kaynaklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. 00 10 20 30 40 50 60 70 80 Öz kaynaklar Uzun süreli yab.kay. Kısa süreli yab. kay. % Grafik 3: Kaynakların dağılımı 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynaklar içerisinde, 2009 yılında son beş yılın en düşük seviyesinde bulunan öz kaynak payı, 2012 yılındaki %60,8 seviyesinden 2013 yılında %67,3’e ulaşmıştır. Söz konusu artışta önceki yıla göre azalan yabancı kaynakların etkili olduğu görülmektedir. Öz kaynakları oluşturan unsurlar incelendiğinde; toplam öz kaynaklar içerisindeki ödenmiş sermaye payının yıldan yıla artmaya devam ettiği görülmektedir. KİT’ler içerisinde yaratılan kaynaklarla işletme faaliyetlerini dahi devam ettiremeyen, dolayısıyla kronik olarak Hazine finansmanına ihtiyaç duyan kuruluşların bulunması, ödenmiş sermaye paylarının sürekli olarak yükselmesinde temel etkendir. Diğer taraftan, bazı kuruluşlar tarafından başlatılan yüksek tutarlı yatırımların varlığı da, sermaye artışlarını zorunlu kılmaktadır.
2009-2013 döneminde net öz kaynaklar ortalama %11,1 artış kaydetmiştir. KİT’lerin son beş yıla ait öz kaynak unsurları, zararları ve net öz kaynakları 28 sayılı, yabancı kaynak unsurlarının ayrıntısı 29 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 2012 yılı itibarıyla KİT’lerin 135,6 milyar TL tutarındaki kaynaklarının; %8,9’u uzun, %30,3’ü kısa süreli olmak üzere toplam %39,2’si yabancı kaynaklardan, %60,8’i de öz kaynaklardan oluşmuştur. Çizelgede, sektörler arası düzeltmeler (kompanse) yapılmış olup, bu düzeltmelerden önceki ve sonraki duruma göre sektörlerin toplam varlıklar içerisindeki payları, 28 sayılı çizelgede gösterilmiştir. 2013 yılı itibarıyla KİT’lerin 120,8 milyar TL tutarındaki kaynaklarının; %9,4’ü uzun, %25,3’ü kısa süreli olmak üzere toplam %34,7’si yabancı kaynaklardan, %67,3’ü de öz kaynaklardan oluşmuştur. a) Kaynaklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ait beş yıllık öz kaynak ve yabancı kaynaklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. 00 10 20 30 40 50 60 70 80 Öz kaynaklar Uzun süreli yab.kay. Kısa süreli yab. kay. % Grafik 3: Kaynakların dağılımı 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynaklar içerisinde, 2009 yılında son beş yılın en düşük seviyesinde bulunan öz kaynak payı, 2012 yılındaki %60,8 seviyesinden 2013 yılında %67,3’e ulaşmıştır. Söz konusu artışta önceki yıla göre azalan yabancı kaynakların etkili olduğu görülmektedir. Öz kaynakları oluşturan unsurlar incelendiğinde; toplam öz kaynaklar içerisindeki ödenmiş sermaye payının yıldan yıla artmaya devam ettiği görülmektedir. KİT’ler içerisinde yaratılan kaynaklarla işletme faaliyetlerini dahi devam ettiremeyen, dolayısıyla kronik olarak Hazine finansmanına ihtiyaç duyan kuruluşların bulunması, ödenmiş sermaye paylarının sürekli olarak yükselmesinde temel etkendir. Diğer taraftan, bazı kuruluşlar tarafından başlatılan yüksek tutarlı yatırımların varlığı da, sermaye artışlarını zorunlu kılmaktadır.
2009-2013 döneminde net öz kaynaklar ortalama %11,1 artış kaydetmiştir. KİT’lerin son beş yıla ait öz kaynak unsurları, zararları ve net öz kaynakları 28 sayılı, yabancı kaynak unsurlarının ayrıntısı 29 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 63 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1 - Ödenmiş sermaye 47.582.677 58,5 56.253.707 62,3 66.947.049 64,3 72.430.874 59,7 81.248.624 67,1 8.817.750 12,2 2 - Yeniden değerleme fonu 3 - Kâr yedekleri 12.054.289 14,8 15.858.128 17,6 22.462.360 21,6 29.729.304 24,5 20.145.731 16,6 (9.583.573) (32,2) 4 - Diğer öz kaynaklar ( Geçmiş yıllar kârları, serm.yedekleri vb.) 15.645.052 19,2 11.508.403 12,7 11.539.713 11,1 15.315.170 12,6 15.198.575 12,5 (116.595) (0,8) 5 - Dönem kârlarının
öz kaynaklarda kalacak kısmı 6.128.225 7,5 6.681.140 7,4 3.233.480 3,1 3.796.643 3,1 4.514.517 3,7 717.874 18,9 Ara toplam 81.410.243 100,0 90.301.378 100,0 104.182.602 100,0 121.271.991 100,0 121.107.447 100,0 (164.544) (0,1) 6 - Geçmiş yıllar zararları (-) (20.922.984) (25,7) (20.400.810) (22,6) (24.047.204)(23,1) (35.959.054)(29,7) (32.995.084)(27,2) 2.963.970 (8,2) 7 - Dönem net zararı (-) (2.604.397) (3,2) (4.154.630) (4,6) (4.089.389) (3,9) (2.789.995) (2,3) (6.758.789) (5,6) (3.968.794) 142,3 Toplam öz kaynaklar 57.882.862 71,1 65.745.938 72,8 76.046.009 73,0 82.522.942 68,0 81.353.574 67,2 (1.169.368) (1,4) 8 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 432.807 0,5 (2.359.788) (2.359.788) Net öz kaynaklar 57.450.055 70,6 65.745.938 72,8 76.046.009 73,0 82.522.942 68,0 78.993.786 65,2 (3.529.156) (4,3) () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge: 28- KİT'lerin öz kaynak unsurları () Son iki yıl farkı Öz kaynak unsurları 2012 2009 2010 2011 2013

Genel Rapor • 2013 64 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-M ali borçlar 12.830.843 32,7 9.351.115 26,9 9.592.252 21,8 7.356.280 13,8 9.101.794 21,7 1.745.514 23,7 a)Kısa süreli 3.208.105 8,2 2.218.598 6,4 2.368.601 5,4 2.351.296 4,4 2.937.651 7,0 586.355 24,9 b)Uzun süreli 9.622.738 24,5 7.132.517 20,5 7.223.651 16,4 5.004.984 9,4 6.164.143 14,7 1.159.159 23,2 2-Ticari borçlar 9.855.375 25,1 8.272.251 23,8 11.507.328 26,2 13.550.202 25,5 10.523.680 25,1 (3.026.522) (22,3) a)Kısa süreli 8.938.464 22,8 7.615.708 21,9 10.622.248 24,2 11.734.963 22,1 9.836.089 23,5 (1.898.874) (16,2) b)Uzun süreli 916.911 2,3 656.543 1,9 885.080 2,0 1.815.239 3,4 687.591 1,6 (1.127.648) (62,1) 3-Vergi borçları 3.763.230 9,6 3.462.198 10,0 1.330.814 3,0 2.271.445 4,3 1.414.363 3,4 (857.082) (37,7) a)Kısa süreli 3.762.863 9,6 3.462.198 10,0 1.329.188 3,0 2.271.445 4,3 1.362.401 3,3 (909.044) (40,0) b)Uzun süreli 367 0,0 0,0 1.626 0,0 0,0 51.962 0,1 51.962 4-Diğer borçlar 6.452.506 16,5 5.824.610 16,8 10.109.396 23,0 19.524.768 36,8 6.739.700 16,1 (12.785.068) (65,5) a)Kısa süreli 6.334.013 16,2 5.772.919 16,6 8.757.502 19,9 18.338.980 34,5 6.679.547 16,0 (11.659.433) (63,6) b)Uzun süreli 118.493 0,3 51.691 0,1 1.351.894 3,1 1.185.788 2,2 60.153 0,1 (1.125.635) (94,9) 5-Diğer yabancı kaynaklar 6.310.853 16,1 7.808.336 22,5 11.379.452 25,9 10.413.250 19,6 14.084.651 33,6 3.671.401 35,3 a)Kısa süreli 3.462.396 8,8 3.201.145 9,2 7.753.897 17,7 6.405.523 12,1 9.719.771 23,2 3.314.248 51,7 b)Uzun süreli 2.848.457 7,3 4.607.191 13,3 3.625.555 8,3 4.007.727 7,5 4.364.880 10,4 357.153 8,9 Yabancı kaynaklar toplamı 39.212.807 100,0 34.718.510 100,0 43.919.242 100,0 53.115.945 100,0 41.864.188 100,0 (11.251.757) (21,2) a)Kısa süreli 25.705.841 65,6 22.270.568 64,1 30.831.436 70,2 41.102.207 77,4 30.535.459 72,9 (10.566.748) (25,7) b)Uzun süreli 13.506.966 34,4 12.447.942 35,9 13.087.806 29,8 12.013.738 22,6 11.328.729 27,1 (685.009) (5,7) () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge: 29 - KİT'lerin yabancı kaynak unsurları () Son iki yıl farkı Yabancı kaynak unsurları 2012 2009 2010 2011 2013

Sayıştay 65 Cari dönemde, toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 4,5 puan azalarak %34,7 olmuştur. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %23,7 oranında artarken, ticari borçlar ve ticari nitelik göstermeyen diğer borçların sırasıyla %22,3 ve %65,5 oranında azaldığı gözlenmektedir. Mali kuruluşlar hariç düzenlenen yukarıdaki çizelgelerde, son beş yıllık dönemdeki öz kaynakların toplam kaynaklar içindeki ortalama payının %63,4 yabancı kaynakların ortalama payının ise %36,6 olduğu görülmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2009-2013 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. 00 10 20 30 40 50 60 Bağlı değerler Uzun sürede para.çevr.değ. Kısa sürede para.çevr.değ. Hazır değerler (%) Grafik 4: Varlıkların dağılımı 2009 2010 2011 2012 2013 KİT’lerin 2013 yılı varlıklarının %50,6’sını bağlı değerler oluşturmaktadır. %2,3 oranında uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %52,9’unu oluşturmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Cari dönemde, toplam kaynaklar içerisindeki yabancı kaynak payı 4,5 puan azalarak %34,7 olmuştur. Yabancı kaynakların kompozisyonu incelendiğinde; mali borçların %23,7 oranında artarken, ticari borçlar ve ticari nitelik göstermeyen diğer borçların sırasıyla %22,3 ve %65,5 oranında azaldığı gözlenmektedir. Mali kuruluşlar hariç düzenlenen yukarıdaki çizelgelerde, son beş yıllık dönemdeki öz kaynakların toplam kaynaklar içindeki ortalama payının %63,4 yabancı kaynakların ortalama payının ise %36,6 olduğu görülmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: KİT’lerin 2009-2013 yılları arasındaki beş yıllık dönemde varlıklarının durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. 00 10 20 30 40 50 60 Bağlı değerler Uzun sürede para.çevr.değ. Kısa sürede para.çevr.değ. Hazır değerler (%) Grafik 4: Varlıkların dağılımı 2009 2010 2011 2012 2013 KİT’lerin 2013 yılı varlıklarının %50,6’sını bağlı değerler oluşturmaktadır. %2,3 oranında uzun sürede paraya çevrilebilir diğer varlıklar da göz önüne alındığında, duran varlıklar toplam varlıkların %52,9’unu oluşturmaktadır. KİT’lerin son beş yıla ait dönen ve duran varlıkları, son iki yılı karşılaştırmalı olarak 30 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 66 Varlık unsurları Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-Bağlı değerler : 50.812.402 52,6 51.563.020 51,3 57.970.158 48,3 62.400.322 46,0 61.185.722 50,6 (1.214.600) (1,9) a)M addi duran varlıklar 43.133.959 44,6 45.051.590 44,9 51.053.593 42,6 55.108.449 40,6 55.123.400 45,6 14.951 0,0 b)Diğer bağlı değerler 7.678.443 7,9 6.511.430 6,5 6.916.565 5,8 7.291.873 5,4 6.062.322 5,0 (1.229.551) (16,9) 2-Stoklar : 12.023.399 12,4 10.802.003 10,8 15.551.303 13,0 17.534.427 12,9 14.518.934 12,0 (3.015.493) (17,2) a)Dönen 12.016.684 12,4 10.795.288 10,7 15.551.303 13,0 17.534.427 12,9 14.518.934 12,0 (3.015.493) (17,2) b)Duran 6.715 0,0 6.715 0,0 0,0 0,0 0,0 0

3-Hazineden alacaklar : 2.757.291 2,9 4.557.597 4,5 4.482.845 3,7 2.471.350 1,8 1.346.084 1,1 (1.125.266) (45,5) a)Dönen 2.654.819 2,7 4.515.826 4,5 4.441.322 3,7 2.429.923 1,8 1.307.879 1,1 (1.122.044) (46,2) b)Duran 102.472 0,1 41.771 0,0 41.523 0,0 41.427 0,0 38.205 0,0 (3.222) (7,8) 4-Yurt dışından alacaklar : 1.351.063 1,4 2.489.982 2,5 3.830.065 3,2 1.535.979 1,1 1.838.183 1,5 302.204 19,7 a)Dönen 1.347.811 1,4 2.486.726 2,5 3.826.809 3,2 1.532.723 1,1 1.708.900 1,4 176.177 11,5 b)Duran 3.252 0,0 3.256 0,0 3.256 0,0 3.256 0,0 129.283 0,1 126.027 3.870,6 5-Diğer alacaklar : 21.675.650 22,4 19.258.171 19,2 27.895.327 23,3 35.594.625 26,2 29.714.519 24,6 (5.880.106) (16,5) a)Dönen 20.105.238 20,8 18.107.129 18,0 25.098.986 20,9 32.698.174 24,1 27.164.452 22,5 (5.533.722) (16,9) b)Duran 1.570.412 1,6 1.151.042 1,1 2.796.341 2,3 2.896.451 2,1 2.550.067 2,1 (346.384) (12,0) 6-M enkul kıymetler : 538.987 0,6 1.371.301 1,4 2.585.270 2,2 776.870 0,6 1.805.156 1,5 1.028.286 132,4 a)Dönen 538.658 0,6 1.370.943 1,4 2.585.270 2,2 776.870 0,6 1.805.139 1,5 1.028.269 132,4 b)Duran 329 0,0 358 0,0 0,0 0,0 17 0,0 17

7-Hazır değerler : 7.504.070 7,8 8.090.702 8,1 7.650.283 6,4 10.935.679 8,1 10.449.376 8,6 (486.303) (4,4) a)Dönen 7.504.070 7,8 8.090.702 8,1 7.650.283 6,4 10.935.679 8,1 10.449.376 8,6 (486.303) (4,4) b)Duran Varlıklar toplamı : 96.662.862 100,0 100.437.448 100,0 119.965.251 100,0 135.638.887 100,0 120.857.974 100,0 (14.780.913) (10,9) a)Dönen 44.167.280 45,7 47.647.703 47,4 59.153.973 49,3 70.282.950 51,8 56.954.680 47,1 (13.328.270) (19,0) b)Duran 52.495.582 54,3 52.789.745 52,6 60.811.278 50,7 65.355.937 48,2 63.903.294 52,9 (1.452.643) (2,2) () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge : 30 - KİT'lerin varlıklarının ayrıntısı () 2009 Son iki yıl farkı 2010 2011 2012 2013

Sayıştay 67 KİT’lerin son beş yıla ait bağlı değerlerinin, paraya çevrilebilir ve hazır değerlerinin, varlıklar toplamı içindeki oranlarına aşağıda yer verilmiştir. 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Bağlı değerlerx100
Varlıklar toplamı = 52,6 51,3 48,3 46 50,6 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerx100 Varlıklar toplamı = 47,4 48,7 51,7 54 49,4 Son beş yıllık dönemde bağlı değerlerin varlıklar içerisindeki payı, yıllar itibarıyla azalış eğilimi gösterirken 2013 yılında 4,6 puan artış kaydettiği, buna karşılık paraya çevrilebilir değerler ve hazır değerlerde tam tersi durumun yaşandığı görülmektedir. Maddi duran varlıkların toplam varlıklar içerisindeki payı 2009’daki %44,6 seviyesinden, 2013’de %45,6’ya yükselmiştir. 2013 yılında paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar içerisindeki payı 2009 yılı değerine göre 2 puan yükselerek %49,4 olarak gerçekleşmiştir. Aynı oran diğer taraftan, hazır değerler, menkul kıymetler, alacaklar ve stoklar toplamından oluşan brüt işletme sermayesinin varlıklar içerisindeki oransal ağırlığını da ifade etmektedir. c) Kaynaklarla varlıklar arasındaki ilişkiler: Kaynaklarla varlıklar arasındaki ilişkileri ve yıllara göre izlediği seyri görmek üzere bazı göstergelere aşağıda yer verilmiştir. 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı = Bağlı değerlerx100 Öz kaynaklar = 87,8 78,4 76,2 75,6 75,2 Disponibilite = Hazır değerlerx100 Kısa süreli borçlar = 29,2 36,3 24,8 26,6 34,2 Genişletilmiş likidite oranı = Dönen varlıklarx100 Kısa süreli borçlar = 171,8 214 191,8 171 186,5 KİT’ler öz kaynakları ile bağlı değerlerini büyük ölçüde karşılayabilecek durumda bulunmaktadırlar. Yıllar itibarıyla kısa süreli borçlarda meydana gelen artış ve azalış ile aynı dönemlerde hazır değerlerde meydana gelen artış oranlarına bağlı olarak, hazır değerlerin borçları karşılama oranı, 2009 yılında %29,2 seviyesinden 2013 yılında %34,2 seviyesine yükselirken, önceki yıla göre ise 7,6 puan artmıştır. Genişletilmiş likidite oranı ise aynı şekilde değişkenlik gösterirken 2013 yılında %186 düzeyine yükselmiştir.

Genel Rapor • 2013 68 Kamu iktisadi teşebbüslerinde genel olarak; -İşgücü maliyetinin yüksek buna karşılık işgücü verimliliğinin düşük olması, KİT yönetim kurullarının satış fiyatını belirleme konusunda esnek olamamaları, dolayısıyla maliyetlerdeki artışın aynı oranda satış fiyatlarına yansıtılamaması, -Bazı kuruluşların işletme sermayesi ve büyük yatırımlar için ihtiyaç duydukları fonları kendi yarattıkları öz kaynak artışları ile karşılayamamaları; dolayısıyla ihtiyaç duyulan finansmanın banka kredileri veya Hazine destekli kaynaklarla karşılanması, gibi nedenler KİT’lerin mali yapılarını olumsuz yönde etkilemekle birlikte, yıllar itibarıyla değişkenlik gösterse de toplamda KİT’lerin halen karlılığını koruduğu görülmektedir. 2-Sektörler itibarıyla mali durum: KİT toplam kaynak ve varlıkları ile bunların sektörlere göre dağılımı 31 sayılı çizelgede; sektörlerin mali durumlarına ilişkin veriler ve bu veriler ışığında hesaplanan rasyolar 32-39 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 69 (Bin TL) Toplam (%) Toplam (%) Toplam (%) Toplam (%) Toplam % Toplam (%) 1-Tarım 460.811 0,2 656.206 0,2 882.269,0 0,2 1.204.637,0 0,3 1.637.906,0 0,3 433.269 36,0 2-Sanayii: a)M adencilik 8.747.004 3,0 9.818.144 2,9 11.680.579 2,9 13.346.146 3,0 14.149.600 2,7 803.454 6,0
b)İmalat sanayii 7.958.404 2,7 8.942.391 2,6 7.974.112 2,0 8.062.277 1,8 7.623.813 1,5 (438.464) (5,4) c)Enerji 82.383.241 28,0 75.743.753 22,2 54.681.174 13,8 59.980.316 13,7 52.135.636 10,1 (7.844.680) (13,1) Toplam (2) 99.088.649 33,7 94.504.288 27,7 74.335.865 18,8 81.388.739 18,6 73.909.049 14,4 (7.479.690) (9,2) 3-Hizmetler: a)Ulaştırma-haberleşme 34.199.675 11,6 37.742.038 11,1 36.408.644 9,2 44.953.029 10,3 50.635.672 9,8 5.682.643 12,6
b)Ticaret 7.916.679 2,7 8.019.772 2,3 8.616.793 2,2 8.218.102 1,9 7.683.712 1,5 (534.390) (6,5) c)Diğ.Hizmetler 12.551.601 3,2 16.222.623 3,7 1.146.553 0,2 (15.076.070) (92,9) Toplam (3) 42.116.354 14,3 45.761.810 13,4 57.577.038 14,5 69.393.754 15,8 59.465.937 11,6 (9.927.817) (14,3) Toplam (1+2+3) 141.665.814 48,1 140.922.304 41,3 132.795.172 33,5 151.987.130 34,7 135.012.892 26,2 (16.974.238) (11,2) Düzeltme (-) 45.002.952 15,3 40.457.856 11,8 12.829.921 3,2 16.348.243 3,7 14.154.918 2,8 (2.193.325) (13,4) Net toplam (1+2+3) 96.662.862 32,8 100.464.448 29,4 119.965.251 30,3 135.638.887 31,0 120.857.974 23,5 (14.780.913) (10,9) 4-M ali kuruluşlar 197.736.144 67,2 240.970.005 70,6 276.309.239 69,7 302.308.229 69,0 393.679.287 76,5 91.371.058 30,2 Genel toplam 294.399.006 100,0 341.434.453 100,0 396.274.490 100,0 437.947.116 100,0 514.537.261 100,0 76.590.145 17,5 Çizelge : 31 - Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı 2011 2012 Son iki yıl farkı Sektör ve alt sektörler 2009 2010 2013

Genel Rapor • 2013 70 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 398.672 86,5 531.749 81,0 701.848 79,6 937.670 77,8 1.169.724 71,4 232.054 24,7 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 1.530 0,3 1.109 0,2 992 0,1 735 0,1 569 0,0 (166) (22,6) b ) Kısa süreli 60.609 13,2 123.348 18,8 179.429 20,3 266.232 22,1 467.613 28,5 201.381 75,6 Toplam 62.139 13,5 124.457 19,0 180.421 20,4 266.967 22,2 468.182 28,6 201.215 75,4 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 460.811 100,0 656.206 100,0 882.269 100,0 1.204.637 100,0 1.637.906 100,0 433.269 36,0 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 214.003 46,4 324.238 49,4 495.079 56,1 752.569 62,5 1.055.133 64,4 302.564 40,2 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 841 0,2 2.419 0,4 2.846 0,3 4.374 0,4 4.730 0,3 356 8,1 Toplam ( 1 ) 214.844 46,6 326.657 49,8 497.925 56,4 756.943 62,8 1.059.863 64,7 302.920 40,0 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 221.539 48,1 299.648 45,7 353.419 40,1 433.743 36,0 568.536 34,7 134.793 31,1 b ) Hazır değerler 24.428 5,3 29.901 4,6 30.925 3,5 13.951 1,2 9.507 0,6 (4.444) (31,9) Toplam ( 2 ) 245.967 53,4 329.549 50,2 384.344 43,6 447.694 37,2 578.043 35,3 130.349 29,1 Varlıklar toplamı 460.811 100,0 656.206 100,0 882.269 100,0 1.204.637 100,0 1.637.906 100,0 433.269 36,0 Çizelge : 32 - Tarım sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011 2009 2010 2011 2012 2013 M ali rasyolar % % % % % M ali yeterlilik oranı (Finansman)

641,58 427,26 389,01 351,23 249,84 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

53,56 50,59 43,89 37,53 35,58 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

53,68 60,98 70,54 80,26 90,20 Disponibilite oranı

40,30 24,24 17,24 5,24 2,03 Genişletilmiş likidite oranı

405,83 267,17 214,20 168,16 123,62 M ali rantabilite oranı

0,54 1,34

1,69 2,74 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Sayıştay 71 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 6.548.854 74,9 6.323.455 64,4 8.087.545 69,2 9.503.309 71,2 10.310.201 72,9 806.892 8,5 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 530.391 6,1 1.580.947 16,1 537.841 4,6 574.406 4,3 571.684 4,0 (2.722) (0,5) b ) Kısa süreli 1.667.759 19,1 1.913.742 19,5 3.055.193 26,2 3.268.431 24,5 3.267.715 23,1 (716) (0,0) Toplam 2.198.150 25,1 3.494.689 35,6 3.593.034 30,8 3.842.837 28,8 3.839.399 27,1 (3.438) (0,1) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 8.747.004 100,0 9.818.144 100,0 11.680.579 100,0 13.346.146 100,0 14.149.600 100,0 803.454 6,0 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 3.201.126 36,6 3.518.924 35,8 3.849.560 33,0 4.152.437 31,1 4.054.917 28,7 (97.520) (2,3) b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 1.245.655 14,2 1.165.533 11,9 1.285.576 11,0 1.251.994 9,4 2.045.328 14,5 793.334 63,4 Toplam ( 1 ) 4.446.781 50,8 4.684.457 47,7 5.135.136 44,0 5.404.431 40,5 6.100.245 43,1 695.814 12,9 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 1.967.678 22,5 2.124.739 21,6 3.996.412 34,2 4.808.194 36,0 5.403.668 38,2 595.474 12,4 b ) Hazır değerler 2.332.545 26,7 3.008.948 30,6 2.549.031 21,8 3.133.521 23,5 2.645.687 18,7 (487.834) (15,6) Toplam ( 2 ) 4.300.223 49,2 5.133.687 52,3 6.545.443 56,0 7.941.715 59,5 8.049.355 56,9 107.640 1,4 Varlıklar toplamı 8.747.004 100,0 9.818.144 100,0 11.680.579 100,0 13.346.146 100,0 14.149.600 100,0 803.454 6,0 2013 Son iki yıl farkı Çizelge : 33 - Madencilik sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m 2009 2010 2011 2012 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

297,93 180,94 225,09 247,30 268,54 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

63,40 64,16 67,04 68,89 71,34 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

48,88 55,65 47,60 43,69 39,33 Disponibilite oranı

139,86 157,23 83,43 95,87 80,96 Genişletilmiş likidite oranı

257,84 268,25 214,24 242,98 246,33 Mali rantabilite oranı

11,87 22,91 35,29 27,16 20,32 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Genel Rapor • 2013 72 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 5.901.286 74,2 5.933.007 66,3 4.365.405 54,7 4.279.451 53,1 4.313.908 56,6 34.457 0,8 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 528.043 6,6 421.233 4,7 362.455 4,5 389.612 4,8 322.873 4,2 (66.739) (17,1) b ) Kısa süreli 1.529.075 19,2 2.588.151 28,9 3.246.252 40,7 3.393.214 42,1 2.987.032 39,2 (406.182) (12,0) Toplam 2.057.118 25,8 3.009.384 33,7 3.608.707 45,3 3.782.826 46,9 3.309.905 43,4 (472.921) (12,5) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 7.958.404 100,0 8.942.391 100,0 7.974.112 100,0 8.062.277 100,0 7.623.813 100,0 (438.464) (5,4) Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 1.795.620 22,6 1.764.049 19,7 1.649.267 20,7 1.617.106 20,1 1.697.895 22,3 80.789 5,0 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 18.127 0,2 455.362 5,1 480.096 6,0 291.299 3,6 157.122 2,1 (134.177) (46,1) Toplam ( 1 ) 1.813.747 22,8 2.219.411 24,8 2.129.363 26,7 1.908.405 23,7 1.855.017 24,3 (53.388) (2,8) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 5.572.648 70,0 6.045.030 67,6 5.165.736 64,8 5.128.639 63,6 5.201.260 68,2 72.621 1,4 b ) Hazır değerler 572.009 7,2 677.950 7,6 679.013 8,5 1.025.233 12,7 567.536 7,4 (457.697) (44,6) Toplam ( 2 ) 6.144.657 77,2 6.722.980 75,2 5.844.749 73,3 6.153.872 76,3 5.768.796 75,7 (385.076) (6,3) Varlıklar toplamı 7.958.404 100,0 8.942.391 100,0 7.974.112 100,0 8.062.277 100,0 7.623.813 100,0 (438.464) (5,4) 2013 Son iki yıl farkı Çizelge : 34 - İmalat sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m 2009 2010 2011 2012 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman) : Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar*100

286,87 197,15 120,97 113,13 130,33 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin Paraya çevrilebilir ve hazır varlıklar toplamına oranı : değerler/ Varlıklar toplamı*100

77,44 80,27 79,32 79,94 77,73 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı : Bağlı değerler/Öz kaynaklar*100

30,43 29,73 37,78 37,79 39,36 Disponibilite oranı : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar*100

37,41 26,19 20,92 30,21 19,00 Genişletilmiş likidite oranı : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar*100

401,85 259,76 180,05 181,36 193,13 Mali rantabilite oranı : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar*100

Sayıştay 73 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 23.385.098 28,4 27.315.954 36,1 28.606.322 52,3 30.018.867 50,0 27.386.957 52,5 (2.631.910) (8,8) 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 6.690.148 8,1 4.934.560 6,5 6.273.558 11,5 5.292.126 8,8 5.576.148 10,7 284.022 5,4 b ) Kısa süreli 52.740.802 64,0 43.493.239 57,4 19.801.294 36,2 24.669.323 41,1 21.518.577 41,3 (3.150.746) (12,8) Toplam 59.430.950 72,1 48.427.799 63,9 26.074.852 47,7 29.961.449 50,0 27.094.725 52,0 (2.866.724) (9,6) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) (432.807) (0,5) 0,0 0,0 2.346.046 4,5 2.346.046 Kaynaklar toplamı 82.383.241 100,0 75.743.753 100,0 54.681.174 100,0 59.980.316 100,0 52.135.636 100,0 (7.844.680) (13,1) Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 30.966.812 37,6 28.554.477 37,7 28.319.614 51,8 27.868.426 46,5 23.634.808 45,3 (4.233.618) (15,2) b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 232.358 0,3 108.929 0,1 101.470 0,2 150.142 0,3 222.336 0,4 72.194 48,1 Toplam ( 1 ) 31.199.170 37,9 28.663.406 37,8 28.421.084 52,0 28.018.568 46,7 23.857.144 45,8 (4.161.424) (14,9) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 50.657.184 61,5 45.463.937 60,0 24.907.057 45,5 29.395.103 49,0 25.353.134 48,6 (4.041.969) (13,8) b ) Hazır değerler 526.887 0,6 1.616.410 2,1 1.353.033 2,5 2.566.645 4,3 2.925.358 5,6 358.713 14,0 Toplam ( 2 ) 51.184.071 62,1 47.080.347 62,2 26.260.090 48,0 31.961.748 53,3 28.278.492 54,2 (3.683.256) (11,5) Varlıklar toplamı 82.383.241 100,0 75.743.753 100,0 54.681.174 100,0 59.980.316 100,0 52.135.636 100,0 (7.844.680) (13,1) 2013 Son iki yıl farkı 2011 2012 Çizelge : 35 - Enerji sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m 2009 2010 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

39,35 56,41 109,71 100,19 101,08 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

62,41 62,30 48,21 53,54 54,67 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

132,42 104,53 99,00 92,84 86,30 Disponibilite oranı

1,00 3,72 6,83 10,40 13,59 Genişletilmiş likidite oranı

97,05 108,25 132,62 129,56 131,41 Mali rantabilite oranı

4,85 5,83 4,05 8,30 0,80 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Genel Rapor • 2013 74 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 19.868.248 58,1 23.031.605 61,0 25.292.118 69,5 28.690.733 63,8 34.579.970 68,3 5.889.237 20,5 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 2.071.022 6,1 1.829.567 4,8 2.134.156 5,9 2.264.702 5,0 2.680.075 5,3 415.373 18,3 b ) Kısa süreli 12.260.405 35,8 12.880.866 34,1 8.982.370 24,7 13.997.594 31,1 13.375.627 26,4 (621.967) (4,4) Toplam 14.331.427 41,9 14.710.433 39,0 11.116.526 30,5 16.262.296 36,2 16.055.702 31,7 (206.594) (1,3) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 34.199.675 100,0 37.742.038 100,0 36.408.644 100,0 44.953.029 100,0 50.635.672 100,0 5.682.643 12,6 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 14.586.047 42,6 17.387.887 46,1 20.437.406 56,1 23.879.815 53,1 29.894.217 59,0 6.014.402 25,2 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 435.687 1,3 455.533 1,2 541.861 1,5 367.697 0,8 173.128 0,3 (194.569) (52,9) Toplam ( 1 ) 15.021.734 43,9 17.843.420 47,3 20.979.267 57,6 24.247.512 53,9 30.067.345 59,4 5.819.833 24,0 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 15.526.632 45,4 17.729.153 47,0 14.130.120 38,8 18.644.307 41,5 17.630.980 34,8 (1.013.327) (5,4) b ) Hazır değerler 3.651.309 10,7 2.169.465 5,7 1.299.257 3,6 2.061.210 4,6 2.937.347 5,8 876.137 42,5 Toplam ( 2 ) 19.177.941 56,1 19.898.618 52,7 15.429.377 42,4 20.705.517 46,1 20.568.327 40,6 (137.190) (0,7) Varlıklar toplamı 34.199.675 100,0 37.742.038 100,0 36.408.644 100,0 44.953.029 100,0 50.635.672 100,0 5.682.643 12,6 2013 Son iki yıl farkı 2011 2012 M a l i d u r u m 2009 2010 Çizelge : 36 - Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

138,63 156,57 227,52 176,42 215,38 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

57,35 53,93 43,87 46,88 40,96 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

73,41 75,50 80,81 83,23 86,45 Disponibilite oranı

29,78 16,84 14,46 14,73 21,96 Genişletilmiş likidite oranı

156,42 154,48 171,77 147,92 153,77 Mali rantabilite oranı

24,72 1,40

4,39 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) /Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Sayıştay 75 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 2.653.713 33,5 3.499.832 43,6 4.324.258 50,2 4.252.310 51,7 3.831.924 49,9 (420.386) (9,9) 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 3.686.317 46,6 3.896.024 48,6 2.842.242 33,0 2.244.992 27,3 1.932.576 25,2 (312.416) (13,9) b ) Kısa süreli 1.576.649 19,9 623.916 7,8 1.450.293 16,8 1.720.800 20,9 1.919.212 25,0 198.412 11,5 Toplam 5.262.966 66,5 4.519.940 56,4 4.292.535 49,8 3.965.792 48,3 3.851.788 50,1 (114.004) (2,9) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 7.916.679 100,0 8.019.772 100,0 8.616.793 100,0 8.218.102 100,0 7.683.712 100,0 (534.390) (6,5) Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 921.803 11,6 903.109 11,3 1.881.890 21,8 1.885.238 22,9 1.098.716 14,3 (786.522) (41,7) b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 348 0,0 322 0,0 40.591 0,5 80.877 1,0 71.680 0,9 (9.197) (11,4) Toplam ( 1 ) 922.151 11,6 903.431 11,3 1.922.481 22,3 1.966.115 23,9 1.170.396 15,2 (795.719) (40,5) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 6.597.636 83,3 6.528.313 81,4 5.801.891 67,3 5.315.711 64,7 5.242.344 68,2 (73.367) (1,4) b ) Hazır değerler 396.892 5,0 588.028 7,3 892.421 10,4 936.276 11,4 1.270.972 16,5 334.696 35,7 Toplam ( 2 ) 6.994.528 88,4 7.116.341 88,7 6.694.312 77,7 6.251.987 76,1 6.513.316 84,8 261.329 4,2 Varlıklar toplamı 7.916.679 100,0 8.019.772 100,0 8.616.793 100,0 8.218.102 100,0 7.683.712 100,0 (534.390) (6,5) 2013 Son iki yıl farkı 2011 2012 Çizelge : 37 - Ticaret sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m 2009 2010 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

50,42 77,43 100,74 107,22 99,48 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

88,36 88,74 78,16 77,06 85,70 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

34,74 25,80 43,52 44,33 28,67 Disponibilite oranı

25,17 94,25 61,53 54,41 66,22 Genişletilmiş likidite oranı

443,63 1140,59 461,58 363,32 339,37 Mali rantabilite oranı

9,79 9,89 3,65 5,08 5,70 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Genel Rapor • 2013 76 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 5.558.176 44,3 5.779.014 35,6 799.552 69,7 (4.979.462) (86,2) 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 1.332.253 10,6 1.295.609 8,0 244.845 21,4 (1.050.764) (81,1) b ) Kısa süreli 5.661.172 45,1 9.148.000 56,4 115.898 10,1 (9.032.102) (98,7) Toplam 6.993.425 55,7 10.443.609 64,4 360.743 31,5 (10.082.866) (96,5) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 13.742 Kaynaklar toplamı 12.551.601 100,0 16.222.623 100,0 1.146.553 100,0 (15.076.070) (92,9) Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 2.227.005 17,7 3.183.143 19,6 788.698 68,8 (2.394.445) (75,2) b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 784.371 6,2 857.676 5,3 43.289 3,8 (814.387) (95,0) Toplam ( 1 ) 3.011.376 24,0 4.040.819 24,9 831.987 72,6 (3.208.832) (79,4) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 8.693.622 69,3 10.982.961 67,7 221.597 19,3 (10.761.364) (98,0) b ) Hazır değerler 846.603 6,7 1.198.843 7,4 92.969 8,1 (1.105.874) (92,2) Toplam ( 2 ) 9.540.225 76,0 12.181.804 75,1 314.566 27,4 (11.867.238) (97,4) Varlıklar toplamı 12.551.601 100,0 16.222.623 100,0 1.146.553 100,0 (15.076.070) (92,9) *Kaynak ve varlık toplamlarında görülen %93 oranındaki azalma, 2012 yılında 14,1 milyar TL varlığı bulunan Emlak Konut GYO AŞ'nin 2013 yılında halka arz edilmesi nedeniyle kapsam dışında kalması etkili olmuştur. 2013 Çizelge : 38- Diğer hizmetler sektörünün 2011-2013 yılları mali durumu Son iki yıl farkı 2012 M a l i d u r u m 2011 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

79,48 55,34 221,64 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

82,26 80,38 31,21 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

40,07 55,08 98,64 Disponibilite oranı

14,95 13,10 80,22 Genişletilmiş likidite oranı

168,52 133,16 271,42 Mali rantabilite oranı

1,08 5,70

: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Sayıştay 77 Son iki yıl farkı Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 25.410.851 12,9 31.673.635 13,1 35.230.813 12,8 44.126.628 14,6 48.076.399 12,2 3.949.771 9,0 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 11.720.671 5,9 13.478.149 5,6 18.929.321 6,9 27.666.387 9,2 40.294.197 10,2 12.627.810 45,6 b ) Kısa süreli 160.604.622 81,2 195.818.221 81,3 222.149.105 80,4 230.515.214 76,3 305.308.691 77,6 74.793.477 32,4 Toplam 172.325.293 87,1 209.296.370 86,9 241.078.426 87,2 258.181.601 85,4 345.602.888 87,8 87.421.287 33,9 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 197.736.144 100,0 240.970.005 100,0 276.309.239 100,0 302.308.229 100,0 393.679.287 100,0 91.371.058 30,2 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 3.311.896 1,7 3.120.612 1,3 3.804.671 1,4 5.085.976 1,7 5.854.469 1,5 768.493 15,1 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 68.933.758 34,9 146.848.360 60,9 163.962.179 59,3 136.913.755 45,3 134.583.567 34,2 (2.330.188) (1,7) Toplam ( 1 ) 72.245.654 36,5 149.968.972 62,2 167.766.850 60,7 141.999.731 47,0 140.438.036 35,7 (1.561.695) (1,1) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 104.010.176 52,6 66.779.289 27,7 78.904.782 28,6 116.616.691 38,6 196.069.106 49,8 79.452.415 68,1 b ) Hazır değerler 21.480.314 10,9 24.221.744 10,1 29.637.607 10,7 43.691.807 14,5 57.172.145 14,5 13.480.338 30,9 Toplam ( 2 ) 125.490.490 63,5 91.001.033 37,8 108.542.389 39,3 160.308.498 53,0 253.241.251 64,3 92.932.753 58,0 Varlıklar toplamı 197.736.144 100,0 240.970.005 100,0 276.309.239 100,0 302.308.229 100,0 393.679.287 100,0 91.371.058 30,2 Çizelge : 39 - Mali kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu 2013 M a l i d u r u m 2009 2010 2011 2012 2009 2010 2011 2012 2013 Mali rasyolar % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

14,75 15,13 14,61 17,09 13,91 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

98,33 98,70 98,62 98,32 98,51 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

13,03 9,85 10,80 11,53 12,18 Disponibilite oranı

13,37 12,37 13,34 18,95 18,73 Genişletilmiş likidite oranı

78,14 46,47 48,86 69,54 82,95 Mali rantabilite oranı

28,87 23,99 19,49 17,70 18,68 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100

Genel Rapor • 2013 78 KİT’lerin mali durumlarıyla ilgili olarak, gerek sektörler bazında yapılan incelemede, gerekse bu raporun 3 ve 4 numaralı eklerinde kaynak ve varlıkların ayrıntısı verildiğinden, aşağıda sektörler itibarıyla yapılan mali durum değerlendirmelerinde genel bilgilere yer verilmiştir. a) Tarım sektörü: Tarım sektöründe faaliyet gösteren tek KİT olan TİGEM’in 2013 yılı kaynak ve varlıkları 2009 yılına göre %255, bir önceki döneme göre ise %36 oranında artmıştır. Cari dönemde, varlıklardaki artış oranı 2013 yılı toptan eşya fiyat artış oranının oldukça üzerinde olmuştur. Cari dönemin karla kapanmasına karşın, mali borçlar, ticari borçlar, alınan avanslar ve gider tahakkuklarındaki artışlar nedeniyle yabancı kaynakların %75 oranında artması neticesinde kaynaklar içerisinde öz kaynak payı azalmıştır. Önceki döneme göre brüt satışların 134 milyon TL ve satış maliyetlerinin ise 104 milyon TL artması neticesinde TİGEM karını %102 oranında artırarak dönemi 32 milyon TL karla kapatabilmiştir. b) Sanayi sektörü: Sanayi sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2009-2013 dönemine ait mali durumları madencilik, imalat ve enerji alt sektörleri olarak aşağıda incelenmiştir. 2013 yılı itibarıyla madencilik sektöründe faaliyet gösteren 4 kuruluşun toplam varlıkları sanayi sektörünün %19,1’ini oluşturmuştur. Madencilik alt sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2009 yılı değerlerine göre %61,7, bir önceki yıla göre ise %6 oranında artmıştır. Mali rantabilite oranının önceki döneme göre yaklaşık 7 puan düşmesinde TPAO’nun karının 163 milyon TL ve ETİ Maden İşletmeleri AŞ’nin kârının 62,7 milyon TL artarken, TKİ karının 682 milyon TL düşmesi etkili olmuştur. Karlılık düşüşüne rağmen sektörün likidite oranlarının yıllar itibarıyla güçlü konumunu sürdürdüğü gözlenmektedir. Sektörün dönemi zararla kapatan tek kuruluşu TTK’da, kömür üretim maliyetinin satış fiyatının üzerinde gerçekleşmesi nedeniyle oluşan dönem zararları, öz kaynakların azalmasına neden olmakta, bu durum sektörün genel mali yapısını olumsuz etkilemektedir. 2013 yılını 558,6 milyon TL zararla kapatan kuruluşun, ortaya çıkan finansman açığının bir kısmı Genel Bütçeden KİT’lere yapılan transferler tertibindeki ödenekten sermaye artışına karşılık olarak, bir kısmı da görev zararı olarak Hazine tarafından karşılanmıştır. 2013 yılında imalat sanayinde faaliyet gösteren 10 kuruluşun toplam kaynak ve varlıkları sanayi sektörünün %10,3’ünü oluşturmuştur. İmalat sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları, 2009 yılı değerlerine göre %4,2 oranında azalırken, bir önceki yıla göre %5,4 oranında azalmıştır. Sektör varlıklarından önceki yıla göre hazır değerlerde görülen %44,6’lık gerileme, MKE hazır değerlerinin 130 milyon TL, T.Şeker Fabrikaları AŞ hazır değerlerinin 341 milyon TL azalmasından kaynaklanmıştır. Öte yandan, uzun sürede paraya çevrilebilir değerlerde görülen %46,1 oranındaki düşüşte ise T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin uzun süreli ticari

Sayıştay 79 alacaklarında görülen 133 milyon TL azalmanın etkili olduğu görülmektedir. Beş yıllık dönemde, sektör varlıklarının artış gösterememesinde, zarar eden kuruluşlar ve yapılan özelleştirmeler etken olmuştur. Sektörü oluşturan kuruluşlar 2013 yılını 271,7 milyon TL zarar ile kapatırken, zarar tutarı bir önceki döneme göre %27 oranında artmıştır. MKE, Tasfiye Halinde Karadeniz Bakır İşletmeleri ve TÜDEMSAŞ cari dönemi kar ile tamamlarken; TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ, TEMSAN, ÇAY-KUR, Et ve Süt Kurumu, T.Şeker Fabrikaları AŞ ve Doğusan AŞ mali tablolarında oluşan zararlar sektörün finansal yapısını olumsuz etkilemiştir. Sektör zararının büyük kısmı 251,4 milyon TL ile T.Şeker Fabrikaları AŞ, 49 milyon TL ile TEMSAN ve 45,4 milyon TL ile ESK’ya ait bulunmaktadır. Sektör varlıklarının %85’ine sahip olan T.Şeker Fabrikaları AŞ, MKE ve ÇAY-KUR faaliyetlerinde faize tabi yabancı kaynak kullandıklarından; mali piyasalarda faiz oranları ve döviz kurlarında yaşanan değişiklikler hem bu kuruluşların karlılık oranlarını hem de sektör rasyolarını önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Sektörde yer alan Tasfiye Halinde Karadeniz Bakır İşletmeleri AŞ 2013 yılını 7 milyon TL tasfiye kârı ile tamamlamış olup, gelirlerin tamamı faiz gelirlerinden oluşmaktadır. 2013 yılı itibarıyla enerji sektöründe yer alan 5 kuruluşun toplam kaynak ve varlıkları sanayi sektörünün %70,5’ini oluşturmuştur. Enerji sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2009 yılı değerlerine göre %36,7 oranında, bir önceki yıla göre ise %13,1 oranında azalmıştır. Söz konusu azalışlar enerji sektöründe gerçekleşen özelleştirmelerden kaynaklanmıştır. 2013 yılında, EÜAŞ, TEİAŞ, TETAŞ ve Ankara Doğal Elektrik Üretim AŞ sırasıyla 3 milyar TL, 1 milyar TL, 573,8 milyon TL ve 1,1 milyon TL kar elde ederken, TEDAŞ’ın dönem zararı ise 4,4 milyar TL olmuş, sektör ise toplamda dönemi 220,2 milyon TL kâr ile kapatmıştır. Sektör karlılığını neredeyse tamamen ortadan kaldıran 4,4 milyar TL’lik TEDAŞ zararı büyük ölçüde, özelleştirilen dağıtım şirketlerinin, ilgili kanun gereğince TEDAŞ’a devredilen ticari alacak ve borçları ile sermaye paylarının mahsup işlemlerinden sonra ortaya çıkan olumsuz farkın zarar kaydedilmesinden kaynaklanmıştır. c) Hizmetler sektörü: Ulaştırma-haberleşme alt sektöründe faaliyet gösteren KİT’lerin 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2009 yılına göre %48, bir önceki döneme göre ise %12,6 oranında artmıştır. Sektörde 2009 yılında elde edilen yüksek karlar sektörün mali rantabilite oranını %24,7 seviyesine çıkarırken, sonraki dönemde karlılıkların düşmesiyle 2011 ve 2012 yılını zararla kapatan sektör, 2013 yılını ise karlı kapatmıştır. Bu sonucun alınmasında 2012 yılında 606,2 milyon TL zarar eden BOTAŞ’ın 2013 yılında 1.557 milyon TL kâr elde etmesi etkili olmuştur.

Genel Rapor • 2013 80 Sektörü oluşturan diğer kuruluşlardan, TCDD dönemi 1,3 milyar TL zararla kapatırken, TÜRKSAT 200,7 milyon TL, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 168 milyon TL, DHMİ 755 milyon TL, PTT 64,5 milyon TL ve TDİ ise 12,6 milyon TL karla kapatmıştır. Sektörün en büyük kuruluşu olarak 2011 ve 2012 yıllarını zararla kapatan BOTAŞ’ın 2013 yılında elde ettiği 1,6 milyar TL kâr, 1,7 milyar TL’lik olağan dışı gelir kaydından kaynaklanmıştır. Söz konusu gelir kaydının 1,1 milyar TL’si TPAO'ya ait Turkish Petroleum International Company Ltd. (TPIC) Şirketinin BOTAŞ’a devri nedeniyle yapılan kayda, 613,7 milyon TL’si de önceki yıllarda sağlanamayan ‘al ya da öde’ tutarlarından telafi edilen doğal gaz fiyat farkı sonucu oluşan gelirlere aittir. TCDD’nin 2009-2013 faaliyet dönemleri zararla sonuçlandığından, iç kaynak yaratılamamakta; kaynak ihtiyacı sürekli olarak Hazine tarafından yapılan sermaye artışları ve Hazine devirli/garantili yurt dışı krediler ile karşılanabilmektedir. Bu kapsamda 2013 yılında 3,7 milyar TL sermayeye mahsuben Hazine tarafından ödenmiştir. 2013 yılı itibarıyla bilançoda oluşan mali borç yükü 1,1 milyar TL düzeyindedir. TCDD’nin modern, hızlı ve güvenli bir taşımacılık faaliyetinde bulunan, ekonomik teşkilat yapısına sahip, verimli çalışan ve rekabet gücü yüksek bir kuruluş haline getirilmesi önem arz etmektedir. Bu çerçevede, başta hızlı tren projeleri olmak üzere demiryolu taşımacılığının modernizasyonuna yönelik olan yatırımların sürdürüldüğü görülmektedir. Sektörde istikrarlı olarak öz sermaye birikimine katkı sağlayan kuruluşların DHMİ, TÜRKSAT, PTT ve Kıyı Emniyeti GM olduğu izlenmektedir. Öte yandan 2012 yılını 12 milyon TL zararla kapatmış olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ, 2013 yılında 12,6 milyon TL kâr elde etmiş bulunmaktadır. Ticaret alanında faaliyet gösteren 3 kuruluşun 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları 2009 yılına göre %2,9 bir önceki döneme göre ise %6,5 oranında gerilemiştir. Sektörün büyük kuruluşu TMO, her yıl Bakanlar Kurulunca çıkarılan kararnamelerle, tarım ürünlerinin destekleme alımı ve satımında görevlendirilmektedir. İlgili kararnamelerde, verilen görev sonucu meydana gelen zararların Hazine’ce karşılanması gerektiği, ayrıca TMO’nun ürün alımları için gerek duyacağı finansmanın, görev zararlarının ödenmesi için Genel Bütçeye konulan ödenekten yapılacak aktarmalar, T.C. Merkez Bankası’nca sağlanacak reeskont kredisi ve iç ve dış piyasalardan temin edilecek krediler ile karşılanması öngörülmektedir. Kuruluşun bilançosunda 2013 yılı sonu itibarıyla 2,5 milyar TL görev zararı alacağı bulunmaktadır. Alacakların tahsilinde yaşanan gecikme, Kuruluşun işletme faaliyetlerini faize tabi yabancı kaynakla sürdürmesine neden olmaktadır. Kuruluş bilançosunda 2013 yılı sonu itibarıyla 625,2 milyon TL banka kredisi, 881 milyon TL Hazine kredisi kaynaklı mali borç bulunmaktadır. Sektörün diğer kuruluşu DMO, maliyet+kar esasına dayalı satış fiyatını belirleme yönteminin de etkisiyle son beş yıllık faaliyet dönemlerinin tümünü kârlı kapatmış, 2013 yılında ise 110,7 milyon TL kâr elde etmiştir. Sektörde yer alan Başkent Doğalgaz AŞ, 2013 yılında özelleştirme nedeniyle kapsamdan çıkarılırken, sektörün diğer kuruluşu Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 5,2 milyon TL kâr elde etmiştir.

Sayıştay 81 2013 yılında, diğer hizmetler alt sektöründe bulunan Marmara Teknokent AŞ ve Fintek Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ, denetim raporlarının düzenlenmemiş olması, Emlak Konut GYO AŞ ise halka arz edilmiş olması nedeniyle rapor kapsamına dahil edilmemiştir. 2012 dönem sonu itibarıyla 16,2 milyar TL büyüklüğü olan sektör varlıkları, 2013 yılı sonunda 1,1 milyar TL’ye gerilemiş olup, 15,1 milyar TL tutarındaki azalmanın 14,1 milyar TL’si Emlak Konut GYO AŞ’den kaynaklanmıştır. Sektörde faaliyet gösteren Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri (TTA)’nin adı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarih ve 135 sayılı Oluru ile tta Gayrimenkul AŞ olarak değiştirilmiştir. 2013 yılında, tta Gayrimenkul AŞ 116,8 milyon TL, Sümer Holding AŞ 26,4 milyon TL ve Arıcak Turizm ve Tic. AŞ 613 bin TL dönem zararı elde ederken, Halk Gayrimenkul YO 29,2 milyon TL, Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ 205 bin TL, Bileşim AŞ 3,6 milyon TL kâr elde etmiş, sektör zararı 110,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. tta Gayrimenkul AŞ’ye; faaliyet konularında yapılan bazı düzenlemelere ilaveten Şirketin elinde bulunan ya da özelleştirme sürecinde bulunan gayrimenkullerle ilgili olarak yapılan ifraz ve tevhit çalışmalarına yardımcı olmak, her tür ve ölçekte plan, imar planı ile değişiklik ve revizyonlarını ve imar uygulamasına ilişkin parselasyon planlarını hazırlamak veya hazırlatmak görevi verilmiştir. d) Mali kuruluşlar: 2013 yılında sektörde bulunan 18 şirketin kaynakları toplamı son beş yılda %99,1 oranında artarken, son dönem yıllık artışı %30,2 ile üretici fiyatları artış endeksinin oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. 2009 yılında toplam kaynakların %87,1’i yabancı kaynak, %12,9’u öz kaynaklardan oluşmakta iken, 2013 yılında bu değerler sırasıyla %87,8 ve %12,2 olarak gerçekleşmiş; sektörün mali yeterlilik oranı da 2012 yılında %17,1 seviyesinden 2013 yılında %13,9’a gerilemiştir. Bankaların 2013 yılında verdiği krediler önceki döneme göre %46,1 oranında 72,5 milyar TL artarak 229,7 milyar TL düzeyine ulaşmıştır. Sektörün kullandığı yabancı kaynaklar ise önceki döneme göre %34 oranında artış gösterirken, öz kaynak artışı %9 seviyesinde olmuştur. Sektörün öz kaynak kârlılığı önceki döneme göre yaklaşık 1 puan artarak %18,68 seviyesinde gerçekleşirken, sektörü oluşturan kuruluşların 2013 yılı dönem karları toplamı 9 milyar TL olmuştur. 3- Finansman programı ve gerçekleşmesi: Genel yatırım ve finansman programları Hazine Müsteşarlığı tarafından takip edilmekte olan KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşlar için 2013 yılında kaynak, ödeme ve yatırım dengesi ile finansman ihtiyacı, temin edilen finansmanın kaynaklarına ilişkin program ve gerçekleşme tutarları 2012 yılı gerçekleşmeleri ile birlikte 40 sayılı, 2013 yılına ilişkin finansman sonuçlarının İDT, KİK ve özelleştirme programındaki kuruluşlar bazında dağılımı 40/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 82 Çizelge: 40- 2010-2013 yılları finansman sonuçları() (Bin TL) Tutar (%) I-Yaratılan fonlar (1+2): 4.844.552 2.899.743 3.989.183 (148.233) (4.137.416) (103,7) 1-Ayıklanmış dönem kâr veya zararı (-) (A+B+C+D+E): 7.425.655 6.016.877 7.318.285 7.014.792 (303.493) (4,1) A-Dönem kâr veya zararı (-): 6.115.903 2.590.485 4.313.555 3.641.334 (672.221) (15,6) B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-) (**) (3.216.223) (1.965.996) (1.579.211) (1.761.284) (182.073) 11,5 C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+) 3.150.890 3.710.006 3.876.069 3.842.148 (33.921) (0,9) D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan) (+) 1.083.667 574.790 558.139 488.825 (69.314) (12,4) E-Kur farkları (+) 291.418 1.107.592 149.733 803.769 654.036 436,8 2-Kanuni yükümlükler (-): (2.581.103) (3.117.134) (3.329.102) (7.163.025) (3.833.923) 115,2 II-Toplam finansman ihtiyacı: 2.950.628 8.267.615 9.884.518 6.854.100 (3.030.418) (30,7) -Yatırım 5.644.132 6.292.255 6.426.637 7.756.307 1.329.670 20,7 -Stok artışı (1.387.057) 2.003.532 2.266.482 1.158.143 (1.108.339) (48,9) -Sabit kıymet artışı (1.354.817) (77.860) 1.161.375 (2.942.882) (4.104.257) (353,4) -Bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki sermaye artışı 48.370 49.688 30.024 882.532 852.508 2.839,4 III-Borçlanma gereği (I-II) (1.893.924) 5.367.872 5.895.335 7.002.333 1.106.998 18,8 IV-Net faiz ödemesi: 48.271 118.023 (315.596) (695.266) (379.670) 120,3 -Faiz gelirleri (-) (553.085) (469.004) (662.589) (918.434) (255.845) 38,6 -Faiz giderleri (+) 601.356 587.027 346.993 223.168 (123.825) (35,7) V-Faiz dışı fazla (bütçe transferleri hariç) (III-IV) 1.942.195 (5.249.849) (5.579.739) (7.697.599) (2.117.860) 38,0 VI-Toplam bütçe ve fon transferleri (tahsil veya mahsup olunan): 8.926.313 9.041.403 7.416.718 9.511.047 2.094.329 28,2 -Sermaye 7.319.265 6.468.284 5.504.466 7.856.462 2.351.996 42,7 -Görev zararı 1.585.517 2.550.662 1.887.577 1.627.654 (259.923) (13,8) -Yardım 21.531 22.457 24.675 26.931 2.256 9,1 VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (VI-V) 10.868.508 3.791.554 1.836.979 1.813.448 (23.531) (1,3) ()
Mali kuruluşlar hariç. (**) TCDD'nin 772.095 bin TL yol bakım ve onarım giderleri hariç. Son iki yıl farkı Finansman programı büyüklükleri 2010 2011 2012 2013

Sayıştay 83 Çizelge: 40/a - 2013 yılı finansman durumu() (Bin TL) Program Gerçekleşme Program Gerçekleşme Program Gerçekleşme Program Gerçekleşme I-Yaratılan fonlar (1+2): 5.939.915 3.357.037 596.680 528.846 (5.907.399) (4.034.116) 629.196 (148.233) 1-Ayıklanmış dönem kâr veya zararı (-) (A+B+C+D+E): 8.076.310 9.601.585 1.473.553 1.447.323 (5.900.838) (4.034.116) 3.649.025 7.014.792 A-Dönem kâr veya zararı (-): 6.537.611 7.136.196 999.161 1.021.509 (6.684.782) (4.516.371) 851.990 3.641.334 B-Görev zararı (tahakkuk eden) (-) (**) (1.773.836) (1.756.403) (4.898) (4.824) (57) (1.778.734) (1.761.284) C-Amortisman (cari dönemde ayrılan) (+) 3.009.513 3.188.437 465.354 415.888 126.728 237.823 3.601.595 3.842.148 D-Karşılık giderleri (cari dönemde ayrılan) (+) 88.183 229.586 13.936 14.750 657.216 244.489 759.335 488.825 E-Kur farkları (+) 214.839 803.769 214.839 803.769 2-Kanuni yükümlükler (-): (2.136.395) (6.244.548) (876.873) (918.477) (6.561) (3.019.829) (7.163.025) II-Toplam finansman ihtiyacı: 11.659.799 9.561.535 1.330.958 1.138.280 (3.374.076) (3.845.715) 9.616.681 6.854.100 -Yatırım 9.021.655 6.641.621 950.840 917.445 110.109 197.241 10.082.604 7.756.307 -Stok artışı 485.311 1.273.066 177.013 76.017 (167.656) (190.940) 494.668 1.158.143 -Sabit kıymet artışı 2.127.494 767.579 201.543 141.555 (3.316.529) (3.852.016) (987.492) (2.942.882) -Bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki sermaye artışı 25.339 879.269 1.562 3.263 26.901 882.532 III-Borçlanma gereği (II-I) 5.719.884 6.204.498 734.278 609.434 2.533.323 188.401 8.987.485 7.002.333 IV-Net faiz ödemesi: (265.700) (642.828) (29.542) (45.519) (8.900) (6.919) (304.142) (695.266) -Faiz gelirleri (-) (572.615) (826.339) (71.658) (85.176) (8.900) (6.919) (653.173) (918.434) -Faiz giderleri (+) 306.915 183.511 42.116 39.657 349.031 223.168 V-Faiz dışı fazla (bütçe transferleri hariç) (IV-III) (5.985.584) (6.847.326) (763.820) (654.953) (2.542.223) (195.320) (9.291.627) (7.697.599) VI-Toplam bütçe ve fon transferleri (tahsil veya mahsup olunan): 4.298.785 7.644.634 1.837.572 1.833.985 6.496.948 32.428 12.633.305 9.511.047 -Sermaye 2.595.864 5.990.609 1.837.572 1.833.985 6.496.948 31.868 10.930.384 7.856.462 -Görev zararı 1.677.233 1.627.094 560 1.677.233 1.627.654 -Yardım 25.688 26.931 25.688 26.931 VII-Transferler sonrası faiz dışı fazla (V+VI) (1.686.799) 797.308 1.073.752 1.179.032 3.954.725 (162.892) 3.341.678 1.813.448 ()M ali kuruluşlar hariç. KİT toplamı (**) TCDD'nin 772.095 bin TL yol bakım ve onarım giderleri hariç. Finansman programı büyüklükleri İDT KİK Özel. prog. kuruluşlar

Genel Rapor • 2013 84 KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşları içeren 2013 yılı genel yatırım ve finansman programında; 629,2 milyon TL kaynak fazlası oluşacağı, 10,1 milyar TL yatırım, 494,7 milyon TL tutarındaki stok artışı, 987,5 milyon TL sabit kıymet azalışı ve 26,9 milyon TL tutarındaki sermaye iştirakiyle birlikte ortaya çıkan toplam 9,6 milyar TL borçlanma gereğinin, 10,9 milyar TL’sinin sermaye artışı ve 1,7 milyar TL’sinin görev zararı, 25,7 milyon TL’sinin yardım ödemesiyle karşılanacağı, transferler sonrasında 3,3 milyar TL tutarında finansman açığının oluşacağı öngörülmüştür. Yıl içinde yapılan program revizesinde; yatırım, stok artışı ve sabit kıymet alım hedefleri küçültülmüş, 12,6 milyar TL tutarındaki transferlerden sonra 3,3 milyar TL tutarında finansman fazlası oluşması öngörülmüştür. 2013 yılında genel yatırım ve finansman programına tabi KİT’ler, bağlı ortaklıkları ve özelleştirme programındaki kuruluşlar toplamında 148,2 milyon TL kaynak açığı oluşmuş, 7,8 milyar TL tutarındaki yatırım, 1,2 milyar TL tutarındaki stok artışı, 2,9 milyar TL tutarında sabit kıymet azalışı ve 882,5 milyon TL tutarındaki sermaye iştiraki neticesinde 7 milyar TL tutarında finansman açığı ortaya çıkmış, 695,3 milyon TL net faiz gelirleri ile 9,5 milyar TL transferlerden sonra 1,8 milyar TL faiz dışı fazla oluşmuştur.

Sayıştay 85 E-İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar: Kamu hukukuna tâbi olan veya kamu kaynağı kullanan kurum ve kuruluşların yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 22.01.2002 tarih ve 24648 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01.01.2003 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. KİT’ler, 4734 sayılı Kanun’un 2/b maddesi ile Kamu İhale Kanunu kapsamı içinde yer almaktadır. 4603 sayılı Kanuna tabi bankaların ise sadece yapım işleri kanun kapsamında bulunmaktadır. 13.02.2011 tarih 6111 sayılı Kanun ile bu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketlerin yapım ihaleleri dışındaki mal ve hizmet alımları, Kamu İhale Kanunu’nun kapsamı dışına çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu’nun 2 nci maddesinin son fıkrasında; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketlerin bu Kanun kapsamı dışında olduğu belirtilirken, geçici 4 üncü maddesinde bu kuruluşların kendi kanunları yürürlüğe girinceye kadar 4734 sayılı Kanuna tabi olacakları belirtilmiştir. Ancak, söz konusu kanuni düzenlemenin yapılmamış olması ve 4734 sayılı Kanunun uygulanmaya devam edilmesi; ihaleye çıkışta projelendirme, yaklaşık maliyet hesaplaması, istisna limiti ve hizmet alım sözleşmelerinin süreleri açısından özellikle enerji sektöründeki kuruluşlarda sıkıntılara neden olmaktadır. Kamu İhale Kanunu’ndan istisna tutulan mal ve hizmetler, Kanun’un 3 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (g) fıkrasına göre; KİT’ler ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2013 yılı için 6.791.568 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları istisna kapsamındadır. İstisna kapsamındaki mal ve hizmetler, kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında, ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmektedir. 24.04.2013 tarih ve 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde değişiklik yapılarak; bu kanun ile kurulan TCDD Taşımacılık AŞ’nin diğer TCDD bağlı ortaklıklarından yapacağı mal veya hizmet alımlarının ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kamu İhale Kanunu’na tâbi olmayacağı hükme bağlanmıştır. 09.05.2013 tarih ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu’nun 31 inci maddesi ile, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen parasal limitin “Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin anılan bent kapsamındaki mal ve hizmet alımları” için uygulanmayacağı hükmü getirilmiştir. Gerçekleştirilen değişiklik ile PTT’nin, ana faaliyetlerine yönelik alımları, tutarı ne olursa olsun Kamu İhale Kanunu kapsamı dışında bırakılmıştır. Kanun'un yayımlandığı 2002 yılında 6 bent olarak düzenlenen istisnalar, ilgili maddede yapılan değişikliklerle 2013 yıl sonu itibarıyla 20 bent olmuş ve istisnaların kapsamı genişletilmiştir.

Genel Rapor • 2013 86 KİT’lerin 2009-2013 yılları sektörler itibarıyla mal alımları cari fiyatlarla 41/a, 2003 yılı sabit fiyatlarıyla 41/b, 2009-2013 yılları mal alımlarının gruplar itibarıyla dağılımı 42, 2013 yılı mal alımlarının sektörel ayrıntısı 42/a, sektörler itibarıyla dış alımlar 43, hizmet alımları 44, 2013 yılında yüksek tutarlı alımı olan 25 kuruluş ise 45 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 41/a – KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a) Tarım 84.384 108.449 147.010 177.961 199.022 21.061 11,8 b) Sanayi: ba) Madencilik 1.352.597 1.179.618 1.937.674 1.703.540 2.233.927 530.387 31,1 bb) İmalat 2.913.969 3.396.755 3.669.167 3.962.279 4.188.435 226.156 5,7 bc) Enerji 17.174.295 14.234.263 20.309.557 24.554.875 18.714.025 (5.840.850) (23,8) Toplam (b) 21.440.861 18.810.636 25.916.398 30.220.694 25.136.387 (5.084.307) (16,8) c) Hizmetler ca)Ulaş.-haber. 14.901.213 16.726.282 27.981.199 35.008.431 32.179.003 (2.829.428) (8,1) cb)Ticaret 3.814.042 2.099.461 4.742.920 6.091.947 6.023.539 (68.408) (1,1) cc) Diğer hizmet - - 7.407 6.272 4.871 (1.401) (22,3) Toplam(c) 18.715.255 18.825.743 32.731.526 41.106.650 38.207.413 (2.899.237) (7,1) d) Mali kuruluşlar 77.712 105.746 151.833 216.857 221.146 4.289 2 Genel toplam 40.318.212 37.850.574 58.946.767 71.722.162 63.763.968 (7.958.194) (11,1) Çizelge: 41/b- KİT’lerin sektörler itibarıyla tüm mal alımları (2003 yılı fiyatlarıyla) (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)Tarım 50.969 60.166 71.968 85.035 88.901 3.866 4,5 b) Sanayi: ba) Madencilik 816.983 654.434 948.585 814.000 997.868 183.868 22,6 bb) İmalat 1.760.068 1.884.469 1.796.234 1.893.291 1.870.923 (22.368) (1,2) bc) Enerji 10.373.457 7.896.956 9.942.506 11.733.025 8.359.327 (3.373.698) (28,8) Toplam (b) 12.950.508 10.435.859 12.687.325 14.440.316 11.228.118 (3.212.199) (22,2) c) Hizmetler: ca)Ulaş.-haberleş. 9.000.491 9.279.491 13.698.144 16.728.035 14.373.968 (2.354.066) (14,1) cb)Ticaret 2.303.722 1.164.750 2.321.888 2.910.907 2.690.641 (220.266) (7,6) cc)Diğer hizmet 3626 2.997 2.176 (821) (27,4) Toplam(c) 11.304.213 10.444.240 16.023.658 19.641.939 17.066.786 (2.575.153) (13,1) d) Mali kuruluşlar 46.939 58.666 74.330 103.621 98.783 (4.837) (4,7) Genel toplam 24.352.629 20.998.931 28.857.281 34.270.911 28.482.587 (5.788.324) (16,9) Çizelge: 42- Gruplar itibarıyla KİT'lerin 2009-2013 dönemi mal alımları (Bin TL) Alımlar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % -İlk madde 8.334.958 8.518.177 10.595.911 12.013.711 10.416.924 (1.596.787) (13,3) -İşletme malz. ve 1.582.805yedek 1.302.843 1.168.938 1.273.606 1.333.921 (248.884) (15,7) -Ticari mal 30.313.630 27.881.886 46.728.657 57.843.057 51.759.633 (6.083.424) (10,5) -Diğer alımlar 366.781 281.573 348.593 282.589 253.490 (29.099) (10,3) Toplam 40.318.212 37.850.574 58.946.767 71.722.162 63.763.968 (7.958.194) (11,1)

Sayıştay 87 Çizelge: 42/a- KİT'lerin 2013 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL) Alımlar İlk madde İşletme malz. ve yedek Ticari mal Diğer alımlar Toplam a) Tarım 37.932 161.090 - - 199.022 b) Sanayi: ba) Madencilik 840.702 234.232 1.154.947 4.046 2.233.927 bb) İmalat 3.781.778 288.459 101.705 16.493 4.188.435 bc) Enerji 5.368.192 287.868 13.057.965 - 18.714.025 Toplam (b) 9.990.672 810.559 14.314.617 20.539 25.136.387 c) Hizmetler: ca)Ulaştırma.-haberleşme 314.960 320.570 31.531.016 12.457 32.179.003 cb)Ticaret 68.722 39.879 5.913.540 1.398 6.023.539 cc) Diğer hizmet 4.638 233 - - 4.871 Toplam(c) 388.320 360.682 37.444.556 13.855 38.207.413 d) Mali kuruluşlar - 1.590 460 219.096 221.146 Genel toplam 10.416.924 1.333.921 51.759.633 253.490 63.763.968 Çizelge: 43 – KİT’lerin sektörler itibarıyla dış mal alımları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a) Tarım 229 147 324 169 263 94 55,6 b) Sanayi: ba) Madencilik 190.457 18.178 9.034 14.451 19.633 5.182 35,9 bb) İmalat 77.978 118.238 542.648 399.976 157.299 (242.677) (60,7) bc) Enerji 27.677 53.861 11.136 5.886 202 (5.684) (96,6) Toplam (b) 296.112 190.277 562.818 420.313 177.134 (243.179) (57,9) c) Hizmetler ca)Ulaş.-haberleş. 14.268.226 16.000.278 27.082.875 34.156.918 29.646.497 (4.510.421) (13,2) cb)Ticaret 178.234 33.751 468.021 9.180 153.442 144.262 1.571,5 cc)Diğer hizmet - - 3.308 - - - - Toplam(c) 14.446.460 16.034.029 27.554.204 34.166.098 29.799.939 (4.366.159) (12,8) d) Mali kuruluşlar 16.066 21.116 85.463 122.678 37.734 (84.944) (69,2) Genel toplam 14.758.867 16.245.569 28.202.809 34.709.258 30.015.070 (4.694.188) (13,5) Çizelge: 44 – KİT’lerin sektörler itibarıyla hizmet alımları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a) Tarım 41.280 49.941 59.036 71.134 88.510 17.376 24,4 b) Sanayi: ba) Madencilik 356.439 500.548 549.374 677.984 697.791 19.807 2,9 bb) İmalat 230.377 267.326 277.654 308.410 358.272 49.862 16,2 bc) Enerji 739.825 773.182 727.176 880.283 467.902 (412.381) (46,8) Toplam (b) 1.326.641 1.541.056 1.554.204 1.866.677 1.523.965 (342.712) (18,4) c) Hizmetler: ca)Ulaş.-haberleş. 408.889 464.508 651.033 697.213 793.056 95.843 13,7 cb)Ticaret 118.222 154.388 115.530 139.466 140.138 672 0,5 cc)Diğer hizmet - - 24.701 41.737 75.448 33.711 80,8 Toplam(c) 527.111 618.896 791.264 878.416 1.008.642 130.226 14,8 d) Mali kuruluşlar 364.525 403.862 512.784 500.262 658.486 158.224 31,6 Genel toplam 2.259.557 2.613.755 2.917.288 3.316.489 3.279.603 (36.886) (1,1)

Genel Rapor • 2013 88 Çizelge: 45- 2013 yılında yüksek tutarlı alımı olan 25 kuruluş (Bin TL) Kuruluş Sektör 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % 1- BOTAŞ Ulaştırma 14.355.281 16.092.914 27.180.027 34.168.635 31.651.009 (2.517.626) (7,4) 2- TETAŞ (1) Enerji 9.287.646 11.135.288 11.594.486 14.342.376 22.589.925 8.247.549 57,5 3- EÜAŞ (Kons.) Enerji 5.007.440 4.908.170 6.171.760 7.777.890 5.605.895 (2.171.995) (27,9) 4- TMO Ticaret 3.078.626 1.083.334 970.960 1.251.621 2.487.782 1.236.161 98,8 5- TÜRKŞEKER İmalat 1.762.286 1.782.316 1.847.959 1.909.115 2.196.795 287.680 15,1 6- TPPD AŞ Ticaret - - 853.100 1.739.806 1.952.915 213.109 12,2 7- DMO Ticaret 735.416 1.016.127 1.567.227 1.518.514 1.582.842 64.328 4,2 8- TKİ Maden 769.066 718.535 990.012 953.239 1.029.488 76.249 8,0 9- TPAO Maden 440.014 310.387 716.028 525.178 976.398 451.220 85,9 10- ÇAY-KUR İmalat 577.652 627.533 788.040 861.459 961.884 100.425 11,7 11- TCDD (Kons.) (2) Ulaştırma 562.069 710.952 1.007.533 965.740 574.586 (391.154) (40,5) 12- ESK İmalat 199.667 538.531 382.676 472.458 420.427 (52.031) (11,0) 13- MKE İmalat 231.412 236.509 283.735 355.071 340.613 (14.458) (4,1) 14- TİGEM Tarım 84.384 108.449 147.010 177.961 199.022 21.061 11,8 15- Ziraat Bankası Bankacılık 63.480 92.405 127.588 163.906 190.101 26.195 16,0 16- Eti Maden İşlet. Maden 78.424 86.343 149.552 136.147 145.024 8.877 6,5 17- DHMİ Ulaştırma 33.093 34.782 40.347 100.935 118.791 17.856 17,7 18- TÜLOMSAŞ İmalat 34.792 46.807 93.270 94.982 110.718 15.736 16,6 19- TÜDEMSAŞ İmalat 42.940 57.112 66.300 52.149 91.645 39.496 75,7 20- TTK Maden 65.093 64.353 82.082 88.976 83.017 (5.959) (6,7) 21- TÜVASAŞ İmalat 30.293 92.182 191.885 196.032 51.045 (144.987) (74,0) 22- TEİAŞ Enerji 63.151 43.638 81.159 66.025 48.754 (17.271) (26,2) 23- PTT Haberleşme 25.047 45.607 34.967 43.102 37.992 (5.110) (11,9) 24- TURKSAT Haberleşme 17.804 21.028 51.676 51.634 26.535 (25.099) (48,6) 25- KEGM Ulaştırma 6.770 11.931 16.076 20.051 22.957 2.906 14,5 Toplam 37.551.846 39.865.233 55.435.455 68.033.002 73.496.160 5.463.158 8,0 (1) Sektör içinde kompanse edilen 9,5 milyar TL dahil. (2) İmalat sektöründe faaliyet gösteren 3 adet bağlı ortaklığa ait 253,4 milyon TL dahil. 2013 yılında KİT’lerin tüm mal alımları, önceki yıla göre %11,1 oranında 7,9 milyar TL azalarak 63,8 milyar TL’ye gerilemiştir. Azalış büyük ölçüde hava koşulları sebebiyle, BOTAŞ’ın doğalgaz ithalatının düşüş göstermesinden ve TEDAŞ’a ait Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Dicle, Vangölü, Anadolu Yakası, Toroslar ve Aras Elektrik Dağıtım Şirketleri’nin 2013 yılında alıcılarına devredilmesinden kaynaklanmıştır. KİT toplam alımlarının; %50,5’i ulaştırma haberleşme, %29,3’ü enerji sektöründe gerçekleşmiştir. Ulaştırma haberleşme sektörü içinde en büyük pay, KİT alımlarının 31,7 milyar TL’sini tek başına gerçekleştiren BOTAŞ’a aittir. Özelleştirmenin etkisiyle enerji sektöründeki alımların toplam alımlar içindeki payı 2013 yılında azalmıştır. Gruplar itibarıyla alımlarda; 2013 yılında tüm alım gruplarında düşüş görülmüştür. Toplam alımların %16,3’ünü oluşturan ilk madde ve malzeme alımları, ağırlıklı olarak imalat ve enerji sektöründe gerçekleştirilmiştir. Ulaştırma sektöründe yer alan BOTAŞ'ın doğal gaz ve LNG alımları ile enerji sektöründeki kuruluşların elektrik enerjisi alımlarının yüksek

Sayıştay 89 tutarlarda olması, toplam alımlarda ticari mal alımlarının payının yüksek olması sonucunu doğurmuştur. 2013 yılında KİT’lerin dış alımları, BOTAŞ’ın alımlarındaki düşüşün etkisiyle %13,5 oranında azalmıştır. Dış alımların 30 milyar TL tutarında %98,8’i ulaştırma sektöründe, 157 milyon TL tutarında %0,5’i de imalat sektöründe gerçekleşmiştir. TÜİK verilerine göre, 2013 yılında dış ticaret açığının 99,8 milyar Amerikan Doları düzeyinde olduğu dikkate alındığında, bu açıkta BOTAŞ tarafından gerçekleştirilen 29,6 milyar TL değerindeki doğal gaz ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatının önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. KİT’ler içinde en büyük alımı gerçekleştiren ilk 25 kuruluşun 2013 yılı alımlarına bakıldığında, 31,7 milyar TL ile BOTAŞ ilk sırada, sektör içi alımlar dahil 22,6 milyar TL ile TETAŞ ikinci sırada yer almıştır. Sektörler itibarıyla genel duruma bakıldığında; tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan TİGEM’in 2013 yılında gerçekleşen alımlar toplamı önceki yıla göre %11,8 oranında artarak 199 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarın 263 bin TL’si yurt dışı alımlara aittir. Sanayi sektörünün mal alımları önceki yıla göre %16,8 oranında artarak 25,1 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bu tutarın %8,9’u madencilik, %16,7’si imalat ve %74,4’ü enerji sektöründe gerçekleşmiştir. Madencilik sektörü alımları önceki yıla göre %31,1 oranında artarak 2,2 milyar TL seviyesine yükselmiştir. Sektör alımlarındaki yükseliş büyük ölçüde TPAO alımlarındaki 451 milyon TL’lik artıştan kaynaklanmıştır. Madencilik sektöründeki alımların; %46’sı TKİ, %44’ü TPAO, %6’sı Eti Maden İşletmeleri, %4’ü TTK tarafından gerçekleştirilmiştir. TKİ alımları 2013 yılında önceki döneme göre %8 oranında artarak 1.029 milyon TL tutarında gerçekleşmiştir. Toplam alım tutarının 214 milyon TL’si ilk madde malzeme, 815 milyon TL’si ticari kömür alımıdır. Satın alınan kömürün 4,8 milyon tonu rodövans sözleşmeleri kapsamında alınan kömür, 1 milyon tonu Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca fakir ailelere dağıtılmak üzere alınan kömür, 103 bin tonu ise diğer kömür alımlarıdır. TPAO’nun 2013 yılındaki alımları önceki yıla göre %86 oranında 451 milyon TL artarak 976 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket faaliyetlerinin artması sonucunda, dışarıdan alınan kimyevi madde, yağ ve boyalardaki 265 milyon TL’lik artış ile elektrikli ekipman ve madeni malzeme alımlarındaki artışlar, şirketin ve sektörün alım tutarının artmasına büyük rol oynamıştır. İmalat sektörü alımları, 2013 yılında %5,7 oranında artarak 4,2 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. İmalat sektöründeki alımların %52’sini T. Şeker Fabrikaları AŞ, %23’ünü ÇAY-KUR, %10’unu ESK, %8’ini MKE ve kalan %7’sini diğer kuruluşlar gerçekleştirmiştir. 2013 yılında 2,2 milyar TL'ye yükselen T. Şeker Fabrikaları AŞ alımlarının %82’si pancar alımlarından oluşmaktadır. Yıl içinde büyükbaş hayvan ithalatındaki azalış, ESK’nin alımlarının 2013 yılında %11 oranında düşmesine neden olmuştur. Enerji sektörü alımları, 2013 yılında 28,2 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup; 9,5 milyar TL tutarındaki sektör içi alımların düşülmesinden sonra nihai değer 18,7 milyar TL olmuştur. Net alım tutarının görülebilmesi için, EÜAŞ’da üretilen ve TETAŞ’a satılan elektrik enerjisinin tutarı toplam alımlardan düşülmüştür. Sektörde kamu payının özelleştirme

Genel Rapor • 2013 90 işlemleri sonucunda azalmış olması, 2013 yılı alımlarında düşüş gerçekleşmesine sebep olmuştur. 4046 sayılı Kanuna göre ihale işlemleri tamamlanan; Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Dicle, Vangölü, Anadolu Yakası, Toroslar ve Aras Elektrik Dağıtım Şirketleri, 01.01.2013 tarihinden itibaren tüzel kişilik kazanan perakende satış şirketleri ile birlikte 2013 yılında alıcılarına devredilmişlerdir. Böylece, TEDAŞ Genel Müdürlüğünün bünyesindeki dağıtım şirketlerinin tümü özelleştirilmiş bulunmaktadır. Hizmet sektörünün toplam mal alımları 2013 yılında önceki yıla göre %7,1 oranında azalarak 38,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarın %84,2’si oranında 32,2 milyar TL’si dış alımlara aittir. Hizmet sektörü alımlarının %84,2’si ulaştırma-haberleşme, %15,7’si ticaret ve %0,1’i diğer hizmetler sektöründe gerçekleşmiştir. Ulaştırma-haberleşme sektörü alımları, 2013 yılında %8,1 oranında 2,8 milyar TL azalarak 32,2 milyar TL’ye gerilemiştir. Sektör alımlarındaki azalış, büyük ölçüde BOTAŞ alımlarındaki 2,5 milyar TL’lik azalıştan kaynaklanmıştır. BOTAŞ alımlarının toplamı 2013 yılında 31,7 milyar TL düzeyinde olup, tamamına yakını yurt dışından alınan doğal gaz tutarına aittir. 2013 yılında ortalama sıcaklıklardaki yükselişler, doğalgaz ithalatının azalması sonucunu doğurmuştur. Ticaret sektörü alımları 2013 yılında %1,1 oranında artarak 6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Ticaret sektöründeki alımların %41’i TMO, %33’ü TPPD AŞ, %26’sı ise DMO tarafından gerçekleştirilmiştir. Önceki yıl sektör içinde gösterilen Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ, 2013 yılında özelleştirilmiş bulunmaktadır. TMO’nun alımları, 2013 yılında mısır ve buğday alımlarındaki artışların etkisiyle %98,8 oranında yükselmiştir. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren DMO’nun alımları, 2013 yılında 64 milyon TL artarak 1,6 milyar TL yükselmiştir. Türkiye’de kamu kurum ve kuruluşları adına merkezi tedarik hizmetlerini yürütme görevi Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğüne, kamu alımlarına ilişkin mevzuatı hazırlama ve 4734 sayılı Kanunda sayılan diğer işleri yürütme görevi ise Kamu İhale Kurumuna verilmiştir. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının DMO’dan alım yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. 2000’li yıllardan itibaren bütün dünyada, pek çok alanda işlemlerin elektronik ortamda yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş, bu durum kamu alımları dâhil pek çok işlemin birbiri ile bağlantılı olarak daha hızlı bir şekilde gerçekleştirmesi sonucunu ortaya koymuştur. Birçok ülkede alımlarda elektronik tedarik (e-tedarik) uygulamaları, etkin bir biçimde kullanılmaktadır. Elektronik yolla yapılan kamu alımları, müşterilere işlem süresinin kısaltılması ve kolaylaştırılması, maliyeti düşürmesi ve raporlama ve değerlendirme sistemiyle mal alım sürecinin kontrolünde şeffaflık sağlaması gibi avantajlar sunmaktadır. Kamu alımlarında elektronik tedarik uygulamalarının, zaman ve maliyet tasarrufu sağlaması, rekabetin artırılması, gerçek zamanlı teklif verme imkânı sağlaması, usulsüzlüklerin önüne geçilmesi gibi olumlu katkılar sağlayacağı dikkate alınarak; e-tedarik uygulamasına geçilmesi yönünde çalışmalar yapılması yararlı görülmektedir. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren TPPD AŞ; EPDK mevzuatı çerçevesinde satın aldığı akaryakıtı aynı mevzuat çerçevesinde dağıtarak, faaliyet sahasındaki müşteri ve bayilere satış hizmeti vermektedir. Şirketin 1,9 milyon TL olan alımlarının %96’sı akaryakıt alımına aittir. Akaryakıt taşımasında, Şirket tarafından ayrı ayrı yapılan ihaleler ile çok sayıda

Sayıştay 91 firmayla çalışılmakta, bu durum da nakliye firmalarının takip ve kontrolünü zorlaştırmaktadır. Akaryakıt taşımalarında karşılaşılan risklerin minimize edilmesi bakımından, çalışılan firma sayısının takip ve kontrole imkân verecek seviyeye düşürülmesi, kazanılan kamu ihalelerine bağlı olarak ihtiyaç duyulabilecek ilave kapasiteleri de karşılayabilecek bir taşıma sistemi oluşturulması hususu önem arz etmektedir. Mali kuruluşların alımları 2013 yılında %2 oranında artarak 221 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Alımların %93,2’si bankaların, kalan %6,8’i bankaların mali sektörde faaliyet gösteren bağlı şirketlerinin alımlarından oluşmuştur. Alımların artmasında T.C. Ziraat Bankası AŞ'nin geçen dönem 164 milyon TL olan alımlarının 2013 yılında 190 milyon TL’ye ve Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin 341 bin TL olan alımlarının 620 bin TL’ye yükselmesi rol oynamıştır. Bankaların alımları; genel olarak kırtasiye ve bilgisayar sarf malzemesi alımlarından oluşmaktadır. 2013 yılında kamu iktisadi teşebbüslerine ait hizmet alımları tutarı, geçen yıla göre %1,1 oranında azalışla 3.280 milyon TL’ye gerilemiştir. Azalışta TEDAŞ’a ait bağlı ortaklıkların tamamının 2013 yılında özelleştirilmiş olması etkili olmuştur. Enerji sektöründe hizmet alımları önceki yıla göre %46,8 oranında 412 milyon TL azalış göstermiştir. Hizmetler sektöründe yer alan kuruluşlar ile mali kuruluşlara ait alımlarda ise sırasıyla 130 milyon TL ve 158 milyon TL artış görülmüştür. 2013 yılında hizmetler sektörünün hizmet alımlarının 130 milyon TL yükseliş göstermesinde, PTT’nin hizmet alımlarının 55 milyon TL, Emlak Konut GYO’nun 34 milyon TL, TCDD’nin ise 19 milyon TL artış göstermesi etkili olmuştur. Emlak Konut GYO’nun kuruluşunun 60 ıncı yılı kapsamında 9,4 milyon TL, ikincil halka arz kapsamında da yıl içinde 14,1 milyon TL reklam ve tanıtım hizmeti alımı gerçekleşmiştir. Mali sektör hizmet alımlarının 2013 yılında 158 milyon TL artış göstermesinde ise, Halk Bankası’nda reklam ve tanıtım giderlerinin %50 oranında artışla 144,6 milyon TL’ye yükselmesi etkili olmuştur. KİT'lerde temizlik ve yemek gibi yardımcı hizmetlerin yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olarak başlatılan hizmet alımları yöntemi, zaman içinde işçi alımına getirilen kısıtlamalar nedeniyle yaygınlaşmış, son yıllarda esas faaliyet alanına giren birçok iş, hizmet alımı ile yürütülür hale gelmiştir. TPAO'da arama ve üretim alanı ile ilgili hizmet alımı gerçekleştirilmektedir. Eti Maden İşletmeleri’nde triyaj (ayıklama), öğütme, ambalajlama gibi bazı işler yüklenici personeli tarafından yapılmaktadır. Aynı şekilde TKİ'de kömür kriblaj (eleme), lavvar (yıkama) ve torbalama tesislerinde çalıştırma ve yer altı üretim işçiliği gibi bazı üretimle ilgili işler yüklenici personeli tarafından yapılmaktadır. KİT’lerde üçüncü kişilerden yapılan hizmet alımlarında, İş Kanunu’ndan doğan maddi yükümlülükler nedeniyle ortaya çıkan hukuki ihtilaflarda, son yıllarda kuruluşlar aleyhine verilen yargı kararlarının sürekli artması, kalıcı ve köklü çözümün sağlanması için yasal bir düzenlemenin yapılması gereğini ortaya koymaktadır. Üretim alanındaki hizmet alımlarında, iş yerlerinde öngörülen güvenlik tedbirlerinin alınmamış olmasının sonucunda ortaya çıkan iş kazaları, hizmet alımının ve öngörülen üretimlerin gerçekleştirilmesinin önünde engel teşkil etmektedir.

Genel Rapor • 2013 92 2- Üretim: Bu bölümde KİT üretimleri; tarım sektörü, sanayi sektörü, hizmetler sektörü ve mali kuruluşlar başlıkları altında incelenmiştir. a) İşletmeci kuruluşlar: aa) Tarım sektörü: KİT’lerin başlıca tarımsal mallar üretimi 46 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 46 - KİT’lerin başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi Ürün cinsi Birim 2009 2010 2011 2012 2013 2012'e göre fark Türkiye 2013 yılı üretimi içindeki KİT payı %Miktar % Buğday Bin ton 179 219 278 260 357 97 37,3 1,62 Arpa Bin ton 26 19 26 17 26 9 52,9 0,33 Silaj mısır (yem) Bin ton 114 108 118 116 145 29 25,0 0,81 Yonca (kuru ot) Bin ton 20 20 20 20 23 3 15,0 - Buzağı Baş 7.336 8.128 6.044 9.260 8.088 (1.172) (12,7) - Kuzu Baş 74.118 60.068 54.061 55.655 62.098 6.443 11,6 - Tay Baş 290 316 299 297 311 14 4,7 - KİT’ler içinde esas faaliyet alanı tarım olan ve tarım sektöründe tek KİT durumunda bulunan TİGEM, Türkiye’nin bitkisel ve hayvansal üretimini artırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla yetiştirdiği tohumluk, fidan, fide ve benzerleri ile ürettiği damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirmek, tarım teknolojisi, girdi kullanımı ve ıslahı konularında öncülük ve öğreticilik yapmaktadır. TİGEM bu faaliyetleri sırasında tarımsal üretimde de bulunmaktadır. TİGEM, Ana Statü ile kendine verilmiş olan görevleri 36 işletmesi ile yürütmektedir. Yapısal sorunları nedeniyle kârlı ve verimli olarak çalıştırılamayan tarım işletmelerinin tasfiye edilerek, işletme hakkının TİGEM’in amaç ve faaliyetleri doğrultusunda kullanılmak üzere devri veya kiralanması hususunda 04.07.2003 tarih ve 2003/T-13 sayılı YPK kararı alınmıştır 2013 yılı itibarıyla, söz konusu 36 adet tarım işletmesinden, 16 adedi uzun süreli kiralama, 1 adedi kısmi kiralama ve 2 adedi de iştirak şeklinde olup, kısmi kiralama yapılmış tarım işletmesi ile birlikte 18 adet tarım işletmesinde üretim faaliyetlerini sürdürmüştür. 2013 yılı toplam buğday üretimi önceki yıla göre %37,3 oranında artarak 357 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Dünya’da geçen yıla göre buğday üretimi %5,67 oranında artarak 713,2 milyon tona, Türkiye’de ise %9,7 oranında artarak 22,1 milyon tona yükselmiştir. 2013 yılı dünya buğday üretiminde Türkiye’nin payı %3,1, TİGEM’in payı ise %0,05 olarak gerçekleşmiştir.

Sayıştay 93 TİGEM’in 2013 yılında buğday verimi bir önceki yıla göre %20 artışla ve dünya ortalamasının üzerinde 344,7 kg/da olarak gerçekleşirken, Türkiye ortalama buğday verimi 284 kg/da olarak dünya ortalamasının gerisinde kalmıştır. 2013 yılında arpa üretimi geçen yıla göre % 53 oranında artarak26 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin yıllık 250 bin ton arpa tohumluğuna ihtiyacı bulunmaktadır. Ancak TİGEM’in üretimi bu ihtiyacı karşılamaya kâfi gelmemektedir. Arpa, yem ve bira sanayinin önemli bir ham maddesidir. Bu sebeple söz konusu sanayinin talep ettiği kalite ve özelliğe sahip üretimin yapılabilmesi için mutlaka nitelikli tohumluk kullanılması gerekli görülmektedir. Türkiye’de hayvancılığın gelişmesi, alınacak birçok mali ve teknik tedbirin yanı sıra üstün nitelikli damızlık temini ile yakından ilgilidir. TİGEM hayvancılık yaparak et ve süt üreten bir kuruluştan ziyade hayvan üretiminde girdi olarak kullanılan damızlık üretimi yapmaktadır. Türkiye hayvancılığının gelişmesinde TİGEM tarafından yetiştirilen damızlıkların önemi büyüktür. 2013 yılı sonu itibarıyla TİGEM’e bağlı 18 işletmede hayvancılıkla ilgili faaliyetler sürdürülmüştür. Bu işletmelerin 12’sinde sığırcılık, 9’unda koyunculuk, 2’sinde keçicilik, 3’ünde atçılık, 2’sinde kangal köpekçiliği, 2’sinde ceylan yetiştiriciliği faaliyetleri yapılmaktadır. 2013 yılında önceki yıla göre buzağı üretimi %12,7 oranında azalırken, kuzu üretimi %11,6, tay üretimi %4,7 oranlarında artmıştır. ab) Sanayi sektörü: (1) Madencilik: KİT’lerin birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi 47 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 47 -KİT’lerin başlıca birincil enerji kaynakları ve metal dışı maden üretimi Birincil enerji kaynakları Birim 2009 2010 2011 2012 2013 2012'e göre fark Türkiye 2013 yılı üretimi içindeki KİT payı % Miktar % Taşkömürü (tuvenan) Bin Ton 2.833 2.727 2.607 2.441 2.191 (250) (10,2) 79 Linyit Kömürü (tuvenan) Bin Ton 72.370 65.128 67.717 63.343 47.231 (16.112) (25,4) 78 Ham petrol Bin Ton 1.818 1.863 1.780 1.710 1.809 99 5,8 73 Doğalgaz Milyon m³ 277 261 319 340 308 (32) (9,4) 55 Tinkal (Konsantre) Bin ton 791 1.045 740 666 131 (535) (80) 100 Üleksit (Konsantre) Bin ton 55 105 176 214 193 (21) (10) 100 Kolemanit (Konsantre) Bin ton 1.119 1.219 1.213 1.345 1.457 112 8,3 100

Genel Rapor • 2013 94 Dünya fosil yakıt rezervinin, petrol eşdeğeri olarak %74’ünü kömür, %13’ünü petrol ve %13’ünü doğal gaz oluşturmaktadır. 2013 yılı itibarıyla Türkiye’de toplam 13,5 milyar ton toplam kömür rezervinin, 12,2 milyar tonu linyit, 1,3 milyar tonu ise taşkömürüdür. Dünya birincil enerji tüketimine türler bazında dağılımına bakıldığında; %37 ile petrol, %27 ile kömür, %24 ile doğal gaz, %6 ile hidro-elektrik ve %6 ile nükleer yer almaktadır. Ülkemizde kamu eliyle linyit kömürü üretimi TKİ ve EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmektedir. TKİ 2013 yılında üretim faaliyetlerini 4 müessese ve 4 işletmesinde sürdürmüş olup, tuvenan (işlenmemiş) linyit kömürü üretimi bir önceki yıla göre %25,4 azalışla 47,2 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. TKİ genelinde yıl içerisinde yapılmış olan kömür üretiminin düşük oranlarda gerçekleşmesi, pazar yetersizliği, EÜAŞ’a ait Çöllolar maden sahasında meydana gelen heyelanlar nedeniyle bu sahada madencilik faaliyetinin durdurulması, havzadaki EÜAŞ’a bağlı santrallerde oluşan kaza ve arızalar sebebiyle enerji santrallerinin yetersiz miktarlarda kömür talep etmesinden kaynaklanmıştır. TKİ’nin satılabilir kömür üretiminin yaklaşık %68’lik bölümü termik santrallerin kömür talebinin karşılanmasında kullanılmış iken %32’lik bölümü piyasanın ihtiyacının karşılanmasında kullanılmıştır. EÜAŞ tarafından Afşin-Elbistan Linyit Havzasındaki Kışlaköy ve Çöllolar sahalarında kömür üretimi yapılmaktadır. Ancak 06.02.2011 ve 10.02.2011 tarihlerinde meydana gelen heyelanların sonrasında Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 15.02.2011 tarihinde Çöllolar sahasındaki madencilik faaliyetleri durdurulmuştur. EÜAŞ’ın Afşin- Elbistan A ve B olmak üzere her iki santralinin kömür ihtiyacı, Afşin Elbistan Linyitleri İşletmesi tarafından işletilen ve yıllık proje üretim kapasitesi 18,6 milyon ton olarak belirlenmiş olan Kışlaköy sahasından karşılanmaktadır.
ÖYK’nın 26.08.2013 tarih ve 2013/146 sayılı kararı ve 26.08.2013 tarih ve 2013/148 sayılı kararları ile TKİ’ye bağlı Güney Ege Linyitleri İşletmesi Müessesesi ve Müesseseye bağlı Yeniköy Linyitleri İşletmesi uhdesindeki maden ruhsatlarının EÜAŞ’ın bağlı ortaklıklarından YEAŞ’a devri ile 26.08.2013 tarihinden itibaren YEAŞ bünyesinde madencilik faaliyetleri de yürütülmeye başlanmıştır. 26.08.2013 tarihinden 2013 yılı sonuna kadar geçen süreçte Güney Ege Linyitleri İşletmesine bağlı ocaklarda 1,3 milyon ton ve Yeniköy Linyitleri İşletmesine bağlı ocaklarda 2,7 milyon ton olmak üzere toplam 4 milyon ton tuvenan kömür üretimi yapılmıştır. 2013 yılında EÜAŞ’a ait ruhsat sahalarından 17,8 milyon ton program değerine karşılık YEAŞ üretimi hariç 21 milyon ton linyit kömürü üretimi yapılmıştır. EÜAŞ’ın 2013 yılı toplam tuvenan linyit kömürü üretimi 25 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. TTK 2013 yılında üretim faaliyetlerini 5 müessesesinde sürdürmüş ve 2012 yılına göre tuvenan taş kömürü üretimi %10 oranında azalma ile 2,2 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Üretimin son üç senedir program hedeflerinden %25-%28 oranlarında düşük gerçekleşmesinde, müesseselerde yaşanan grizu kazası, degaj olayları ve ocak yangınları gibi olumsuzlukların yanı sıra, üretimin tamamen insan gücüne dayalı olmasına rağmen iş gücü yetersizliği etken olmuştur. 2013 yılında Türkiye toplam tuvenan kömür üretimi, linyit ve taşkömürü olarak 63,5 milyon ton olurken, bunun 60,7 milyon tonu linyit, 2,8 milyon tonu da taşkömürü üretimine aittir. 2013 yılında Türkiye genelindeki linyit kömürü üretiminin %37’si TKİ, %41’i EÜAŞ, taşkömürü üretiminin %79’u TTK, ham petrol üretiminin %73’ü ve doğal gaz üretiminin %55’i TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir.

Sayıştay 95 TPAO’nun ham petrol üretimi, 2013 yılında önceki yıla göre %5,8 oranında artarak 1,8 milyon ton olarak gerçekleşirken, doğal gaz üretimi %9,4 oranında azalarak 308 milyon Sm³ olmuştur. Türkiye dünya bor rezervinin %73’üne yakın bir kısmına sahiptir. 2013 yılında dünya bor üretiminin %47’sini Türkiye gerçekleştirmiştir. Eti Maden İşletmeleri bor madeni üretiminde Türkiye’de tekel konumundadır. Eti Maden İşletmeleri bor satışında da dünya lideri olup, satışlarının %97 oranındaki bölümü yurt dışına yapılmıştır. 2013 yılı bor minerallerinden olan tinkal üretimi bir önceki yıla göre %80 oranında azalmıştır. Bor türevleri tesislerinde tuvenan cevherden ürün elde edilmesini sağlayan ‘Çözme (Olukları) Üniteleri’nin devreye alınmasıyla birlikte konsantre tinkale olan ihtiyaç süreç içinde azalma göstermiştir. 1975 yılında 60 bin ton olarak başlayan konsantre tinkal üretimi 1990’da 552 bin tona, 2010 yılında 1 milyon tona çıkmış, boraks pentahidrat tesislerinde çözme oluklarının (tek kademede penta üretim tesislerinin) devreye girmesiyle azalan ihtiyaç doğrultusunda 2011’de 740 bin tona, 2012 yılında 666 bin tona düşmüş, 2013 yılında 13.06.2013 tarihine kadar 2 üniteden oluşan tesisin 1 ünitesinde çalışılarak sadece 131 bin ton konsantre tinkal üretimi yapılmış ve aynı tarih itibarıyla yıkama ünitesi faaliyetlerine son verilmiştir. 2) İmalat sanayii sektörü: KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara mallar ve yatırım malları üretimi 48 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 96 Çizelge: 48 -KİT’lerin başlıca tüketim malları, ara malları ve yatırım malları üretimi Tüketim malları Birim 2009 2010 2011 2012 2013 2012'e göre fark Türkiye 2013 yılı üretimi içindeki Miktar % KİT payı % 1-Tüketim malları: a)Gıda maddeleri -Et ve et ürünleri Kırmızı et (gövde et) Ton 14.284 29.561 20.251 26.364 21.887 (4.477) (17,0) 2,2 Kanatlı (beyaz) et Ton 4.889 3.828 2.973 254 - (254) (100,0) - -Süt: Küçükbaş (koyun) Ton 3.209 3.426 2.903 2.812 3.091 279 9,9 0,3 Büyükbaş (inek) Ton 40.623 43.650 34.454 43.474 54.511 11.037 25,4 0,3 -Çay (paketli) Ton 106.908 123.155 106.774 120.460 129.875 9.415 7,8 61,0 -Şeker Bin ton 1.370 1.260 1.215 1.170 1.295 125 10,7 56,7 b)Dokuma ve giyim
ürünleri: -Halı m2 6.159 2.818 - - - - - - c)Diğer -Gaz maskesi Adet 12.942 13.682 8.354 18.133 23.055 4.922 27,1 100 -Kiremit Bin adet 2.015 2.559 1.201 1.430 1.089 (341) (23,8) - 2-Ara mallar: -İspirto (alkol) Bin lt 4.800 6.560 5.190 5.200 6.400 1.200 23,1 - -Morfin hidrat Ton 126 114 123 123 119 (4) (3) 100 -Boraks (DH:dekahidrat) Bin ton 88 147 179 158 145 (13) (8,2) 100 -Borik asit Ton 185 215 326 323 257 (66) (20,4) 100 -Boraks (PH:pentahidrat) Bin ton 491 700 845 863 799 (64) (7,4) 100 -Karboksimetil selüloz Ton 3.009 2.744 1.442 - - - - - 3-Yatırım malları: a)Madeni eşya üretimi: -Metal yapı malzemesi Ton 1.891 1.497 1.668 1.433 1.617 184 12,8 - b)Meslek, bilim, ölçü kontrol ve optik donatımı üretimi: -Kesici Adet 180 302 71 12 22 10 83,3 - -Ayırıcı Adet 73 340 3 4 776 772 19.300,0 - c)Demiryolu taşıtları: -Lokomotif Adet 15 - 1 5 3 (2) (40,0) 100 -Yolcu vagonu Adet 87 40 153 120 125 5 4,2 100 -Yük vagonu Adet 847 702 829 873 804 (69) (7,9) 100 Kırmızı ve beyaz et üretimi ESK’nın faaliyetleri içerisinde yer almaktadır. ESK 2013 yılında faaliyetlerini; büyükbaş ve küçükbaş hayvan kesiminin yapıldığı 8 adet kırmızı et kombinasında sürdürmüştür. Söz konusu kombinalarda üretim kapasiteleri kırmızı et için 143,1 bin ton/yıldır. 2013 yılında geçen yıla göre %17 oranında azalma ile 21,9 bin ton kırmızı et üretimi gerçekleştirilirken, beyaz et üretimi yapılmamıştır. ESK’nın Sincan Kombinasında beyaz et üretiminden çekilmesi sonrasında 2013 yılında beyaz et üretimi

Sayıştay 97 yapılmamış, kurum tarafından tavuk eti piyasadan temin ederek satılmaktadır. Kuruma bağlı kombinaların kesim ve üretim kapasiteleri dikkate alındığında, kapasite kullanım oranlarının; büyükbaş hayvanda % 15, küçükbaş hayvanda % 1 düzeyinde gerçekleştiği görülmektedir. KİT’lerde çay üretimi; 2013 yılında 45 adet tasnifli kuru çay ve 2 adet paketleme fabrikasına sahip Çay-Kur tarafından gerçekleştirilmiştir. Tasnifli kuru çay fabrikalarının 32’si Rize, 8’i Trabzon, 4’ü Artvin ve 1’ide Giresun’da bulunmaktadır. 2013 yılında 45 adet fabrikada 7.075 ton/gün kapasite ile 130 bin ton paketli çay üretimi gerçekleştirilmiştir. T. Şeker Fabrikaları AŞ 2013 yılı faaliyetlerini; 25 şeker fabrikası, 4 alkol fabrikası, 5 makine fabrikası, Ankara Elektromekanik Aygıtlar Fabrikası ve Tohum İşleme Fabrikası ile gerçekleştirmiştir. Türkiye’de pancar şekeri üretimi, T. Şeker Fabrikaları AŞ’ye ait 25 adet ve özel sektöre ait 8 adet olmak üzere toplam 33 fabrikada yapılmaktadır. Türkiye’de kurulu şeker üretim kapasitesi 4,1 milyon ton/yıl olup, bunun; 3,1 milyon tonu pancar şekeri, 990 bin tonu nişasta bazlı şeker üreten tesislere aittir. Sektördeki pancar şekeri kurulu kapasitesi 2009-2013 döneminde 3,1 milyon ton değerinde sabit kalmıştır. Türkiye üretiminin %56,7’sini oluşturan T. Şeker Fabrikaları’nın üretimi önceki yıla göre %10,7 oranında artış göstermiştir. MKE, Milli Savunma Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığının taleplerini karşılamakta olup, 2013 yılında gaz maskesi üretimi bir önceki yıla göre %27 oranında artmıştır. Perlitli beton kiremit üretimi yapan, özelleştirme kapsam ve programında bulunan Doğusan Boru San. ve Tic. AŞ tarafından 2013 yılında önceki yıla göre %23,8 oranında azalma ve %8,6 kapasite oranı ile 1.089 bin adet kiremit üretilmiştir. Ara malı olarak kullanılmak üzere alkol (ispirto) üretimi Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu kuruluşa bağlı Erzurum, Eskişehir, Malatya ve Turhal şeker fabrikaları bünyesinde alkol fabrikaları bulunmaktadır. Alkol üretimi, şeker üretim sürecinin son aşamasında elde edilen melastan gerçekleştirilmektedir. Melasın bünyesinde bulunan yaklaşık %50 oranındaki şeker teknolojik olarak geri kazanılamadığı için melas şurubu alkol, yem ve maya üretiminde kullanılmaktadır. Fabrikaların yıllık alkol üretim kapasitesi 57,6 milyon litredir. Talep azlığı ve diğer 3 fabrikanın çevre sorunları nedeniyle üretimin tamamı Eskişehir fabrikasında gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında alkol üretimi geçen yıla göre %23,1 oranında artarak 6,4 milyon litre olarak gerçekleşmiş, kapasite kullanım oranı %11olmuştur. Morfin, TMO’nun 26.000 ton çizilmemiş haşhaş kapsülü işleme kapasitesine sahip Bolvadin Afyon Alkoloidleri fabrikasında üretilmektedir. Üretilen morfin ve türevleri, yurtiçi ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra %95’i tıbbi amaçlı olarak ihraç edilmektedir. 2013 yılında işlenen haşhaş kapsülünün %0,413’ü oranında morfin ihtiva ettiği ve yurt dışı piyasada yer alan diğer ülkelerde bunun 5 katı olarak % 2 seviyesine kadar çıktığı dikkate alındığında, bu konuda alınacak daha çok mesafe bulunduğu anlaşılmaktadır. Kapasite kullanım oranı kapsüle göre %108, morfine göre %104 oranında olmuştur. Boraks ve borik asit üretimi Eti Maden İşletmeleri tarafından gerçekleştirilmektedir. Borik asit piyasasındaki daralmanın sonucu olarak stokların artması neticesinde geçen yıla göre %20 daha az Borik asit üretimi yapılmıştır.

Genel Rapor • 2013 98 Şeker Fabrikaları AŞ’nin Afyon, Ankara, Eskişehir, Erzincan ve Turhal’da olmak üzere 5 adet makine fabrikası ile Ankara’da bir adet Elektromekanik aygıtlar fabrikası bulunmaktadır. 2013 yılında önceki yıla göre %12,8 oranında artarak toplam 1.617 ton çelik konstrüksiyon imal edilmiştir. TEMSAN’ın Ankara’da Orta ve Yüksek Gerilim Kesici ve Ayırıcı Fabrikası ve Diyarbakır’da Su Türbini ve Jeneratör Fabrikası olmak üzere iki fabrikası bulunmaktadır. Elektrik üretim ve dağıtımında kullanılan kesici ve ayırıcılar, su türbini, jeneratör, elektrik motoru gibi imalatlar ve ayrıca hidroelektrik santraller kurmakta ve işletmektedir. 2013 yılında %1,5 kapasite kullanım oranı ile 22 adet kesici, %38 kapasite kullanım oranı ile 776 adet ayırıcı üretimi gerçekleştirilmiştir. TCDD’nin bağlı ortaklıkları olan TÜDEMSAŞ yük vagonu yapımı ve onarımı, TÜLOMSAŞ lokomotif ve yük vagonu yapımı ile bakım ve onarımı, TÜVASAŞ yolcu vagonu yapım ve onarımı alanlarında faaliyet göstermektedir. 2013 yılında 3 adet lokomotif üretimi gerçekleştirilmiş olup, TÜLOMSAŞ tarafından 174 adet, TÜDEMSAŞ tarafından 630 adet yük vagonu, TÜVASAŞ tarafından 125 adet yolcu vagonu imal edilmiştir. 2013 yılında çıkarılan “6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun” la, Türkiye’de yeni bir dönem başlamış; sektör rekabete açılmıştır. Anılan Kanunla TCDD, altyapı işletmecisi olarak ve İDT statüsünde yapılandırılırken; demiryolu tren işletmecisi olarak “TCDD Taşımacılık Anonim Şirketi” unvanıyla yeni bir şirket kurulması öngörülmüştür. Söz konusu düzenlemeye uygun yapılanma çalışmaları halen devam etmektedir. 3) Enerji (ikincil enerji) sektörü: KİT’lerin ikincil enerji kaynağı üretimi 49 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 49 -İkincil enerji kaynakları
2012'e göre fark Türkiye İkincil enerji Birim 2009 2010 2011 2012 2013 2013 yılı üretimi içindeki KİT payı
Miktar % % Elektrik (Brüt) GWh 89.454 95.532 92.351 90.823 77.352 (13.471) (14,8) 32,2 Türkiye’nin elektrik enerjisi kurulu gücü, son 10 yıllık periyotta yıllık ortalama %7 oranında artarak, 2004 yılında 38.844 MW iken 2013 yılında 64.008 MW seviyesine ulaşmıştır. Bu dönemde toplam kurulu güç içindeki termik tesislerin payı %65,6’dan %60,4’e düşerken, hidrolik tesislerin payı %34,3’den %34,8’e, %0,1 seviyesinde olan jeotermal ve rüzgâr tesislerinin payı ise %4,8’e yükselmiştir. Türkiye’nin 2013 yılı elektrik enerjisi kurulu gücü 2012 yılına göre %12,2 oranında artarak 64.008 MW olarak gerçekleşmiş olup, bunun %37,2’si oranında 23.781 MW’ı EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına aittir. EÜAŞ kurulu gücünün %45,6’sı (10.863 MW) termik, %54,4’ü (12.918 MW) hidroelektrik santrallere aittir. 10.863 MW olan EÜAŞ termik kurulu gücünün 6.704 MW ile

Sayıştay 99 %61,7’sini kömür yakıtlı santraller, 3.779 MW ile %34,8’sini doğal gaz yakıtlı santraller, 381 MW ile %3,5’ini sıvı yakıtlı santraller oluşturmaktadır. EÜAŞ bünyesindeki santrallerde 2013 yılında elektrik üretimi %14,8 oranında azalma ile brüt 77.352 GWh olmuştur. EÜAŞ yapmış olduğu bu üretimle Türkiye’de üretilen brüt 240.154 GWh’lik toplam elektrik enerjisinin %32,2’sini karşılamıştır. Üretimdeki düşüş büyük oranda, EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarının toplam kurulu güç içindeki payı önceki yıl %44,3 iken, özelleştirmelerin etkisiyle cari yılda %37,2 seviyesine düşmesinden kaynaklanmaktadır. 2013 yılı EÜAŞ toplam brüt elektrik üretiminin 39.470 GWh’si (%51) hidroelektrik, 37.882 GWh’si (%49) da termik santrallerden gerçekleştirilmiştir. Türkiye’de üretilen elektrik enerjisinin %66,6’sı ise; 3.421 MW kurulu güce sahip otoprodüktörler, 6.102 MW kurulu güce sahip “Yap-İşlet Santralleri”, 2.336 MW kurulu güce sahip “Yap-İşlet- Devret Santralleri”, 27.429 MW kurulu güce sahip serbest üretim şirketleri ve 938 MW kurulu güce sahip işletme hakkı gerçek ve tüzel kişilere devredilen santraller tarafından üretilmiştir. 2013 yılı Türkiye üretiminin kuruluşlara dağılımında; %32,21’i EÜAŞ’a, %36,16’sı serbest üretim şirketlerine, %18,42’si yap-işlet, %5,62’si yap-işlet-devret modeliyle çalışan üreticilere, %5,44’ü otoprodüktörlere, %2,15’i işletme hakkı devredilen santrallere aittir. ac) Hizmetler sektörü: (1) Ulaştırma-haberleşme: KİT’lerin ulaştırma ve haberleşme sektöründeki başlıca üretimleri 50 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 100 Çizelge: 50 –KİT’lerin başlıca ulaştırma ve haberleşme hizmetleri üretimi Ulaştırma hizmetleri Birim 2009 2010 2011 2012 2013 Türkiye 2012'e göre fark 2013 yılı üretimi içindeki KİT payı Miktar % % 1-Ulaştırma hizmetleri: a)Demiryolu: -Yolcu taşıma Milyon yolcu km 5.374 5.491 5.882 4.598 3.775 (823) (17,9) 100 -Yük taşıma Milyon ton km 10.164 11.300 11.303 11.223 11.177 (46) (0,4) 100 b)Denizyolu: -Gemi kurtarma Adet 15 18 12 13 15 2 15,4 - c)Petrol ve doğalgaz taşıma: -Doğal gaz Milyon Sm³ 35.998 38.187 43.828 46.773 46.534 (239) (0,5) 100 -Ham petrol (boru hattı) Milyon ton/yıl 28 25 27 24 25 1 4,2 100 2-Haberleşme hizmetleri: a)Posta hizmetleri: -Mektup (1) Milyon adet 1.090 1.034 1.009 1.019 959 (60) (5,9) 100 -Kargo/APG/KKTG/Kurye(2) Milyon adet 10,9 16 36 39 42 3 7,7 - -Havale Milyon adet 35,3 37,3 39,9 55,0 70,0 15 27,3 - b)Telekomünikasyon hizmetleri: -Telgraf (yurt içi) Bin adet 1.142 973 727 846 747 (99) (11,7) 100 -Kablo-TV abonesi Bin adet 1.141 1.230 1.261 1.251 1.182 (69,0) (5,5) 100 (1)2009-2010 yılı değerlerine acele posta gönderi sayıları dahildir. (2)2009-2010 yılı değerleri sadece koli sayılarını içerir. Ulaştırma sektöründe demiryolu taşımacılığı Türkiye’de TCDD tarafından gerçekleştirilmektedir. 2013 yılında demiryolu ile 46,4 milyon kişi taşınmış ve bu yolcuların taşındığı mesafe 3,8 milyar yolcu/km olmuştur. Yolcuların %55 oranında 25,4 milyon kişisi banliyö, %45 oranında 21 milyon kişisi ana hat yolcusudur. Anahat yolcularının 4,2 milyon kişisini, Ankara-Eskişehir-Ankara, Ankara-Konya-Ankara ve Konya-Eskişehir-Konya arasında YHT ile taşınan yolcular oluşturmaktadır. YHT ile taşınan yolcu sayısında 2012 yılına göre % 25,6 oranında artış kaydedilmiştir. 2013 yılında geçen yıla göre, ana hat yolcu taşımalarında %5 oranında artma, banliyö yolcu taşımalarında ise %49 oranında azalma meydana gelmiştir. Banliyö hatlarında yolcu kaybının oluşmasında bu hatların devam etmekte olan yol yapım ve onarım çalışmaları nedeniyle kapatılmasının önemli etkisi bulunmaktadır. Türkiye’deki hava meydanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin sağlanması, hava trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının kurulması ve işletilmesi görevi DHMİ tarafından yürütülmektedir. 2013 yılında DHMİ tarafından işletilen 47 adet havalimanına inen-kalkan toplam uçak sayısı, geçen yıla göre %10,9 oranında artış göstererek 1.063 bin adete, yolcu sayısı ise %12,9 oranında artış göstererek 130.425 bin kişiye ulaşmıştır. 2013 yılında önceki yıla göre; uçak trafiğinde iç hatlarda %13 ve dış hatlarda %8,5 oranında; yolcu trafiğinde ise iç hatlarda %16,4 ve dış hatlarda %9,7 oranında artış meydana gelmiştir.

Sayıştay 101 DHMİ, Türkiye’deki hava meydanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin sağlanması, hava trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının kurulması ve işletilmesi görevinin yanı sıra, YİD modeli ile havalimanları yaptırabilmektedir. Bu kapsamda, 2013 yılında İstanbul Yeni Havalimanının ihalesi yapılmıştır. Söz konusu havalimanı, ilk etabının en geç 42 ayda tamamlanarak işletmeye verilmesi suretiyle 25 yıllık işletme süresi için 22.152 Milyon Avro+ KDV bedelle ihale edilmiş ve 19.11.2013 tarihinde uygulama sözleşmesi imzalanmıştır. Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri 2013 yılında; 549 adet seyir yardımcısı ile 416 adet yardımcı tesis, 449 adet fener, 11 adet sis düdüğü, 93 adet ışıklı-ışıksız şamandıra, 21 adet racon, 7 adet alamet bıkın ile kıyı emniyeti hizmetini, 16 adet kurtarma gemisi, 2 adet yangın söndürme römorkörü ve 16 adet tahlisiye (can kurtarma) botu ile kurtarma hizmetlerini yürütmüş, 15 adet gemiye kurtarma yardımı hizmeti vermiştir. 2013 yılında kılavuzluk hizmeti verilen toplam gemi sayısı 55.060 adet olmuştur. BOTAŞ, yerli ve yabancı menşeli ham petrolün borularla taşınması yanında, sıvılaştırılmış doğal gaz ve boru gazının satın alınması, yurt içinde taşınması ve ana müşterilere satılması faaliyetlerini yerine getirmektedir. Haberleşme sektöründe posta hizmetleri, PTT tarafından yürütülmektedir. PTT işyeri sayısı 2013 yılı sonunda 1.096 adet merkez, 2.339 adet şube ve 1.087 adet acente olmak üzere toplam 4.522 adet olarak gerçekleşmiştir. Gerek elektronik postanın, gerekse özel kargo ve koli şirketleri ile bankacılık hizmetlerinin gelişmesi, posta hizmetlerinde ana hizmet gurubu olarak kabul edilen mektup postası, koli, havale ve çek hizmetlerinin rekabet ortamına girmesine neden olmuştur. Telgraf hizmetleri ise teknolojik ve ekonomik önemini büyük ölçüde yitirerek en düşük seviyeye inmiştir. Acele posta gönderileri istikrarlı bir şekilde artmaktadır. 2013 yılında havale işlem sayısı, önceki yıla göre %35,7 oranında artış göstererek 70 milyon adet olarak gerçekleşmiştir. 31.12.2010 tarihinde PTT ile Karayolları Genel Müdürlüğü arasında ücretli geçiş yapılan yollarda Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) ve Kartlı Geçiş Sistemi (KGS) dışında daha hızlı ve ekonomik bir model olarak öngörülen Hızlı Geçiş Sistemi 17.09.2012 tarihinde ülke çapında hizmete sunulmuştur. HGS ürün satış işlemlerinin yapılması amacıyla otoyollar üzerinde açılan PTT şube ve acente sayısı yıl sonunda 29 adet olmuştur. 2013 yılı itibarıyla PTT aracılığıyla 3,7 milyon adet, protokol imzalanan bankalar aracılığıyla da 1,9 milyon adet HGS ürünü satışı gerçekleştirilmiştir. Türkiye’de uydu haberleşme hizmetleri 22.07.2004 tarihinden itibaren TÜRKSAT tarafından yürütülmektedir. Yapılan yasal düzenlemelerle Şirkete kablo TV şebekesinin işletilmesi ve e-Devlet Kapısının kurulması görevleri de verilmiştir. Şirket, sahibi olduğu uydularda kapasite kullanım oranlarında önemli artışlar sağlamış, Türksat-3A uydusunu hizmete vermiş, Türksat-4A ve Türksat-4B uydularını hizmete verme çalışmalarını son aşamaya getirmiştir. (2) Ticaret sektörü: KİT’lerin ticaret sektöründeki başlıca üretimleri 51 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 102 Çizelge: 51 –KİT’lerin başlıca ticaret sektörü üretimi Ticaret ürünleri Birim 2009 2010 2011 2012 2013 Türkiye 2012'e göre fark 2013 yılı üretimi içindeki KİT payı Miktar % % 1-Kırtasiye ürünleri: -Klasör Milyon ad. 2,1 2,2 2 2,3 1,5 (0,8) (34,8) -
-Toplu iğne Ton 11 8,8 7,5 1,7 2,1 0,4 23,5 - -Ataş Milyon ad. 62,8 41,3 57,6 39,1 50 10,9 27,9 - 2-İlaç endüstrisi ürünleri: -Morfin hidrat Ton 126 114 123 123 119 (4,0) (3,3) - Kamu kuruluşlarının ihtiyaç duydukları malzemelerin tek elden, topluca, zamanında, istenilen kalitede ve uygun fiyatlarla temini DMO tarafından yürütülmektedir. DMO faaliyetlerini 7 Bölge Müdürlüğü, 4 İrtibat Bürosu ve Basım İşletmesi Müdürlüğü ile sürdürmektedir. İstanbul Basım İşletmesinde müşterilerin basılı evrak ihtiyaçlarının karşılanması yanında klasör, toplu iğne, ataş ve zarf üretimi gerçekleştirilmektedir. TMO esas itibarıyla ticari bir kuruluş olup, ana görevi hububat alımı ve bu ürünlerin piyasada istikrarının temin edilmesi ve afyon ile uyuşturucu maddelere konulan devlet tekelini işletmektir. TMO 2013 yılında 1.987 bin ton buğday, 20 bin ton haşhaş kapsülü, 200 bin ton arpa ve bir önceki yıla göre %1.057 artışla 1.402 bin ton mısır alımı yapmıştır. TMO bünyesinde sınai üretim yapan bir alkaloid fabrikası bulunmaktadır. Afyon’un Bolvadin ilçesinde 1981 yılında kurulan Alkaloid Fabrikası, modern teknolojisi ve 26 bin ton çizilmemiş haşhaş kapsülü işleme kapasitesi ile dünyanın belli başlı işletmeleri arasındadır. Alkaloid Fabrikasında 2013 yılında 27,1 bin ton kapsül işlenerek 119 ton morfin hidrat üretilmiştir. Ankara’nın ihtiyacı olan doğalgazın BOTAŞ’tan alınarak şehir içi dağıtım şebekesi vasıtasıyla abonelere ulaştırılması alanında faaliyet gösteren Başkent Doğalgaz AŞ’nin 31.05.2013 tarihinde imzalanan hisse satış sözleşmesi ile özelleştirilmesi gerçekleştirilmiştir. Nisan 2013 sonu itibarıyla Şirketin BOTAŞ’tan 1,1 milyar TL tutarında 1,167 milyar Sm3 gaz çekişi olmuş, 982,6 milyon Sm3 gaz satışı gerçekleşmiştir. TP Petrol Dağıtım AŞ’nin doğrudan bir üretim faaliyeti bulunmamakta, EPDK mevzuatı çerçevesinde satın aldığı akaryakıtın dağıtımını yaparak faaliyet sahasındaki müşteri ve bayilere yeterli, kaliteli ve sürekli akaryakıt sağlama hizmeti vermektedir. 2013 yılında 675 bin m3 beyaz ürün (benzin, motorin, gaz yağı) ve 154 bin ton siyah ürün (fuel oil, diğer) satışı yapan şirket, 2013 yılı akaryakıt dağıtım pazarında tonaj sıralamasında 6. olmuştur. ad) Diğer hizmetler sektörü: KİT’lerin diğer hizmetler sektöründeki başlıca üretimleri 52 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 103 Çizelge: 52 –KİT’lerin başlıca diğer hizmetler üretimi Ticaret ürünleri Birim 2009 2010 2011 2012 2013 Türkiye 2012'e göre fark 2013 yılı Üretimi içindeki KİT payı Miktar % % 1-Bankacılık ürünleri: -Kredi kartı Milyon ad. 4,3 5,3 5,6 5,6 6,6 1 17,9 - -Banka kartı Milyon ad. 19,8 21,3 24,8 28,4 32,5 4 14,4 - 2-İnşaat sektörü üretimleri: -Konut ve villa Adet 4.665 12.722 10.884 17.515 12.260 (5.255) (30,0) -
-Ticari ünite Adet 120 555 604 1.823 2.259 436 23,9 - tta Gayrimenkul AŞ, 2010 yılında özelleştirilen Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri’nin elinde bulunan ya da özelleştirme sürecinde bulunan gayrimenkullerle ilgili olarak yapılan ifraz ve tevhit çalışmalarına yardımcı olmak, her tür ve ölçekte plan, imar planı ile değişiklik ve revizyonlarını ve imar uygulamasına ilişkin parselasyon planlarının hazırlanması alanlarında faaliyet göstermektedir. Şirket 2013 yılından itibaren bazı arsaların satışı ve Erzurum Palandöken ve Konaklı Kayak Merkezlerinin işletilmesi ile ilgili olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca görevlendirilmiştir. 2013 yılında, merkezi Erzurum’da olmak üzere Şirket bünyesinde Erzurum Palandöken ve Konaklı Kayak Merkezleri İşletme Daire Başkanlığı birimi oluşturulmuştur. 2013 yılında Şirketin 15,7 milyon TL tutarındaki toplam satışlarının tamamını tütün satışları teşkil etmiştir. Sektörde faaliyet gösteren Arıcak Turizm ve Ticaret AŞ’nin Fethiye’de bulunan 4 yıldızlı 124 odalı ve 256 yatak kapasiteli Aries Oteli, 07.11.2007 tarihli sözleşme ile 5 yıllığına kiraya verilmiştir. Şirketin başkaca bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ; kredili bankacılık ürünleri, kartlı ve/veya elektronik ödeme sistemleri, çağrı merkezleri, internet bankacılığı, ATM ve diğer elektronik bankacılık uygulamaları, üye işyeri çalışmaları alanlarında mevcut veya teknolojik gelişmelerden ötürü ortaya çıkacak her türlü faaliyette bulunmaktadır. Şirket 2013 yılında 8.402 adet ATM, 242.274 adet POS makinesi hizmeti vermiştir. Emlak Konut GYO; inşaat, emlâk, müteahhitlik, mühendislik, proje işleri vb. alanlarda faaliyet göstermekteyken, YPK’nın 04.08.1999 tarih ve 99/T-29 sayılı kararı ile sermaye piyasası mevzuatına göre faaliyet gösterecek gayrimenkul yatırım ortaklığına dönüştürülmüştür. Şirket 2013 yılında gelir paylaşım yöntemine göre 8.155 adet konut, 1.904 adet ticari ünite, 1 adet okul ve sosyal donatı, 4734 sayılı Kanun kapsamında 4.105 adet konut, 355 adet ticari ünite, 4 adet okul ve sosyal donatı, başlangıçtan 2013 yılının sonuna kadar gelir paylaşım yöntemiyle 66.709 adet konut, 5.437 adet ticari ünite, 45 adet okul ve sosyal donatı; 4734 sayılı Kanun kapsamında 14.521 adet konut, 538 adet ticari ünite, 20 adet okul ve sosyal donatı üretmiş, toplam 83.892 adet konut ve işyerini satışa sunmuştur. Emlak Konut GYO tarafından gelir paylaşımı ve Kamu İhale Kanunu kapsamında üretilen toplam konut ve villa adetleri bir önceki yıla göre %30 oranında azalmakla birlikte, tüm inşaat üretimleri (konut, villa, ticari ünite, okul ve sosyal tesisler) değerlendirildiğinde, bir önceki yıla göre 1,15 milyon m2 daha fazla büyüklükteki projeler gerçekleştirilmiştir.

Genel Rapor • 2013 104 Halk GYO; 26.10.2010 tarihinde kurulmuş olup, faaliyet konusu, gayrimenkul portföyü oluşturmak, geliştirmek ve gayrimenkule dayalı sermaye araçlarına yatırım yapmaktır. 2013 yıl sonu itibarıyla Şirket’in toplam portföy değeri 1.304.695 bin TL’dir. Toplam portföyün %34 oranında 438.372 bin TL’sini binalar, %52 oranında 689.965bin TL’sini gayrimenkul projeleri ve %14 oranında 176.357 bin TL’sini de para ve sermaye piyasası araçları oluşturmuştur. Şirket 22 adet gayrimenkulünü kiraya vermiş olup bunlardan 28,9 milyon TL kira geliri elde etmiştir. Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin faaliyet alanı; inşaat, taahhüt, proje, müşavirlik ve mühendislik etütleri yapmak, restorasyon için restorasyon mimarı, sedefkâr, sanat tarihçisi, kalemkâr vb. meslek mensuplarını kadrosunda bulundurmak ve bu meslek guruplarıyla ilgili okul, enstitü, araştırma merkezi vb. eğitim tesisleri kurmak, yönetmek, işletmek veya işletilmesini sağlamak olup, 1 adet devam eden restorasyon projesi bulunmaktadır. Fintek Finansal Teknoloji Hizmetleri AŞ; 2001 yılında bilgi işlem faaliyetlerinin yürütülmesinin yanında, her nevi yazılım, donanım, network yapılarının kurulması, bakım ve destek hizmetlerinin sağlanması amacıyla kurulmuş olup, 01.06.2005 tarihinden bu yana T.C. Ziraat Bankası ve iştiraklerinin bilgi işlem faaliyetlerinin yürütülmesi hususunda hizmet vermektedir. Türkiye’deki tek uygulama olan teknoloji serbest bölgesini de içeren Tübitak Marmara Teknokent AŞ’nin kuruluş amacı, Ar-Ge çalışması yapacak yerli ve yabancı firmalara imkân sunarak, bu firmaların talep ettikleri girdileri ve üretimleriyle ülke ekonomisine daha büyük katkıda bulunmalarını sağlamaktır. Şirketin gelirleri; Ar-Ge yapan firmalara verilen hizmetlerin bedellerinden ve firmalara tahsis edilen gayrimenkullerin kira gelirlerinden oluşmaktadır. b) Mali kuruluşlar: ba) Bankacılık: 2013 yılında Türk bankacılık sektörü ekonomik faaliyetlerin finansmanı işlevini sürdürmeye devam etmiştir. Türkiye Bankalar Birliği’ne üye 45 bankanın toplam aktifleri 2013 yılında %26 oranında büyüyerek 1,6 trilyon TL olurken, aktif büyümesinin %73’ü kredilerden kaynaklanmıştır. Sektörün 2013 yılı toplam net dönem kârı %4,4 oranında artarak 23,6 milyar TL olmuştur. Sektörün sermaye yeterliliği %15,4 oranı ile hedef rasyonun üzerindedir. Bankacılık sektörü ihtiyaçları doğrultusunda şube ve personel sayılarını arttırmıştır. TBB’ne üye bankaların toplam şube sayıları 789 adet artarak 11.023’e; istihdam edilen personel sayıları 11.367 kişi artarak 197.465’e yükselmiştir. Kamu sermayeli bankaların 2009-2013 yılları mevduatı ve kredileri ve sektör değerleriyle karşılaştırmalı olarak 53 ve 54 sayılı çizelgede verilmiştir.

Sayıştay 105 M evduat bankaları Kamu sermayeli bankalar Payı
% M evduat bankaları Kamu sermayeli bankalar Payı
% M evduat bankaları Kamu sermayeli bankalar Payı
% M evduat bankaları Kamu sermayeli bankalar Payı
% M evduat bankaları Kamu sermayeli bankalar Payı
% Tasarruf mevduatı 200.658 68.516 34,1 241.971 80.766 33,4 270.786 80.583 29,8 293.590 84.621 28,8 330.986 91.989 27,8 Resmi kuruluşlar 21.311 12.915 60,6 26.097 16.310 62,5 32.147 18.590 57,8 39.858 21.876 54,9 47.763 25.307 53,0 Ticari kuruluşlar 81.520 15.888 19,5 114.244 28.786 25,2 105.828 18.399 17,4 125.896 23.241 18,6 148.115 31.993 21,6 Bankalar mevduatı 17.347 2.518 14,5 28.495 5.698 20,0 39.677 10.385 26,2 43.052 14.682 34,1 55.574 18.168 32,7 Döviz tevdiat 162.667 32.085 19,7 171.134 34.867 20,4 210.269 39.545 18,8 218.538 40.355 18,5 311.384 61.295 19,7 Diğer 22.603 10.213 45,2 30.822 13.680 44,4 29.602 9.745 32,9 34.737 11.313 32,6 33.097 9.717 29,4 Kıymetli madenler 994 185 18,6 1.917 473 24,7 10.612 2066 19,5 14.345 2.852 19,8 16.394 4.022 24,5 Toplam 507.100 142.320 28,1 614.680 180.580 29,4 698.920 179.313 25,7 770.016 198.940 25,8 943.313 242.491 25,7 Çizelge : 53– Kamu sermayeli bankaların mevduat toplamının mevduat bankaları içindeki yeri
(M ilyon TL) M evduat türü 2012 2013 2011 2010 2009 Çizelge: 54- M evduat bankalarının toplam kredileri içindeki kamu sermayeli banka kredilerinin yeri Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı bankalar sermayeli % bankalarsermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar sermayeli % bankalar bankalar bankalar bankalar bankalar 1- M evduat bankaları: a) Krediler ve Alacaklar 361.415 68.701 19,0 487.069 101.164 20,8 633.324 127.122 20,1 728.169 136.181 18,7 957.291 194.667 20,3 b) Takipteki krediler (Brüt) 20.342 2.523 12,4 18.537 2.613 14,1 17.368 2.532 14,6 21.588 4.018 18,6 26.931 4.663 17,3 c) Özel karşılıklar (-) (17.217) (2.041) 11,9 (15.690) (2.038) 13,0 (13.974) (2.008) 14,4 (16.239) (2.878) 17,7 (20.884) (3.434) 16,4 d) Net takipteki krediler 3.125 482 15,4 2.847 575 20,2 3.394 524 15,4 5.349 1.140 21,3 6.047 1.229 20,3 Toplam (1) 364.540 69.183 19,0 489.916 101.739 20,8 636.718 127.646 20,0 733.518 137.321 18,7 963.338 195.896 20,3 2- Kalkınma ve yatırım bankaları: a) Krediler ve alacaklar: 16.391 10.858 66,2 18.880 11.980 63,5 27.488 17.662 64,3 35.342 24.508 69,3 52.044 37.092 71,3 b) Takipteki krediler (Brüt) 329 197 59,9 339 199 58,7 351 210 59,8 299 210 70,2 425 242 56,9 c) Özel karşılıklar (-) (247) (169) 68,4 (273) (172) 63,0 (268) (161) 60,0 (220) (162) 73,6 (283) (161) 56,9 d) Net takipteki krediler 82 28 34,1 66 27 40,9 83 49 59,0 79 48 60,1 142 81 57,0 Toplam (2) 16.473 10.886 66,1 18.946 12.007 63,4 27.571 17.711 64,2 35.421 24.556 69,3 52.186 37.173 71,2 Genel toplam 381.013 80.069 21,0 508.862 113.746 22,4 664.289 145.337 21,8 768.939 161.877 21,1 1.015.524 233.069 23,0 (M ilyon TL) Kredi türü 2012 2013 2009 2010 2011

Genel Rapor • 2013 106 Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren banka sayısı 49 olmuştur. Bunlardan 4 adedi katılım bankasıdır. Bankacılık Kanunu’nun 79 uncu maddesi hükümlerine göre kurulmuş ve tüzel kişiliğe haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TBB’ye üye Türkiye’de faaliyet gösteren banka sayısı 2013 yıl sonu itibarıyla 45 olup, bunların; 32’si mevduat bankası, 13’ü kalkınma ve yatırım bankasıdır. Mevduat bankalarından 2’si kamusal sermayeli, 12’si özel sermayeli,17’si yabancı sermayeli ve 1’i TMSF bünyesindedir. Kalkınma ve yatırım bankalarının 3’ü kamu sermayeli, 6’sı özel sermayeli ve 4’ü yabancı sermayeli bankadır. 2013 yılında TBB’ye üye olarak Türkiye’de mevduat, kalkınma ve yatırım bankası olarak faaliyet gösteren 45 bankadan; 5’i (T.C. Ziraat Bankası, T. Halk Bankası, İller Bankası, T. Kalkınma Bankası ve Türk Eximbank) kamusal sermayeli bankalar olup, 2’si mevduat bankası, 3’ü kalkınma ve yatırım bankası statüsündedir. Kamusal sermayeli T. Emlak Bankası ise tasfiye halindedir. Sektörün toplam mevduat değerleri dikkate alındığında; kamu sermayeli bankaların sektör toplam mevduatından aldıkları pay, 2012 yılında %25,8 iken 2013 yılında 0,1 puan azalarak %25,7 olmuştur. Bankacılık sektörünün toplam kredileri, önceki yıla göre 2013 yılında %32 oranında 246,6 milyar TL artarak 1.015,5 milyar TL’ye ulaşırken, kamu sermayeli bankaların kredileri aynı dönemde %44 oranında 71 milyar TL artarak 233 milyar TL’ ye ulaşmıştır. Sektörün toplam kredileri 2012 yılında toplam aktifin %59,2’sini oluştururken, kamu sermayeli bankaların kredileri aktiflerinin %53,6’sını oluşturmuş; 2013 yılında bankacılık sektörünün toplam kredileri, toplam aktifin %62,1’ini, kamu sermayeli bankaların kredileri ise, aktiflerinin %59,7’sini oluşturmuştur. Kamu sermayeli bankaların toplam kredileri, 2012 yıl sonunda sektörün %21,1’ini oluştururken, 2013 yıl sonunda bu oran %23’e yükselmiştir. Kamu sermayeli mevduat bankalarının 2012 yıl sonu itibarıyla kullandırdıkları krediler, tüm mevduat bankaları kredileri içinde %18,7 oranında yer alırken, bu oran 2013 yıl sonunda %20,3’e yükselmiştir. Diğer yandan, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2012 yıl sonundaki kredileri, sektör kalkınma ve yatırım bankaları içinde %69,3 oranında yer alırken, bu oran 2013 yıl sonunda %71,2 olarak gerçekleşmiştir. 2012 yılında kamu mevduat bankalarının brüt takipteki kredilerinin, mevduat bankaları takipteki kredileri içindeki payı %18,6 olup, 2013 yıl sonunda bu oran %17,3’e, kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının 2012 yılındaki brüt takipteki kredilerinin kalkınma ve yatırım bankaları takipteki kredileri içindeki payı %70,2 düzeyinde iken, bu oran 2013 yıl sonunda %56,9’a gerilemiştir. (1) Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankaları: Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankalarının sektör bankaları ile birlikte önemli finansal verilerine 55 sayılı çizelgede yer verilmiştir.

Sayıştay 107 Çizelge : 55 –Mevduat bankalarının finansal değerleri (Milyon TL) Finansal değerler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % 1- Öz kaynaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 77.719 94.076 101.190 128.063 133.441 5.378 4,2 b) Kamu bankaları 16.114 20.903 21.817 29.490 32.513 3.023 10,3 Toplam (1) 93.833 114.979 123.007 157.553 165.954 8.401 5,3 2- Mevduat:
a) Diğer mevduat bankaları 364.779 434.103 519.606 571.076 700.822 129.746 22,7 b)Kamu bankaları 142.479 180.578 179.314 198.940 242.491 43.551 21,9 Toplam (2) 507.258 614.681 698.920 770.016 943.313 173.297 22,5 3- Krediler ve alacaklar:
a) Diğer mevduat bankaları 295.357 388.177 509.072 596.198 767.442 171.244 28,7 b) Kamu bankaları 69.183 101.739 127.646 137.320 195.896 58.576 42,7 Toplam (3) 364.540 489.916 636.718 733.518 963.338 229.820 31,3 4- Finansal varlıklar (net):
a) Diğer mevduat bankaları 185.011 207.548 201.948 199.109 207.946 8.837 4,4 b)Kamu bankaları 92.361 96.559 94.112 88.424 91.258 2.834 3,2 Toplam (4) 277.372 304.107 296.060 287.533 299.204 11.671 4,1 5- Toplam aktifler:
a) Diğer mevduat bankaları 586.333 706.845 867.314 974.266 1.217.784 243.518 25,0 b) Kamu bankaları 185.179 224.102 251.805 271.150 347.474 76.324 28,1 Toplam (5) 771.512 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 319.842 25,7 6- Net dönem kârı:
a) Diğer mevduat bankaları 13.348 14.795 14.031 16.294 16.392 98 0,6 b) Kamu bankaları 5.142 5.723 4.146 5.245 6.081 836 15,9 Toplam (6) 18.490 20.518 18.177 21.539 22.473 934 4,3 Kamu sermayeli mevduat bankaları (T.C. Ziraat Bankası ve T. Halk Bankası) 2013 faaliyetleri sonunda toplam aktifler, krediler, öz kaynak ve net dönem karı artışında sektörün üzerinde; mevduat ve finansal varlıklar (net) artışında ise sektörün altında oranlarda artış sağlamıştır. Kamu sermayeli mevduat ve ticaret bankalarının sektör bankaları ile birlikte seçilmiş performans verilerine 56 sayılı çizelgede yer verilmiştir.

Genel Rapor • 2013 108 (% ) 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 Sermaye yeterlilik standart oranı 19,3 17,7 15,5 17,2 14,6 23,2 19,2 15,6 19 13,2 16 15,9 14,3 16,2 13,9 Öz kaynaklar / toplam aktifler 12,2 12,4 11 12,7 10,6 8,3 8,9 8,2 10,5 8,9 9,5 10,2 9,5 11,4 10,1 Toplam krediler ve alacaklar/toplam aktifler 47,3 52,6 56,9 58,9 61,5 29,5 38 44,5 43,9 53,5 53,5 60,7 61,7 60,9 60,6 Tüketici kredileri/toplam krediler ve alacaklar 35,2 35,3 34,3 35,2 33,1 45,6 40,6 42,5 40,4 33,6 22,8 25,6 26,5 26,6 27,2 Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler ve alacaklar 5,6 3,8 2,7 2,9 2,8 2,3 1,5 1,2 2,9 2,2 5,1 4 3 3 2,6 Finansal varlıklar (net)/toplam aktifler 36 32,7 26,6 23,1 19,4 57 50,5 44 40,2 30,3 35,2 27,7 25,6 21,2 20,4 Likit aktifler / toplam aktifler 33,1 32,9 31 31,4 28,8 32,7 36,3 33,5 37,4 36,7 15,4 18,2 19,9 22,7 22,5 Net dönem kârı / toplam aktifler 2,4 2,2 1,6 1,7 1,4 2,8 2,5 1,3 1,6 1,6 2,7 2,8 2,2 2,4 2 Net dönem kârı /öz kaynaklar 19,7 17,8 14,8 13,7 13,5 33,9 27,6 15,9 15,4 18,1 28,3 27 23,7 21,1 19,4 Grup payı : Toplam kaynaklar (toplam aktifler)

16,1 16,2 14,4 13,1 13,3 7,9 7,8 8,1 8,7 8,9 Toplam krediler ve alacaklar

10,1 11,7 11,2 9,7 11,5 8,9 9 8,8 9 8,8 Toplam mevduat

19,4 20,5 16,1 15,4 15 8,7 8,9 9,4 10,4 12,6 Çizelge : 56– M evduat bankalarına ait rasyolar
Rasyolar M evduat bankaları T.C. Ziraat Bankası T. Halk Bankası

Sayıştay 109 T.C. Ziraat Bankası’nın 2013 yıl sonu itibarıyla aktif büyüklüğü bir önceki yıla göre %27,4 oranında artışla 207,5 milyar TL’ye yükselmiş, aktif büyüklüğü itibarıyla 2. sırada yer alan Banka’nın bankacılık sektöründen aldığı pay %12,7, mevduat bankaları içindeki payı da %13,3 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında aktif kalemler içindeki finansal varlıkları (menkul kıymetler cüzdanı) bir önceki döneme göre %4,1 oranında azalarak 62,8 milyar TL’ye gerilemiş ve bunun sonucu olarak, aktifler içindeki payı önceki yılda %40,2 iken %30,3’e düşmüştür. 2013 yıl sonu itibarıyla, yabancı kaynakların içinde mevduatın payı önceki yıla göre %4,7 oranında azalarak 141,7 milyar TL olmuştur. Sektörde ticari ve diğer kuruluşlar vadesiz mevduatı, sektörün toplam vadesiz mevduatının %24,5’ini, sektör toplam mevduatının %4,4’ünü oluşturmakta iken; bu oranlar T.C. Ziraat Bankası AŞ’de sırasıyla %16,4 ve %3,3 şeklinde sektörün gerisinde kalmıştır. Bu oranlar Banka’nın ticari ve kurumsal müşterilerden yeterli verimi sağlayamadığını, sektörün gerisinde kaldığını göstermektedir. 2012 yıl sonunda Banka aktifinin %43,9’unu oluşturan toplam krediler, 2013 yıl sonunda 111 milyar TL ile aktifin %53,5’ini oluşturmuştur. Mevduat bankalarında bu oran 2012 yılında %58,9, 2013 yılında ise %61,5 olarak gerçekleşmiştir. Banka’nın kredilerinde son yıllarda yüksek tutar ve oranlarda artış izlenmiştir. Banka’nın mevduat bankaları toplam kaynaklarından aldığı pay 2012 yıl sonunda %13,1 iken, 2013 yıl sonunda %13,3’e; benzer şekilde toplam kredilerden aldığı grup payı %9,7’den %11,5’e yükselmiş ancak toplam mevduat içerisindeki payı ise %15,4’den %15’e gerilemiştir. Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler ve alacak oranı, 2012 yıl sonunda sektörde %2,8 iken, 2013 yıl sonunda 0,1 puan azalarak %2,7’ye gerilemesine karşın; Banka’da 2012 yıl sonunda %2,9 iken, 0,7 puan azalarak 2013 yıl sonunda %2,2’ye gerilemiştir. Takipteki krediler (brüt) sektörde 2013 yıl sonu itibarıyla bir önceki yıl sonuna göre %25 oranında artarken; Bankada aynı dönemde %17,4 oranında artış kaydetmiştir. Banka’nın kredi takip artış oranı ile genel takip oranları; kredilerden sağlanan yıllık %55,5’lik artışın önemli ölçüdeki etkisiyle sektörün altında gerçekleşmiştir. BKM verilerine göre T.C. Ziraat Bankası, 2012 yıl sonu itibarıyla sektörün kredi kartları toplamı içindeki payı 3.423 bin adet ve %6,3’den, 2013 yıl sonu itibarıyla 3.319 bin adet ve %5,8’e gerilemiş; 2012 yıl sonunda kredi kartı cirosu ile sektör cirosunun %2,7'sine sahip iken 2013 yıl sonunda da aynı oranı muhafaza etmiştir. T.C. Ziraat Bankası kredi kartı sayısı ve işlem cirosu bakımından büyüklüğüne uygun bir konumda olmayıp, sektörün gerisinde kalmıştır. 2013 yıl sonu itibarıyla bankacılık sektöründe internet bankacılığı müşteri sayısı önceki yıl sonuna göre %18 oranında artarak 12,4 milyon kişiye; yapılan toplam işlemler ise %22 oranında artarak 2.153 milyar TL’ye ulaşmıştır. Ziraat Bankası’nın 2013 yıl sonu itibarıyla; toplam internet bankacılığı müşteri sayısı içindeki payı %7,6, yapılan toplam işlemler içindeki payı ise %3,9 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranlar da sektör büyüklüğünün çok altındadır. Mevduat bankalarının aktif toplamı 2012 yılında %25,7, T. Halk Bankası’nın %29,2 oranında artmış; bunun sonucu olarak Banka’nın aktiflerinin tüm mevduat bankaları aktif

Genel Rapor • 2013 110 toplamındaki payı önceki dönem %8,7 iken, 2013 yıl sonunda %8,9’a yükselmiştir. 2013 yıl sonunda bankacılık sektörü aktif büyüklüğü sıralamasında, Halk Bankası 140 milyar TL ile 6. sırada yer almıştır. T. Halk Bankasının kullandırdığı nakdi krediler önceki döneme göre 2013 yıl sonunda %28,7 oranında, mevduat bankalarının kullandırdığı nakdi krediler %31,3 oranında artış göstermiştir. Bunun sonucu olarak Banka’nın kredilerinin mevduat bankaları içindeki payı ise %9’dan %8,8’e gerilemiştir. Diğer yandan, Bankanın toplam aktiflerinin %60,6’sını krediler oluşturmuş olup, bu oran mevduat bankalarında %61,5 olarak gerçekleşmiştir. Mevduat bankalarında brüt takipteki krediler önceki döneme göre %24,7 oranında artmış, T. Halk Bankası’nın takipteki alacakları ise önceki döneme göre %14,5 oranında artmış, mevduat bankalarının brüt takipteki alacaklar toplamında Banka’nın payı ise 0,8 puan azalarak %9,1’den %8,3’e gerilemiştir. Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler ve alacaklar oranı, 2012 yıl sonunda sektörde %2,9 iken, 2013 yıl sonunda 0,1 puan artarak %2,8’ gerilemesine karşın; Banka’da 2012 yıl sonunda %3 iken, 2013 yıl sonunda %2,6 olmuştur. Banka’nın kredi takip artış oranı ile genel takip oranları sektörün altında gerçekleşmiştir. T. Halk Bankası kredi kart pazar payını arttırmaya yönelik olarak kredi kart markası “Paraf “ kartı oluşturarak piyasaya girmiştir. 2012 yıl sonu itibarıyla 2.400 bin adet kredi kart sayısı ile sektör toplamının %4,4’üne, 7 milyar TL kredi kartı cirosu ile sektör cirosunun %1,9’una sahip iken; 2013 yıl sonu itibarıyla itibarıyla 3.249 bin adet kredi kart sayısı ile sektör toplamının %5,7’sine, 11,9 milyar TL kredi kartı cirosu ile sektör cirosunun %2,8’ine sahiptir. T. Halk Bankası kredi kartı sayısı ve işlem cirosu bakımından Banka büyüklüğüne uygun bir konumda olmayıp, sektörün gerisinde kalmıştır. Mevduat bankalarının net dönem kârı 2013 yıl sonunda bir önceki yıla göre %4,3 oranında 934 milyon TL artışla 22,5 milyar TL olarak gerçekleşirken; T. Halk Bankası’nın net dönem kârı önceki yıla göre %6 oranında 156 milyon TL artarak 2,8 milyar TL, T.C. Ziraat Bankasının dönem net kârı önceki yıla göre %25,7 oranında 680 milyon TL artışla 3,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. (2) Kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankaları: 2013 yıl sonu itibarıyla, 3’ü kamu sermayeli 10’u özel sermayeli olmak üzere toplam 13 mevduat kabul etmeyen kalkınma ve yatırım bankası mevcuttur. Kamu sermayeli bankalardan İller Bankası yerel yönetimleri, Türkiye Eximbank AŞ ihracatı, T. Kalkınma Bankası AŞ ise enerji, turizm ve sanayi sektörünü finanse etmektedir. Kalkınma ve yatırım bankaları varlık ve kaynaklar itibarıyla 2012 yıl sonunda tüm bankacılık sektörü aktifinin %4’ünü oluştururken, 2013 yıl sonunda bu oran %4,3’e yükselmiştir. Kalkınma ve yatırım bankalarının toplam kredileri, önceki yıl sonuna göre 2013 yıl sonunda %47,3 oranında, tüm bankacılık sektörünün toplam kredileri de %32 oranında artmış; bu nedenle kalkınma ve yatırım bankalarının toplam krediler itibarıyla tüm sektörden aldığı pay, 2012 yıl sonunda %4,6 iken, 2013 yıl sonunda %5,1’e yükselmiştir.

Sayıştay 111 Kamu sermayeli kalkınma ve yatırım bankalarının sektör bankaları ile birlikte önemli finansal verileri 57 sayılı, seçilmiş performans verilerine 58 sayılı çizelgede yer verilmiştir. Tutar % 1- Krediler ve alacaklar: a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 5.587 6.939 9.861 10.865 15.034 4.169 38,4 b) Kamu bankaları 10.886 12.007 17.710 24.556 37.153 12.597 51,3 Toplam (1) 16.473 18.946 27.571 35.421 52.187 16.766 47,3 2- Özkaynaklar: a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 2.255 2.588 2.809 3.452 4.241 789 22,9 b) Kamu bankaları 10.830 11.520 12.636 13.558 14.697 1.139 8,4 Toplam (2) 12.635 14.108 15.445 17.010 18.938 1.928 11,3 3- Toplam aktifler: a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 11.237 13.366 17.746 21.746 27.032 5.286 24,3 b) Kamu bankaları 15.874 17.563 23.847 30.980 43.080 12.100 39,1 Toplam (3) 27.021 30.929 41.593 52.726 70.112 17.386 33,0 4- Net dönem kârı a) Diğer kalkınma ve yat. bankaları 275 325 364 510 530 20 3,9 b) Kamu bankaları 713 517 501 557 610 53 9,5 Toplam (4) 988 842 865 1.067 1.140 73 6,8 Finansal veriler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Çizelge : 57 – Kalkınma ve yatırım bankalarının finansal değerleri (Milyon TL)

Genel Rapor • 2013 112 (%) 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 Sermaye yeterlilik standart oranı 60,3 58,6 48,2 34,3 32,7 70 75,2 58,3 25,2 21,4 126 142,8 95,9 25,1 26,2 66,4 73,1 64,9 62,5 59,9 Öz kaynaklar / toplam aktifler 46,8 45,6 37,1 32,3 27 38,8 32,2 18,9 20,1 17 56,4 57,7 37,8 23,8 15,7 77,7 76,2 74,1 73,6 69,3 Toplam krediler ve alacaklar/toplam aktifler 61 61,3 66,3 67,2 74,4 62,3 73,8 66,5 78,5 77,6 60,2 66,1 83,5 86,3 92,8 77,1 68,9 68,3 70,8 77,2 Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler 2 1,8 1,3 0,8 0,8 11,7 6,6 5,1 4,3 4,5 2,6 2,9 1,4 0,8 0,5 Likit aktifler / toplam aktifler 32 31,3 29,2 29,9 21,8 25,2 18,7 29,2 17 18,6 34,5 19,3 10,7 11,3 4,9 20,2 29,3 30,2 27,7 20 Net dönem kârı / toplam aktifler 3,7 2,7 2,1 2 1,6 2 1,3 0,9 1,5 1 5,3 4,1 2,4 1,4 1 4,3 2,5 2,2 2,3 2,2 Net dönem kârı / özkaynaklar 7,8 6 5,6 6,3 6 5,1 4,1 4,5 7,6 6,1 9,4 7,1 6,3 6 6,3 5,5 3,3 2,9 3,1 3,2 Grup payı : Toplam kaynaklar (t.aktifler)

4,8 5,2 6,7 5,4 5,1 24 22 23,2 29,3 35,4 29,6 31,2 27,4 24 21 Toplam krediler ve alacaklar

4,9 6,2 6,7 6,4 5,3 23,7 20,3 29,2 38,3 44,1 37,4 35,2 28,2 25,3 21,8 İller Bankası Çizelge : 58 –Kalkınma ve yatırım bankalarına ait bazı rasyolar
Rasyolar Kalkınma ve yat. bankaları T. Kalkınma Bankası T. Eximbank

Sayıştay 113 2013 yıl sonunda kalkınma ve yatırım bankalarının bir önceki yıl sonuna göre; toplam aktifleri %33, kredileri %47,3 ve net dönem karı %6,8 oranlarında artış kaydetmişken; 3 kamu bankası toplamında sırasıyla %39,1, %51,3 ve %9,5 oranlarıyla daha yüksek performans göstermiştir. Kalkınma ve yatırım bankalarının toplam kredileri 2013 yıl sonunda %47,3 oranında artarken, İller Bankası’nın toplam kredileri 2013 yıl sonunda %26,9 oranında artmış, bunun sonucu olarak Banka’nın toplam krediler itibarıyla sektörden aldığı pay, 2012 yıl sonuna nazaran 2013 yıl sonunda 3,4 puan azalarak %21,8’e düşmüştür. 2013 yıl sonunda sektörün varlık ve kaynaklarının %33 oranında, İller Bankası’nın varlık ve kaynaklarının %16,4 oranında artması nedeniyle, sektörden aldığı pay önceki yıl sonuna göre 3 puan azalarak %21 olmuştur. İller Bankası’nın 2013 yıl sonu performans göstergeleri kalkınma ve yatırım bankaları ortalamasının altında kalmıştır. T. Kalkınma Bankası AŞ, 2013 yılı faaliyetleri sonucunda önceki yıl sonuna göre ulaştığı aktif toplamında %23,9, kredilerde % 22 oranında artış kaydetmesine karşın, net dönem kârı %15,9 oranında azalarak kalkınma ve yatırım bankaları ortalamasının altında performans sergilemiştir. 2013 yıl sonu itibarıyla, bankacılık sektöründe ortalama %2,7, kalkınma ve yatırım bankalarında ortalama %0,8 olan kredinin takibe dönüşüm oranı Banka’da %4,5 olarak gerçekleşmiştir. T. Kalkınma Bankası AŞ’nin personel sayısı mevcut iş kapasitesine göre fazla ve verimlilik konusunda sektörün gerisinde bulunduğu izlenmiştir. T. Eximbank’ın önceki yıl sonuna göre 2013 yıl sonunda; toplam aktiflerini %60,4 oranında, kredilerini %72,5 oranında ve net dönem karını %11,3 oranında artarak, kalkınma ve yatırım bankaları ortalamasının üzerinde performans sergilemiştir. TBB tarafından yayımlanan “Bankalarımız 2013” Raporuna göre üye 45 banka içinde aktif sıralamasında T. Eximbank 13, İller Bankası 16 ve Kalkınma Bankası 27. sırada yer almıştır. T.H. Türkiye Emlak Bankası AŞ: 2001 yılında 4603 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle; Banka’nın 2001/2202 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında tüm hak ve yükümlülükleriyle birlikte Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devri öngörülen varlıkları ile kanuni takibe intikal etmiş alacakları ve yuva kredileri hariç, bütün hak, alacak ve borçlar, alacaklıların rızası ve sair herhangi bir işleme gerek kalmaksızın T.C. Ziraat Bankası AŞ veya T. Halk Bankası AŞ’ye devredilmiş, bankacılık yapma ve mevduat kabul etme yetkisi sona erdirilerek, tasfiye süreci başlatılmıştır. Banka’nın, 2009-2013 yıllarına ait başlıca finansal verileri 59 sayılı çizelgede verilmiştir.

Genel Rapor • 2013 114 Çizelge: 59–T.H. Emlak Bankası’na ait finansal veriler (Milyon TL) Türü 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % Öz kaynaklar 425 460 1.130 1.154 1.229 75 6,5 Toplam aktifler 2.230 2.258 3.040 2.193 2.293 100 4,6 Hazineye borçlar 1.780 1.773 1.858 999 998 (1) (0,1) Krediler 59 47 37 21 18 (3) (14,3) Brüt takipteki krediler 903 895 916 872 989 117 13,4 Karşılıklar 258 260 264 267 267 - - Takipteki krediler (Net) 645 636 652 605 722 117 19,3 Banka 2013 yılı faaliyetleri sonucunda 94 milyon TL dönem kârı sağlamış olup, öz kaynaklarını 1,2 milyar TL’ye yükseltmiştir. Banka’nın 2013 yıl sonu itibarıyla 2,3 milyar TL olan aktiflerinin %54,4’ü vadeye kadar elde tutulacak menkul kıymetlere, %31,5’i takipteki kredi alacaklarına (net) ve %14,1’i diğer aktiflere aittir. Banka’nın tasfiyesinin başladığı 06.07.2001 tarihinden 31.12.2013 tarihine kadar geçen sürede tasfiye edilecek alacakların 1,1 milyar TL’si tahsil edilmiş olup; ilgili yasal mevzuat ve Banka Ana Sözleşmesinin Tasfiye Kurulu’na verdiği görev ve yetkiler kapsamında, tasfiye işlemleri sürdürülmektedir. bb) Diğer mali kuruluşlar: 1- Sigortacılık: 2013 yıl sonu itibarıyla kamu sermayeli 4 sigorta şirketinin ikisi hayat dışı branşlarda, ikisi hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermiştir. Halk Sigorta AŞ ve Ziraat Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ ve Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ hayat ve bireysel emeklilik branşlarında faaliyet göstermektedir. Kamu sermayeli sigorta şirketlerinin 2009-2013 dönemine ait başlıca bilanço kalemleri, toplam prim üretimi ve net dönem kârları, sektör değerleri ile karşılaştırmalı olarak 60 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 115 Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % sigortacılık sermayeli % Kaynaklar: Özkaynaklar 8.821 140 1,6 7.195 236 3,3 8.230 324 3,9 8.573 475 5,5 10.694 702 6,6 K.vadeli yükümlülükler 15.513 107 0,7 18.901 312 1,7 22.051 433 2,0 29.017 626 2,2 35.520 847 2,4 U.vadeli yükümlülükler 6.920 54 0,8 9.032 387 4,3 10.615 831 7,8 13.245 1.072 8,1 16.223 1.813 11,2 Toplam 31.254 302 1,0 35.128 935 2,7 40.896 1.588 3,9 50.835 2.173 4,3 62.437 3.362 5,4 Varlıklar: Cari varlıklar 24.781 297 1,2 27.022 924 3,4 31.313 1.517 4,8 38.505 1.936 5,0 46.900 2.424 5,2 Cari olmayan varlıklar 6.473 5 0,1 8.106 11 0,1 9.583 71 0,7 12.330 237 1,9 15.337 938 6,1 Toplam 31.254 302 1,0 35.128 935 2,7 40.896 1.588 3,9 50.835 2.173 4,3 62.437 3.362 5,4 Toplam prim üretimi 12.436 191 1,5 14.130 1.071 7,6 17.164 1.520 8,9 19.829 1.606 8,1 24.227 2.125 8,8 Net dönem kârı 455 22 4,8 455 96 21,1 329 119 36,2 (221) 176 0,0 1.230 302 24,5 Kaynak: Sigorta Denetleme Kurulu-Sigortacılık ve BES Faaliyet Raporu 2013, T.C. Hazine M üsteşarlığı – Sigortacılık ve Özel Emeklilik İstatistikleri Çizelge : 60– Sigorta şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler Başlıca bilgiler 2009 2010 2011 2012 2013 (M ilyon TL)

Genel Rapor • 2013 116 2013 yıl sonunda sektörün varlıklar toplamı (reasürans şirketleri hariç) 62,5 milyar TL’ye ulaşmış olup; bunun 46,9 milyar TL’lik kısmı cari, kalan kısmı ise cari olmayan varlıklardan oluşmuştur. Sektörde 2009-2013 yılları arasında kaynaklar toplamı içinde yükümlülük/öz sermaye dengesi; öz sermaye %17-28 arası, yükümlülükler de buna paralel %72-%83 arasında seyir izlemiştir. Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla 36’sı hayat dışı sigorta, 18’i hayat ve emeklilik, 6’sı hayat sigorta ve biri reasürans alanında olmak üzere toplam 61 sigorta, reasürans ve emeklilik şirketi faaliyet göstermektedir.(1) Türk sigortacılık sektöründe 2013 yılında hayat dışı branşlarda 20,8 milyar TL, hayat grubunda ise 3,4 milyar TL olmak üzere toplam 24,2 milyar TL brüt prim üretimi gerçekleştirilmiştir. Kamu sermayeli sigorta şirketleri 2012 yıl sonu itibarıyla sektör toplam varlıklar/kaynaklarının yaklaşık %5,4’ünü, toplam prim üretiminin %8,8’ini ve net dönem kârının %24,5’ini sağlamıştır. Kamu sermayeli sigorta şirketlerinden; -Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ 2012 yıl sonunda hayat ve ferdi kaza ürünleri prim üretiminde %21,7 pazar payı ile lider konumunda iken; 2013 yıl sonunda söz konusu sigorta branşlarında prim üretimini 796 milyon TL’ye, pazar payını %23,4’e yükselterek sektörde lider konumunu devam ettirmiş olup; 796 milyon TL’si hayat branşından ve 9 milyon TL’si de ferdi kaza branşından olmak üzere toplam 805 milyon TL prim üretimi gerçekleştirilmiş ve 2013 yılı 130 milyon TL, -Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 2012 yıl sonunda 181 milyon TL’lik prim üretimi ile hayat branşındaki şirketler arasındaki 5. sırada yer almış iken; 2013 yıl sonunda 280 milyon TL’lik prim üretimi ile hayat branşındaki şirketler arasındaki 4. sıraya yükselmiş, Şirket’in 2012 yılı toplam prim üretimi 242 milyon TL olmuş ve yılı 75 milyon TL, -Ziraat Sigorta AŞ 2013 yıl sonu itibarıyla 567,8 milyon TL tutarındaki toplam prim üretimi ile %2,3 pazar payı ile 11. sırada yer almış ve yılı 54,8 milyon TL, -Halk Sigorta AŞ hayat dışı branşlarda 2012 yıl sonunda 395 milyon TL prim üretimi ile %2,3 pazar payı ile 14. sırada yer almış iken; 2013 yıl sonu itibarıyla 470,4 milyon TL prim üretimi ve %2,3 payla yerini muhafaza etmiş ve dönemi 16 milyon TL, net dönem kârıyla kapatmıştır. 2-Sermaye piyasası kurumları: “Aracı kuruluş” terimi, sermaye piyasasında faaliyette bulunmak üzere yetki belgesi almış olan banka, aracı kurum ve vadeli işlemler aracılık şirketlerini ifade etmektedir. 2a) Aracı kurumlar: 2012 yıl sonu itibarıyla 100 aracı kurum ve 41 banka olmak üzere toplam 141 kuruluş(2) sermaye piyasasında faaliyette bulunmuştur. Aracı kurumların 2009-2013 yıllarına ait başlıca bilgileri, kamu sermayeli aracı kurumlar ile karşılaştırmalı olarak 61 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
(1) http://www.hazine.gov.tr. T.C. Hazine Müsteşarlığı – Sigortacılık ve Özel Emeklilik İstatistikleri Tablo:1 (2) TSPAKB-Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği 2013 Yılı Faaliyet Raporu

Sayıştay 117 Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı Tüm Kamu Payı aracı sermayeli % aracı sermayeli % aracı sermayeli % aracı sermayeli % aracı sermayeli % kurumlar kurumlar kurumlar kurumlar kurumlar Kaynaklar: Öz kaynaklar 2.153 100 4,6 2.426 117 4,8 2.770 130 4,7 3.058 131 4,3 3.337 152 4,6 K.vadeli borçlar 3.772 53 1,4 5.006 158 3,2 5.227 67 1,3 8.218 339 4,1 10.579 531 5,0 U.vadeli borçlar 47 2 4,3 43 1 2,3 53 2 3,8 90 2 2,2 71 2 2,8 Toplam 5.972 155 2,6 7.475 276 3,7 8.050 199 2,5 11.366 472 4,2 13.897 685 4,9 Varlıklar: Dönen varlıklar 5.287 135 2,6 6.711 267 4,0 7.306 188 2,6 10.345 460 4,4 12.964 672 5,2 Duran varlıklar 685 20 2,9 764 9 1,2 744 11 1,5 1.021 12 1,2 1.023 13 1,3 Toplam 5.972 155 2,6 7.475 276 3,7 8.050 199 2,5 11.366 472 4,2 13.897 685 4,9 Hisse senedi işlem hacmi 483.000 30.195 6,3 636.000 35.624 5,6 695.000 39.541 5,7 1.246.653 28.979 2,3 1.633.717 84.303 5,2 Net dönem kârı 317 19 6,0 367 19 5,2 414 22 5,3 275 18 6,5 528 17 3,2 Kaynak: Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği (TSPAKB) - Türkiye Sermaye Piyasası 2013-M ayıs 2014 Çizelge : 61– Aracı kurumlarla ile ilgili başlıca bilgiler (*) Başlıca bilanço bilgileri 2012 2013 2009 2010 2011 (M ilyon TL)

Genel Rapor • 2013 118 2013 yılında 13,9 milyar TL’ye ulaşan sektör varlıklarının; %93,5’i oranında 13 milyar TL’si dönen, kalanı duran varlıklardan oluşmuştur. Kaynaklar toplamı içinde öz sermaye %24 oranında 3,3 milyar TL ve kısa vadeli borçlar %76 oranında 10,6 milyar TL olmuştur. 2013 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren kamusal sermayeli aracı kurum sayısı iki olup; bunlar Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ ve Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’dir. Kamu sermayeli aracı kurumlar 2013 yılında sektör toplam varlıklarının %4,9’unu, öz kaynaklarının %4,6’sını, hisse senedi işlem hacminin %5,2’sini ve net dönem kârının %3,2’sini sağlamıştır. Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin 2013 işlem hacmi %105,7 artışla 32.142 milyon TL’ye ulaşmıştır. 2012 yılında işlem yapan 88 aracı kurum arasında 27. sırada yer alan ve pazar payı % 1,25 olan Şirket, 2013 yılında işlem yapan 89 Aracı Kurum arasında 17 inci sırada yer almış ve pazar payı %1,97 seviyesinde oluşmuştur. Şirketin 2013 yılında net dönem kârı 9,2 milyon TL olmuştur. Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ’nin hisse senedi işlem hacmi, 2012 yılında 13,4 milyar TL iken 2013 yılında %45 artışla 19,3 milyar TL olmuştur ve Borsa İstanbul Hisse Senetleri Piyasasındaki payı %1,2 olarak gerçekleşmiştir. Şirket, 2013 yılında 89 aracı kurum arasında 26. sırada yer almıştır. Şirketin, kesin alım-satım işlem hacmi, 2013 yılında %34 oranında azalarak 4 milyar TL; repo/ters repo işlem hacmi %32 oranında azalarak 35 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında aracı kurumlar arasında kesin alım-satım işleminde ve repo/ters repo işlem hacminde 8. sırada yer almıştır. Kuruluşunu izleyen ilk yıllarda hızlı bir büyüme sergileyen VİOP’un işlem hacmindeki artış hızı küresel piyasalarda yaşanan krizin de etkisiyle yavaşlamıştır. VİOP’da 18.10.2007 tarihinde aracılık işlemleri yapmaya başlayan Şirketin VİOP işlem hacmi 2012 yılında 9,1 milyar TL iken 2013 yılında %32 azalışla 6,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Şirket, VİOP işlemleri yapan 75 kurum arasında 29. sırada yer almıştır Şirketin 2012 yılında dönem kârı 8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan, Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ Genel Kurulunda 20.03.2012 tarihinde hakim ortak T. Kalkınma Bankası AŞ’nin istemi doğrultusunda tasfiye kararı alınmıştır. 27.03.2012 tarihinde tasfiye işlemleri başlatılan Tasfiye Halinde Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ, nakitlerin mevduat olarak değerlendirilmesi sonucunda 2013 yılında 233 bin TL net kâr sağlamıştır. 2b) Portföy yönetim şirketleri: SPK verilerine göre, 2013 yıl sonu itibari ile portföy yönetimi belgesi olan 41 portföy yönetim şirketinden 36’sı portföy yönetimi faaliyetinde bulunmuştur. Bu şirketlerin yönetmiş oldukları portföyün büyüklüğü önceki yıl sonuna göre %15,2 oranında artarak 65 milyar TL olmuştur. Yönetilen portföyün %89,3’ü kurumsal, %7,8’i tüzel ve %2,9’u bireysel portföylerdir.

Sayıştay 119 Portföy yönetim şirketlerinin seçilmiş performans verileri 62 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 62- Portföy yönetim şirketlerine ait başlıca bilgiler Tutar % Portföy büyüklüğü: -Sektör toplamı Milyon TL 40.098 46.889 47.927 56.368 64.919 8.551 15,2 -Kamu sermayeli " 2.116 2.075 2.742 2.627 3.668 1.041 39,6 -Kamunun payı % 5,3 4,4 5,7 4,7 5,7 1,0 21,3 Sözleşme sayısı: -Sektör toplamı Adet 1.243 1.392 1.761 2.118 2.248 130 6,1 -Kamu sermayeli Adet 21 20 32 46 61 15 32,6 -Kamunun payı % 1,7 1,4 1,8 2,2 2,7 0,5 22,7 Son iki yıl farkı2009 2010 2011 2012 2013 Kamunun yönetmiş olduğu 2 portföy yönetim şirketinin 2013 yıl sonu itibarıyla toplam portföy büyüklüğündeki payı %5 olmuştur. Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 26.11.2002 tarihli Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi ile 2003 yılında, Halk Portföy Yönetimi AŞ 21.09.2011 tarihli Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi ile 2011 yılında faaliyete başlamıştır. 2012 yıl sonu itibarıyla 1,5 milyar TL’lik portföy büyüklüğü ve %2,7 pazar payı ile portföy yönetim şirketleri arasında 7. sırada yer alan Ziraat Portföy Yönetimi AŞ, 2013 yıl sonunda 1,8 milyar TL’lik portföy büyüklüğü ve %2,8 pazar payı ile portföy yönetim şirketleri arasındaki bir önceki yıl sonuna göre bir basamak gerileyerek 8. sırada yer bulmuştur. Şirket’in 2013 dönemi net kârı da %72 oranında azalarak 176 bin TL olmuştur. Diğer kamu sermayeli Halk Portföy Yönetimi AŞ’nin 2012 yıl sonu itibarıyla 1,1 milyar TL’lik portföy büyüklüğü ve %1,9 pazar payı ile portföy yönetim şirketleri arasında 12. sırada yer alırken; 2013 yıl sonunda 1,8 milyar TL’lik portföy büyüklüğü ve %2,8 pazar payı ile portföy yönetim şirketleri arasındaki 7. sırada yer bulmuştur. Şirket’in 2013 dönemi net kârı da %144 oranında arttırarak 1,3 milyon TL olmuştur. 2c) Finansal kiralama şirketleri: Kamusal sermayeli finansal kiralama şirketlerinin 2009-2013 yıllarına ait başlıca bilgileri sektör değerleriyle birlikte 63, başlıca rasyolar 64 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 120 Çizelge: 63– Finansal kiralama şirketleri ile ilgili başlıca bilgiler (*) Kamu Kamu Kamu Kamu Kamu Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı Sektör Kamusal payı toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % toplamı sermayeli % Kaynaklar: Öz kaynaklar 3.498 100 2,9 3.853 111 2,9 4.177 247 5,9 4.614 297 6,4 5.344 453 8,5 A lınan krediler 10.673 191 1,8 11.249 272 2,4 13.412 1.201 9,0 13.909 1.364 9,8 19.848 2.812 14,2 Diğer pasifler 473 21 4,4 647 9 1,4 1.015 49 4,8 1.737 176 10,1 3.279 300 9,1 Toplam 14.644 311 2,1 15.749 392 2,5 18.604 1.497 8,0 20.260 1.837 9,1 28.471 3.565 12,5 Varlıklar: Kiralama işlemleri 11.066 275 2,5 10.711 341 3,2 15.112 1.375 9,1 17.122 1.630 9,5 24.957 3.024 12,1 Takipteki alacaklar (Net) 900 3 0,3 763 3 0,4 702 30 4,3 742 63 8,5 883 211 23,9 Bankalar 1.626 9 0,6 3.109 25 0,8 1.651 24 1,5 1.484 91 6,1 1.493 244 16,3 Diğer aktifler 1.052 24 2,3 1.166 24 2,1 1.139 68 6,0 912 53 5,8 1.138 88 7,7 Toplam 14.644 311 2,1 15.749 392 2,5 18.604 1.497 8,0 20.260 1.837 9,1 28.471 3.565 12,5 Net dönem kârı 583 14 2,4 466 15 3,2 510 41 8,0 443 61 13,8 450 21 4,7 İşlem hacmi 8.448 876 10,4 9.582 825 8,6 13.888 2.277 16,4 Sözleşme adedi 14.648 1.374 9,4 17.787 1.390 7,8 19.790 1.969 9,9 Kaynak : BDDK

• Banka Dışı M ali Kuruluşlar Bülteni 2013 (*) Halk Finansal Kiralama A Ş 27.05.2011 tarihinde denetime tabi olmuştur. (M ilyon TL) Finansal bilgiler 2009 2010 2011 2012 2013

Sayıştay 121 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 2011 2012 2013 Ö z kaynaklar / toplam aktifler 23,8 24,5 22,4 22,7 18,8 32 28,2 22,8 23,3 10,4 12,8 12,1 14,5 Takipteki alacaklar (brüt)/toplam alacaklar 12,4 12,7 9 8,4 7,4 7,7 4,1 4,8 5,1 9,9 6,5 8,9 10,7 YP N akdi alacaklar/Toplam nakdi alacaklar 82,8 79,1 77,8 74,3 73,8 69,6 73,4 72 74,7 72,8 84,5 87,6 87,6 D önem net kârı / toplam aktifler 3,8 3,1 2,9 2,3 1,8 4,5 3,7 2,6 2,9 0,8 2,6 3,6 0,2 D önem net kârı / öz kaynaklar 18,3 12,7 12,6 10 8,9 14,2 13,1 13,5 29,6 5,8 20,3 12,6 1,4 Grup payı : Toplam kaynaklar (toplam aktifler)

2,1 2,4 3 3,2 5,4 5 5,8 7,1 Ö z kaynaklar 2,9 2,9 3 3,4 2,9 5,7 3,1 5,5 Toplam kiralam a işlem leri

2,4 3,2 3,4 3,6 5,5 3,8 6 5,8 Toplam takipteki al. (N et)

0,3 0,4 0,4 0,9 10,5 4,7 7,5 13,4 D önem net kârı

2,4 3,2 3,3 4,3 3,8 2,9 9,5 0,9 Çizelge : 64 – Finansal kiralam a sektörüne ait rasyolar
Rasyolar Tüm finansal kiralam a sektörü Ziraat Finansal K iralam a (% ) H alk Finansal K iralam a

Genel Rapor • 2013 122 Türkiye’de 2012 yıl sonu itibarıyla 26 ve 2013 yıl sonu itibarıyla 25 finansal kiralama şirketi faaliyet göstermiştir. 2013 yıl sonu itibarıyla kamusal sermayeli iki finansal kiralama şirketi Ziraat Finansal Kiralama AŞ ve Halk Finansal Kiralama AŞ’dir. 2013 yıl sonu itibarıyla toplam 28,5 milyar TL olan finansal kiralama sektörü varlıklarının %12,5’ini, kiralama işlemlerinin %12,1’ini ve net dönem kârının %4,7’sini kamu sermayeli iki şirket gerçekleştirilmiştir. Sektörün 2013 yıl sonunda gerçekleştirdiği 13.888 milyon TL’lik işlem hacminin %9,9’nu kamu sermayeli şirketler sağlamıştır. Ziraat Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2012 yıl sonunda 591 milyon TL iken, 2013 yıl sonunda %126,4 oranında 747,5 milyon TL artarak 1,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında 1.127 adet sözleşme ve 1,3 milyar TL tutarındaki işlem hacmi ile leasing sektöründe %8 pazar payı ile 4. sırada yer almıştır. Şirket’in 2013 yıl sonu itibarıyla kanuni takipteki finansal kiralama alacakları bir önceki yıla göre %346,7 oranında 106,9 milyon TL artarak 137,7 milyon TL olmuştur. Kanuni takipteki finansal kiralama alacakları (brüt)/toplam alacaklar oranı sektör ortalaması 2013 yıl sonu itibarıyla %7,4 iken; Şirkette bu oran %9,3 olarak gerçekleşmiştir. Şirketin dönem net kârı %83,2 oranında azalarak 4 milyon TL olmuştur. Şirketin takipteki finansal kiralama alacakları sektör ortalamalarının üzerinde gerçekleşmiştir. Halk Finansal Kiralama AŞ faaliyet gösteren 25 finansal kiralama şirketi arasında; ödenmiş sermayede %4,3 pay ile 8. sırada, öz kaynaklarda %3,1 pay ile 10. sırada, toplam aktiflerde %5,8 pay ile 8. sırada, net kira alacaklarında %6 pay ile 7. sırada yer almıştır. Halk Finansal Kiralama AŞ’nin net finansal kiralama alacakları, 2012 yıl sonunda 945 milyon TL iken, 2013 yıl sonunda %93,1 oranında 632,6 milyon TL artarak 1,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kanuni takipteki finansal kiralama alacakları, önceki yıl sonuna göre %92,5 oranında 83,9 milyon TL artarak 174,5 milyon TL olmuştur. Şirket 2013 yılı faaliyet sonucunda 17 milyon TL dönem net kârı elde etmiştir. 2d) Faktoring şirketleri: BDDK verilerine göre Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla 75 faktoring şirketi mevcut olup bunların toplam aktifleri 21,7 milyar TL, toplam öz kaynakları 4 milyar TL, toplam alacakları 20 milyar TL ve toplam net dönem karları 498 bin TL olarak gerçekleşmiştir. Sektörü düzenleme, gözetim ve denetim yetkisi BDDK’ya aittir. Kamu sermayeli Halk Faktoring AŞ, T. Halk Bankası önderliğinde kurulmuş ve BDDK izni sonrası 06.06.2012 tarihinde 20 milyon TL sermayesi ile faaliyete geçmiştir. Şirket’in Sayıştay denetimi 06.06.212 tarihinde başlamıştır. 19.12.2013 tarihinde sermayesi 40 milyon TL’ye çıkarılmış ve tamamı ödenmiştir. Sirket’in 2013 yıl sonunda 325 milyon TL brüt faktoring alacağının bulunduğu, buna karşılık takipteki brüt faktoring alacakları toplamının 784 bin TL olduğu; brüt takipteki alacaklarının toplam alacaklar içindeki oranı %0,2 olup, sektörün 2013 yılındaki takipteki alacak oranı %4,9’un altında kaldığı görülmüştür. Türkiye’de 2013 yıl sonu itibarıyla faaliyet gösteren 75 faktoring şirketi arasında işlem hacmi ile 16. sırada yer alan Şirket 1,1 milyon TL net dönem kârı sağlamıştır.

Sayıştay 123 3- Satışlar: KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ilişkin net satış hasılatı cari fiyatlarla 65/a, 2003 yılı fiyatları ile 65/b sayılı çizelgelerde gösterilmiştir. Çizelge 65/a-Net satış hasılatı() (Cari fiyatlarla) (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)Tarım 203.033 349.879 431.569 384.420 519.137 134.717 35,0 b)Sanayi: ba)Madencilik 4.441.183 5.303.439 7.082.700 7.376.088 7.115.774 (260.314) (3,5) bb)İmalat 4.314.033 4.877.261 5.134.031 5.866.689 6.376.760 510.071 8,7 bc)Enerji 29.014.595 29.373.952 34.811.283 32.505.705 27.711.654 (4.794.051) (14,7) Toplam (b) 37.769.811 39.554.652 47.028.014 45.748.482 41.204.188 (4.544.294) (9,9) c)Hizmetler: ca)Ulaştırma- haberleşme 23.018.929 22.194.480 32.786.481 43.042.456 40.108.211 (2.934.245) (6,8) cb)Ticaret 3.044.111 5.204.160 6.735.738 6.739.174 5.943.706 (795.468) (11,8) cc)Diğer hizmetler 1.078.580 1.319.496 2.588.459 1.268.963 96,2 Toplam (c) 26.063.040 27.398.640 40.600.799 51.101.126 48.640.376 (2.460.750) (4,8) Genel toplam 64.035.884 67.303.171 88.060.382 97.234.028 90.363.701 (6.870.327) (7,1) () Mali kuruluşlar hariç Çizelge 65/b-Net satış hasılatı() (2003 yılı fiyatlarla) (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)Tarım 122.634 194.108 211.274 183.687 231.892 48.205 26,2 b)Sanayi: ba)Madencilik 2.682.522 2.942.269 3.467.323 3.524.507 3.178.530 (345.977) (9,8) bb)İmalat 2.605.722 2.705.831 2.513.355 2.803.273 2.848.421 45.148 1,6 bc)Enerji 17.525.124 16.296.229 17.041.799 15.532.160 12.378.458 (3.153.702) (20,3) Toplam (b) 22.813.367 21.944.328 23.022.477 21.859.940 18.405.408 (3.454.531) (15,8) c)Hizmetler: ca)Ulaştırma- haberleşme 13.903.678 12.313.165 16.050.561 20.566.923 17.915.849 (2.651.074) (12,9) cb)Ticaret 1.838.675 2.887.190 3.297.468 3.220.171 2.654.981 (565.190) (17,6) cc)Diğer hizmetler 630.493 1.156.233 525.740 83,4 Toplam (c) 15.742.353 15.200.355 19.348.029 24.417.587 21.727.063 (2.690.524) (11,0) Genel toplam 38.678.355 37.338.791 43.109.797 46.461.214 40.364.364 (6.096.850) (13,1) () Mali kuruluşlar hariç Mali kuruluşlar hariç KİT’lerin 2013 yılı net satışları toplamı, 2012 yılına göre cari fiyatlarla %7,1 oranında 7 milyar TL azalarak 90,4 milyar TL’ye inmiştir. Azalışın temel nedeni, TEDAŞ’ın bağlı ortaklıklarının özelleştirilmesi sonucu enerji sektöründeki kamu payının azalması ve ulaştırma-haberleşme sektörünün %81,8’ini oluşturan BOTAŞ’ın satışlarında gerçekleşen azalıştır. Sabit fiyatlar bazında net satış hasılatı; enerji ve ulaştırma-haberleşme sektöründe görülen %20,3 oranındaki azalışın etkisiyle, %13,1 oranında azalış göstermiştir. KİT’lerin sektörler itibarıyla 2009-2013 dönemine ait net satış hasılatları aşağıdaki grafiklerde gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 124

Sayıştay 125 Grafik: 6- Net satış hasılatı (Cari fiyatlarla) Grafik : 7- Net satış hasılatı (Sabit fiyatlarla) 2013 yılı KİT satışlarının sektörel bazda oransal dağılımı aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. Net satış hasılatı (milyon TL) 2009 2010 2011 2012 2013 Net satış hasılatı (Milyon TL) 2009 2010 2011 2012 2013 Grafik : 5 – 2013 yılı satışlarının dağılımı KİT’lerin 2013 yılı net satış hasılatı 90,4 milyar TL’nin; 88,6 milyar TL’si mal ve hizmet satışlarından, 1,8 milyar TL’si de Hazine tarafından karşılanan sübvansiyon ve görev zararlarından oluşmuştur. Hazine tarafından karşılanan görev zararı ve sübvansiyonların kuruluşlar bazında dağılımı 66 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge 66-Hazinece karşılanan görev zararı ve sübvansiyonlar (Bin TL) Kuruluşlar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)233 sayılı KHK kapsamında olanlar: -TMO 1.020.827 2.411.737 957.640 588.873 756.807 167.934 28,5 -TCDD 313.530 353.578 333.268 339.900 356.374 16.474 4,8 -DHMİ 6.219 3.523 4.191 4.748 4.824 76 1,6 -TTK 15.425 15.568 12.836 14.324 23.264 8.940 62,4 -TKİ 557.799 431.827 654.306 631.366 619.958 (11.408) (1,8) -TİGEM 5.482 (5.482) (100,0) Toplam (a) 1.913.800 3.216.233 1.962.601 1.584.693 1.761.227 176.534 11,1 b)4046 sayılı Kanun kapsamında olanlar: -TÜRK ŞEKER 3.222 Toplam (b) 3.222 Genel toplam 1.913.800 3.216.233 1.965.823 1.584.693 1.761.227 176.534 11,1 2009 yılında 1,9 milyar TL olan sübvansiyon ve görev zararları tutarı, 2010 yılında önemli bir atış göstererek 3,2 milyar TL’ye yükselmiş; 2011 yılında 2 milyar TL’ye, 2012 yılında 1,7 milyar TL’ye düşmüş, 2013 yılında %11,1 oranında artışla 1,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Madencilik 7,9% İmalat 7,1% Enerji 30,7% Ticaret 6,6% Tarım 0,6% Diğer hizmetler 2,9% Ulaş.-hab. 44,4%

Genel Rapor • 2013 126 1,8 milyar TL tutarındaki sübvansiyon ve görev zararlarının; %43’ü TMO’ya, %35,2’si TKİ’ye, %20,2’si TCDD’ye, %1,3’ü TTK’ya ve %0,3 DHMİ’ye aittir. 2013 yılında TCDD’de ayrıca 772,1 milyon TL tutarında yol bakım ve onarım gideri karşılığı tahakkuk ettirilmiştir. a)Tarım sektörü: KİT statüsü içinde tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan TİGEM; bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak, çeşitlendirmek, ürün kalitesini geliştirmek amaçlarıyla yetiştirdiği damızlık hayvan, tohumluk, fidan, fide gibi ürünleri piyasaya vermek, tarım teknolojisi ve tarımın ıslahı konularında eğitici ve öncü olarak kurulmuştur. TİGEM’de üretilen ürünlerin önemli bir bölümü yurt içi piyasalara pazarlanmakta, bir kısmı da değişik şekilde bünye içinde kullanılmaktadır. 2013 yılında buğday, yemlik mısır, ayçiçeği gibi bitkisel ürün satışlarında sağlanan artış sonucunda, önceki yıla göre %35 oranında artışla 519,1 milyon TL olarak gerçekleşen satışların; 393,1 milyon TL’si bitkisel ürün satışlarını, 115,3 milyon TL’si hayvansal ürün satışlarını ve bakiye 10,7 milyon TL’si de diğer gelirleri ifade etmektedir. b)Sanayi sektörü: ba) Madencilik sektörü: Madencilik sektöründe Eti Maden İşletmeleri, TPAO, TKİ ve TTK olmak üzere 4 kuruluş faaliyet göstermektedir. Bu kuruluşların 2013 yılı net satışları toplamı önceki yıla göre %3,5 oranında azalarak 7,1 milyar TL’ye inmiştir. Eti Maden İşletmeleri; ana sözleşmesi çerçevesinde bor mineralleri ve türevlerinin üretilmesi, işletilmesi ve pazarlanması alanında faaliyette bulunmaktadır. 2013 yılında, Eti Maden İşletmeleri’nin net satış hasılatı geçen yıla göre %9,5 oranında artışla 1,6 milyar TL’ye yükselmiş olup, bu satışların %96,4’lük kısmı yurt dışı satışlardan oluşmuştur. TPAO petrol sektöründe arama, sondaj, kuyu tamamlama ve üretim, doğal gaz depolama ve bağlı kuruluşu TPIC kanalıyla petrol ticareti ve taşımacılığı yapmaktadır. Kuruluşun ham petrol satış fiyatları, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu uyarınca tespit edilmektedir. Buna göre petrol alım satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya piyasa koşullarına göre oluşmakta olup, yerli ham petrol için teslim yeri olan en yakın liman veya rafineride teşekkül eden piyasa fiyatı olarak kabul edilmektedir. Doğal gaz satış fiyatı ise BOTAŞ’ın belirlediği satış fiyatı ve satılan gazın kalorisi esas alınarak hesaplanmaktadır. TPAO’nun 2013 yılı net satış hasılatı önceki döneme göre %12,9 oranında artarak 2,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Satış hasılatının %82,2’sini hampetrol, %6,9’unu doğal gaz ve bakiye %10,9’unu diğer hizmet satışları oluşturmuştur. TKİ 2013 yılı faaliyet döneminde, geçen yıla göre %22 oranında azalışla 2,5 milyar TL tutarında net satış hasılatı elde etmiştir. Bu tutarın; 1,5 milyar TL’si esas ürün ve 944 milyon TL’si de ticari kömür satışlarından elde edilmiştir. Geçen yıla göre net satış hasılatındaki azalış esas ürün satışlarından kaynaklanmıştır. Zonguldak havzasındaki taşkömürünün çıkarılması ve ekonomiye kazandırılması görevini üstlenen TTK, Türkiye taşkömürü ihtiyacının yaklaşık %6’sını karşılamaktadır. Kurumun 2013 yılı net satışları önceki döneme göre %3,4 oranında azalışla 294,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

Sayıştay 127 bb)İmalat sektörü: İmalat sektörünün 2013 yılı net satışları önceki döneme göre %8,7 oranında artarak 6,4 milyar TL’ye yükselmiştir. Sektörde faaliyetini sürdüren KİT’lerin net satışlarına ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır. İmalat sektöründe yer alan KİT’lerin net satış hasılatının %43,2’si T. Şeker Fabrikaları AŞ’ye aittir. Şeker Kurumu tarafından tespit edilip üreticilere dağıtımı yapılan kotalar dahilinde üretim yapan T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin, 2013 yılında satılan 1.265 bin ton şeker ve diğer ürünlerden elde ettiği net satış hasılatı 2,8 milyar TL’nin; %98,4’ü yurt içi ve kalan %1,6’sı da yurt dışına gerçekleştirilen satışlardan oluşmaktadır. ÇAY-KUR’un kuruluş amacı, çay ziraatını geliştirmek, çay kalitesini ıslah etmek ve kuru çay üretip pazarlamak olarak belirlenmiştir. 3092 sayılı Çay Kanunu ile çayda devlet tekeli kaldırılmış ve gerçek ve tüzel kişilerin yaş çay işleme ve paketleme fabrikaları kurup işletebilmeleri, ihtiyaçları olan yaş çay yaprağını doğrudan üreticilerden satın alabilmeleri imkanı getirilmiştir. ÇAY-KUR 2013 yılında 133,5 bin ton çay satmış olup, satış teşvik önlemleri, ürün çeşitlendirilmesi ve artan reklam tanıtım faaliyetlerinin etkisiyle, geçen yıla göre %20,5 oranında artışla 1,5 milyar TL net satış hasılatı elde etmiştir. Satışları önemli ölçüde askeri siparişlere bağlı olan MKE Kurumu’nun net satış hasılatı 2013 yılında %6,3 oranında artışla 869,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılı toplam satış tutarının geçen yıla göre %6,3 oranında artmasında, Hurda İşletmesi satışlarının %11,3 oranında artması etkili olmuştur. ESK’nın 2013 yılı net satışları önceki yıla göre %2,8 oranında artışla 545,8 milyon TL’ye yükselmiş olup, tamamı yurt içi piyasaya gerçekleştirilen satışların %85,4’ünü et satışları oluşturmuştur. İmalat sektöründe faaliyet gösteren TCDD’nin bağlı ortaklıkları TÜDEMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜLOMSAŞ’ın 2013 yılı net satışları %20,7 oranında artarak 669,7 milyon TL’ye yükselmiştir. Sektörde faaliyet gösteren diğer kuruluşlar olan TEMSAN ve Doğusan’ın 2013 yılı net satışları toplamı 19,8 milyon TL olmuştur. bc)Enerji sektörü: Enerji sektöründe faaliyet gösteren TETAŞ, EÜAŞ ve TEİAŞ’ın 2013 yılı toplam net satışları geçen yıla göre %14,1 oranında azalışla 49,5 milyar TL olmuştur. Azalışın temel nedenleri; yıllar itibarıyla kamunun enerji üretim ve dağıtım sektöründeki payının azalması ve TEDAŞ’ın bağlı ortaklıklarının 2013 yılında özelleştirilmesi sonucunda kamu enerji satışlarının nihai tüketicilere perakende fiyatlardan satılması yerine dağıtım şirketlerine toptan satış fiyatları üzerinden satılmasıdır. Enerji sektöründe gerçekleştirilen toplam net satışların 23,2 milyar TL’si TETAŞ, 15,4 milyar TL’si TEİAŞ ve 10,9 milyar TL’si EÜAŞ tarafından gerçekleştirilmiştir. Esas itibarıyla EÜAŞ elektrik enerjisini üretmek, TEİAŞ üretilen elektriği iletmek ve yük tevzii faaliyetlerini yürütmek ve TETAŞ ise elektrik ticaret ve taahhüt faaliyetlerinde bulunmak ile görevlendirilmiştir. Bu bağlamda, bu sektörde yer alan kuruluşların birbirleri arasında yaptıkları satışlar toplamı 21,8 milyar TL’nin mahsup edilmesi ile konsolide edilmiş net satış tutarı 27,7 milyar TL olarak hesaplanmıştır.

Genel Rapor • 2013 128 Sektörde yer alan ve faaliyeti, işletme hakkı devredilen 8 santralin sözleşmeden doğan takip işleri ile sınırlı olan ADÜAŞ’ın 2011-2013 yıllarında satış hasılatı bulunmamaktadır. c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Ulaştırma ve haberleşme sektöründe TCDD, TDİ, PTT, TÜRKSAT, BOTAŞ, DHMİ ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü faaliyet göstermektedir. Sektörün 2013 yılı net satışları toplamı geçen yıla göre %6,8 oranında azalışla 40,1 milyar TL’ye inmiş olup azalış sektörün %81,8’ini oluşturan BOTAŞ’ın net satışlarının %10 oranında azalmasından kaynaklanmıştır. Satışlarının %99,5’i doğal gaz ve sıvılaştırılmış doğal gaz satışlarından, kalanı ise petrol ve doğal gaz taşıma, liman hizmetlerinden elde edilen BOTAŞ’ın net satışları, geçen yıla göre %10 oranında azalışla 32,8 milyar TL’ye inmiştir. Azalış; doğal satışlarının miktar itibarıyla %8 oranında azalmasından kaynaklanmıştır. BOTAŞ’ın doğal gaz satışları miktar itibarıyla, 2013 yılında elektrik üretiminde 19,3 milyar m3, konut kullanımında 7,5 milyar m3, sanayide ise 9 milyar m3 olarak gerçekleşmiş, bakiye 2 milyar m3 çeşitli sektörlere ve yurtdışına satılmıştır. Sektörde tekel olarak faaliyet gösteren TCDD’nin yük taşıma, liman ve iskele, yolcu ve bagaj, banliyö, yolcu taşıma, demiryolu hattı, Vangölü Feribot İşletmesi gelirlerinden oluşan 2013 yılı net satış hasılatı önceki döneme göre %3,7 oranında artışla 2,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. DHMİ’nin 2013 yılı net satışları, geçen yıla göre %19,5 oranında artarak 2,1 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, satışların %76,2’si yurt içi, %23,6’sı yurt dışı hizmet gelirlerinden oluşmuştur. Bakiye %0,2’si ise Bakanlar Kurulu’nun 17.07.1997 tarih ve 97/9608 sayılı kararı uyarınca, Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasında gerçekleştirilen direkt uçuşların görev zararlarına aittir. PTT’nin 2013 yılı net satışları geçen yıla göre %9,3 oranında artarak 2 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bu hasılatın; %69,8’i posta hizmetlerinden, %20,8’i parasal posta hizmetlerinden, %9’u lojistik faaliyetlerinden ve %0,3’ünü de telgraf hizmetlerinden elde edilmiştir. TÜRKSAT, 2013 yılında 141,2 milyon TL uydu hizmetlerinden, 297,6 milyon TL Kablo TV hizmetlerinden, 72,3 milyon TL bilişim e-devlet gelirlerinden ve 42,4 milyon TL diğer satışlardan olmak üzere toplam 553,5 milyon TL net yurt içi satış hasılatı elde etmiştir. Yurt dışına yapılan net satışlar ise 31,2 milyon TL tutarında olup, 2013 yılı net satış toplamı 584,7 milyon TL tutarında gerçekleşmiştir. Alanında tekel konumunda faaliyet gösteren KEGM’in 2013 yılı net satışları geçen yıla göre %11,7 oranında artışla 446,4 milyon TL olmuştur. Bu hasılatın; 209,4 milyon TL’si kılavuzluk, 194,5 milyon TL’si fener, 26 milyon TL’si tahlisiye, 13,5 milyon TL’si gemi kurtarma ve 3 milyon TL’si de telsiz hizmetlerinden elde edilmiştir. TDİ’nin 2013 yılı net satış hasılatı, Şirket’in 2012 yılı içerisinde Tekirdağ Limanı işletmeciliğini devralmasıyla, liman hizmetleri gelirlerinin artması sonucunda, geçen yıla göre %62,7 oranında artarak 38,7 milyon TL yükselmiştir. cb)Ticaret sektörü: DMO, TMO, Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ ve Başkent Doğalgaz AŞ’nin faaliyet gösterdiği ticaret sektöründeki KİT’lerin net satış hasılatı Başkent Doğalgaz AŞ’nin

Sayıştay 129 2013 yılında özelleştirilmesi nedeniyle geçen yıla göre %11,8 oranında azalışla 5,9 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. DMO, TMO ve Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin toplam net satış hasılatı geçen yıla göre %19,4 oranında artış göstermiştir. Devletin merkezi satın alma birimi olarak faaliyetlerini sürdüren DMO’nun 2013 yılı satışları önceki yıla göre %4,1 oranında artışla 1,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Bu satışların; %50’si genel bütçeli idarelere, %16’sı belediye bütçeli idarelere, %11’i özel idare bütçeli idarelere, %3’ü KİT’lere, %2’si sosyal güvenlik kurumlarına ve %8’i diğer kuruluşlara yapılmıştır. TMO 2013 yılında, hububat ve bakliyat ürünleri satışlarındaki artışın etkisiyle geçen yıla göre %47,5 oranında artışla 2,2 milyar TL net satış hasılatı elde etmiştir. Bu satışların; 1.203 milyon TL yurt içi, 284,5 milyon TL yurt dışı ve 756,8 milyon TL’de görev zararı kapsamında satış geliri niteliğindedir. Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ’nin 2013 yılı net satışları, önceki yıla göre %9,6 oranında artışla 2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Artışta; fuel oil ve diğer siyah ürünlerden oluşan siyah ürün satışlarındaki düşüşe rağmen motorin, benzin, gaz yağından oluşan beyaz ürün satışlarındaki artış etkili olmuştur. cc)Diğer hizmetler: Önceki yıllarda imalat sektöründe görülen Sümer Holding AŞ, 2012 yılından itibaren diğer hizmetler sektöründe değerlendirilmeye alınmıştır. Diğer hizmetler sektöründe faaliyet gösteren kuruluşların net satışları 2013 yılında 2,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Sektörün toplam net satışlarının %93’ünü sağlayan Emlak Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ’nin 2013 yılı net satışları, projelendirilen arsa satışları ile arazi, arsa ve konut satışlarındaki artışların etkisiyle, önceki döneme göre %129,1 oranında artarak 1.407 milyon TL olmuştur. 2013 yılında Halk GYO’nun İzmir Karşıyaka’daki gayrimenkul satışı nedeniyle net satışları geçen yıla göre %88,2 oranında artışla 47 milyon TL’ye yükselmiştir. Bileşim Alternatif Dağıtım Kanalları ve Ödeme Sistemleri AŞ’nin 2013 yılı net satışları önceki döneme göre %17,5 oranında artarak 108 milyon TL’ye ve Sümer Holding’in net satışları %11,1 oranında artarak 6,7 milyon TL’ye yükselmiştir. Sektörde yer alan diğer kuruluşlar tta Gayrimenkul AŞ ve Vakıf İnşaat Restorasyon ve Ticaret AŞ’nin toplam net satışları ise geçen yıla göre %67,8 oranında azalarak 19,8 milyon TL olmuştur. 4-Stoklar: KİT stoklarının 2009-2013 dönemindeki seyri incelendiğinde, stok miktarının 2010 yılında gerilediği, 2011-2012 yıllarında arttığı, 2013 yılında ise önceki yıla göre azaldığı görülmektedir. 2013 yılı stok toplamı 14,5 milyar TL olup, 2012-2013 yılları arasında gerçekleşen yaklaşık 2,4 milyar TL tutarındaki azalışın büyük bölümü hizmetler sektörü altında izlenen Emlak Konut GYO’nun denetimden çıkması nedeniyle azalan KİT stoklarından kaynaklanmıştır. Önceki yıldan farklı olarak, 2013 yılında KİT stoklarının içinde sanayi sektörünün stokları oransal olarak artarken, hizmetler sektörünün payı azalmıştır.
2013 yılı KİT stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, toplam stokun, 3,1 milyar TL tutarında %21’ini ilk madde ve malzemelerin, 477

Genel Rapor • 2013 130 milyon TL tutarında %3,3’ünü yarı mamullerin, 4,1 milyar TL tutarında %28,3’ünü mamullerin, 5,1 milyar TL tutarında %35,2’sini ticari malların ve 1,8 milyar TL tutarında %12,2’sini de diğer stokların oluşturduğu görülmektedir. Diğer yandan dikey yüzdeler olarak, 2013 yılında toplam KİT stokunun %2,8’i tarım sektörüne, %53,4’ü sanayi sektörüne, %43,6’sı hizmetler sektörüne ve %0,2’si de mali kuruluşlara ait bulunmaktadır. 2013 yılında toplam KİT stoku içinde ilk sırayı 3,8 milyar TL stok ile, Toprak Mahsulleri Ofisi almıştır. TMO’nun stokları, ağırlıklı olarak hububat ürünlerinden oluşmaktadır. İkinci sıradaki T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin stokları, 2,6 milyar TL düzeyindedir. T. Şeker Fabrikaları AŞ’nin stoklarının tamamına yakını şeker, melas, yaş küspe vb. mamul stoklarından oluşmaktadır. Bu iki kuruluşu 1,8 milyar TL tutarında stok ile üçüncü sırada TPAO takip etmiştir. Dördüncü sırada yer alan BOTAŞ’ın stok miktarı 1,6 milyar TL düzeyindedir. BOTAŞ’ın stoklarının büyük bölümünün gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan oluştuğu görülmektedir. İlk dört sırayı paylaşan bu kuruluşların stok tutarı, 2013 yılı KİT stoklarının yaklaşık olarak %68’ini oluşturmaktadır. 2013 yılında KİT’lerin toplam stoku, yaklaşık 2,4 milyar TL azalmıştır. Bu azalışın büyük bölümü hizmetler sektöründe yer alan EMLAKKONUT’un denetimden çıkması nedeniyle azalan KİT stoklardan kaynaklanmıştır. Hizmetler sektörü içinde ulaştırma- haberleşme alt sektörünün stokları 529,6 milyon TL, diğer hizmetler alt sektörü stokları 2,7 milyar TL azalırken, ticaret alt sektörü stokları ise 1 milyar TL artış göstermiştir. Hizmetler sektöründeki toplam stok azalışı ise, 2,3 milyar TL olmuştur. KİT’lerin 2009-2013 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 67 sayılı, 2013 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 67/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 131 Çizelge: 67 -KİT'lerin 2009-2013 yılları stokları (Bin TL) Stoklar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % 1-Tarım 158.951 1,3 184.641 1,7 258.357 1,7 358.819 2,1 403.080 2,8 44.261 12,3 2-Sanayi: -Madencilik 736.193 6,1 834.401 7,7 2.078.653 13,4 2.277.475 13,5 2.526.541 17,4 249.066 10,9
-İmalat 3.697.471 30,7 3.994.162 36,9 4.219.100 27,1 4.347.473 25,7 4.276.338 29,4 (71.135) (1,6) -Enerji 858.173 7,1 875.680 8,1 1.576.746 10,1 1.234.881 7,3 967.484 6,7 (267.397) (21,7) Sanayi toplamı 5.291.837 44,0 5.704.243 52,7 7.874.499 50,6 7.859.829 46,5 7.770.363 53,4 (89.466) (1,1) 3-Hizmetler : -Ulaştırma-haberleşme 1.225.831 10,2 1.442.886 13,3 1.598.393 10,3 2.735.943 16,2 2.206.258 15,2 (529.685) (19,4) -Ticaret 5.346.780 44,4 3.470.233 32,1 2.816.105 18,1 3.077.504 18,2 4.079.152 28,1 1.001.648 32,5
-Diğer hizmetler 3.003.949 19,3 2.840.700 16,8 60.081 0,4 (2.780.619) (97,9) Hizmetler toplamı 6.572.611 54,6 4.913.119 45,4 7.418.447 47,6 8.654.147 51,2 6.345.491 43,6 (2.308.656) (26,7) Ara toplam 12.023.399 99,9 10.802.003 99,8 15.551.303 99,9 16.872.795 99,9 14.518.934 99,8 (2.353.861) (14,0) 4-Mali kuruluşlar 12.028 0,1 23.208 0,2 17.463 0,1 24.445 0,1 22.949 0,2 (1.496) (6,1) Genel toplam 12.035.427 100,0 10.825.211 100,0 15.568.766 100,0 16.897.240 100,0 14.541.883 100,0 (2.355.357) (13,9)

Genel Rapor • 2013 132 Çizelge : 67/a - Stok türleri itibarıyla 2013 yılı stokları (Bin TL) Stoklar İlk madde malzeme. Yarı mamul Mamul Ticari mal Diğer Toplam 1-Tarım sektörü 44.491 183.421 139.897 35.271 403.080 2-Sanayi sektörü: -Madencilik 738.246 75.047 414.730 57.352 1.241.166 2.526.541 -İmalat 649.376 180.861 3.287.146 23.787 135.168 4.276.338 -Enerji 821.448 28.463 117.573 967.484 Toplam (2) 2.209.070 255.908 3.730.339 81.139 1.493.907 7.770.363 3-Hizmetler sektörü: -Ulaş-haberleşme 443.164 27.621 142 1.643.547 91.784 2.206.258 -Ticaret 322.334 2.715 239.572 3.398.912 115.619 4.079.152 -Diğer hizmetler 37.539 7.636 5.901 9.005 60.081 Toplam (3) 803.037 37.972 245.615 5.042.459 216.408 6.345.491 Ara toplam 3.056.598 477.301 4.115.851 5.123.598 1.745.586 14.518.934 4-Mali kuruluşlar 43 22.906 22.949 Genel toplam 3.056.641 477.301 4.115.851 5.123.598 1.768.492 14.541.883 KİT stoklarının önceki yıla göre artış-azalışı incelendiğinde, tarım sektörü dışındaki tüm sektörlerin stoklarının azaldığı görülmüştür. KİT stoklarında önceki yıla göre gerçekleşen azalış, hizmetler sektöründen kaynaklanmıştır. Hizmetler sektöründe ulaştırma-haberleşme alt sektörü ile diğer hizmetler alt sektörlerinin stokları azalırken, ticaret alt sektörünün stokları artmıştır. Ticaret alt sektöründeki artışın 903 milyon TL’si TMO’nun stok artışından ileri gelmiştir. TMO’nun stok büyüklükleri esas olarak hububat piyasası alım ve satış politikalarına göre belirlenmekte, piyasa fiyatlarının dengelenmesi ihtiyacına göre stok tutarları yıldan yıla değişebilmektedir. Diğer hizmetler alt sektöründeki stok azalışı, Emlak Konut’un denetimden çıkmasından kaynaklanmış, ulaştırma-haberleşme alt sektöründeki stok azalışı ise BOTAŞ ve TCDD’nin stoklarının önceki yıla göre azalmasından ileri gelmiştir. 5- İşletme sonuçları: a) Satışların kârlılığı: KİT’lerin dönemine ilişkin faaliyet kârı veya zararlarının oluşumu cari fiyatlarla 68/a, 2003 yılı fiyatlarıyla 68/b, sektörel bazda 2013 yılı faaliyet sonuçları 69 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 133 Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kar giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 85.013.330 2.006.670 83.006.660 70.467.112 2.337.941 3.120.779 75.925.832 7.080.828 9,3 2010 87.360.420 989.156 86.371.264 73.425.954 1.636.226 3.147.104 78.209.284 8.161.980 10,4 2011 99.654.431 1.016.035 98.638.396 90.513.212 1.892.712 3.875.071 96.280.995 2.357.401 2,4 2012 123.598.121 1.178.757 122.419.364 112.549.728 1.959.802 4.066.093 118.575.623 3.843.741 3,2 2013 113.551.429 1.369.363 112.182.066 100.127.744 998.994 4.149.471 105.276.209 6.905.857 6,6 Son iki yıl farkı (10.046.692) 190.606 (10.237.298) (12.421.984) (960.808) 83.378 (13.299.414) 3.062.116 (23,0) Artış yada azalış (%) (8,1) 16,2 (8,4) (11,0) (49,0) 2,1 (11,2) 79,7 (710,3) () Mali kuruluşlar hariç. Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kar giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 51.348.955 1.212.050 50.136.905 42.562.885 1.412.141 1.884.984 45.860.010 4.276.895 9,3 2010 48.466.252 548.769 47.917.483 40.735.619 907.754 1.745.966 43.389.339 4.528.144 10,4 2011 48.785.642 497.398 48.288.244 44.310.575 926.574 1.897.034 47.134.183 1.154.061 2,4 2012 59.058.735 563.244 58.495.491 53.779.495 936.450 1.942.896 56.658.841 1.836.650 3,2 2013 50.722.039 611.678 50.110.361 44.725.843 446.238 1.853.518 47.025.599 3.084.762 6,6 Son iki yıl farkı (8.336.696) 48.434 (8.385.130) (9.053.653) (490.211) (89.378) (9.633.242) 1.248.112 (13,0) Artış yada azalış (%) (14,1) 8,6 (14,3) (16,8) (52,3) (4,6) (17,0) 68,0 (399,7) () Mali kuruluşlar hariç. Yıllar Çizelge : 68/a - KİT'lerin 2009-2013 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) () (Bin TL) Yıllar Çizelge : 68/b - KİT'lerin 2009-2013 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) () (Bin TL)

Genel Rapor • 2013 134 Çizelge : 69 - KİT'lerin sektörler itibarıyla 2013 yılı satış sonuçları (Cari fiyatlarla) () (Bin TL) Satış sonuçları Brüt satışlar
(1) Satış indirimleri
(2) Net satışlar (3=1-2) Satışların maliyeti
(4) Pazarlama satış ve dağıtım giderleri
(5) Diğer giderler
(6) Satış maliyeti tutarı (7=4+5+6) Faaliyet kârı veya zararı (8=3-7) Satış maliyetine göre kâr veya zarar
(8/7) (%) a) Tarım 519.453 316 519.137 345.959 8.584 121.020 475.563 43.574 9,2 b) Sanayi: (1) Madencilik 7.378.344 262.570 7.115.774 3.862.586 358.698 1.313.155 5.534.439 1.581.335 28,6 (2) İmalat sanayi 6.400.138 23.378 6.376.760 5.679.685 312.873 415.072 6.407.630 (30.870) (0,5) (3) Enerji 50.150.709 620.690 49.530.019 44.545.162 7.212 656.874 45.209.248 4.320.771 9,6 Toplam (b) 63.929.191 906.638 63.022.553 54.087.433 678.783 2.385.101 57.151.317 5.871.236 10,3 c) Hizmetler: (1) Ulaştırma-haberleşme 40.496.391 388.180 40.108.211 38.858.104 89.303 1.345.691 40.293.098 (184.887) (0,5) (2) Ticaret 6.016.251 72.545 5.943.706 5.370.922 177.645 85.997 5.634.564 309.142 5,5 (3) Diğer hizmetler 2.590.143 1.684 2.588.459 1.465.326 44.679 211.662 1.721.667 866.792 50,3 Toplam ( c) 49.102.785 462.409 48.640.376 45.694.352 311.627 1.643.350 47.649.329 991.047 2 KİT toplamı 113.551.429 1.369.363 112.182.066 100.127.744 998.994 4.149.471 105.276.209 6.905.857 6,6 () Mali kuruluşlar hariç

Sayıştay 135 KİT’lerin 2009 yılına göre 2013 yılı brüt satışları cari fiyatlarla %33,5 oranında artarken, net satış gelirleri artış oranı %35,2, satış maliyet giderleri artış oranı %38,7 olarak gerçekleşmiştir. Ulaştırma-haberleşme ve imalat sektörleri dışında diğer sektörlerin dönem sonuçları kâr oluşturmuş, 2013 yılı toplam faaliyet sonucu kârı 2012 yılına göre %79,6 oranında artışla 6,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Sabit fiyatlar bazında dalgalı seyir izleyen net satış gelirleri 2013 yılında 2009 yılı ile yaklaşık aynı seviyede 50,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde satış maliyet tutarındaki artışın %2,4 oranında oluşması faaliyet kârlılığını azaltmıştır. KİT’lerin dönemi faaliyet sonuçlarına göre hesaplanan maliyet, dönem, satış, faaliyet sonucu göstergeleri ile mali kârlılık/zararlılık göstergeleri 70 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 70- KİT'lerle ilgili satış göstergeleri () (%) Göstergeler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 1-Maliyet giderleri göstergesi : -Satış.üretim maliyeti/Net satış hasılatı x 100 84,9 85,0 91,8 91,9 89,2 0,1 2-Dönem giderleri göstergesi : -Satış giderleri/Net satış hasılatı x 100 2,8 1,9 1,9 1,6 0,9 (0,3) -Diğer dönem giderleri/Net satış hasılatı x 100 3,8 3,6 3,9 3,3 3,7 (0,6) 3-Satış göstergesi : -Satış maliyeti tutarı/Net satış hasılatı x 100 91,5 90,5 97,6 96,8 93,8 (0,8) 4-Faaliyet sonucu göstergesi : -Faaliyet kârı/Net satış hasılatı x 100 8,5 9,5 2,4 3,2 6,2 0,8 5-Mali kârlılık/zararlılık : -Dönem sonucu/Öz kaynaklar x 100 11,1 9,7 4,1 6,3 6,1 (0,1) -Dönem sonucu/Aktif toplamı x 100 6,6 6,7 2,6 3,8 4,1 0,3 ()Mali kuruluşlar hariç. b) Dönem sonuçları: KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ilişkin dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 71/a, 2003 sabit fiyatlarıyla 71/b, 2013 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 72, kuruluş bazında brüt satış kârı veya zararı ile faaliyet ve dönem sonuçları 73 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 136
Çizelge: 71/a - KİT'lerin 2009-2013 yılları gelir ve gider unsurları (Cari fiyatlarla) () Tutar % A-Brüt satışlar 85.013.330 87.360.420 99.654.431 123.598.121 113.551.429 (10.046.692) (8,1) 1-Yurt içi satışlar 73.550.323 73.551.310 85.165.290 94.594.103 94.280.514 (313.589) (0,3) 2-Yurt dışı satışlar 2.361.010 3.237.257 3.826.313 14.617.418 3.915.037 (10.702.381) (73,2) 3-Diğer gelirler 9.101.997 10.571.853 10.662.828 14.386.600 15.355.878 969.278 6,7 B-Satış indirimleri (-) 2.006.670 989.156 1.016.035 1.178.757 1.369.363 190.606 16,2 1- Satıştan iadeler (-) 1.701.548 622.039 468.419 528.720 642.989 114.269 21,6 2- Satış iskontoları (-) 109.912 11.763 43.294 99.334 339.720 240.386 242,0 3- Diğer indirimler (-) 195.210 355.354 504.322 550.703 386.654 (164.049) (29,8) C-Net satışlar 83.006.660 86.371.264 98.638.396 122.419.364 112.182.066 (10.237.298) (8,4) D-Satışların maliyeti (-) 70.467.112 73.425.954 90.513.212 112.549.728 100.127.744 (12.421.984) (11,0) 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 12.354.962 24.903.196 15.199.932 33.504.853 16.034.845 (17.470.008) (52,1) 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 45.121.586 34.705.995 59.150.728 55.411.694 61.755.573 6.343.879 11,4 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 5.345.854 6.339.682 7.196.387 10.772.108 8.349.331 (2.422.777) (22,5) 4-Diğer satışların maliyeti (-) 7.644.710 7.477.081 8.966.165 12.861.073 13.987.995 1.126.922 8,8 Brüt satış kârı 12.539.548 12.945.310 8.125.184 9.869.636 12.054.322 2.184.686 22,1 E-Faaliyet giderleri (-) 5.458.720 4.783.330 5.767.783 6.025.895 5.148.465 (877.430) (14,6) 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 376.352 326.719 740.575 493.082 414.989 (78.093) (15,8) 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 2.337.941 1.636.226 1.892.712 1.959.802 998.994 (960.808) (49,0) 3-Genel yönetim giderleri (-) 2.744.427 2.820.385 3.134.496 3.573.011 3.734.482 161.471 4,5 Faaliyet kârı 7.080.828 8.161.980 2.357.401 3.843.741 6.905.857 3.062.116 79,7 F-Diğer faal. olağan gelir ve kârlar 6.010.038 6.289.022 7.949.161 7.364.440 9.067.491 1.703.051 23,1 1-İştiraklerden temettü gelirleri 412.130 430.205 791.309 680.827 1.017.785 336.958 49,5 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 71.731 380.229 813.844 663.030 700.892 37.862 5,7 3-Faiz gelirleri 736.000 597.644 626.316 799.194 1.093.225 294.031 36,8 4-Komisyon gelirleri 535 536 13.115 4.083 558 (3.525) (86,3) 5-Konusu kalmayan karşılıklar 450.290 412.757 604.571 243.503 97.712 (145.791) (59,9) 6-Menkul kıymet satış kârları 72.723 19.901 15.864 33.528 82.445 48.917 145,9 7-Kambiyo kârları 1.225.681 1.079.091 1.419.955 1.150.550 1.568.896 418.346 36,4 8-Reeskont faiz gelirleri 133.234 40.113 35.944 (4.169) (10,4) 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 3.040.948 3.368.659 3.530.953 3.749.612 4.470.034 720.422 19,2 G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 4.775.671 4.052.100 4.537.807 4.409.855 5.703.022 1.293.167 29,3 1-Komisyon giderleri (-) 8.444 11.420 146.950 22.687 25.356 2.669 11,8 2-Karşılık giderleri (-) 794.926 1.087.063 492.407 583.056 526.843 (56.213) (9,6) 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 86 27.475 10.264 (17.211) (62,6) 4-Kambiyo zararları (-) 983.562 729.124 1.082.107 795.734 1.091.533 295.799 37,2 5-Reeskont faiz giderleri (-) 52.355 35.944 47.369 11.425 31,8 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 2.988.739 2.224.493 2.763.902 2.944.959 4.001.657 1.056.698 35,9 H-Finansman giderleri (-) 1.226.229 891.513 1.578.128 501.578 1.043.114 541.536 108,0 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 363.377 328.682 203.999 166.212 106.632 (59.580) (35,8) 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 862.852 562.831 1.374.129 335.366 936.482 601.116 179,2 Olağan kâr 7.088.966 9.507.389 4.190.627 6.296.748 9.227.212 2.930.464 46,5 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 4.423.978 3.969.160 12.195.121 3.591.947 4.182.028 590.081 16,4 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 5.104.473 6.728.214 13.241.674 4.731.849 8.477.369 3.745.520 79,2 Dönem kârı veya zararı 6.408.471 6.748.335 3.144.074 5.156.846 4.931.871 (224.975) (4,4) K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal
yükümlülük karşılıkları 1.715.631 1.973.077 1.301.089 1.386.924 1.899.975 513.051 37,0 Net dönem kârı veya zararı 4.692.840 4.775.258 1.842.985 3.769.922 3.031.896 (738.026) (19,6) () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler Son iki yıl farkı2012 20132009 2010 2011

Sayıştay 137
Çizelge: 71/b - KİT'lerin 2009-2013 yılları gelir ve gider unsurları (2003 yılı fiyatlarıyla) () Tutar % A-Brüt satışlar 51.348.955 48.466.252 48.785.642 59.058.735 50.722.039 (8.336.696) (14,1) 1-Yurt içi satışlar 44.425.177 40.805.165 41.692.510 45.199.782 42.113.956 (3.085.825) (6,8) 2-Yurt dışı satışlar 1.426.075 1.795.982 1.873.164 6.984.623 1.748.799 (5.235.823) (75,0) 3-Diğer gelirler 5.497.703 5.865.106 5.219.968 6.874.331 6.859.284 (15.048) (0,2) B-Satış indirimleri (-) 1.212.050 548.769 497.398 563.244 611.678 48.434 8,6 1- Satıştan iadeler (-) 1.027.753 345.098 229.314 252.638 287.215 34.578 13,7 2- Satış iskontoları (-) 66.388 6.526 21.194 47.465 151.749 104.284 219,7 3- Diğer indirimler (-) 117.909 197.145 246.890 263.142 172.714 (90.428) (34,4) C-Net satışlar 50.136.905 47.917.483 48.288.244 58.495.491 50.110.361 (8.385.130) (14,3) D-Satışların maliyeti (-) 42.562.885 40.735.619 44.310.575 53.779.495 44.725.843 (9.053.653) (16,8) 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 7.462.528 13.815.920 7.441.099 16.009.582 7.162.570 (8.847.012) (55,3) 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 27.253.918 19.254.366 28.957.129 26.477.300 27.585.462 1.108.161 4,2 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 3.228.953 3.517.161 3.522.978 5.147.223 3.729.544 (1.417.678) (27,5) 4-Diğer satışların maliyeti (-) 4.617.486 4.148.173 4.389.369 6.145.390 6.248.267 102.876 1,7 Brüt satış kârı veya zararı 7.574.020 7.181.864 3.977.669 4.715.996 5.384.519 668.523 14,2 E-Faaliyet giderleri (-) 3.297.125 2.653.720 2.823.607 2.879.346 2.299.757 (579.589) (20,1) 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 227.321 181.259 362.547 235.609 185.371 (50.238) (21,3) 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 1.412.141 907.754 926.574 936.450 446.238 (490.211) (52,3) 3-Genel yönetim giderleri (-) 1.657.663 1.564.707 1.534.487 1.707.287 1.668.148 (39.140) (2,3) Faaliyet kârı veya zararı 4.276.895 4.528.144 1.154.061 1.836.650 3.084.762 1.248.112 68,0 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 3.630.127 3.489.055 3.891.497 3.518.941 4.050.338 531.397 15,1 1-İştiraklerden temettü gelirleri 248.931 238.671 387.384 325.319 454.632 129.313 39,7 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 43.326 210.945 398.416 316.815 313.080 (3.735) (1,2) 3-Faiz gelirleri 444.552 331.564 306.612 381.878 488.330 106.452 27,9 4-Komisyon gelirleri 323 297 6.420 1.951 249 (1.702) (87,2) 5-Konusu kalmayan karşılıklar 271.980 228.991 295.967 116.353 43.647 (72.706) (62,5) 6-Menkul kıymet satış kârları 43.925 11.041 7.766 16.021 36.827 20.807 129,9 7-Kambiyo kârları 740.324 598.664 695.136 549.766 700.807 151.041 27,5 8-Reeskont faiz gelirleri 65.224 19.167 16.056 (3.111) (16,2) 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 1.836.765 1.868.882 1.728.571 1.791.672 1.996.710 205.037 11,4 G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 2.884.556 2.248.044 2.221.475 2.107.155 2.547.470 440.315 20,9 1-Komisyon giderleri (-) 5.100 6.336 71.939 10.841 11.326 486 4,5 2-Karşılık giderleri (-) 480.144 603.086 241.057 278.601 235.334 (43.267) (15,5) 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 42 13.128 4.585 (8.544) (65,1) 4-Kambiyo zararları (-) 594.082 404.507 529.743 380.225 487.574 107.350 28,2 5-Reeskont faiz giderleri (-) 25.630 17.175 21.159 3.984 23,2 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 1.805.230 1.234.115 1.353.063 1.407.186 1.787.491 380.305 27,0 H-Finansman giderleri (-) 740.655 494.598 772.570 239.668 465.946 226.278 94,4 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 219.484 182.348 99.867 79.421 47.631 (31.790) (40,0) 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 521.172 312.250 672.702 160.248 418.315 258.068 161,0 Olağan kâr veya zarar 4.281.811 5.274.557 2.051.514 3.008.767 4.121.683 1.112.916 37,0 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 2.672.130 2.202.031 5.970.099 1.716.336 1.868.061 151.725 8,8 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 3.083.156 3.732.712 6.482.437 2.261.013 3.786.737 1.525.724 67,5 Dönem kârı veya zararı 3.870.785 3.743.875 1.539.176 2.464.089 2.203.007 (261.083) (10,6) K-Dönem kârı vergi ve diğer yasal
yükümlülük karşılıkları 1.036.259 1.094.634 636.946 662.712 848.696 185.984 28,1 Net dönem kârı veya zararı 2.834.525 2.649.242 902.230 1.801.377 1.354.311 (447.066) (24,8) () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler 2012 Son iki yıl farkı20132009 2010 2011

Genel Rapor • 2013 138 Çizelge: 72

• 2013 yılı dönem sonucunun oluşum u () (Bin TL) M aden İm alat Enerji San. top. U laş.-hab. Ticaret D iğer hizm . H iz.top. A -Brüt satışlar 519.453 7.378.344 6.400.138 50.150.709 63.929.191 40.496.391 6.016.251 2.590.143 49.102.785 113.551.429 1-Y urt içi satışlar 502.943 5.808.382 6.163.967 36.659.231 48.631.580 37.599.106 4.966.065 2.580.820 45.145.991 94.280.514 2-Y urt dışı satışlar 1.049 1.569.962 236.171 1.806.133 1.813.990 284.542 9.323 2.107.855 3.915.037 3-D iğer gelirler 15.461 13.491.478 13.491.478 1.083.295 765.644 1.848.939 15.355.878 B-Satış indirim leri (-) 316 262.570 23.378 620.690 906.638 388.180 72.545 1.684 462.409 1.369.363 1- Satıştan iadeler (-) 4.442 601.538 605.980 30.780 5.003 1.226 37.009 642.989 2- Satış iskontoları (-) 316 17.266 11.041 28.307 282.322 28.470 305 311.097 339.720 3- D iğer indirim ler (-) 262.570 1.670 8.111 272.351 75.078 39.072 153 114.303 386.654 C-N et satışlar 519.137 7.115.774 6.376.760 49.530.019 63.022.553 40.108.211 5.943.706 2.588.459 48.640.376 112.182.066 D -Satışların m aliyeti (-) 345.959 3.862.586 5.679.685 44.545.162 54.087.433 38.858.104 5.370.922 1.465.326 45.694.352 100.127.744 1-Satılan m am uller m aliyeti (-) 338.414 2.559.934 4.970.999 7.262.045 14.792.978 337.669 565.784 903.453 16.034.845 2- Satılan ticari m allar m aliyeti (-) 8 1.168.483 147.649 22.590.782 23.906.914 32.058.270 5.007.233 783.148 37.848.651 61.755.573 3-Satılan hizm et m aliyeti (-) 0 134.169 18.978 1.263.357 1.416.504 6.799.834 16.599 116.394 6.932.827 8.349.331 4-D iğer satışların m aliyeti (-) 7.537 0 542.059 13.428.978 13.971.037 9.421 9.421 13.987.995 Brüt satış kârı veya zararı 173.178 3.253.188 697.075 4.984.857 8.935.120 1.250.107 572.784 1.123.133 2.946.024 12.054.322 E-Faaliyet giderleri (-) 129.604 1.671.853 727.945 664.086 3.063.884 1.434.994 263.642 256.341 1.954.977 5.148.465 1-A raştırm a ve geliştirm e giderleri (-) 19 366.041 38.082 404.123 10.116 731 10.847 414.989 2-Pazarlam a, satış ve dağıtım giderleri (-) 8.584 358.698 312.873 7.212 678.783 89.303 177.645 44.679 311.627 998.994 3-G enel yönetim giderleri (-) 121.001 947.114 376.990 656.874 1.980.978 1.335.575 85.266 211.662 1.632.503 3.734.482 Faaliyet kârı veya zararı 43.574 1.581.335 (30.870) 4.320.771 5.871.236 (184.887) 309.142 866.792 991.047 6.905.857 F-D iğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 47.403 2.128.332 141.804 4.891.868 7.162.004 1.467.211 126.289 264.584 1.858.084 9.067.491 1-İştiraklerden tem ettü gelirleri 959.870 15.809 37.843 1.013.522 3.396 867 4.263 1.017.785 2-Bağlı ortaklıklardan tem ettü gelirleri 260.295 440.597 700.892 700.892 3-Faiz gelirleri 713 102.757 35.999 486.624 625.380 252.568 62.180 152.384 467.132 1.093.225 4-K om isyon gelirleri 253 253 305 305 558 5-K onusu kalm ayan karşılıklar 7.711 2.052 26.397 36.160 24.327 8.602 28.623 61.552 97.712 6-M enkul kıym et satış kârları 73.873 7.289 1.283 82.445 82.445 7-K am biyo kârları 20 581.878 56.771 134.471 773.120 766.324 27.893 1.539 795.756 1.568.896 8-Reeskont faiz gelirleri 35.944 35.944 35.944 9-Enflasyon düzeltm esi kârları 10-D iğer olağan gelir ve kârlar 46.670 215.821 30.920 3.765.936 4.012.677 346.418 20.325 43.944 410.687 4.470.034 G -D iğer faal. olağan gider ve zarar(-) 21.410 403.401 87.326 4.073.378 4.564.105 956.374 58.117 103.016 1.117.507 5.703.022 1-K om isyon giderleri (-) 90 1.600 403 2.093 22.636 311 316 23.263 25.356 2-K arşılık giderleri (-) 23 1.739 17.573 443.942 463.254 35.425 2.154 25.987 63.566 526.843 3-M enkul kıym et satış zararları (-) 9.567 697 697 697 4-K am biyo zararları (-) 18 104.291 53.460 6.479 164.230 868.742 55.646 2.897 927.285 1.091.533 5-Reeskont faiz giderleri (-) 11 11 47.358 47.358 47.369 6-Enflasyon düzeltm esi zararları (-) 7-D iğer olağan gider ve zararlar (-) 21.369 297.281 14.682 3.612.987 3.924.950 29.571 6 25.761 55.338 4.001.657 H -Finansm an giderleri (-) 12.601 101 70.931 472.773 543.805 400.805 6.485 79.418 486.708 1.043.114 1-K ısa vadeli borçlanm a giderleri (-) 12.601 101 70.931 531 71.563 15.851 6.485 132 22.468 106.632 2-U zun vadeli borçlanm a giderleri (-) 472.242 472.242 384.954 79.286 464.240 936.482 O lağan kâr veya zararı 56.966 3.306.165 (47.323) 4.666.488 7.925.330 (74.855) 370.829 948.942 1.244.916 9.227.212 I-O lağan dışı gelir ve kârlar 9.721 119.869 179.133 1.383.706 1.682.708 2.254.169 42.889 192.541 2.489.599 4.182.028 J-O lağandışı gider ve zararlar (-) 34.633 1.330.659 403.491 5.829.996 7.564.146 661.249 195.207 22.134 878.590 8.477.369 D önem kârı veya zararı 32.054 2.095.375 (271.681) 220.198 2.043.892 1.518.065 218.511 1.119.349 2.855.925 4.931.871 K -D önem kârı vergi ve diğer yasal yüküm lülük karşılıkları (-) 554.070 25.964 1.028.840 1.608.874 246.816 43.276 1.009 291.101 1.899.975 D önem net kârı veya zararı 32.054 1.541.305 (297.645) (808.642) 435.018 1.271.249 175.235 1.118.340 2.564.824 3.031.896 () M ali kuruluşlar hariç K İT toplam ı G elir ve giderler Tarım Sanayi H izm etler

Sayıştay 139 Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı Tarım : TİGEM 21.812 (66.553) (88.800) 102.894 13.069 8.779 135.292 32.397 30.099 142.981 30.865 15.823 173.178 43.574 32.054 M adencilik : ETİ M aden İşl. AŞ 430.690 302.839 315.684 589.942 428.940 439.378 971.183 773.919 841.485 996.283 749.880 779.077 1.053.081 773.966 841.797 TKİ (Konsolide) 708.943 434.153 424.021 618.489 329.135 340.110 929.083 595.846 513.807 1.221.875 842.318 860.016 721.637 362.127 178.037 TTK (Konsolide) (244.822) (358.454) (386.107) (327.057) (438.252) (456.375) (313.856) (436.453) (460.056) (356.250) (487.073) (529.356) (387.205) (526.941) (558.658) TPAO 750.637 89.156 423.475 1.087.879 456.682 1.297.369 1.619.598 545.016 1.792.793 1.602.163 697.533 1.471.136 1.865.675 972.183 1.634.199 İmalat : ESK
(12.971) (32.360) (28.663) 16.303 (8.090) (9.392) (11.730) (49.252) (48.854) 39.121 (21.493) (25.534) 28.518 (38.434) (45.447) M KE 234.629 106.119 20.824 291.048 150.244 60.670 422.132 260.280 164.969 376.862 198.411 138.808 387.398 199.196 136.862 Sümer Holding AŞ (1) 1.401 (18.107) (26.071) 978 (21.121) (23.886) (105) (18.166) (105.101) T. Şeker Fabrikaları AŞ
126.565 (14.661) (8.844) 131.800 (16.668) (59.750) 142.507 (14.756) (134.883) 124.148 (43.845) (198.228) 61.070 (116.581) (251.362) Sümerhalı San.ve Tic. AŞ
(173) (2.655) (2.851) T.Elektromekanik San. AŞ
5.202 (3.679) (11.881) 574 (8.484) (13.534) (7.837) (17.905) (26.236) (10.189) (22.446) (36.862) (20.223) (33.927) (49.136) ÇAY-KUR 140.559 31.064 (23.209) 156.001 22.869 (26.991) 98.253 (26.926) (74.557) 171.758 (1.681) (64.828) 194.851 (44.034) (39.301) T.Vagon Sanayi TAŞ 15.324 5.269 646 17.624 6.530 974 22.699 11.286 2.375 11.192 (1.113) (22.301) 6.562 (7.594) (21.393) T.Lokomotif ve M otor San. TAŞ 18.920 9.687 2.099 23.739 13.242 8.280 23.267 10.071 1.829 25.112 9.409 (4.326) 25.093 8.335 (8.031) T.Demiryolu M ak.San. TAŞ
27.796 19.796 16.895 12.553 4.056 725 13.073 3.608 543 (14.602) (23.335) (42.375) 13.579 4.158 323 Acıpayam Selüloz San. ve Tic. AŞ
1.575 584 542 933 (159) (286) 911 (115) (198) DOĞUSAN Boru San. ve Tic. AŞ (41) (815) (1.219) 243 (401) (1.264) 33 (846) (1.207) 265 (513) (1.013) 227 (541) (1.176) TH KBİ (2) (1.569) 9.832 (1.482) 6.255 (1.357) 7.204 (1.345) 9.439 (1.448) 6.980 Enerji : T. Elektrik Tic. ve Taahhüt AŞ 1.764.847 1.742.880 372.131 1.377.605 1.352.936 1.123.540 (396.232) (420.431) (463.228) 1.113.414 1.069.606 859.122 616.299 561.722 573.859 EÜAŞ (Konsolide) 2.676.618 2.524.675 1.712.325 6.363.221 6.220.884 5.503.061 2.352.385 2.199.407 1.555.094 1.102.023 947.297 573.440 3.678.468 3.516.047 2.981.214 TEDAŞ (Konsolide) (3) 1.068.957 (1.313.904) (894.037) 573.311 (1.153.853) (1.930.330) 1.325.649 (404.498) (178.680) 1.248.200 (596.988) (34.543) (361.341) (4.373.150) T. Elektrik İletim AŞ 285.578 234.030 (54.515) 326.343 272.658 469.852 354.156 291.561 311.183 919.438 843.416 1.090.538 690.090 605.427 1.037.169 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Tic. AŞ (612) (681) (641) 1.642 (714) 2.350 (877) 2.843 (1.084) 1.106 Ulaştırma - haberleşme : TDİ 41.995 12.326 20.720 13.397 (20.476) (48.789) 1.839 (31.959) (28.022) 13.085 (21.657) (12.015) 14.819 (13.217) 12.647 BOTAŞ 3.541.518 3.491.950 4.257.572 553.066 496.518 202.544 (1.502.632) (1.558.160) (1.342.476) (686.748) (771.188) (606.244) 10.972 (68.234) 1.556.465 TCDD (Füzyon) (524.051) (775.866) (515.868) (598.692) (865.494) (866.337) (542.105) (962.993) (733.327) (737.751) (1.132.199) (877.508) (740.945) (1.178.359) (1.280.554) PTT 433.213 49.178 230.051 314.369 38.032 143.624 354.219 2.755 174.039 433.670 52.287 171.445 524.995 (124.947) 64.543 DHM İ 696.963 626.365 756.893 742.564 666.575 746.303 975.151 885.728 811.075 788.281 672.076 754.756 1.050.904 933.831 796.275 Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşl. 98.540 54.679 73.943 112.593 53.021 66.983 201.936 134.997 151.217 222.448 148.975 155.028 239.903 154.575 167.938 TÜRKSAT 30.400 27.048 88.042 30.542 27.079 78.482 16.994 9.622 162.202 135.475 125.807 185.130 149.459 111.464 200.751 Çizelge: 73- KİT'lerin 2009-2013 dönemi faaliyet ve dönem sonuçları 2012 2013 Kuruluşlar (Bin TL) 2009 2010 2011

Genel Rapor • 2013 140 Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem Bürüt satış Faaliyet Dönem kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı Ticaret : DM O 76.991 28.245 99.198 98.932 46.663 64.485 142.952 75.984 112.856 135.291 63.081 92.924 139.551 59.479 110.693 TM O 295.007 228.275 160.618 467.439 360.051 281.791 485.035 396.129 44.275 220.263 137.244 13.530 328.100 222.723 102.635 Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ 53.296 36.773 (39.592) 100.312 74.381 30.583 69.620 36.020 48.739 95.907 56.861 57.304 T. Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 52.496 3.541 (47.800) 106.552 39.808 52.244 105.133 26.940 5.183 Diğer hizmetler : Gayrimenkul AŞ (4) (171.539) (348.484) (534.971) (152.147) (262.643) (661.128) (165.630) (237.748) (316.987) (111.318) (150.607) (163.332) (73.973) (101.973) (116.809) Arıcak Turizm Tic. AŞ
354 (92) (712) (436) (1.050) (377) (495) (573) (376) (519) (591) (377) (612) (613) Bileşim Ziraat-Halk Alt.Dağ.Kan.Ve Öd.Sis. AŞ 4.241 2.680 2.901 9.002 5.923 6.009 4.017 1.194 2.284 4.010 716 1.615 6.189 2.674 3.571 Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ort. AŞ 506.205 457.631 343.620 748.812 647.403 605.363 306.735 202.579 343.973 499.242 432.716 488.913 1.158.011 957.190 1.230.195 FİNTEK-Finansal Teknoloji Hizm. AŞ 9.498 79 400 10.058 229 441 11.812 451 705 13.290 904 868 TSE Sojuztest M etroloji ve Kalibrasyon Ltd.Şti. 897 (302) (246) TÜBİTAK M armara Teknokent AŞ 4.418 2.404 2.943 3.349 1.868 2.361 4.080 2.471 4.718 4.993 2.854 2.880 Vakıf İnş. Rest. ve Tic. AŞ 293 (1.143) (1.546) (1.117) (423) 18 (977) (324) 2.212 1.362 2.004 310 (614) 205 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (1.798) (2.456) (2.296) 28.563 26.290 26.769 16.290 12.311 12.005 30.956 24.385 29.211 Sümer Holding AŞ
1.401 (18.107) (26.071) 978 (21.121) (23.886) (105) (18.166) (105.101) 1.026 (15.117) (14.986) 2.017 (14.258) (26.411) Bankalar : TH T. Emlak Bankası AŞ 2.131 35.242 687.129 31.360 94.140 T.C. Ziraat Bankası 4.416.735 4.469.360 2.779.504 3.504.725 4.378.523 İller Bankası 474.637 330.378 334.472 393.942 441.018 T. Halk Bankası AŞ
2.017.200 2.509.285 2.636.696 3.329.139 3.364.892 T. İhracat Kredi Bankası AŞ 342.488 256.221 230.256 221.191 245.927 T. Kalkınma Bankası AŞ 31.447 28.502 23.761 43.630 47.262 Diğer mali kuruluşlar : Halk Sigorta AŞ 5.793 5.495 (8.932) 16.265 52.839 Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 24.370 37.423 43.522 58.644 91.972 Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ 11.201 13.860 12.988 12.513 11.538 Halk Finansal Kiralama AŞ 29.973 27.228 20.600 Halk Portföy Yönetimi AŞ (315) 583 1.642 Halk Faktoring AŞ (333) 1.293 Kalkınma M enkul Değerler AŞ
173 (406) 538 201 296 Ziraat Finansal Kiralama AŞ 13.806 17.449 21.810 19.401 10.705 Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ (94) 62.063 66.626 89.288 164.902 Ziraat Sigorta AŞ (704) 17.825 54.146 58.582 69.982 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 2.252 2.369 1.936 811 237 Ziraat Yatırım M enkul Değerler AŞ 12.000 11.037 14.422 9.157 9.998 (3) 2013 değerleri füzyon. (4) 2009 değerleri konsolide. 2010 (2) Faaliyeti durdurulduğu için satış hasılatı yoktur. 2011 (1) 2012 yılından itibaren diğer hizmetler içinde değerlendirilmiştir. (Bin TL) Çizelge: 73- KİT'lerin 2009-2013 dönemi faaliyet ve dönem sonuçları (devam) 2012 2013 Kuruluşlar 2009

Sayıştay 141 KİT’lerin 2013 yılı brüt satışları önceki döneme göre %8,1 oranında azalışla113,6 milyar TL’ye gerilemiş, buna karşılık satışların maliyeti ve faaliyet giderlerinde sırasıyla %11 ve %14,6 oranlarındaki azalış sonucu faaliyet kârı %79,7 seviyesinde artarak 6,9 milyar TL’ye yükselmiştir. Satış ve maliyet tutarlarındaki azalışta, TEDAŞ’ın özelleştirilen bağlı ortaklıklarına ilişkin verilere çizelgelerde yer verilmemesi etkili olmuştur. Faaliyet kârındaki yükseliş, olağandışı giderlerdeki yükselmenin etkisiyle dönem kârına yansımamış ve KİT’lerin 2013 yılı dönem kârı önceki yıla göre %4,4 oranında azalışla 4,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. KİT’lerin 2012 yılı gelir tablosunda 7,3 milyar TL düzeyinde gerçekleşen diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karları, 2013 yılında %23,1 oranında artarak 9,1 milyar TL’ye, 4,4 milyar TL sevisindeki diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararları ise %29,3 oranında artışla 5,7 milyar TL’ye yükselmiştir. Finansman giderleri de %108 oranında artışla 1 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. Diğer faaliyetlerden olağan dışı gelir ve kârlar, önceki döneme göre %16,4 artışla 4,2 milyar TL olarak gerçekleşirken; diğer faaliyetlerden olağan dışı gider ve zararlar %79,2 oranında artarak 8,57 milyar TL’ye yükselmiştir. Vergi karşılıkları %37 oranında artarak 1,9 milyar TL tutarında tahakkuk etmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak KİT’lerin 2013 yılı net dönem kârı önceki döneme göre %19,6 azalış göstererek 3 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. 2003 yılı sabit fiyatları bazında 2013 yılı dönem kârı 2,2 milyar TL, dönem net kârı ise 1,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. KİT’lerin kuruluş bazında 2013 yılı kârlılık performansları ile faaliyet dönemi içerisinde sektörü ve/veya kuruluşu etkileyen önemli gelişmelerin yanı sıra, seçilmiş mali rasyolar yardımıyla bunların mali yapılarına ilişkin olarak kamuoyunun bilgilendirilmesini amaçlayan değerlendirmelere raporun “Mali Durum ve Finansman” bölümünde yer verilmiştir. c)Finansman giderleri: KİT’lerin 2009-2013 yıllarına ait finansman giderleri cari fiyatlarla 74/a sayılı, 2003 yılı fiyatlarıyla 74/b, 2012 yılı finansman giderlerinin sektörler itibarıyla ayrıntısı 75, 2009- 2013 yıllarında tahakkuk eden finansman giderlerinin, sektörler itibarıyla faiz, kredi komisyonları ve kur farkları olarak ayrıntısına 76 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 142 Çizelge: 74/a - 2009-2013 yılları finansman giderleri (Cari fiyatlarla) () 2009 2010 2011 Tutar % 1- Kaydedildiği hesaplar bakımından : İşletme maliyetine giren 278.662 321.866 396.226 166.497 116.726 (49.771) (29,9) Kâr ve zarar hesabına alınan 2.431.546 891.530 1.578.153 657.894 1.070.669 412.775 62,7
Yatırım bedellerine giren 83.623 254.616 497.001 48.021 34.050 (13.971) (29,1) Toplam 2.793.831 1.468.012 2.471.380 872.412 1.221.445 349.033 40,0 2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından : Hazineye 927.082 78.487 855.966 271.301 373.546 102.245 37,7
T.İhracat Kredi Bankası (Eximbank) Öteki KİT'ler 34.339 0 259 795 2 (793) İç borçlar için başkaca yerler 866.681 367.852 326.143 345.597 185.546 (160.051) (46,3) Dış borçlar için verilen 965.729 1.021.673 1.289.012 254.696 458.641 203.945 80,1
Diğer 23 203.710 Toplam 2.793.831 1.468.012 2.471.380 872.412 1.221.445 349.033 40,0 () Mali kuruluşlar hariç. Çizelge : 74/b - 2009-2013 yılları finansman giderleri (2003 yılı fiyatlarıyla) () 2009 2010 2011 Tutar % 1- Kaydedildiği hesaplar bakımından : İşletme maliyetine giren 168.315 178.567 193.972 79.557 52.140 (27.417) (34,5) Kâr ve zarar hesabına alınan 1.468.680 494.607 772.582 314.361 478.255 163.894 52,1
Yatırım bedellerine giren 50.509 141.257 243.306 22.946 15.210 (7.736) (33,7) Toplam 1.687.504 814.431 1.209.859 416.864 545.605 128.741 30,9 2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından : Hazineye 559.967 43.543 419.037 129.635 166.858 37.223 28,7
T.İhracat Kredi Bankası (Eximbank) Öteki KİT'ler 20.741 127 380 1 (379) İç borçlar için başkaca yerler 523.485 204.079 159.663 165.136 82.881 (82.255) (49,8) Dış borçlar için verilen 583.311 566.809 631.033 121.701 204.869 83.168 68,3
Diğer 11 90.995 Toplam 1.687.504 814.431 1.209.859 416.864 545.605 128.741 30,9 () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) Verilen faiz, komisyon ve kur farkları 2012 2013 Son iki yıl farkı (Bin TL) Verilen faiz, komisyon ve kur farkları 2012 2013 Son iki yıl farkı

Sayıştay 143 Çizelge: 75- 2013 yılı finansman giderleri () Maden İmalat Enerji San. top. Ulaş.-hab. Ticaret Diğ. hiz. Hiz.top. 1- Kaydedildiği hesaplar bakımından: İşletme maliyetine giren 15.556 15.556 9.668 91.502 101.170 116.726
Kar ve zarar hesabına alınan 12.601 102 71.046 472.247 543.395 400.805 34.450 79.418 514.673 1.070.669
Yatırım bedellerine giren 23.476 23.476 10.574 10.574 34.050 Toplam 12.601 102 86.602 495.723 582.427 421.047 125.952 79.418 626.417 1.221.445 2- Ödendiği yada alacak kaydedildiği yerler bakımından: Hazineye 247.332 63.180 63.034 373.546 373.546
T.İhracat Kredi Bankası Öteki KİT'ler 2 2 2
İç borçlar için başkaca yerler 12.601 100 86.472 86.572 19.304 62.755 4.314 86.373 185.546
Dış borçlar için verilen 292.160 292.160 154.411 12.070 166.481 458.641
Diğer 130 203.563 203.693 17 17 203.710 Toplam 12.601 102 86.602 495.723 582.427 421.047 125.952 79.418 626.417 1.221.445 () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) Tarım Verilen faiz, komisyon ve kur farkları Hizmetler KİT toplamı Sanayi

Genel Rapor • 2013 144 Çizelge : 76 - Finansman giderlerinin ayrıntısı () Faiz Kredi Kur Toplam Faiz Kredi Kur Toplam Faiz Kredi Kur Toplam Kredi Kur Kredi Kur kom. farkı kom. farkı kom. farkı kom. farkı kom. farkı Tarım 2.341 2.341 2.110 2.110 3.146 58 3.204 3.763 3.763 12.601 12.601 Sanayi: -Madencilik 65.411 40 65.451 25.718 223 25.941 8.649 260 8.909 8 222 230 102 102 -İmalat 27.832 480 28.312 35.614 4.641 40.255 117.713 14 34.305 152.032 104.924 3.960 108.884 71.342 15.260 86.602 -Enerji 591.001 288 556.210 1.147.499 390.205 552.035 942.240 132.928 992 759.697 893.617 84.776 44 146.200 231.020 50.324 3 445.396 495.723 Sanayi toplamı 684.244 328 556.690 1.241.262 451.537 223 556.676 1.008.436 259.290 1.266 794.002 1.054.558 189.708 266 150.160 340.134 121.666 105 460.656 582.427 Hizmetler: -Ulaş.-haberleşme 1.164.303 1.766 32.039 1.198.108 120.456 1.429 20.263 142.148 87.752 1.351 480.110 569.213 196.870 1.128 17.516 215.514 43.254 387 377.406 421.047 -Ticaret 340.625 12 11.483 352.120 315.302 16 315.318 422.689 286 312.729 735.704 203.614 1.691 18.367 223.672 97.986 1.684 26.282 125.952 -Diğer hizmetler 108.701 108.701 89.148 61 120 89.329 79.418 79.418 Hizmetler toplamı 1.504.928 1.778 43.522 1.550.228 435.758 1.445 20.263 457.466 619.142 1.637 792.839 1.413.618 489.632 2.880 36.003 528.515 220.658 2.071 403.688 626.417 KİT toplamı 2.191.513 2.106 600.212 2.793.831 889.405 1.668 576.939 1.468.012 881.578 2.961 1.586.841 2.471.380 683.103 3.146 186.163 872.412 354.925 2.176 864.344 1.221.445 () Mali kuruluşlar hariç. Sektörler Faiz Toplam (Bin TL) 2012 2013 Toplam Faiz 2009 2010 2011

Sayıştay 145 2013 yılı finansman giderleri yıl içinde döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalara paralel olarak önceki döneme göre %40 oranında artışla 1,2 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Finansman giderlerinin ağırlıklı olarak %82,6 oranında 1 milyar TL’si beş kuruluşa ilişkin bulunmaktadır. Finansman giderleri tutarının 292,2 milyon TL’si EÜAŞ, 267,5 milyon TL’si TCDD, 203,6 milyon TL’si TEİAŞ, 154,4 milyon TL’si BOTAŞ, 91,5 milyon TL’si TMO, geriye kalan 212,2 milyon TL’si ise diğer KİT’lere ait bulunmaktadır. Finansman giderleri genel itibarıyla; -TMO’da hububat piyasasındaki regülasyon görevi münasebetiyle zaman zaman programın üzerinde alım yapılmasına bağlı olarak ortaya çıkan finansman yükünden, -EÜAŞ ve TEİAŞ’ta devralınan tesislere ilişkin dış kredilerin ödenmesi ve diğer yatırım projeleri için temin edilen kredilerden, -Diğer kuruluşlarda ise yatırım projelerinin finansman gereğinden, kaynaklanmıştır. KİT’lerin kısa ve uzun süreler için kullandığı yabancı kaynaklara ilişkin olarak 2013 yılında tahakkuk eden yaklaşık 1,2 milyar TL tutarındaki finansman giderinin %70,8’ini kur farkı, geriye kalan %29,2’sini faiz ve komisyon giderleri oluşturmaktadır. KİT statüsündeki kuruluşların 2009-2013 yılları kâr ve zarar hesaplarında yer alan finansman giderlerinin, cari yıl ve 2003 yılı sabit fiyatlarıyla faaliyet ve dönem sonuçlarına etkisi 77 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 77- KİT'lerin finansman giderlerinin dönem sonucuna etkisi () Finansman giderleri dönem sonucu ilişkisi Tutar % Cari fiyatlarla: -Faaliyet sonucu 7.080.828 8.161.980 2.357.401 3.843.741 6.905.857 3.062.116 79,7 -Finansman giderleri 2.431.546 891.530 1.578.153 657.894 1.043.114 385.220 58,6 -Dönem sonucu 6.408.471 6.748.285 3.144.074 5.156.846 4.931.871 (224.975) (4,4) 2003 yılı fiyatlarıyla: -Faaliyet sonucu 4.276.895 4.528.144 1.154.061 1.836.650 3.084.762 1.248.112 68,0 -Finansman giderleri 1.468.680 494.607 772.582 314.361 465.946 151.586 48,2 -Dönem sonucu 3.870.785 3.743.847 1.539.176 2.464.089 2.203.007 (261.083) (10,6) () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Yatırım projelerinden kaynaklanan finansman maliyetleri ile diğer borçlanma maliyetine ilişkin tahakkuk eden faiz, kur farkı ve komisyon giderleri, varlıkların maliyet bedellerine ya da netice hesaplarına aktarılmaktadır. Bu çerçevede 2013 yılında yaklaşık 1,2 milyar TL olarak tahakkuk eden finansman giderinin %85,4 oranında 1 milyar TL’si netice hesaplarında yansıtılmıştır. d) Kamu iktisadi teşebbüslerinin genel ekonomi ile ilişkileri: KİT’lerden bütçeye yapılan ödemelerin ağırlıklı olarak büyük bölümünü vergi ve diğer kanuni yükümlülükler oluşturmaktadır. Söz konusu yükümlülükler, KİT’lerin doğrudan

Genel Rapor • 2013 146 mükellef olduğu ödemelerle birlikte üçüncü şahısların ya da KİT personelinin mükellef olduğu kanuni yükümlülüklerden, ödenmesi hususunda KİT’lerin sorumlu olduğu ödemeleri kapsamaktadır. 2013 yılında KİT’lerin vergi tahakkuku tutarı önceki dönemin %4,2 oranında eksiğiyle 15,6 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. KİT’ler tarafından 2013 yılında mal ve hizmet ihracatından 3,9 milyar TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 32,1 milyar TL döviz cinsinden ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleriyle, görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında; KİT’lerin 2013 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin TL cinsinden toplam tutarı 20,7 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 37,7 milyar TL’dir. Bu işlemler sonucu oluşan denge farkı 2013 yılında dış aleme ödenen lehine 17 milyar TL’dir. KİT’lerin dış ödemeler dengesine etkileri sektörler itibarıyla incelendiğinde; madencilik, imalat, diğer hizmetler ve mali kuruluşların sermaye hareketleri hariç diğer sektörlerin döviz çıktılarının daha fazla olduğu görülmektedir. Ulaştırma-haberleşme sektöründeki 30,2 milyar TL tutarındaki ithalat bedelinin 29,6 milyar TL’si BOTAŞ’ın dışalımına ait bulunmaktadır. KİT’lerin 2013 yılında üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 35,1 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. Bu değere sübvansiyonlar, hazine yardımları, vergi iadeleri ile diğer yardım ve bağışların negatif etkisi; tüketicilere yansıtılan vergi ve fonların pozitif etkisiyle hesaplanan alıcı fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı ise 37,4 milyar TL düzeyindedir. Dış aleme ödenen giderler ve dış alemden sağlanan gelirlerin net sonucunun hesaba katılmasıyla birlikte KİT’lerin 2013 yılı alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı 37,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. KİT’lerin 2009-2013 yıllarında tahakkuk eden vergileri 78, 2013 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 78/a, 2009-2013 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 79, 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 79/a, 2009-2013 yıllarında üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı 80, 2013 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 80/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 147 Çizelge : 78 - KİT'lerin 2009-2013 yıllarında tahakkuk eden vergileri Tutar (% ) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1-Gelirden alınan :

• Gelir vergisi
• Kurumlar vergisi 3.289.302 3.466.953 2.112.189 3.722.821 3.069.524 (653.297) (17,5)
• Fonlar
• Diğer Toplam (1) 3.289.302 3.466.953 2.112.189 3.722.821 3.069.524 (653.297) (17,5) 2-Servetten alınan :
• M otorlu taşıtlar vergisi 6.018 6.220 6.499 6.301 6.356 55 0,9
• Emlak vergisi (Belediyelere ödenen) 47.810 76.192 91.497 87.102 91.332 4.230 4,9
• Diğer 948 636 12.204 11.568 1.818,9 Toplam (2) 53.828 82.412 98.944 94.039 109.892 15.853 16,9 3-M al ve hizmetten alınan : (Dolaylı vergiler)
• KDV 5.679.420 5.883.326 2.567.103 3.915.866 2.932.558 (983.308) (25,1)
• Özel tüketim vergisi 795.287 719.626 1.014.149 1.170.443 1.171.930 1.487 0,1
• Banka ve sigorta muamele vergisi 429.485 628.628 282.690 82.193 105.493 23.300 28,3
• Damga vergisi 85.783 109.579 89.772 203.613 188.434 (15.179) (7,5)
• Dış ticarette ödenen vergiler 687 2.098 19.670 52 809 757 1.455,8
• Harçlar 10.959 99.162 125.754 146.400 201.389 54.989 37,6
• Belediyelere ödenen(Emlak vergisi dışında) vergi resim ve harçlar 6.003 8.757 13.512 16.468 16.389 (79) (0,5)
• Özel iletişim vergisi 14.495 16.566 21.636 29.249 35.270 6.021 20,6
• Özel işlem vergisi
• Şans oyunları vergisi
• Haberleşme vergisi
• Fonlar 126
• Diğerleri 22.441 294.303 394.422 84.989 53.840 (31.149) (36,7) Toplam (3) 7.044.560 7.762.045 4.528.708 5.649.273 4.706.238 (943.035) (16,7) Toplam (2+3) 7.098.388 7.844.457 4.627.652 5.743.312 4.816.130 (927.182) (16,1) Toplam (A) 10.387.690 11.311.410 6.739.841 9.466.133 7.885.654 (1.580.479) (16,7) B- Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim, harç ve fonlar :
• Personelden kesilen gelir ve damga vergisi 1.418.997 1.471.967 1.721.969 1.867.802 1.959.869 92.067 4,9
• Yüklenici , üretici ve ortaklardan kesilen gelir, kurumlar ve damga vergisi 2.738.249 2.446.108 2.797.359 2.870.502 3.533.492 662.990 23,1 -Tevkif edilen KDV 229.155 263.437 360.750 472.202 580.269 108.067 22,9
• Elektrik ve havagazı tüketim vergisi 755.249 599.567 515.711 659.677 21.369 (638.308)
• Fonlar
• Diğerleri 118.549 477.212 893.687 954.813 1.594.745 639.932 67,0 Toplam (B) 5.260.199 5.258.291 6.289.476 6.824.996 7.689.744 864.748 12,7 Genel toplam (A+B) 15.647.889 16.569.701 13.029.317 16.291.129 15.575.398 (715.731) (4,4) (Bin TL) Vergi türleri 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011

Genel Rapor • 2013 148 Çizelge : 78/a - 2013 yılında tahakkuk eden vergiler M adencilik İmalat Enerji Sanayi toplamı Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1-Gelirden alınan

• Gelir vergisi
• Kurumlar vergisi 554.070 25.964 1.028.839 1.608.873 246.816 43.276 1.009 291.101 1.169.550 3.069.524 -Fonlar -Diğer Toplam (1) 554.070 25.964 1.028.839 1.608.873 246.816 43.276 1.009 291.101 1.169.550 3.069.524 2-Servetten alınan :
• M otorlu taşıtlar vergisi 253 1.400 660 784 2.844 1.716 322 45 2.083 1.176 6.356
• Emlak vergisi (Belediyelere ödenen) 976 7.996 23.406 15.506 46.908 13.501 3.539 18.374 35.414 8.034 91.332 -Diğer 310 310 12 10 71 93 11.801 12.204 Toplam (2) 1.229 9.396 24.376 16.290 50.062 15.229 3.871 18.490 37.590 21.011 109.892 3-M al ve hizmetten alınan : (Dolaylı Vergiler)
• KDV 752.837 170.707 1.062.978 1.986.522 646.968 83.991 11.947 742.906 203.130 2.932.558 -Özel tüketim vergisi 804.295 367.538 1.171.833 97 1.171.930
• Banka ve sigorta muamele vergisi 384 384 105.109 105.493
• Damga vergisi 883 10.502 15.540 37.420 63.462 88.101 18.177 765 107.043 17.046 188.434
• Dış ticarette ödenen vergiler 785 785 19 5 24 809
• Harçlar 120 240 1.120 2.122 3.482 9.403 383 23.893 33.679 164.108 201.389
• Belediyelere ödenen(Emlak vergisi dışında) vergi, rsim ve harçlar 14 2.516 996 1.867 5.379 5.525 115 896 6.536 4.460 16.389 -Özel iletişim vergisi 159 60 102 162 30.309 60 30.369 4.580 35.270
• Özel işlem vergisi
• Şans oyunları vergisi
• Haberleşme vergisi 1 77
• Fonlar 126 126 126 -Diğer 55 49.687 435 339 50.461 567 567 2.757 53.840 Toplam (3) 1.231 816.567 188.858 1.104.955 2.110.379 1.585.648 470.264 37.506 2.093.341 501.287 4.706.238 Toplam (2+3) 2.460 825.963 213.234 1.121.245 2.160.441 1.600.877 474.135 55.996 2.130.931 522.298 4.816.130 Toplam (A) 2.460 1.380.033 239.198 2.150.084 3.769.314 1.847.693 517.411 57.005 2.422.032 1.691.848 7.885.654 B- Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim, harç ve fonlar :
• Personelden kesilen edilen gelir ve damga vergisi 21.707 201.174 248.975 237.373 687.522 632.074 31.097 12.551 675.722 574.918 1.959.869
• Yüklenici, üretici ve ortaklardan kesilen gelir, kurumlar ve damga vergisi 9.318 88.806 91.173 660.758 840.737 465.982 99.123 7.085 572.190 2.111.247 3.533.492 -Tevkif edilen KDV 28.310 98.204 20.691 58.561 177.456 229.300 30.405 16.900 276.605 97.898 580.269
• Elektrik ve havagazı tüketim vergisi 374 9.855 11.140 21.369 21.369
• Fonlar
• Diğerleri 5.691 160 1.565 7.416 1.660 22.276 23.936 1.563.393 1.594.745 Toplam (B) 59.335 394.249 370.854 969.397 1.734.500 1.329.016 160.625 58.812 1.548.453 4.347.456 7.689.744 Genel toplam (A+B) 61.795 1.774.282 610.052 3.119.481 5.503.814 3.176.709 678.036 115.817 3.970.485 6.039.304 15.575.398 (Bin TL) M ali kur. KİT toplamı Tarım Vergi türleri Sanayi Hizmetler

Sayıştay 149 Çizelge: 79 - KİT'ler tarafından 2009 - 2013 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler Tutar (%) Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 2.001.237 2.625.515 3.460.433 3.306.772 3.850.102 543.330 16,4 2-Sermaye hareketlerinden 911.247 4.135.152 4.273.359 10.122.753 14.838.003 4.715.250 46,6 3-Görünmeyen işlemlerden 2.807.726 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 116.726 6,0 Toplam (1) 5.720.210 7.449.595 8.156.860 15.361.959 20.737.265 5.375.306 35,0 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 15.156.393 17.471.091 28.741.875 36.441.631 32.119.091 (4.322.540) (11,9) 2-Sermaye hareketlerine 347.005 2.317.045 2.555.371 3.005.924 3.990.226 984.302 32,7 3-Görünmeyen işlemlere 1.141.234 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 309.945 23,4 Toplam (2) 16.644.632 20.629.536 32.252.017 40.774.832 37.746.539 (3.028.293) (7,4) Denge farkı (+) 2.221.428 4.547.725 3.959.308 10.169.806 13.338.843 3.169.037 31,2 Denge farkı (-) (13.145.850) (17.727.666) (28.054.465) (35.582.679) (30.348.117) 5.234.562 (14,7) Denge farkı (10.924.422) (13.179.941) (24.095.157) (25.412.873) (17.009.274) 8.403.599 (33,1) (Bin TL) Dış ödemeler dengesine etki 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı

Genel Rapor • 2013 150 Çizelge:79/a- 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizler (Bin TL) Madencilik İmalat Enerji Sanayi toplamı Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 1.049 1.569.962 236.171 1.806.133 1.742.115 284.461 9.076 2.035.652 7.268 3.850.102 2-Sermaye hareketlerinden 1.206.701 203.335 1.410.036 218.302 218.302 13.209.665 14.838.003 3-Görünmeyen işlemlerden 1.226.490 1.226.490 757.184 688 757.872 64.798 2.049.160 Toplam (1) 1.049 4.003.153 236.171 203.335 4.442.659 2.717.601 284.461 9.764 3.011.826 13.281.731 20.737.265 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 34.970 620.772 157.923 37.336 816.031 30.249.513 687.600 30.937.113 330.977 32.119.091 2-Sermaye hareketlerine 1.508.083 440.226 1.948.309 132.202 132.202 1.909.715 3.990.226 3-Görünmeyen işlemlere 530.876 251.125 782.001 216.570 278 216.848 638.373 1.637.222 Toplam 34.970 2.659.731 157.923 728.687 3.546.341 30.598.285 687.600 278 31.286.163 2.879.065 37.746.539 Denge farkı (+) 1.560.656 145.453 1.706.109 1.007.404 163.286 9.486 1.180.176 10.452.558 13.338.843 Denge farkı (-) (33.921) (217.234) (67.205) (525.352) (809.791) (28.888.088) (566.425) (29.454.513) (49.892) (30.348.117) Denge farkı (33.921) 1.343.422 78.248 (525.352) 896.318 (27.880.684) (403.139) 9.486 (28.274.337) 10.402.666 (17.009.274) Hizmetler Mali kur. KİT toplamı Dış ödemeler dengesine etki Tarım Sanayi

Sayıştay 151 Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu (Gelir yoluyla) Tutar (%) A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 10.170.054 10.324.402 11.242.387 12.165.826 12.771.150 605.324 5,0 Verilen faizler (Yurt içi) 2 1.888.139 965.394 1.248.661 720.220 616.665 (103.555) (14,4) Verilen bina ve arazi kiraları 3 251.885 238.666 327.732 368.490 434.771 66.281 18,0 Karşılık giderleri 4 2.205.521 1.772.550 2.239.274 3.552.212 4.350.314 798.102 22,5 M evzuat gereğince katılma payları 5 97.120 112.911 134.018 137.498 149.648 12.150 8,8 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 14.473 28.137 20.742 49.745 55.948 6.203 12,5 Geçmiş yıllara aid gider ve zararlar 7 1.042.961 2.094.232 3.665.488 1.027.694 1.227.679 199.985 19,5 İç sigorta fonu gideri 8 154.316 142.492 145.298 191.429 202.274 10.845 5,7 Amortisman ve tükenme payları 9 3.467.403 3.398.308 4.012.432 4.048.253 3.979.226 (69.027) (1,7) Dış aleme ödenen giderler 10 1.141.234 841.400 954.771 1.327.277 1.637.222 309.945 23,4 Diğer pozitif etkiler 11 5.297.073 8.350.213 12.591.416 7.436.041 12.958.981 5.522.940 74,3 Dönem kârı 12 16.269.607 18.473.835 14.044.365 15.623.669 20.711.678 5.088.009 32,6 Toplam (A) 13 41.999.786 46.742.540 50.626.584 46.648.354 59.095.556 12.447.202 26,7 B-Negatif etkiler (-) : Alınan faizler (Yurt içi) 14 1.097.594 911.996 1.130.653 1.556.425 1.926.681 370.256 23,8 Alınan bina ve arazi kiraları 15 297.312 393.463 497.405 516.817 557.634 40.817 7,9 Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 887.931 1.535.648 1.315.985 701.898 959.847 257.949 36,8 Geçmiş yıllara ait gelir ve kârlar 17 228.615 318.804 721.772 452.146 902.535 450.389 99,6 İştiraklerden alınan kâr payları 18 517.440 902.516 1.683.495 1.509.393 1.975.694 466.301 30,9 İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 9.199 13.274 7.970 56.892 14.711 (42.181) (74,1) Dış alemden sağlanan gelirler 20 2.807.726 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 116.726 6,0 Diğer negatif etkiler 21 6.315.075 9.461.475 15.943.541 8.096.414 8.881.125 784.711 9,7 Dönem zararı 22 2.576.498 4.096.512 3.980.371 2.634.375 6.772.041 4.137.666 157,1 Toplam (B) 23 14.737.390 18.322.616 25.704.260 17.456.794 24.039.428 6.582.634 37,7 Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 27.262.396 28.419.924 24.922.324 29.191.560 35.056.128 5.864.568 20,1 Sübvansiyonlar (-) 25 1.775.852 3.280.034 1.973.851 1.600.511 2.483.623 883.112 55,2 Hazine yardımları (-) 26 35 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 7.163 303 292.956 9.332 5.115 (4.217) (45,2) Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 7.098.388 7.844.457 4.627.652 5.743.312 4.816.308 (927.004) (16,1) Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 32.577.769 32.984.044 27.283.134 33.325.029 37.383.698 4.058.669 12,2 Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (1.141.234) (841.400) (954.771) (1.327.277) (1.637.222) (309.945) 23,4 Dış alemden sağlanan gelirler 32 2.807.726 688.928 423.068 1.932.434 2.049.160 116.726 6,0 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM H)'ya katkı 33 34.244.261 32.831.572 26.751.431 33.930.186 37.795.636 3.865.450 11,4
Çizelge: 80 - KİT'lerin 2009 - 2013 yıllarında GSM H'ye katkısı (Cari fiyatlarla) (Bin TL) Sıra no 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı

Genel Rapor • 2013 152 (Bin TL) M adencilik İmalat Enerji Sanayi toplamı Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 177.683 1.743.044 1.757.453 1.444.575 4.945.072 4.248.051 234.270 85.336 4.567.657 9.690.412 3.080.738 12.771.150 Verilen faizler (Yurt içi) 2 12.601 2 71.343 10.825 82.170 188.045 98.004 79.446 365.495 460.266 156.399 616.665 Verilen bina ve arazi kiraları 3 75 90.116 3.595 69.974 163.685 42.024 17.822 4.370 64.216 227.976 206.795 434.771 Karşılık giderleri 4 23 1.739 19.692 443.942 465.373 35.425 2.155 27.564 65.144 530.540 3.819.774 4.350.314 M evzuat gereğince katılma payları 5 755 9.688 5.962 18.126 33.776 36.793 4.840 340 41.973 76.504 73.144 149.648 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 30.488 30.488 11.326 5 4.502 15.833 46.321 9.627 55.948 Geçmiş yıllara aid gider ve zararlar 7 24.629 96.669 180.043 483.752 760.464 366.274 12.782 1.925 380.981 1.166.074 61.605 1.227.679 İç sigorta fonu gideri 8 13.896 5.716 93.657 113.269 78.096 9.991 479 88.566 201.835 439 202.274 Amortisman ve tükenme payları 9 73.778 978.275 108.210 1.445.045 2.531.530 1.083.158 67.812 6.068 1.157.038 3.762.346 216.880 3.979.226 Dış aleme ödenen giderler 10 530.876 251.125 782.001 216.570 278 216.848 998.849 638.373 1.637.222 Diğer pozitif etkiler 11 31.391 1.635.641 224.214 5.199.334 7.059.189 1.153.001 183.684 98.761 1.435.446 8.526.026 4.432.955 12.958.981 Dönem karı 12 32.054 2.654.033 144.165 4.593.348 7.391.546 2.798.619 218.511 1.263.182 4.280.312 11.703.912 9.007.766 20.711.678 Toplam (A) 13 352.989 7.784.467 2.520.393 14.053.703 24.358.563 10.257.382 849.876 1.572.251 12.679.509 37.391.061 21.704.495 59.095.556 B-Negatif etkiler (-) Alınan faizler (Yurt içi) 14 713 102.757 36.002 486.621 625.380 252.567 62.180 152.384 467.131 1.093.224 833.457 1.926.681 Alınan bina ve arazi kiraları 15 40.002 174.725 2.030 7.151 183.906 298.295 3.773 5.532 307.600 531.508 26.126 557.634 Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 7.711 2.090 26.397 36.198 24.257 7.105 28.623 59.985 96.183 863.664 959.847 Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar 17 235 21.874 9.753 706.673 738.300 104.614 15.258 1.687 121.559 860.094 42.441 902.535 İştiraklerden alınan kar payları 18 1.220.165 15.809 478.440 1.714.414 3.396 416 3.812 1.718.226 257.468 1.975.694 İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 565 320 341 1.226 13.225 222 13.447 14.673 38 14.711 Dış alemden sağlanan gelirler 20 1.226.490 1.226.490 757.184 688 757.872 1.984.362 64.798 2.049.160 Diğer negatif etkiler 21 16.174 732.161 263.614 864.727 1.860.502 3.108.896 45.638 273.311 3.427.845 5.304.521 3.576.604 8.881.125 Dönem zararı 22 558.658 415.846 4.373.150 5.347.654 1.280.554 143.833 1.424.387 6.772.041 6.772.041 Toplam (B) 23 57.124 4.045.106 745.464 6.943.500 11.734.070 5.842.988 134.176 606.474 6.583.638 18.374.832 5.664.596 24.039.428 Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 295.865 3.739.361 1.774.929 7.110.203 12.624.493 4.414.394 715.700 965.777 6.095.871 19.016.229 16.039.899 35.056.128 Sübvansiyonlar (-) 25 643.522 643.522 1.083.294 756.807 1.840.101 2.483.623 2.483.623 Hazine yardımları (-) 26 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 5.115 5.115 5.115 5.115 Vergi iadeleri (-) 28 Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 2.460 826.063 213.234 1.121.245 2.160.542 1.600.877 474.135 55.996 2.131.008 4.294.010 522.298 4.816.308 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 298.325 3.921.902 1.988.163 8.231.448 14.141.513 4.926.862 433.028 1.021.773 6.381.663 20.821.501 16.562.197 37.383.698 Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (530.876) (251.125) (782.001) (216.570) (278) (216.848) (998.849) (638.373) (1.637.222) Dış alemden sağlanan gelirler 32 1.226.490 1.226.490 757.184 688 757.872 1.984.362 64.798 2.049.160 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM H)'ya katkı 33 298.325 4.617.516 1.988.163 7.980.323 14.586.002 5.467.476 433.028 1.022.183 6.922.687 21.807.014 15.988.622 37.795.636 Çizelge: 80/a- 2013 yılında KİT'lerin GSM H'ye katkısı KİT toplamı Hizmetler Ara toplam M ali kur. Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu
(Gelir yoluyla) Sıra no Tarım Sanayi

Sayıştay 153 KİT’lerin son beş yıllık dönemde yarattıkları katma değerin Türkiye’de yaratılan toplam GSMH değerleri içindeki payları ve KİT’lerin Hazineye katkılarını gösteren çizelgeler Raporun “KİT’lerin Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri” başlıklı ikinci bölümünde yer almıştır. KİT’lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı 81 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 81-KİT'lerin yarattıkları katma değerin faktörler itibarıyla dağılımı (%) Katma değer unsurları 2009 2010 2011 2012 2013 Personel giderleri 31,2 31,3 41,2 36,5 34,2 Dernek vb. yerlere bağışlar 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 Mevzuat gereğince katılma payları 0,3 0,3 0,5 0,4 0,4 Verilen-alınan faiz farkı 2,4 0,2 0,4 (2,5) (3,6) Verilen-alınan kiralar farkı (0,1) (0,5) (0,6) (0,4) (0,3) İç sigorta fonu (Net) 0,4 0,4 0,5 0,4 0,5 Karşılıklar (Net) 4,0 0,7 3,4 8,6 9,0 İştirak karları (1,6) (2,7) (6,2) (4,5) (5,2) Amortismanlar 10,6 10,3 14,7 12,1 10,6 Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar (net) 2,5 5,4 10,8 1,7 0,9 Dış aleme ödenen giderler (Net) (5,1) 0,5 1,9 (1,8) (1,1) Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 21,8 23,8 17,0 17,2 12,9 Hazine yardımları, sübvansiyonlar, diğ. (-) (5,5) (9,9) (8,3) (4,8) (6,5) Diğer pozitif ve negatif etkiler (Net) (3,1) (3,4) (12,3) (2,0) 10,9 Dönem kârı veya zararı (+,-) 42,0 43,6 36,9 39,0 37,3 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 2013 yılında KİT’ler tarafından yaratılan 37,4 milyar TL tutarındaki katma değerin %37,3’ü toplam dönem kârları toplamının dönem zararlarını aşan kısmına, %34,2’si çalışanlara ücret olarak yapılan ödemelere, %12,9’u tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlara, %10,6’sı amortisman giderlerine aittir.

Genel Rapor • 2013 154 F- YATIRIMLAR 1- Genel durum: 2013 Yılı Programında yer alan toplam 314,5 milyar TL tutarındaki sabit sermaye yatırımının; 74,6 milyar TL’sinin kamuyla, 239,9 milyar TL’sinin özel sektörle ilgilidir. Önceki yıla göre özel sektör yatırımlarının %3,9 oranında, kamu yatırımlarının %24,1 oranında artması öngörülmüştür. 2013 yılı programına göre kamu kesimi yatırımı %4,8 oranında, özel kesim yatırımında ise %1,9 oranında olmak üzere toplam sabit sermaye yatırımı 2013 yılında %2,6 oranında artarak 322,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 Yılı Yatırım Programında 2.737 proje için ayrılan 45,6 milyar TL tutarındaki ödenek içinde %29,6 oranındaki pay ile ulaştırma-haberleşme sektörü ilk sırayı almış, bunu %17,2 ile eğitim, %16,8 ile diğer kamu hizmetleri, %12,5 tarım ve %9,4 ile enerji sektörleri izlemiş, sağlık sektörünün payı ise %6,9 olmuştur. 2013 yılı kamu yatırım tahsisleri içinde madencilik, imalat, turizm ve konut sektörlerinin toplam payı ise %7,5 olmuştur. 2013 yılı kamu ve özel sektör yatırımları toplamı 2012 yılına göre %8 artışla 314,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında mali kuruluşlar dahil KİT yatırımlarında 13,5 milyar TL olan revize yatırım ödeneğinin %75,4’ü oranında 10,2 milyar TL nakdi gerçekleşme oluşmuştur. KİT yatırımlarının 2013 yılı nakdi gerçekleşme oranları incelendiğinde; en yüksek gerçekleşme %83 oranı ile tarım ve ulaştırma-haberleşme, en düşük gerçekleşme %17 oranı ile ticaret sektöründe meydana gelmiştir. Yatırım büyüklükleri itibarıyla 2013 yılı toplam KİT yatırımlarının; %56’sı ulaştırma- haberleşme, %15,1’i enerji, %13,4’ü mali kuruluşlar, %9,4’ü madencilik, %4,8’i imalat, %0,8’i tarım sektörlerindeki kuruluşlara ve kalan %0,4’lük kısmı da ticaret ile diğer hizmetlere aittir. 2012 yılına göre nakdi harcamalarda en yüksek artış %202,4 ile imalat sektöründe en büyük düşüş ise %73,8 oranı ile tarım sektöründe gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde KİT yatırımlarının sektörler itibarıyla dağılımı 82 sayılı ve 2013 yılı yatırımlarının program ve gerçekleşmeleri 82/a sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 155 Çizelge: 82-KİT'lerin 2009-2013 yılları nakdi yatırım harcamaları (Bin TL) 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Sektörler Tutar (%) a) Tarım 63.522 144.886 174.069 307.363 80.510 (226.853) (73,8) b) Sanayi: ba) Madencilik 643.152 790.672 1.184.383 1.204.879 950.671 (254.208) (21,1) bb) İmalat 264.734 214.862 185.679 162.736 492.047 329.311 202,4 bc) Enerji 874.175 1.486.493 1.333.239 1.893.920 1.535.353 (358.567) (18,9) Toplam (b) 1.782.061 2.492.027 2.703.301 3.261.535 2.978.071 (283.464) (8,7) c) Hizmetler ca) Ulaştırma-haberleşme 2.005.578 3.467.669 4.169.320 3.988.003 5.697.601 1.709.598 42,9 cb) Ticaret 2.537 85.869 5.931 4.054 (1.877) (31,6) cc) Mali kuruluşlar 152.500 110.010 338.199 860.465 1.364.108 503.643 58,5 cd) Diğer hizmetler 497.926 426.232 10.489 23.909 42.685 18.776 78,5 Toplam (c) 2.658.541 4.003.911 4.603.877 4.878.308 7.108.448 2.230.140 45,7 Genel toplam (a+b+c) 4.504.124 6.640.824 7.481.247 8.447.206 10.167.029 1.719.823 20,4

Genel Rapor • 2013 156 Proje 2013 yılı ödeneğinin son son tutarı Nakdi Fiziki tutarı Nakdi Fiziki ödeme yatırım ödeme yatırım Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL a) Tarım 309.962 190.451 190.421 96.800 80.510 80.480 61 83 61 83 b) Sanayi: ba) M adencilik 2.943.097 1.507.890 1.242.738 1.585.271 950.671 1.026.332 51 60 42 65 bb) İmalat 1.351.655 318.129 258.297 680.872 492.047 447.873 24 72 19 66 bc) Enerji 13.562.200 4.336.706 3.809.242 2.286.053 1.535.353 1.262.813 32 67 28 55 Toplam (b) 17.856.952 6.162.725 5.310.277 4.552.196 2.978.071 2.737.018 35 65 30 60 c) Hizmetler: ca)Ulaştırma- haberleşme cb) Ticaret 23.320 4.054 4.054 23.320 4.054 4.054 17 17 17 17 cc) M ali kuruluşlar 3.183.582 3.242.870 3.242.826 1.834.329 1.364.108 1.363.010 102 74 102 74 cd) Diğer hizmetler 253.837 132.692 128.384 54.455 42.685 39.814 52 78 51 73 Toplam (c) 59.043.968 22.276.575 21.537.555 8.827.145 7.108.448 6.577.703 38 81 36 75 Genel toplam (a+b+c) 77.210.882 28.629.751 27.038.253 13.476.141 10.167.029 9.395.201 37 75 35 7060 2013 55.583.229 18.896.959 18.162.291 6.915.041 5.697.601 5.170.825 34 83 33 Çizelge : 82/a - KİT'lerin sektörler itibarıyla 2013 yılı yatırım harcaması Sektörler Başlangıçtan 2013 yılı sonuna kadar 2013 yılında Gerçekleşen (%) Nakdi Fiziki Tümünde 2013 Tümünde

Sayıştay 157 2- Yatırımların sektörel dağılımı: a) Tarım sektörü: 2013 yılında tarım sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %83,2 oranında 80,5 milyon TL olup başlıca yatırımcı kuruluşlar TMO ve T. Şeker Fabrikaları’dır. TMO ve T. Şeker Fabrikaları hem tarım hem da imalat sektöründe yer almaktadır. Tarım sektöründe yapılan 80,5 milyon TL tutarındaki nakdi harcamanın %97,5’i TMO tarafından yapılmıştır. TMO tarafından 2013 yılında merkez ve taşra teşkilatı modernizasyonu ve rehabilitasyonu için ekipman alımı, tarım işletmelerinin modernizasyonu ile muhtelif sayıda depolama tesisi yapılmıştır. b) Sanayi sektörü: Madencilik sektöründe 2013 yılı KİT yatırımlarının nakdi gerçekleşme tutarı ödeneğine göre %60 oranında 950,7 milyon TL olup, başlıca yatırımcı KİT’ler TPAO, EÜAŞ, TKİ ve TTK’dır. EÜAŞ hem enerji hem de madencilik sektöründe yer almaktadır. Madencilik sektöründeki nakdi gerçekleşmenin %79’u TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir. 2013 yılında imalat sektörüne yapılan KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %72,3 oranında 492,1 milyon TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar TİGEM, MKEK, TCDD ve bağlı ortaklıkları, EBK, T.Şeker Fabrikaları, Eximbank, ÇAY-KUR, DMO ve TEMSAN’dır. TCDD hem ulaştırma hem de imalat sektöründe yer almaktadır. İmalat sektöründeki toplam 492,1 milyon TL’nin %57,5’i TİGEM tarafından gerçekleştirilmiş olup bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. Enerji sektöründe 2013 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %67,2 oranında 1,5 milyar TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar; TEİAŞ, TEDAŞ, EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları ile TETAŞ’tır. Sektörün yatırım toplamı 1,5 milyar TL’nin %72,8’i TEİAŞ tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. TEİAŞ enerji iletim faaliyetlerinde tekel konumunda olup, 2013 yılı enerji sektörü yatırımları kapsamında; muhtelif etütler, elektrik iletim hatları ve trafo merkezleri yapımı ve idame yenileme nitelikli yatırımlar yürütülmüştür. 2013 yılında 1.335 km enerji iletim hattı ve 6.300 MVA kurulu güç değerinde trafo merkezi tesisi yapılmıştır. Enerji sektöründe, elektriğin güvenilir ve düşük maliyetli olarak planlanması, işletilmesi ve tüketicilere kaliteli, yeterli ve düşük maliyetli elektrik enerjisi arz edilebilmesi için; özellikle dağıtım sistemindeki kayıp-kaçağın azaltılması hususunda gerekli tedbirlerin alınması ve yatırımların yapılması, elektriğin üretimi, iletimi ve dağıtımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve öncelik verilmesi konuları önemini korumaktadır. 2013 yılında Türkiye genelinde üretilen enerjinin %43,8’i doğal gaz kullanılarak üretilmiştir. Tamamına yakını ithal kaynak olan doğal gazla enerji üretiminde %43,8 oranındaki dışa bağımlılık önemli bir arz güvenliği riski oluşturmakta, ayrıca elektrik üretiminde maliyetlerin azaltılması olanağını da güçleştirmektedir. Rezervleri belirlenen ve termik santral kurulabilecek özellikte olan linyit sahalarının devreye sokulması sonucu yerli kurulu gücünün arttırılması mümkün görülmektedir. Termik santrallerde tüketimi fazla olan yüksek kaliteli çelikten üretilen kazan boruları, türbin kanatları gibi malzemeler ile hidrolik santrallerde türbin dizayn ve üretimi olmak üzere santrallerde yer alan tüm elektromekanik teçhizattaki yerli dizayn ve üretim oranlarının arttırılması önemini korumaktadır.

Genel Rapor • 2013 158 Enerji arz güvenliğinin sağlanabilmesi ve enerjide dışa bağımlılığımızın azaltılması, bazı tedbirler alınmasını zorunlu kılmaktadır. Enerji sektöründeki sürdürülebilirliğin devamlılığı açısından, yıllardır süregelen termik santral teknolojileri konusunda dışa bağımlılığın azaltılması amacı ile söz konusu bu teknolojilerin yerli sanayimize kazandırılması ülkemiz açısından büyük önem arz etmektedir. HES teknolojileri alanında yurt dışına olan bağımlılığı azaltmak ve sanayimizi üretici haline getirmek için bu konuda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri yeterince desteklenmemiştir. Güneş enerjisinde yüksek potansiyele sahip olan ülkemizde elektrik üretiminde güneş enerjisi teknolojilerinin kullanılması yeterli düzeye getirilememiştir. Kömür rezervlerine uygun, çevre mevzuatlarını sağlayabilecek yerli baca gazı arıtma teknolojilerinin Ar-Ge çalışmaları ile geliştirilmesi ve santral ölçeğinde uygulanması konusunda yeterli düzeye gelinememiştir. Sürdürülebilir kalkınmanın öneminin gittikçe daha çok anlaşıldığı günümüzde, enerji verimliliğine yönelik çabaların değeri de aynı oranda artmaktadır. c) Hizmetler sektörü: Ulaştırma-haberleşme sektöründe 2013 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %82,4 oranında 5,7 milyar TL olup, başlıca yatırımcı kuruluşlar; TCDD, BOTAŞ, DHMİ, PTT, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, TÜRKSAT, TDİ ve BOTAŞ’tır. Bu sektördeki toplam 5,7 milyar TL’nin %70,4’ü TCDD tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını oluşturmaktadır. TCDD’nin 2013 yılı ulaştırma/demiryolu sektörü yatırımları kapsamında; Ankara- İstanbul Hızlı Tren Projesi, Ankara (Kayaş)–Sivas Demiryolu Projesi elektrifikasyon, sinyalizasyon ve telekomünikasyon tesisleri yapımı ve altyapı iyileştirme çalışmaları, deniz ulaştırma sektörü için limanların alt-üst yapı tesisleri ve ekipman temini, demiryolu ulaştırması yol yenileme ve iyileştirme çalışmaları, gar istasyon, hizmet binaları yeni demiryolu ve ikinci hat yapımı ve mevcut tesislerle ilgili tevsii ve yenileme çalışmaları yapılmıştır. Mali sektörde 2013 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %74,4 oranında 1,4 milyar TL mertebesindedir. Sektörde faaliyet gösteren başlıca kuruluşlar T.C.Ziraat Bankası, T.Halk Bankası, T.Kalkınma Bankası, İller Bankası ve Eximbank’tır. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %78,5 oranı ile toplam 1,1 milyar TL ile İller Bankası Bankası tarafından gerçekleştirilmiştir. İller Bankası 2013 yılı yatırımları kapsamında; muhtelif sayıda su, kanalizasyon projeleri ve katı atık sektöründe ihtiyaç duyulan yatırımlar gerçekleştirilmiştir. Diğer hizmetler sektöründe 2013 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %85 oranında 42,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu sektördeki en büyük nakdi gerçekleşme payını %25,6 oranı ile toplam 10,9 milyon TL ile DHMİ tarafından gerçekleştirilmiştir. Ticaret sektöründe 2013 yılı KİT nakdi yatırımları tutarı cari yıl ödeneğine göre %17,4 oranında 4,1 milyon TL olarak Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ tarafından gerçekleştirilmiştir.

Sayıştay 159 G-ÖZELLEŞTİRME ÇALIŞMALARI 1-Özelleştirme politikaları: 2007–2013 yıllarını kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planında; dönem içerisinde yapılacak özelleştirmelerin de etkisiyle, KİT’lerin ekonomi içindeki payının önemli ölçüde azaltılarak brüt satış hasılatının GSYH’ye oranının 2006 yılındaki %9 seviyesinden 2013 yılında %3,3’e, aynı dönemde KİT’lerde yaratılan katma değerin GSYH’ye oranının da %2’den %0,6’ya düşürülmesi hedeflenmiştir. Ayrıca plan dönemi sonunda kamunun hava ve deniz ulaşımı ile lokomotif ve vagon üretimi; şeker, tütün ve çay ürünlerinin işlenmesi; petrokimya sanayi; malzeme alımı; elektrik dağıtım ve toptan ticareti faaliyet alanlarından tamamen çekilmesi, elektrik üretimi, doğal gaz piyasası, kömür ve diğer maden işletmeciliğindeki payının azalması öngörülürken, tahıl alımı, tohumluk üretimi, demiryolu ulaşımı alt yapısı, elektrik iletimi, petrol arama, hava meydanlarının işletilmesi, posta hizmetleri ile kıyı emniyeti alanlarında faaliyet gösteren KİT’lerin plan döneminde özelleştirme dışında tutulması öngörülmüştür. 2-Mevzuat: Özelleştirmeye ilişkin temel yasal düzenlemeler; 2983, 3291 ve 4046 sayılı kanunlarla yapılırken, enerji, telekomünikasyon, şans oyunlarının özelleştirilmesi ve gayrimenkul satışları için ayrı düzenlemeler yapılmıştır. Denetlenen kuruluşların özelleştirilmesi ile ilgili olarak 4046 sayılı Kanun’un dışındaki başlıca düzenlemelere aşağıda yer verilmiştir: -320 sayılı Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 23.07.2010 tarih ve 6009 sayılı Kanun’la 2 nci maddesinin ikinci fıkrası değiştirilerek; şans oyunlarının tertibiyle ilgili iş ve hizmetlerin TTK’ya göre kurulmuş olan anonim şirketlere yaptırılmasına ilişkin usul ve esasların bir yönetmelikle belirlenmesi ve ihale işlemlerine Bakanlar Kurulu kararıyla başlanması esası getirilmiştir. -4603 sayılı Kanun ile; TC. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası AŞ ve Türkiye Emlak Bankası AŞ’nin özelleştirmeye hazırlanmalarını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile mezkur Bankaların hisselerinin 4046 sayılı Kanun çerçevesinde satış yöntemiyle özelleştirilmeleri düzenlenmiştir. -4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nu doğrultusunda enerji özelleştirme işlemleri sürdürülürken, 30.03.2013 tarihli 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Kanunun 18 inci maddesinde; TEDAŞ, EÜAŞ ve bunların müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirilmesinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir. -5793 sayılı Kanun’un 43 üncü maddesi ile değişik 5335 sayılı Kanun’un 35 inci maddesi gereğince; TCDD Genel Müdürlüğünün mülkiyetindeki taşınmazlardan, işletmecilik fazlası olanların belirlenmesine ve bu taşınmazların satışına karar verilmesine TCDD Yönetim Kurulu yetkili kılınmış, satış bedellerinin TCDD tarafından yeni demiryolu inşaatı ve mevcut demiryollarının bakımı, onarımı ve iyileştirilmesi ile demiryolu araçlarının temininde kullanılacağı karara bağlanmıştır.

Genel Rapor • 2013 160 Ayrıca TCDD’ye ait işletmecilik fazlası taşınmazlardan Yönetim Kurulunca uygun görülenlerin 4046 sayılı Kanun çerçevesinde özelleştirilmek üzere ÖİB’ye bildirileceği, söz konusu taşınmazların ÖYK’ca özelleştirme kapsam ve programına alınıp özelleştirme uygulamasına ilişkin iş ve işlemlerin 4046 sayılı Kanuna göre ÖİB tarafından yürütüleceği, elde edilecek gelirlerin, özelleştirme giderleri düşüldükten sonra tahsilini izleyen onbeş gün içerisinde ÖİB tarafından TCDD Genel Müdürlüğüne aktarılacağı belirtilmiştir. 3-Özelleştirme uygulamaları: Denetlenen kuruluşlardan özelleştirme kapsam ve programında bulunan kuruluşlar 83 sayılı çizelgede, 2013 yılında gerçekleştirilen özelleştirme uygulamaları da 84 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 83- Özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar
Şirket / kuruluş adı Kapsam ve programa alınma Kamu payı % A- Özelleştirme kapsamında olanlar:
1-EÜAŞ santralleri
(9 termik, 14 hidroelektrik ile akarsu santralleri) 30.05.2003 100 B- Özelleştirme kapsam ve programında olanlar:
1- Sümer Holding AŞ (1) 11.09.1987 100
2-T.Denizcilik İşletmeleri AŞ (2) 10.08.1993 100
3-T.H.Karadeniz Bakır İşletmeleri AŞ (KBİ) 25.11.1993 99,99
4-tta Gayrimenkul AŞ (1) 05.02.2001 100
5-T. Elektrik Dağıtım AŞ (4) 02.04.2004 100
6-TCDD’ye ait 6 liman (2) 30.12.2004 100
7-Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ (1) 27.12.2006 100
8-T. Halk Bankası AŞ (2) 05.02.2007 74,98
9-Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret AŞ 12.07.2007 56,09 10-Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (2) 12.08.2008 100 11-Başkent Doğalgaz AŞ (3) 02.07.2009 100 12-EÜAŞ işletimindeki 52 hidroelektrik santrali (2) 19.10.2009 100 13-Hamitabat Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ (3) 27.10.2010 100 14-EÜAŞ Kısık HES (3) 08.02.2011 100 15-EÜAŞ Berdan ve Hasanlar HES (3) 30.04.2012 100 16-Kangal Termik Santrali (3) 22.10.2012 100 17-Seyitömer Termik Santrali (3) 30.10.2012 100 18-Çatalağzı Termik Santrali 15.03.2013 100 19-Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralleri 26.08.2013 100 20-Yatağan Termik Santrali 26.08.2013 100 (1) Bir kısım varlıkları dışında özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir. (2) Hisse senedi, tesis veya varlık satışı biçiminde kısmen özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir. (3) 2013 yılı içinde özelleştirme işlemi tamamlanmıştır. (4) 2013 yılında dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi tamamlanmıştır.

Sayıştay 161 Çizelge: 84- 2013 yılında gerçekleştirilen özelleştirmeler () Uygulamalar Sözleşme Satış/devir bedeli tarihi ABD Doları 1-Blok satış:
-Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ (%100 hisse) 31.5.2013 1.162.000.000
-Hamitabat Elektrik Üretim ve Tic. AŞ (%100 hisse) 01.08.2013 105.000.000
-Yeditepe Beynelmiyel Otelcilik Tur.Tic. AŞ (%15 D-%11 E grubu) 10.10.2013 39.693.523 Toplam (1) 1.306.693.523 2-Tesis ve varlık satış veya devri:
-EÜAŞ Arpaçay, Telek, Kiti Akarsu Santralleri 22.03.2013 3.010.000
-EÜAŞ Ladik, Büyükkızoğlu, Durucasu Akarsu Santralleri 22.03.2013 2.760.000
-EÜAŞ Hasanlar Akarsu Santralleri 01.03.2013 30.850.000
-EÜAŞ Göksu Akarsu Santralleri 22.03.2013 57.500.000
-EÜAŞ Berdan Akarsu Santralleri 01.04.2013 47.000.000
-EÜAŞ Kısık Akarsu Santralleri 03.04.2013 27.150.000
-EÜAŞ Bozkır, Ermenek Akarsu Santralleri 30.04.2013 1.990.000
-EÜAŞ Koçköprü Akarsu Santralleri 06.05.2013 12.000.000
-Akdeniz Elektrik Dağıtım AŞ 28.05.2013 546.000.000
-Boğaziçi Elektrik Dağıtım AŞ 28.05.2013 1.960.000.000
-Gediz Elektrik Dağıtım AŞ 29.05.2013 1.231.000.000
-EÜAŞ Engil, Erciş, Hoşap Akarsu Santralleri 04.06.2013 11.050.000
-Seyitömer Termik Santrali 17.06.2013 2.248.000.000
-Aras Elektrik Dağıtım AŞ 28.06.2013 128.500.000
-Dicle Elektrik Dağıtım AŞ 28.06.2013 387.000.000
-Vangölü Elektrik Dağıtım AŞ 26.07.2013 118.000.000
-İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağıtım AŞ 31.07.2013 1.227.000.000
-Kangal Termik Santrali 14.08.2013 985.000.000
-Toroslar Elektrik Dağıtım AŞ 30.09.2013 1.725.000.000
-TEDAŞ taşınmazları 6.978.217
-tta Gayrimenkul AŞ taşınmazları 144.961.687
-TCDD taşınmazları 5.208.359
-T.Şeker Fabrikaları AŞ taşınmazları 12.260.545
-Maliye taşımazları 225.624.976
-Diğer taşınmazlar 15.765.473 Toplam (2) 11.159.609.257 3-Borsa İstanbul’da satış: 67.283 4-Bedelli devirler:
-TKİ taşınmazları 9.646.923
-TEDAŞ taşınmazları 5.942.423
-Diğer taşınmazlar 3.588.917 Toplam (3) 19.178.263 Genel toplam 12.485.548.326 () Sözleşme tarih ve satış tutarları ÖİB web sayfasından alınmıştır. 2013 yılında ÖİB tarafından yaklaşık 12,5 milyar ABD Doları tutarında özelleştirme gerçekleştirilmiş olup, bu tutarın %98’i KİT’lerle ilgili olarak gerçekleştirilen özelleştirmelerden elde edilmiştir. tta Gayrimenkul AŞ: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri AŞ, ÖYK’nın 05.02.2001 tarih ve 2001/06 sayılı kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Özelleştirme süreci sonucunda Şirketin son üretim tesisi olan İstanbul’daki Ambalaj Fabrikasının bulunduğu taşınmazlar; ÖYK’nın 20.04.2011 tarih ve 2011/33 sayılı Kararı ile Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne tahsis edilmek üzere Maliye Hazinesine,

Genel Rapor • 2013 162 Ambalaj Fabrikası envanterinde kayıtlı tüm teçhizat ve malzemeler de Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne devredilmiş ve devir işlemleri 15.01.2012 tarihinde tamamlanmıştır. ÖİB Başkanlık Makamının 03.02.2012 tarihli ve 135 sayılı Oluru ile Şirket ana sözleşmesinde 03.02.2012 tarihinde yapılan değişiklikle, unvanı tta Gayrimenkul AŞ olarak değiştirilmiş, Şirket gayrimenkul imar, ifraz ve satışında görevlendirilmiştir. Şirket, bu yeni fonksiyonuna uygun olarak 2013 yılından itibaren bazı arsaların satışıyla ilgili olarak görevlendirilmiş olup, 2013 yılı içerisinde Şirket tarafından satışı veya devri gerçekleştirilen taşınmaz olmamıştır. Erzurum Palandöken ve Konaklı Kayak Merkezlerinin özelleştirme işlemlerinin Şirket tarafından yerine getirilmesi amacıyla söz konusu tesislerin Şirkete devri konusunda yasal düzenlemeler yapılmış olup, özelleştirme işlemlerinin 31.12.2016 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir. Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ: YPK’nın 17.03.2004 tarih ve 2004/3 sayılı kararı ile onaylanan “Elektrik Enerjisi Sektörü ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi” ile 21 dağıtım bölgesi oluşturulmuş olup, Kayseri haricindeki 20 dağıtım bölgesi 02.04.2004 tarih ve 2004/22 sayılı ÖYK kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. 18. görev bölgesinde faaliyet gösteren Kayseri ve Civarı Elektrik Ticaret AŞ, Bakanlar Kurulunun 27.11.1988 tarih ve 88/13492 sayılı Kararıyla 70 yıllık süre için görevlendirilmiş ve 09.02.1990 tarihinde İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi çerçevesinde Şirket, bölgedeki dağıtım tesislerini devralarak işletmeye başlamıştır. 19. Görev Bölgesinde faaliyet gösteren ve 3096 sayılı Kanun kapsamında işletme hakkı 15.08.2008 tarihinde AYDEM AŞ’ye devredilen Menderes Elektrik Dağıtım AŞ ile 20. Görev Bölgesinde faaliyet gösteren ve 3096 sayılı Kanun kapsamında işletme hakkı 11.11.2010 tarihinde AKEDAŞ’a devredilen Göksu Elektrik Dağıtım AŞ’nin tüzel kişilikleri, 31.10.2012 tarihi itibarıyla TEDAŞ Genel Müdürlüğü ile birleştirilmek suretiyle sona erdirilmiştir. 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirme ihaleleri süreci tamamlanmış bulunan 18 şirketten; Başkent, Sakarya, Meram elektrik dağıtım şirketleri 2009 yılında, Osmangazi, Çamlıbel, Uludağ, Çoruh, Yeşilırmak, Fırat elektrik dağıtım şirketleri 2010 yılında, Trakya Elektrik Dağıtım AŞ 2011 yılında, Akdeniz, Boğaziçi, Gediz, Dicle, Vangölü, Anadolu Yakası, Toroslar ve Aras elektrik dağıtım şirketleri ile özelleştirme süreci devam eden elektrik dağıtım şirketleri ile ilgili olarak 01.01.2013 tarihi itibarıyla kurulan 8 elektrik perakende şirketinin özelleştirme işlemleri de 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Böylece TEDAŞ Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan elektrik dağıtım ve elektrik perakende şirketlerinin tümü özelleştirilmiştir. Sümer Holding AŞ: 1987 yılında özelleştirme kapsamına alınan Şirket, 1994 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı Kanunla özelleştirme kapsam ve programına alınmış sayılmış, ÖİB’nin 02.07.1999 tarih ve 3179 sayılı yazısıyla; Özelleştirme kapsam ve programına alınarak kendisine devredilen

Sayıştay 163 iştirak paylarının özelleştirilmesi çalışmalarını yapmakla da görevlendirilmiştir. Kendine ait işletmelerinin özelleştirilmesi 2005 yılında tamamlanan Holding, işletme ve varlıklarının özelleştirilmesi süreci başlatılan kuruluşların tüzel kişiliğinin tasfiye edilmesi amacıyla birleşilen ve tasfiye edilen kuruluşların devam etmekte olan işlerini yürütmektedir. ÖİB’nin 02.11.2007 tarih ve 1205 sayılı Oluru ile, Şirket bünyesinde bulunan ve işletme hakkı 25.9.2006 tarihinde 36 yıllığına Eti Maden AŞ’ye verilmiş olan Murgul Hidroelektrik Santrali taşınmazları ve mevcut işletme hakkı sözleşmesi ile birlikte bedelsiz olarak ADÜAŞ’a devredilmiştir. ÖYK’nın 20.05.2011 tarih ve 2011/89 sayılı kararıyla Holdingin özelleştirme süresi 31.12.2015 olarak belirlenmiştir. 2013 yılı sonu itibarıyla Holdingin 6 adedi faal, 2 adedi faaliyet dışı, 6 adedi tasfiye sürecinde olmak üzere 14 adet iştirak hissesi bulunmaktadır. T. Şeker Fabrikaları AŞ: Şirket 20.12.2000 tarih ve 2000/92 sayılı ÖYK kararıyla özelleştirme kapsamına, 08.10.2007 tarih ve 2007/57 sayılı ÖYK kararıyla da özelleştirme programına alınmıştır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 12.06.2008 tarih ve 2008/497 sayılı kararıyla, ÖYK’nın 2007/57, 2008/42 sayılı kararlarının yürütmesini durdurması üzerine, ÖYK 12.08.2008 tarih ve 2008/50 nolu kararıyla şeker fabrikalarına ilişkin portföy gruplarını yeniden belirlemiştir. 14.07.2008 tarih ve 2008/42 sayılı ÖYK kararıyla; Şirkete bağlı fabrikaların tek tek satılması yerine, gruplar halinde satılması öngörülmüştür. Bu amaçla fabrikalar 6 portföye ayrılmış ve özelleştirmenin bu strateji ile yapılması öngörülmüştür. ÖYK’nın 10.08.2010 tarih ve 2010/64 sayılı kararıyla T.Şeker Fabrikaları AŞ’nin özelleştirme süresi 31.12.2011 tarihine, 18.08.2011 tarih ve 2011/67 sayılı kararıyla da 31.12.2014 tarihine uzatılmıştır. Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ’ye ait (B) portföyünde yer alan Elazığ, Malatya, Erzincan ve Elbistan fabrikaları ile (C) portföyünde bulunan Kastamonu, Kırşehir, Turhal, Yozgat, Çorum fabrikaları portföy grubunun bir bütün halinde özelleştirilmesi için 29.11.2011 tarihinde ihale yapılmış ancak ÖYK’nın 09.10.2012 tarih ve 2012/151 sayılı kararıyla ihale iptal edilmiş olup, özelleştirme süreci devam etmektedir. TCDD: TCDD’nin 6 limanı 30.12.2004 tarih ve 2004/128 sayılı ÖYK kararıyla özelleştirme programına alınmış ve 02.06.2005 tarih ve 2005/54 sayılı Kararıyla özelleştirme stratejisi belirlenmiştir. ÖYK’nın 07.11.2005 tarihli kararıyla işletme hakkının devri suretiyle özelleştirilen Mersin limanının teslimi 2007 yılında, aynı yöntemle ÖYK’nın 19.09.2008 tarih ve 2008/59 nolu kararıyla özelleştirilen Bandırma ve Samsun Limanlarının teslimi 2010 yılında, ÖYK’nın 07.01.2011 tarihli kararı özelleştirilen İskenderun Limanının teslimi 2011 gerçekleştirilmiştir. Derince ve İzmir Limanlarının özelleştirme süreci devam etmektedir.

Genel Rapor • 2013 164 Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret AŞ: Şirketin, ÖİB’ye ait %56,09 oranındaki hissesi, ÖYK’nın 18.01.2008 tarih ve 2008/003 sayılı kararına istinaden blok satış yoluyla özelleştirilmesi doğrultusunda ihaleye çıkılmış, ancak teklif gelmemiştir. Hisselerin özelleştirilmesi amacıyla 4.defa olmak üzere son olarak 21.09.2012 tarihinde ihaleye çıkılmış olup, 15.11.2012 tarihinde yapılan ihale sonucunda teklif sahiplerinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi üzerine ihale iptal edilmiştir. Elektrik Üretim AŞ: Kamu elektrik üretim santrallerinin 3096 sayılı Kanun kapsamındaki özelleştirme işlemleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, 4046 sayılı Kanun kapsamındaki özelleştirme işlemleri ÖİB tarafından yürütülmüştür. 09.07.2008 tarih ve 5784 sayılı Kanun ile EÜAŞ’ın özelleştirme programına alınan birim ve varlıklarının 4046 sayılı Kanun gereğince doğrudan ÖİB’ye aktarılması yerine EÜAŞ bünyesinde kalması ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgilerinin devam etmesi hususu yer almıştır. Ancak özelleştirmeye hazırlık ve özelleştirme işlemlerinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yürütüleceği hususuna aynı düzenleme de yer verilmiştir. 30.03.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6446 sayılı Elektrik Piyasası. Kanunu’nun 18 inci maddesinde; TEDAŞ, EÜAŞ ve bunların müessese, bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarının özelleştirilmesinin 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir. 2009 yılında özelleştirme programına alınan EÜAŞ’a ait 55 küçük HES’in ihalesi muhtelif tarihlerde yapılmıştır. Bunlardan 45’inin işletme hakkı 49 yıllığına ilgili şirketlere devredilmiş olup, kalan 10 HES için devir çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca 17.06.2013 tarihinde Seyitömer Termik Santrali ile 14.08.2013 tarihinde Kangal Termik Santralinin mülkiyet satışı ve kömür sahalarının işletme hakkının devri yapılmış, 01.08.2013 tarihinde ise %100 hissesinin satışı yapılan Hamitabat Elektrik Üretim ve Tic. AŞ’nin devri gerçekleştirilmiştir. ÖYK’nın 26.8.2013 tarihli ve 2013/146 sayılı kararıyla kapsam ve programa alınan Yatağan, Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralleri ile ÖYK’nın 15.3.2013 tarihli ve 2013/56 sayılı kararıyla programa alınan Çatalağzı Termik Santralinin özelleştirilmesi amacıyla 23.11.2013 tarihinde ihale ilanına çıkılmış olup, ihale süreci devam etmektedir. Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ: ÖYK’nın 02.07.2009 tarih ve 2009/43 sayılı kararı ile şirket hisselerinin %80’ini özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Ankara Büyükşehir Belediyesine ait %20 hisseyle birlikte toplam %100 hissesinin blok satış yöntemiyle 14.9.2012 tarihinde ihalesi gerçekleştirilmiş olup, 1.162 milyon ABD doları bedel teklif edilmiş olup, Şirketin özelleştirilmesi ÖYK’nın 14.03.2013 tarih ve 2013/54 sayılı kararına istinaden 31.05.2013 tarihinde tamamlanmıştır.

Sayıştay 165 Milli Piyango İdaresi: ÖYK’nın 12.9.2003 tarih ve 2003/62 sayılı kararı ile şans oyunlarına ilişkin lisans hakkı verilmesi işlemlerine başlatılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda Şans Oyunları Lisansının Verilmesi, Lisansa Konu Faaliyetlerin Düzenlemesi ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik 15.10.2008 tarihinde yayınlanmış, 7.5.2009 tarihinde yapılan açık artırma ihalesi, verilen tekliflerin başlangıç bedelinin altında kalması nedeniyle iptal edilmiştir. 01.08.2010 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 6009 sayılı Kanun’un 29 uncu maddesi ile 320 sayılı KHK’da değişiklik yapılarak MPİ’de farklı bir özelleştirme yöntemi benimsenmiş, 10.09.2012 tarih ve 2012/3867 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla da; şans oyunlarına ilişkin lisansın verilmesine ilişkin olarak şartlar yeniden düzenlenmiştir. ÖYK’nın 05.11.2012 tarih ve 2012/163 sayılı kararıyla ÖYK’nın 2003/62 ve 2008/62 sayılı kararları iptal edilmiş, Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde şans oyunları lisansının verilmesi işlemlerinin 2 yıl içinde tamamlanmasına karar verilmiştir. Şans Oyunları Lisansının Verilmesi, Lisansa Konu Faaliyetlerin Düzenlenmesi ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 25.10.2013 tarih ve 28802 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 26.11.2013 tarih ve 28883 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ihale ilanında, şans oyunları lisansının süresi 10 yıl, tekliflerin verilme tarihi de 13.2.2014 olarak belirlenmiştir. 2014 yılı içerisinde teklif verme süresi iki defa uzatılmış ve ihale sonuçlandırılmıştır. Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ: ÖYK’nın 27.12.2006 tarih ve 2006/100 sayılı kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınan 9 adet elektrik üretim santralinin tek çatı altında toplanması amacıyla 2007 yılında kurulan Şirketin Tercan, Kuzgun, Mercan, İkizdere, Çıldır, Beyköy, Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile Denizli Jeotermal Santrali ve Engil Gaz Türbinleri Santralinin satışı ÖYK’nın 07.05.2008 tarih ve 2008/29 nolu kararı ile onaylanmış ve devir işlemi 01.09.2008 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Santralların özelleştirme işlemlerinin tamamlandığı 01.09.2008 tarihten itibaren herhangi bir üretim faaliyeti bulunmayan Şirketin faaliyetleri; işletme hakkı devir sözleşmeleri kapsamında mülkiyeti kendisine ait olan santrallerde yapılacak yatırımlar ve sigorta işlerinin izlenmesi, ayrılacak amortismanların takibi ve yapılan işlerle ilgili denetim ve kontrollük görevi gibi hususlarla sınırlı kalmıştır. Özelleştirme faaliyetleri, 4046 sayılı Kanun kapsamında ÖİB tarafından yürütülmekle birlikte, aynı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamında özelleştirme kapsam ve programdaki kuruluşlara, bazı taşınmazlar ve iştirak hisselerinin özelleştirilme işlemleriyle ilgili olarak bazı yetkiler de verilmektedir. Şirket 2013 yılında; 4046 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamında ÖİB tarafından verilen yetkiler kapsamında, kendisine ait ve devredilen taşınmazların özelleştirme işlemlerini de gerçekleştirmiştir Bu kapsamda 2013 yılında 14 ihale projesi yürütülmüş olup, 5 ihale iptal edilirken, 2 proje kapsamındaki taşınmazların devri 2013 yılında, bir proje kapsamındaki taşınmazların devri 2014 yılında gerçekleştirilmiş, 6 projeyle ilgili ihale sonuçları ise ÖİB veya ÖYK’nın onayını beklemektedir.

Genel Rapor • 2013 166 II. DİĞER KURULUŞLAR A-DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 2009-2010 yıllarında; -Teşkilat kanunlarında denetimi Sayıştay tarafından yapılması öngörülen, genel bütçeden yardım alan bağımsız bütçeli idarelerle, -İlgili mevzuatlarında Sayıştay denetimine tabi olmamakla birlikte, TBMM KİT Komisyonunun aldığı kararlar gereğince sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan ya da sonradan bu kapsama giren, kuruluş ve şirketler diğer kuruluşlar kapsamında değerlendirilmiştir. Kuruluşlardan; T. Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş olanlar, sermayesinin %50’den fazlası kamuya ait olduğu için TBMM KİT Komisyonunca 25.11.1992 tarihinde alınan bir kararla Anayasa’nın 165 ve 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi kapsamında, diğer kuruluşlar ise kendi özel mevzuatlarına göre TBMM tarafından yapılacak denetime esas olmak üzere Sayıştay tarafından denetlenmiştir. Bu kuruluşlar, 19.12.2010 tarihinde yürürlüğe giren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabi olduğundan, önceki yıllarda diğer kuruluşlar arasında değerlendirilmiş olan kuruluşlardan; Anayasa’daki KİT tanımı çerçevesinde belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıklar 2011 yılında KİT’ler arasında değerlendirilmiş, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 verilerinin değerlendirilmesinde, kuruluşların bölümler arasındaki bu değişimin etkileri dikkate alınmalıdır. 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6362 sayılı yeni Sermaye Piyasası Kanunu ile; sermaye piyasasının bileşenlerinden biri haline gelen Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ, yeni Türk Ticaret Kanunu ile yapılan son değişiklikler ve piyasanın ihtiyaçları çerçevesinde kaydileştirme faaliyetinin ötesinde bir kurum olarak düzenlenmiş ve İstanbul Altın Borsası ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ise yeni kurulan Borsa İstanbul AŞ bünyesinde birleştirilerek yeniden yapılandırılmış olup; söz konusu üç kuruluş, 30.12.2012 tarihinden itibaren 6085 ve 3346 sayılı kanunların kapsamından ve dolayısıyla Sayıştay ve TBMM denetiminden çıkarılmıştır. 2009-2013 döneminde diğer kuruluşlar içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla ayrıntısına (Ek:2) de, rapor kapsamındaki kuruluşlarla ilgili başlıca bilgilere (Ek:8) de yer verilmiştir. B-DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ Diğer kuruluşlara ait başlıca bilgilere 85 sayılı çizelgede yer verilmiştir.

Sayıştay 167 II. DİĞER KURULUŞLAR A-DİĞER KURULUŞLARIN HUKUKİ YAPISI VE DENETİM ŞEKLİ 2009-2010 yıllarında; -Teşkilat kanunlarında denetimi Sayıştay tarafından yapılması öngörülen, genel bütçeden yardım alan bağımsız bütçeli idarelerle, -İlgili mevzuatlarında Sayıştay denetimine tabi olmamakla birlikte, TBMM KİT Komisyonunun aldığı kararlar gereğince sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait olan ya da sonradan bu kapsama giren, kuruluş ve şirketler diğer kuruluşlar kapsamında değerlendirilmiştir. Kuruluşlardan; T. Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş olanlar, sermayesinin %50’den fazlası kamuya ait olduğu için TBMM KİT Komisyonunca 25.11.1992 tarihinde alınan bir kararla Anayasa’nın 165 ve 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi kapsamında, diğer kuruluşlar ise kendi özel mevzuatlarına göre TBMM tarafından yapılacak denetime esas olmak üzere Sayıştay tarafından denetlenmiştir. Bu kuruluşlar, 19.12.2010 tarihinde yürürlüğe giren 6085 sayılı Kanun kapsamında Sayıştay’ın denetimine tabi olduğundan, önceki yıllarda diğer kuruluşlar arasında değerlendirilmiş olan kuruluşlardan; Anayasa’daki KİT tanımı çerçevesinde belirli alanlarda işletmecilik yapmak üzere kurulmuş kuruluş ve ortaklıklar 2011 yılında KİT’ler arasında değerlendirilmiş, kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup, galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan kuruluşlar ise diğer kuruluşlar bölümünde değerlendirilmeye devam edilmiştir. 2011 verilerinin değerlendirilmesinde, kuruluşların bölümler arasındaki bu değişimin etkileri dikkate alınmalıdır. 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6362 sayılı yeni Sermaye Piyasası Kanunu ile; sermaye piyasasının bileşenlerinden biri haline gelen Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ, yeni Türk Ticaret Kanunu ile yapılan son değişiklikler ve piyasanın ihtiyaçları çerçevesinde kaydileştirme faaliyetinin ötesinde bir kurum olarak düzenlenmiş ve İstanbul Altın Borsası ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ise yeni kurulan Borsa İstanbul AŞ bünyesinde birleştirilerek yeniden yapılandırılmış olup; söz konusu üç kuruluş, 30.12.2012 tarihinden itibaren 6085 ve 3346 sayılı kanunların kapsamından ve dolayısıyla Sayıştay ve TBMM denetiminden çıkarılmıştır. 2009-2013 döneminde diğer kuruluşlar içinde değerlendirilen kuruluşların sektörler itibarıyla ayrıntısına (Ek:2) de, rapor kapsamındaki kuruluşlarla ilgili başlıca bilgilere (Ek:8) de yer verilmiştir. B-DİĞER KURULUŞLARIN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ YERİ Diğer kuruluşlara ait başlıca bilgilere 85 sayılı çizelgede yer verilmiştir. Son A rtış Toplu bilgiler Ölçü 2009 2010 2011 2012 2013 iki yıl veya farkı azalış (% ) Esas sermaye Bin TL 4.255.928 6.613.356 2.688.001 2.682.001 2.682.001 0 0,0 Ödenmiş sermaye " 4.255.928 6.613.356 2.688.001 2.682.001 2.682.001 0 0,0 Sermaye ödeme oranı % 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 0,0 0,0 Kaynaklar : Öz kaynaklar Bin TL 22.094.928 30.936.927 29.034.872 34.736.661 38.192.433 3.455.772 9,9 Yabancı kaynaklar : -Kısa süreli " 64.594.719 71.582.016 82.909.759 94.182.843 120.663.677 26.480.834 28,1 -Uzun süreli " 12.335.992 18.664.515 18.629.751 24.601.134 25.381.251 780.117 3,2 Varlıklar : -Dönen varlıklar(Net) " 50.930.234 65.134.751 56.917.114 60.135.514 82.356.249 22.220.735 37,0 -Duran varlıklar(Net) " 47.071.998 56.048.707 72.572.251 92.303.071 101.881.112 9.578.041 10,4 Yatırım harcamaları (Nakdi) " 122.952 341.427 320.038 360.214 484.283 124.069 34,4 Tüm alımlar tutarı " 1.372.130 1.278.493 339.248 463.045 595.067 132.022 28,5 Net satış hasılatı () " 9.544.664 10.967.177 8.720.740 7.799.503 6.748.871 (1.050.632) (13,5) Satışların maliyeti () " 5.912.858 6.180.154 5.528.297 3.662.641 3.104.474 (558.167) (15,2) M evduat " 44.651.723 47.701.275 60.939.218 67.242.290 81.532.814 14.290.524 21,3 Verilen krediler " 34.489.273 44.799.816 57.268.533 68.101.671 86.728.786 18.627.115 27,4 Sübvansiyonlar " 4.966 5.723 3.825 7.287 5.153 (2.134) (29,3) Stoklar: -İlk madde ve malzeme " 27.775 28.055 24.507 22.899 27.985 5.086 22,2 -Yarı mamul-ara mamul " 175.832 200.507 1.151 1.035 1.044 9 0,9 -M amul " 5.928 133.889 405.454 496.698 302.263 (194.435) (39,1) -Ticari mal " 1.225.611 2.512.101 3.828.111 4.438.361 6.908.547 2.470.186 55,7 Personel: M emur (ortalama) Kişi 683 671 663 688 720 32 4,7 Sözleşmeli personel (ortalama) " 7.640 7.967 8.158 7.658 7.737 79 1,0 İşçi (ortalama) " 12.496 13.478 13.044 13.215 14.249 1.034 7,8 Toplam personel giderleri Bin TL 1.233.770 1.349.411 1.425.339 1.481.626 1.668.846 187.220 12,6 Toplam memur giderleri " 21.301 22.585 23.607 27.212 30.367 3.155 11,6 Toplam sözleşmeli personel giderleri " 387.114 404.373 440.959 531.634 528.431 (3.203) (0,6) Toplam işçi giderleri " 819.099 916.093 957.885 922.275 1.107.736 185.461 20,1 A ylık kişi başına memur giderleri TL 2.599 2.805 2.967 3.296 3.515 219 6,6 A ylık kişi başına sözleşmeli personel giderleri " 4.222 4.230 4.504 5.785 5.692 (94) (1,6) A ylık kişi başına işçi giderleri " 5.462 5.664 6.120 5.816 6.478 663 11,4 Tahakkuk eden kurumlar vergisi Bin TL 371.588 337.920 304.461 509.713 256.587 (253.126) (49,7) Tahakkuk eden tüm vergiler " 1.330.053 1.291.790 1.318.367 1.472.117 959.422 (512.695) (34,8) GSYH'ye katkı (üretici fiyatlarıyla) " 7.018.499 8.159.610 6.469.728 8.351.220 8.395.844 44.624 0,5 GSYH'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 7.855.641 9.100.356 7.336.598 9.088.088 8.966.751 (121.337) (1,3) GSM H'ye katkı (alıcı fiyatlarıyla) " 7.851.168 9.077.935 7.192.205 9.064.839 8.725.029 (339.810) (3,7) İşletme faaliyetleri kârları toplamı () " 3.213.421 4.186.060 2.474.738 3.382.617 2.806.164 (576.453) (17,0) İşletme faaliyetleri zararları toplamı () " (107.828) (74.649) (32.778) (34.913) (37.606) (2.693) 7,7 Finansman giderleri (yatırımlar hariç)() " 314.619 214.822 13.869 861 2.195 1.334 154,9 Dönem kârları toplamı Bin TL 4.960.709 6.541.655 3.065.440 5.867.052 5.383.350 (483.702) (8,2) Dönem zararları toplamı Bin TL (59.872) (68.200) (8.910) (52.294) (52.294) () M ali kuruluşlar hariç. Çizelge: 85 - Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemine ait başlıca bilgileri

Genel Rapor • 2013 168 KİT statüsü dışında kalan diğer kuruluşların 2009 yılında 4,3 milyar TL olan ödenmiş sermayesi, 2010 yılında 6,6 milyar TL’ye ulaşmış, 2011 yılında KİT’ler arasında değerlendirilen kuruluşlar nedeniyle 2,7 milyar TL’ye gerilemiş, 2012 ve 2013 yıllarında bir değişiklik olmamıştır. Diğer kuruluşlarda istihdam edilen ortalama personel sayısı, 2009 yılında 20,8 bin kişi iken, 2010 yılında 22,1 bin kişiye ulaşmış, 2011 yılında 251 kişi azalışla 21,9 bin kişi, 2012 yılında da 304 kişi azalışla 21,6 bin kişi, 2013 yılında 1.887 kişi artışla 22,7 bin kişi olarak gerçekleşmiştir. 2009-2013 döneminde diğer kuruluşların faaliyet kârları toplamı, faaliyet zararları toplamından; dönem kârları toplamı da dönem zararları toplamından daha yüksek gerçekleşmiştir. 2009 yılında 3,1 milyar TL olarak gerçekleşen net işletme faaliyetleri kârı, 2010 yılında 4,1 milyar TL olarak gerçekleşmiş olmasına karşılık, 2011 yılında 2,4 milyar TL’ye gerilemiş, 2012 yılında 3,4 milyar TL, 2013 yılında 2,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde 2009 yılında 4,9 milyar TL olan net dönem sonucu 2010 yılında 6,5 milyar TL’ye ulaşmış olmasına karşılık, 2011 yılında 3,1 milyar TL’ye gerilemiş, 2012 yılında 5,9 milyar TL, 2013 yılında 5,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer kuruluşların 2009 yılında 953 milyar TL olarak gerçekleşen alıcı fiyatlarıyla Türkiye GSYH’si içindeki payı %0,8 oranında gerçekleşmişken, 2013 yılında 1,6 trilyon TL olarak gerçekleşen alıcı fiyatlarıyla Türkiye GSYH’si içindeki payı 0,2 puan azalarak %0,6 olarak gerçekleşmiştir. 2009 yılında 20,6 milyon kişi olan Türkiye istihdamı içinde diğer kuruluşların payı %0,1 oranında 20,8 bin kişi iken, 2013 yılında 24,6 milyon kişi olan Türkiye istihdamı içinde diğer kuruluşların payı 22,7 bin kişilik istihdam ile %0,09 seviyesinde olmuştur. 2009 yılında 196,3 milyar TL olarak gerçekleşen Türkiye vergi hasılatı içinde diğer kuruluşlar adına tahakkuk eden vergiler tutarı %0,7 oranında 1,3 milyar TL’lik yer tutarken, 2013 yılında 367,5 milyar TL olarak gerçekleşen Türkiye vergi hasılatı içindeki diğer kuruluşların tahakkuk eden vergilerinin payı %0,3 oranında 959,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer kuruluşlar içerisinde yer alan Vakıfbank’ın 2009 yılında 44,7 milyar TL olan mevduatı, 2013 yılında 81,5 milyar TL’ye, aynı dönemde kullandırılan krediler tutarı ise 34,5 milyar TL’den 86,7 milyar TL’ye ulaşmıştır.

Sayıştay 169 C-İSTİHDAM: 1-Personel statüsü, personel sayısı ve personele yapılan harcamalar: Diğer kuruluşlar kapsamında olan kuruluşlardan kendi kuruluş kanunu bulunanlarda istihdam edilen personelin hangi statüde çalıştırılacağı kanunlarında belirlenmiştir. Bu kuruluşlardan; AOÇ faaliyetlerini 657 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen memurlar, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilen işçiler ve istisnai hallerde de sözleşmeli statüde istihdam edilen personel ile yürütmektedir. TRT’de çalışan personelin tamamı sözleşmeli statüde, Vakıflar Bankası personeli 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındadır. MPİ ve Şeker Kurumunda çalışanların tamamı memur statüsünde iken, TOKİ’de çalışanlar memur ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmiştir. Belirtilen kuruluşlar dışındaki diğer kuruluşlarda ise genellikle 4857 sayılı İş Kanununa tabi işçi personel istihdam edilmektedir. Diğer kuruluşlarda 2009-2013 yıllarında istihdam edilen personelin sektörler itibarıyla ortalama ve yıl sonu çalışan sayıları 86 sayılı, toplam personel giderleri 87 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 170 Çizelge :86-Diğer kuruluşlar personeli (Kişi)… … … . Sektörler Ortalama Yıl sonu 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 1

Tarım 356 341 323 363 364 1 353 333 316 371 357 (14) 2

Sanayi(İmalat): 69 69 3

Hizmetler: a)Ulaştırma-haberleşme 7.141 7.398 7.564 7.053 7.137 84 7.175 7.464 7.060 7.106 7.159 53 b)Ticaret 465 444 c)Diğer hizmetler 2.750 1.754 1.950 1.281 1.324 43 2.756 1.792 1.953 1.320 1.360 40 Toplam (3) 10.356 9.152 9.514 8.334 8.461 127 10.375 9.256 9.013 8.426 8.519 93 4

Mali kuruluşlar: 10.038 10.562 12.028 12.864 13.881 1.017 10.653 11.077 12.222 13.463 14.943 1.480 Genel toplam 20.819 20.055 21.865 21.561 22.706 1.145 21.450 20.666 21.551 22.260 23.819 1.559 Endeks 2008= 100 104,6 100,8 109,9 108,3 114,1 5,8 107,6 103,7 108,1 111,7 119,5 7,8

Sayıştay 171 Çizelge :86-Diğer kuruluşlar personeli (Kişi)… … … . Sektörler Ortalama Yıl sonu 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 1

Tarım 356 341 323 363 364 1 353 333 316 371 357 (14) 2

Sanayi(İmalat): 69 69 3

Hizmetler: a)Ulaştırma-haberleşme 7.141 7.398 7.564 7.053 7.137 84 7.175 7.464 7.060 7.106 7.159 53 b)Ticaret 465 444 c)Diğer hizmetler 2.750 1.754 1.950 1.281 1.324 43 2.756 1.792 1.953 1.320 1.360 40 Toplam (3) 10.356 9.152 9.514 8.334 8.461 127 10.375 9.256 9.013 8.426 8.519 93 4

Mali kuruluşlar: 10.038 10.562 12.028 12.864 13.881 1.017 10.653 11.077 12.222 13.463 14.943 1.480 Genel toplam 20.819 20.055 21.865 21.561 22.706 1.145 21.450 20.666 21.551 22.260 23.819 1.559 Endeks 2008= 100 104,6 100,8 109,9 108,3 114,1 5,8 107,6 103,7 108,1 111,7 119,5 7,8 Çizelge: 87- Diğer kuruluşlar personel harcamaları (Bin TL) Sektörler 2013 2009 2010 2011 2012 Esas Ek Sosyal ücret ödeme Giderler Toplam 1

Tarım 12.356 12.946 14.227 17.041 8.489 4.123 5.647 18.259 2

Sanayi (İmalat): 2.290 3

Hizmetler: a)Ulaştırma-haberleşme 361.384 371.515 404.132 489.234 268.598 97.296 117.174 483.068 b)Ticaret 21.941 c)Diğer hizmetler 196.751 145.916 187.410 72.792 36.345 28.139 16.014 80.498 Toplam (3) 580.076 623.608 591.542 562.026 304.943 125.435 133.188 563.566 4

Mali kuruluşlar 639.048 672.099 819.570 902.559 461.061 343.862 282.098 1.087.021
Genel toplam 1.233.770 1.349.411 1.425.339 1.481.626 774.493 473.420 420.933 1.668.846
Endeks 2008=100 112,3 122,9 129,8 134,9
152,0
Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 721.883 742.046 709.653 694.849
728.722
Endeks 2008=100 105,5 108,4 103,7 101,5 106,5

Genel Rapor • 2013 172 Diğer kuruluşlarda çalışan personel sayısı, bu kapsamdaki kuruluş sayısına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Diğer kuruluşlarda 2013 yılında çalışan ortalama personel sayısı önceki yıla göre %5,3 oranında artarak 22.706’ya yükselmiştir. Diğer kuruluşlarda çalışan ortalama personel sayısı son beş yılda bazı yıllarda azalsa da genel olarak artan bir seyir izlemiş ve 2008’de 100 olan sayı 2013’de 114,1’e yükselmiştir. 2013 yılında çalışan ortalama 22.706 personelin; %61,1 oranında 13.881’i mali kuruluşlarda çalışırken, %31,4 oranında 7.137’si ulaştırma haberleşme, %5,8 oranında 1.324’ü diğer hizmetler, %1,7 oranında 364’ü tarım sektöründe faaliyet gösteren kuruluşta çalışmaktadır. Diğer kuruluşlarda çalışan personelin statüleri itibarıyla dağılımı 88 sayılı çizelgede gösterilmiştir. Çizelge: 88- Diğer kuruluşlarda çalışan personel (Kişi) Yıllar Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu Ortalama Yıl sonu 2009 683 677 7.640 7.717 12.496 13.056 20.819 21.450 2010 671 661 7.967 8.061 11.417 11.944 20.055 20.666 2011 663 667 8.158 7.671 13.044 13.213 21.865 21.551 2012 688 722 7.658 7.706 13.215 13.832 21.561 22.260 2013 720 722 7.737 7.780 14.249 15.317 22.706 23.819 2013 yılında diğer kuruluşlarda çalışan ortalama 22.706 personelin; %3,1 oranında 720’si memur, %34,1 oranında 7.737’si sözleşmeli personel, %62,8 oranında 14.249’u işçi statüsünde istihdam edilmiştir. İşçi statüsünde istihdam edilen ortalama personelin %14,1 oranında 2.016’sı kapsam dışı, %85,7 oranında 12.209’u kapsam içi, %0,2 oranında 24’ü geçici işçi statüsündedir. KİT’lerde olduğu gibi bu kuruluşlarda da taşeron aracılığı ile işçi temin edilmesi uygulaması yaygın olarak görülmektedir. 2013 yılında diğer kuruluşlar kapsamında çalışan tüm personel için yapılan toplam harcama geçen yıla göre %12,6 oranında 187,2 milyon TL artarak 1,7 milyar TL olmuştur. Toplam personel harcamalarında 2008 yılına göre, cari fiyatlarla %52 oranında artış meydana gelirken, 2003 yılı sabit fiyatları ile ise %6,5 oranında artış meydana geldiği görülmektedir. Başka bir ifade ile 2008 yılında 100 olan toplam personel giderleri, 2013 yılında cari fiyatlarla 152,0 değerine, 2003 yılı sabit fiyatları ile 106,5 değerine yükselmiştir. 2013 yılında yapılan toplam personel harcaması tutarı 1,7 milyar TL’nin; %0,1 oranında 2,3 milyon TL’si kuruluş dışından atanan yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler, %1,8 oranında 30,4 milyon TL’si memurlar, %31,7 oranında 528,4 milyon TL’si sözleşmeliler, %66,4 oranında 1.107,7 milyon TL’si işçiler için yapılmıştır. Sektörler itibarıyla diğer kuruluşlarda çalışan memur, sözleşmeli ve işçi personel için yapılan harcamalar 89/a-c sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 173 Çizelge: 89/a -Memur giderleri (Bin TL) Son iki Sektörler 2008 2009 2010 2011 2012 2013 yıl farkı 1- Tarım 1.784 1.802 2.064 2.301 3.176 3.392 216 2- Sanayi 3- Hizmetler (Diğer hizmetler) 18.879 19.499 20.521 21.306 24.036 26.975 2.939 4- Mali kuruluşlar Genel toplam(Cari fiyatlarla) 20.663 21.301 22.585 23.607 27.212 30.367 3.155 Endeks 2008=100 100,0 103,1 109,3 114,2 131,7 147,0 15,3 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 12.879 12.463 12.420 11.754 12.762 13.260 498 Endeks 2008=100 100,0 96,8 96,4 91,3 99,1 103,0 3,9 Çizelge : 89/b - Sözleşmeli giderleri (Bin TL) Sektörler 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 1- Tarım 251 260 143 2- Sanayi 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 334.061 361.093 371.208 404.132 488.946 482.755 (6.191) b)Ticaret c)Diğer hizmetler 22.314 25.770 32.905 36.684 42.688 45.676 2.988 Toplam (3) 356.375 386.863 404.113 440.816 531.634 528.431 (3.203) 4- Mali kuruluşlar Genel toplam(Cari fiyatlarla) 356.375 387.114 404.373 440.959 531.634 528.431 (3.203) Endeks 2008=100 100,0 108,6 113,5 123,7 149,2 148,3 (1) Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatlarıyla) 222.124 226.502 222.366 219.546 249.324 230.746 (18.578) Endeks 2008=100 100,0 102,0 100,1 98,8 112,2 103,9 (8,4) Çizelge : 89/c - İşçi giderleri (Bin TL) Sektörler 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı 1- Tarım 9.213 10.303 10.622 11.783 13.865 14.867 1.002 2- Sanayi(İmalat) 3- Hizmetler : a)Ulaştırma-haberleşme 6.765 b)Ticaret 21.665 c)Diğer hizmetler 129.795 149.473 91.532 127.893 5.851 7.612 1.761 Toplam (3) 136.560 171.138 91.532 127.893 5.851 7.612 1.761 4- Mali kuruluşlar 569.273 635.600 670.797 818.209 902.559 1.085.257 182.698 Genel toplam(Cari fiyatlarla) 715.046 817.041 772.951 957.885 922.275 1.107.736 185.461 Endeks 2008=100 100,0 114,3 108,1 134,0 129,0 154,9 25,9 Genel toplam (2003 yılı tüketici fiyatıyla) 445.678 478.053 425.049 476.916 432.526 483.706 51.180 Endeks 2008=100 100,0 107,3 95,4 107,0 97,0 108,5 11,5

Genel Rapor • 2013 174 Diğer kuruluşlarda 2013 yılında memur harcamaları, önceki yıla göre %11,6 oranında 3,2 milyon TL artarak 30,4 milyon TL’ye yükselmiştir. 2008 yılı memur giderleri 100 kabul edildiğinde 2013 yılında memur giderlerinin 147 değerine ulaştığı görülmektedir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise 2008 yılı değeri 100 kabul edildiğinde 2013 yılı giderleri 103 olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılı sözleşmeli personel giderleri, önceki yıla göre %0,6 oranında 3,2 milyon TL azalmış ve 528,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2008 yılı sözleşmeli personel giderleri 100 kabul edildiğinde, 2013 yılı giderleri 148,3 değerine yükselmiştir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise, 2008 yılında 100 olan sözleşmeli personel giderleri 2013 yılında 103,9 değerine ulaşmıştır. Bu kuruluşlardaki işçi giderleri ise önceki yıla göre %20,1 oranında 185,5 milyon TL artarak 1.107,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. İşçiler için 2013 yılında yapılan harcamalar toplamı 1.107,7 milyon TL’nin; %0,7 oranında 7,6 milyon TL’si kapsam dışı personel, %99,3 oranında 1.100,1 milyon TL’si kapsam içi ve geçici işçiler için yapılmıştır. 2008 yılı işçi giderleri 100 kabul edildiğinde 2013 yılı işçi giderleri 154,9 olarak gerçekleşmiştir. 2003 yılı sabit fiyatlarına göre ise, 2008 yılında 100 olan işçi giderleri 2013 yılında 108,5’e yükselmiştir. 2-Personelle ilgili sosyal konular: 2013 yılında diğer kuruluşların tüm personeli için ödenen 421 milyon TL tutarındaki sosyal amaçlı giderler, toplam personel giderlerinin %25,2’sini oluşturmuştur. 2013 yılında 203 milyon TL SGK primi, 20 milyon TL kıdem tazminatı ve 5 milyon TL emekli ikramiyesi ödenmiştir.

Sayıştay 175175 D- MALİ DURUM VE FİNANSMAN 1- Genel mali durum: Diğer kuruluşların 2013 yılı toplam kaynak ve varlıkları (mali kuruluşlar hariç) 2009 yıl sonu değerlerine göre %51,6 oranında artarken, son beş yılda ortalama artış oranı %13,2 olmuştur. Son beş yıllık dönemde toptan eşya fiyatlarındaki ortalama artış %6,3 olarak gerçekleşmiştir. Mukayese edilen yıllara ait kaynak ve varlıkların artış oranları ile üretici fiyatlarındaki artış oranları aşağıda gösterilmiştir.
Kaynak varlık artışı Üretici fiyatları artışı Yıllar % % 2009 15,1 1,2 2010 41,4 8,5 2011 (11,6) 11,1 2012 18,7 6,1 2013 2,2 4,5 Diğer kuruluşların kaynak ve varlıklarındaki ortalama artışın %13,2 olduğu dikkate alındığında, bu oranın aynı döneme ait üretici fiyatlarındaki ortalama artış oranının 6,9 puan üzerinde gerçekleştiği görülmektedir. Diğer kuruluşların mali durumlarının değerlendirilmesine esas sektörel bazda 2013 yılı varlıklarının ayrıntısına (Ek:5), kaynaklarının ayrıntısına (Ek:6) da yer verilmiştir. Sayıştay tarafından denetlenen KİT’lerin dışındaki diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarına ait genel mali durumları toplu olarak 90 sayılı çizelgede, 2013 yılı varlık ve kaynaklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 90/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 176 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 14.350.085 44,0 21.944.822 47,6 19.736.467 48,4 22.818.507 47,1 25.676.112 51,9 2.857.605 13 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 8.378.990 25,7 13.627.988 29,5 13.477.120 33,1 15.234.687 31,5 12.730.069 25,7 (2.504.618) (16,4) b ) Kısa süreli 10.930.601 33,6 11.638.834 25,3 8.638.526 21,3 11.431.886 23,7 11.081.989 22,5 (349.897) (3,1) Toplam 19.309.591 59,2 25.266.822 54,8 22.115.646 54,2 26.666.573 55,1 23.812.058 48,1 (2.854.515) (10,7) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) (1.023.407) (3,1) (1.076.203) (2,3) (1.085.017) (2,7) (1.082.053) (2,2) 0,0 1.082.053 (5,7) Kaynaklar toplamı 32.636.269 100,0 46.135.441 100,0 40.767.096 100,0 48.403.027 100,0 49.488.170 100,0 1.085.143 2,2 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 3.951.022 12,1 5.335.398 11,6 2.959.908 7,3 2.764.849 5,7 3.320.301 6,7 555.452 20,1 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 9.807.900 30,1 16.655.528 36,1 19.088.284 46,8 22.293.826 46,1 19.111.905 38,6 (3.181.921) (14,3) Toplam ( 1 ) 13.758.922 42,2 21.990.926 47,7 22.048.192 54,1 25.058.675 51,8 22.432.206 45,3 (2.626.469) (10,5) 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 17.508.259 53,6 21.269.972 46,1 17.074.691 41,9 22.056.820 45,6 24.483.941 49,5 2.427.121 11,0 b ) Hazır değerler 1.369.088 4,3 2.874.543 6,3 1.644.213 4,1 1.287.532 2,8 2.572.023 5,3 1.284.491 99,8 Toplam ( 2 ) 18.877.347 57,8 24.144.515 52,3 18.718.904 45,9 23.344.352 48,2 27.055.964 54,7 3.711.612 15,9 Varlıklar toplamı 32.636.269 100,0 46.135.441 100,0 40.767.096 100,0 48.403.027 100,0 49.488.170 100,0 1.085.143 2,2 () Mali kuruluşlar hariç. 2013 Son iki yıl farkı Çizelge: 90- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu () M a l i d u r u m 2009 2010 2011 2012 Mali rasyolar 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

74,32 86,85 89,24 85,57 107,83 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

87,89 88,44 92,74 94,29 93,29 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

27,53 24,31 15,00 12,12 12,93 Disponibilite oranı

12,53 24,70 19,03 11,26 23,21 Genişletilmiş likidite oranı

172,70 207,45 216,69 204,20 244,14 Mali rantabilite oranı

22,65 22,58 15,48 25,70 20,76 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Sayıştay 177 (Bin TL) M a l i d u r u m Tarım Ulaş.- hab. Diğ.hizmet. Toplam Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 71.542 1.904.387 23.700.183 25.676.112 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 2.692 43.438 12.683.939 12.730.069 b ) Kısa süreli 9.983 55.387 11.016.619 11.081.989 Toplam (2) 12.675 98.825 23.700.558 23.812.058 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) 0 Kaynaklar toplamı 84.217 2.003.212 47.400.741 49.488.170 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 24.580 1.040.832 2.254.889 3.320.301 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 2.698 19.109.207 19.111.905 Toplam ( 1 ) 24.580 1.043.530 21.364.096 22.432.206 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 45.950 409.824 24.028.167 24.483.941 b ) Hazır değerler 13.687 549.858 2.008.478 2.572.023 Toplam ( 2 ) 59.637 959.682 26.036.645 27.055.964 Varlıklar toplamı 84.217 2.003.212 47.400.741 49.488.170 Sektör payı 0,17 4,05 95,78 100,00 (*) Mali kuruluşlar hariç. Çizelge : 90/a - Diğer kuruluşların 2013 yılı kaynak ve varlıklarının sektörler itibariyle Diğer kuruluşların 2009 yılında 32,6 milyar TL olan kaynaklar ve varlıklar toplamı, 2011 yılındaki gerileme dışında, yıllar itibarıyla sürekli artarak 2013 yılında 49,5 milyar TL’ye ulaşmıştır. Cari dönem kaynak ve varlıklarının %0,2’si tarım, %99,8’i de hizmetler sektörüne aittir. Diğer kuruluşların mali bünye incelemesi aşağıda yapılmıştır. a) Kaynaklar arasındaki ilişkiler: Diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarına ait öz kaynak unsurları 91 sayılı, yabancı kaynak unsurları 92 sayılı çizelgede ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 178 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1 - Ödenmiş sermaye 1.578.425 10,9 3.894.853 17,7 188.001 1,0 182.001 0,8 182.001 0,7

2 - Sermaye düzeltmesi olumlu farkı 25.482 0,2 25.148 0,1 12.585 0,1 11.275 0,0 11.275 0,0

3 - Kâr yedekleri 1.067.605 7,4 1.135.112 5,1 1.354.207 6,9 1.461.722 6,4 1.643.107 6,4 181.385 12,4 4 - Diğer öz kaynaklar ( Geçmiş yıllar karları, serm.yedekleri vb.) 8.897.140 61,7 12.476.623 56,6 15.549.635 78,7 17.644.189 77,2 20.987.269 81,5 3.343.080 18,9 5 - Dönem karlarının öz kaynaklarda kalacak kısmı 2.860.498 19,8 4.517.961 20,5 2.658.089 13,5 3.545.370 15,5 2.930.153 11,4 (615.217) (17,4) Ara toplam 14.429.150 100,0 22.049.697 100,0 19.762.517 100,0 22.844.557 100,0 25.753.805 100,0 2.909.248 12,7 6 - Geçmiş yıllar zararları (-) (35.750) (0,2) (89.863) (0,4) (25.890) (0,1) (26.050) (0,1) (26.050) (0,1)

7 - Dönem net zararı (-) (43.315) (0,3) (15.012) (0,1) (160) (0,0)

(51.643) (0,2) (51.643)

Net öz kaynaklar 14.350.085 99,5 21.944.822 99,5 19.736.467 99,9 22.818.507 99,9 25.676.112 99,7 2.857.605 12,5 () M ali kuruluşlar hariç. 2013 Son iki yıl farkı Çizelge: 91 - Diğer kuruluşların öz kaynak unsurları () Öz kaynak unsurları 2009 2010 2011 2012

Sayıştay 179 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-M ali borçlar 2.341.937 12,1 1.561.013 6,2 1.586.037 7,2 1.584.119 5,9 1.582.446 6,6 (1.673) (0,1) a)Kısa süreli 970.566 5,0 196.970 0,8 498.670 2,3 332.108 1,2 308.359 1,3 (23.749) (7,2) b)Uzun süreli 1.371.371 7,1 1.364.043 5,4 1.087.367 4,9 1.252.011 4,7 1.274.087 5,4 22.076 1,8 2-Ticari borçlar 9.350.444 48,4 13.743.472 54,4 19.778.628 89,4 24.354.170 91,3 21.447.561 90,1 (2.906.609) (11,9) a)Kısa süreli 4.124.487 21,4 4.272.136 16,9 7.547.192 34,1 10.474.876 39,3 10.094.566 42,4 (380.310) (3,6) b)Uzun süreli 5.225.957 27,4 9.471.336 37,5 12.231.436 55,3 13.879.294 52,0 11.352.995 47,7 (2.526.299) (18,2) 3-Vergi borçları 182.729 0,9 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 (143.317) (50,9) a)Kısa süreli 182.729 0,9 212.353 0,8 153.806 0,7 281.779 1,1 138.462 0,6 (143.317) (50,9) b)Uzun süreli 4-Diğer borçlar 2.345.927 12,1 1.677.641 6,6 13.076 0,1 65.848 0,2 58.429 0,2 (7.419) (11,3) a)Kısa süreli 696.569 3,6 603.391 2,4 12.594 0,1 50.495 0,2 58.429 0,2 7.934 15,7 b)Uzun süreli 1.649.358 8,5 1.074.250 4,3 482 0,0 15.353 0,1 0,0 (15.353) (100,0) 5-Diğer yab. kaynaklar 5.088.554 26,4 8.072.343 31,9 584.099 2,6 380.657 1,4 585.160 2,5 204.503 53,7 a)Kısa süreli 4.956.250 25,7 6.353.984 25,1 426.264 1,9 292.628 1,1 482.173 2,0 189.545 64,8 b)Uzun süreli 132.304 0,7 1.718.359 6,8 157.835 0,7 88.029 0,3 102.987 0,4 14.958 17,0 Toplam 19.309.591 100,0 25.266.822 100,0 22.115.646 100,0 26.666.573 100,0 23.812.058 100,0 (2.854.515) (10,7) a)Kısa süreli 10.930.601 56,6 11.638.834 46,1 8.638.526 39,1 11.431.886 42,9 11.081.989 46,5 (349.897) (3,1) b)Uzun süreli 8.378.990 43,4 13.627.988 53,9 13.477.120 60,9 15.234.687 57,1 12.730.069 53,5 (2.504.618) (16,4) () M ali kuruluşlar hariç. 2013 2009 Son iki yıl farkı Çizelge: 92 - Diğer kuruluşların yabancı kaynak unsurları () 2010 2011 2012 Yabancı kaynak unsurları

Genel Rapor • 2013 180 Son beş yılda öz kaynaklar %79 oranında büyürken, önceki döneme göre artış ise %12,5 oranında olmuştur. 2013 yılı öz kaynaklarının yaklaşık %99’unu bünyede bırakılan karlar ve yedekler oluşturmuş; ödenmiş sermayenin oranı %1 olarak gerçekleşmiştir. Özellikle TOKİ, Milli Piyango ve TRT gibi kuruluşlar, elde ettikleri dönem karları ile diğer kuruluşların öz kaynak birikimine önemli ölçüde katkıda bulunmuşlardır. Son beş yıllık dönemdeki yabancı kaynak unsurları incelendiğinde; kullanılan yabancı kaynak payının yıllar itibarıyla gerilediği, yabancı kaynaklar içerisinde faize tabi mali borçların 0,7 puan artış gösterdiği, ticari borçların ise önceki döneme göre 1,2 puan gerilediği görülmektedir. Öz kaynaklar ile yabancı kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde; diğer kuruluşların toplam kaynakları içinde öz kaynak kullanımının son beş yıllık dönemde ortalama %46 seviyesinde bulunduğu; aynı dönemde öz kaynak karlılığının ise ortalama %21,4 olarak gerçekleştiği, dolayısıyla katlanılan yabancı kaynak maliyetinin üzerinde elde edilen karlılık oranları ile diğer kuruluşların sermaye birikiminin aşamalı olarak artmakta olduğu gözlenmektedir. b) Varlıklar arasındaki ilişkiler: Diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarına ait varlık unsurları dönen ve duran olarak, son iki yılın değerleri ise karşılaştırmalı olarak, 93 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 181 Varlık unsurları Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % 1-Bağlı değerler 3.951.022 12,1 5.335.398 11,6 2.959.908 7,3 2.764.849 5,7 3.320.301 6,7 555.452 20,1 a)M addi duran varlıklar 3.527.804 10,8 3.351.286 7,3 1.383.368 3,4 735.290 1,5 720.746 1,5 (14.544) (2,0) b)Diğer bağlı değerler 423.218 1,3 1.984.112 4,3 1.576.540 3,9 2.029.559 4,2 2.599.555 5,3 569.996 28,1 2-Stoklar 4.599.682 14,1 7.413.754 16,1 4.294.907 10,5 5.021.013 10,4 7.292.782 14,7 2.271.769 45,2 a)Dönen 4.599.682 14,1 7.413.754 16,1 4.294.907 10,5 5.021.013 10,4 7.292.782 14,7 2.271.769 45,2 b)Duran 3-Hazineden alacaklar a)Dönen b)Duran 4-Yurt dışından alacaklar 1.854 0,0 2.041 0,0 2.245 0,0 2.410 0,0 2.996 0,0 586 24,3 a)Dönen 1.853 0,0 2.040 0,0 2.244 0,0 2.409 0,0 2.996 0,0 587 24,4 b)Duran 1 0,0 1 0,0 1 0,0 1 0,0 5-Diğer alacaklar 22.379.464 68,6 30.349.816 65,8 31.779.122 78,0 39.322.456 81,2 36.296.835 73,3 (3.025.621) (7,7) a)Dönen 12.681.147 38,9 13.773.225 29,9 12.777.113 31,3 17.028.631 35,2 17.184.930 34,7 156.299 0,9 b)Duran 9.698.317 29,7 16.576.591 35,9 19.002.009 46,6 22.293.825 46,1 19.111.905 38,6 (3.181.920) (14,3) 6-M enkul kıymetler 335.159 1,0 159.889 0,4 86.701 0,2 4.767 0,0 3.233 0,0 (1.534) (32,2) a)Dönen 225.577 0,7 80.952 0,2 427 0,0 4.767 0,0 3.233 0,0 (1.534) (32,2) b)Duran 109.582 0,3 78.937 0,2 86.274 0,2 7-Hazır değerler 1.369.088 4,2 2.874.543 6,2 1.644.213 4,0 1.287.532 2,7 2.572.023 5,2 1.284.491 99,8 a)Dönen 1.369.088 4,2 2.874.543 6,2 1.644.213 4,0 1.287.532 2,7 2.572.023 5,2 1.284.491 99,8 b)Duran Toplam : 32.636.269 100,0 46.135.441 100,0 40.767.096 100,0 48.403.027 100,0 49.488.170 100,0 1.085.143 2,2 a)Dönen 18.877.347 57,8 24.144.514 52,3 18.718.904 45,9 23.344.352 48,2 27.055.964 54,7 3.711.612 15,9 b)Duran 13.758.922 42,2 21.990.927 47,7 22.048.192 54,1 25.058.675 51,8 22.432.206 45,3 (2.626.469) (10,5) () M ali kuruluşlar hariç. 2013 Son iki yıl farkı Çizelge : 93 - Diğer kuruluşların varlık unsurları () 2009 2012 2010 2011

Genel Rapor • 2013 182 182 Diğer kuruluşların varlıklarında beş yıllık dönemdeki ortalama büyüme hızı %17,5 olarak gerçekleşirken, 2013 yılında toplam varlıkların %73,3’ünü oluşturan alacakların %47,3’ünü kısa vadeli, %52,7’sini uzun vadeli alacaklar oluşturmuştur. Diğer kuruluşların son beş yıla ait bağlı değerlerinin, paraya çevrilebilir ve hazır değerlerinin, varlıklar toplamı içindeki oranlarına aşağıda yer verilmiştir.
2009 % 2010 % 2011 % 2012 % 2013 % Bağlı değerler x 100 Varlıklar toplamı = 12,1 10,7 7,3 5,7 6,7
Paraya çevrilebilir ve hazır değerler x 100 Varlıklar toplamı = 87,9 89,3 92,7 94,3 93,3 c) Kaynaklarla varlıklar arasındaki ilişkiler: Kaynaklarla varlıklar arasındaki ilişkileri ve yıllara göre izlediği seyri görmek üzere bazı göstergelere aşağıda yer verilmiştir.
2009 % 2010 % 2011 % 2012 % 2013 % Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı = Bağlı değerler x 100 Öz kaynaklar = 27,6 22,7 14,9 12,1 12,9 Disponibilite oranı = Hazır değerler x 100 Kısa süreli borçlar = 12,5 24,5 19,0 11,3 23,2 Genişletilmiş likidite oranı = Dönen varlıklar x 100 Kısa süreli borçlar = 172,7 207,3 216,6 204,2 222,6 Yıllar itibarıyla hazır değerler ve paraya çevrilebilir değerlerin yüksek seyri neticesinde, kısa vadeli yükümlülüklerdeki artışa rağmen likidite oranları yüksek düzeyini korumuştur. 2- Sektörler itibarıyla mali durum: Diğer kuruluşların toplam kaynak ve varlıkları ile bunların sektörlere göre dağılımı 94 sayılı çizelgede; sektörlerin son beş yıllık mali durumlarına ilişkin veriler ve bu veriler ışığında hesaplanan rasyolar 95-98 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir.

Sayıştay 183 Toplam Toplam Toplam Toplam Toplam Toplam Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL Bin TL 1-Tarım 72.762 0,1 79.169 0,1 84.406 0,1 89.611 0,1 84.217 0,0 (5.394) (6,0) 2-Sanayi (İmalat) 26.542 0,0 16.975 0,0 3-Hizmetler: a)Ulaştırma-haberleşme 1.243.535 1,3 1.546.009 1,3 1.692.620 1,3 1.873.296 1,2 2.003.212 1,1 129.916 6,9
b)Ticaret 1.390.990 1,4 1.389.289 1,1 6.106 0,0 6.177 0,0 (6.177) (100,0) c)Diğer hizmetler 29.902.440 30,5 43.103.999 35,6 38.983.964 30,1 46.433.943 30,5 47.400.741 25,7 966.798 2,1 Toplam (3) 32.536.965 33,2 46.039.297 38,0 40.682.690 31,4 48.313.416 31,7 49.403.953 26,8 1.090.537 2,3 Toplam (1+2+3) 32.636.269 33,3 46.135.441 38,1 40.767.096 31,5 48.403.027 31,8 49.488.170 26,9 1.085.143 2,2 4-Mali kuruluşlar 65.365.963 66,7 75.048.017 61,9 88.722.269 68,5 104.035.558 68,2 134.749.191 73,1 30.713.633 29,5 Genel toplam 98.002.232 100,0 121.183.458 100,0 129.489.365 100,0 152.438.585 100,0 184.237.361 100,0 31.798.776 20,9 Çizelge : 94 - Varlık ve kaynakların sektörlere göre dağılımı Sektör ve alt sektörler 2009 2010 % % 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı % % % %

Genel Rapor • 2013 184 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 67.001 92,1 71.941 90,9 76.420 90,5 79.061 88,2 71.542 84,9 (7.519) (9,5) 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 1.436 2,0 1.713 2,2 2.012 2,4 2.330 2,6 2.692 3,2 362 15,5 b ) Kısa süreli 4.325 5,9 5.515 7,0 5.974 7,1 8.220 9,2 9.983 11,9 1.763 21,4 Toplam 5.761 7,9 7.228 9,1 7.986 9,5 10.550 11,8 12.675 15,1 2.125 20,1 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 72.762 100,0 79.169 100,0 84.406 100,0 89.611 100,0 84.217 100,0 (5.394) (6,0) Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 21.794 30,0 22.491 28,4 23.138 27,4 23.535 26,3 24.580 29,2 1.045 4,4 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 0 Toplam ( 1 ) 21.794 30,0 22.491 28,4 23.138 27,4 23.535 26,3 24.580 29,2 1.045 4,4 2 - Dönen varlıklar: a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 19.921 27,4 17.887 22,6 23.687 28,1 38.551 43,0 45.950 54,6 7.399 19,2 b ) Hazır değerler 31.047 42,7 38.791 49,0 37.581 44,5 27.525 30,7 13.687 16,3 (13.838) (50,3) Toplam ( 2 ) 50.968 70,0 56.678 71,6 61.268 72,6 66.076 73,7 59.637 70,8 (6.439) (9,7) Varlıklar toplamı 72.762 100,0 79.169 100,0 84.406 100,0 89.611 100,0 84.217 100,0 (5.394) (6,0) Çizelge : 95 - Tarım sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu 2012 2013 Son iki yıl farkı 2009 2010 2011 M a l i d u r u m Mali rasyolar 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

1163,01 995,31 956,92 749,39 564,43 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

70,05 71,59 72,59 73,74 70,81 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

32,53 31,26 30,28 29,77 34,36 Disponibilite oranı

717,85 703,37 629,08 334,85 137,10 Genişletilmiş likidite oranı

1178,45 1027,71 1025,58 803,84 597,39 Mali rantabilite oranı

9,12 8,67 7,42 4,11 13,90 : Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
: Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Paraya çevrilebilir ve hazır değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100

Sayıştay 185 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 1.173.252 94,3 1.477.822 95,6 1.611.801 95,2 1.791.251 95,6 1.904.387 95,1 113.136 6,3 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 27.911 2,2 31.675 2,0 35.440 2,1 40.083 2,1 43.438 2,2 3.355 8,4 b ) Kısa süreli 42.372 3,4 36.512 2,4 45.379 2,7 41.962 2,2 55.387 2,8 13.425 32,0 Toplam 70.283 5,7 68.187 4,4 80.819 4,8 82.045 4,4 98.825 4,9 16.780 20,5 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 1.243.535 100,0 1.546.009 100,0 1.692.620 100,0 1.873.296 100,0 2.003.212 100,0 129.916 6,9 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 404.327 32,5 443.742 28,7 436.568 25,8 408.523 21,8 1.040.832 52,0 632.309 154,8 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 300.658 24,2 386.182 25,0 463.620 27,4 562.157 30,0 2.698 0,1 (559.459) (99,5) Toplam ( 1 ) 704.985 56,7 829.924 53,7 900.188 53,2 970.680 51,8 1.043.530 52,1 72.850 7,5 2 - Dönen varlıklar a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 257.759 20,7 316.554 20,5 396.430 23,4 502.300 26,8 409.824 20,5 (92.476) (18,4) b ) Hazır değerler 280.791 22,6 399.531 25,8 396.002 23,4 400.316 21,4 549.858 27,4 149.542 37,4 Toplam ( 2 ) 538.550 43,3 716.085 46,3 792.432 46,8 902.616 48,2 959.682 47,9 57.066 6,3 Varlıklar toplamı 1.243.535 100,0 1.546.009 100,0 1.692.620 100,0 1.873.296 100,0 2.003.212 100,0 129.916 6,9 2010 2011 2012 Çizelge : 96 - Ulaştırma-haberleşme sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m Son iki yıl farkı 2013 2009 Mali rasyolar 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

1.669,33 2.167,31 1.994,33 2.183,25 1.927,03 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

67,49 71,30 74,21 78,19 48,04 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

34,46 30,03 27,09 22,81 54,65 Disponibilite oranı

662,68 1.094,25 872,65 954,00 992,76 Genişletilmiş likidite oranı

1.271,00 1.961,23 1.746,25 2.151,03 1.732,68 Mali rantabilite oranı

3,98 20,60 8,31 10,02 5,94 : Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Paraya çevrilebilir ve hazır

Genel Rapor • 2013 186 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 12.423.612 41,5 19.687.235 45,7 18.048.246 46,3 20.948.195 45,1 23.700.183 50,0 2.751.988 13,1 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 8.346.981 27,9 13.565.533 31,5 13.439.668 34,5 15.176.921 32,7 12.683.939 26,8 (2.492.982) (16,4) b ) Kısa süreli 9.131.847 30,5 9.851.231 22,9 7.496.050 19,2 10.308.827 22,2 11.016.619 23,2 707.792 6,9 Toplam 17.478.828 58,5 23.416.764 54,3 20.935.718 53,7 25.485.748 54,9 23.700.558 50,0 (1.785.190) (7,0) 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 29.902.440 100,0 43.103.999 100,0 38.983.964 100,0 46.433.943 100,0 47.400.741 100,0 966.798 2,1 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 2.680.845 9,0 4.063.972 9,4 2.494.807 6,4 2.328.027 5,0 2.254.889 4,8 (73.138) (3,1) b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 9.495.266 31,8 16.254.450 37,7 18.624.664 47,8 21.731.669 46,8 19.109.207 40,3 (2.622.462) (12,1) Toplam ( 1 ) 12.176.111 40,7 20.318.422 47,1 21.119.471 54,2 24.059.696 51,8 21.364.096 45,1 (2.695.600) (11,2) 2 - Dönen varlıklar : a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 16.775.814 56,1 20.377.506 47,3 16.653.863 42,7 21.514.556 46,3 24.028.167 50,7 2.513.611 11,7 b ) Hazır değerler 950.515 3,2 2.408.071 5,6 1.210.630 3,1 859.691 1,9 2.008.478 4,2 1.148.787 133,6 Toplam ( 2 ) 17.726.329 59,3 22.785.577 52,9 17.864.493 45,8 22.374.247 48,2 26.036.645 54,9 3.662.398 16,4 Varlıklar toplamı 29.902.440 100,0 43.103.999 100,0 38.983.964 100,0 46.433.943 100,0 47.400.741 100,0 966.798 2,1 2010 2011 2012 Çizelge : 97 - Diğer hizmetler sektörünün 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m Son iki yıl farkı 2013 2009 Mali rasyolar 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

71,08 84,70 86,21 82,20 100,00 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

91,03 90,57 93,60 94,99 95,24 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

21,58 20,64 13,82 11,11 9,51 Disponibilite oranı

10,41 24,44 16,15 8,34 18,23 Genişletilmiş likidite oranı

194,12 231,30 238,32 217,04 236,34 Mali rantabilite oranı

26,51 23,73 16,21 18,13 13,61 : Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Paraya çevrilebilir ve hazır

Sayıştay 187 Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Bin TL % Kaynaklar ( Pasif ) : 1 - Öz kaynaklar 7.744.843 11,8 8.992.105 12,0 9.298.405 10,5 11.918.154 11,5 12.516.321 9,3 598.167 5,0 2 - Yabancı kaynaklar : a ) Uzun süreli 3.957.002 6,1 6.112.730 8,1 5.152.631 5,8 9.366.447 9,0 12.651.182 9,4 3.284.735 35,1 b ) Kısa süreli 53.664.118 82,1 59.943.182 79,9 74.271.233 83,7 82.750.957 79,5 109.581.688 81,3 26.830.731 32,4 Toplam 57.621.120 88,2 66.055.912 88,0 79.423.864 89,5 92.117.404 88,5 122.232.870 90,7 30.115.466 32,7 3 - Yabancı kaynaklara sirayet eden zarar (-) Kaynaklar toplamı 65.365.963 100,0 75.048.017 100,0 88.722.269 100,0 104.035.558 100,0 134.749.191 100,0 30.713.633 29,5 Varlıklar ( Aktif ): 1 - Duran varlıklar : a ) Bağlı değerler 1.832.006 2,8 2.087.939 2,8 2.020.282 2,3 2.526.587 2,4 2.943.136 2,2 416.549 16,5 b ) Uzun sürede paraya çevrilebilir değerler 31.481.070 48,2 31.969.842 42,6 48.503.777 54,7 64.717.809 62,2 76.505.770 56,8 11.787.961 18,2 Toplam ( 1 ) 33.313.076 51,0 34.057.781 45,4 50.524.059 56,9 67.244.396 64,6 79.448.906 59,0 12.204.510 18,1 2 - Dönen varlıklar : a ) Kısa sürede paraya çevrilebilir değerler 26.226.583 40,1 34.618.814 46,1 29.347.189 33,1 23.011.886 22,1 34.412.669 25,5 11.400.783 49,5 b ) Hazır değerler 5.826.304 8,9 6.371.422 8,5 8.851.021 10,0 13.779.276 13,2 20.887.616 15,5 7.108.340 51,6 Toplam ( 2 ) 32.052.887 49,0 40.990.236 54,6 38.198.210 43,1 36.791.162 35,4 55.300.285 41,0 18.509.123 50,3 Varlıklar toplamı 65.365.963 100,0 75.048.017 100,0 88.722.269 100,0 104.035.558 100,0 134.749.191 100,0 30.713.633 29,5 2010 2011 2012 Çizelge : 98 - Mali kuruluşların 2009-2013 yılları mali durumu M a l i d u r u m Son iki yıl farkı 2013 2009 Mali rasyolar 2009 2010 2011 2012 2013 % % % % % Mali yeterlilik oranı (Finansman)

13,44 13,61 11,71 12,94 10,24 Paraya çevrilebilir ve hazır değerlerin varlıklar toplamına oranı

97,20 97,22 97,72 97,57 97,82 Bağlı değerlerin öz kaynaklara oranı

23,65 23,22 21,73 21,20 23,51 Disponibilite oranı

10,86 10,63 11,92 16,65 19,06 Genişletilmiş likidite oranı

59,73 68,38 51,43 44,46 50,46 Mali rantabilite oranı

20,85 13,67 16,94 15,82 15,84 : Öz kaynaklar/yabancı kaynaklar100
: Dönem sonuçları (Kâr) / Öz kaynaklar100
değerler/ Varlıklar toplamı100 : Bağlı değerler/Öz kaynaklar100
: Hazır değerler / Kısa süreli borçlar100 : Dönen varlıklar / Kısa süreli borçlar100 : Paraya çevrilebilir ve hazır

Genel Rapor • 2013 188 Diğer kuruluşların, varlık ve kaynaklarındaki artış oranı mali kuruluşlar dahil olmak üzere bir önceki yıla göre sırasıyla; 2009 yılında %21,2, 2010 yılında %23,6, 2011 yılında %6,8, 2012 yılında %17,7 ve 2013 yılında %20,9 olarak gerçekleşmiş; cari dönem kaynak ve varlıkları beş yıl önceki değerlerine göre %88 oranında artmıştır. 2009 yılı kaynaklar toplamının %0,1’i tarım, %33,2’i hizmetler ve %66,7’si mali sektöre ait iken, 2013 yılında bu komposizyon %0,05, %26,85 ve %73,1 olarak değişmiştir. Tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş AOÇ, faaliyetlerini %85 gibi yüksek oranda öz kaynakla sürdürmekte olup, kuruluşun son beş yılda bütün dönemlerinin karlı sonuçlandığı, diğer taraftan artan yabancı kaynak kullanımı ile öz kaynak payının kademeli olarak azaldığı gözlenmektedir. Hizmetler sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar, diğer kuruluşların 2013 yılı toplam kaynak ve varlıklarının %26,8’ini kullanmış olup, sektörde ulaştırma-haberleşme ve diğer hizmetler alt sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar bulunmaktadır. Ulaştırma-haberleşme alt sektöründe çizelgedeki değerler tamamıyla sektörde kalan tek kuruluş TRT’ye ait bulunmaktadır. TRT’nin öz kaynak karlılığı 2013 yılında yaklaşık 4 puan gerilemiştir. Faaliyetlerini %95 oranında öz kaynak ile sürdüren kuruluşun toplam varlıklarının %27’sini karşılayan oranda hazır değer bulunmaktadır. Önceki yıllarda ticaret alt sektöründe değerlendirilen Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri, 6456 sayılı Kanunla 18.04.2013 tarihinde KİT’ler içinde diğer hizmetler sektöründe yer alan tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmiştir. Diğer hizmetler alt sektöründe ise 2013 yılında 4 kuruluş yer almış olup; bu kuruluşların cari dönem kaynak ve varlık toplamları, diğer tüm kuruluşların kullandığı kaynak ve varlıkların %25,7’sini, hizmetler sektörünün ise %96’sını oluşturmuştur. Sektör kaynaklarının %50’si öz kaynaklarla karşılanırken, bağlı değerlerin varlıklar içindeki payı ise %4,8’dir. Özellikle sektörde yer alan TOKİ ve Milli Piyango İdaresi gibi devamlı kar üreten kuruluşlar sayesinde, yüksek karlılık ve likidite oranları ile sektör güçlü mali yapısını korumaktadır. Mali sektörde yer alan tek kuruluş T.Vakıflar Bankası AO olup, sektörün diğer kuruluşlar varlık ve kaynakları içerisindeki payı %73,1’dir. Bankanın vermiş olduğu krediler önceki döneme göre %27,3 artarak 86,7 milyar TL düzeyine ulaşırken, son beş yılın mali yeterlilik oranı ortalama %12,4 olarak gerçekleşmiş, öz kaynak karlılığı olumlu seyrini devam ettirmiştir. 3- Finansman programı ve gerçekleşmesi: Diğer kuruluşların finansman programları ve gerçekleşme durumları, kuruluşlara göre farklılık göstermekte olup, bu bölümde konsolide olarak veya ayrı ayrı değerlendirme yapmaya gerek görülmemiştir.

Sayıştay 189 E-İŞLETME ÇALIŞMALARI 1-Alımlar: Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemi mal alımlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 99 sayılı, 2013 yılı mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı 99/a, gruplar bazında yıllar itibarıyla ayrıntısı 99/b, 2009-2013 dönemi hizmet alımlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 100 sayılı çizelgelerde gösterilmiştir. Çizelge: 99- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla tüm mal alımları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a) Tarım 18.231 22.506 32.370 43.207 62.713 19.506 45,1 b) Sanayi (İmalat) 4.741 5.183 - - - - - c) Hizmetler: ca)Ulaş-haberleşme 12.803 9.706 9.235 11.593 2.467 (9.126) (78,7) cb)Ticaret 1.112.721 969.180 - - - - - cc)Diğer hizmetler 15.401 13.738 12.375 10.381 10.578 197 1,9 Toplam(c) 1.140.925 992.624 21.610 21.974 13.045 (8.929) (40,6) d) Mali kuruluşlar 16.005 26.505 25.756 29.237 35.804 6.567 22,5 Genel toplam 1.179.902 1.046.818 79.737 94.418 111.562 17.144 18,2 Çizelge: 99/a- Diğer kuruluşların mal alımlarının gruplar itibarıyla ayrıntısı (Bin TL) Sektörler İlk madde İşletme malzemesi ve yedek Ticari mal Diğer alımlar Toplam a) Tarım 47.233 15.117 246 117 62.713 c) Hizmetler: ca)Ulaş.-haberleş. - 1.586 - 881 2.467 cc)Diğer hizmetler 1.219 8.946 - 413 10.578 Toplam(c) 1.219 10.532 - 1.294 13.045 d) Mali kuruluşlar - - - 35.804 35.804 Genel toplam 48.452 25.649 246 37.215 111.562 Çizelge: 99/b – Diğer kuruluşların gruplar itibarıyla mal alımları (Bin TL) Alımlar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % -İlk madde 21.345 30.581 30.037 40.751 48.452 7.701 18,9 -İşletme malzemesi ve yedek 11.914 24.800 17.702 20.998 25.649 4.651 22,1 -Ticari mal 1.110.807 960.589 321 321 246 (75) (23,4) -Diğer alımlar 35.836 30.848 31.677 32.348 37.215 4.867 15,0 Toplam 1.179.902 1.046.818 79.737 94.418 111.562 17.144 18,2

Genel Rapor • 2013 190 Çizelge: 100 - Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla hizmet alımları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a) Tarım 1.091 1.611 2.096 2.635 6.033 3.398 129,0 b) Sanayi (İmalat) 147 101 - - - - c) Hizmetler ca) Ulaş.-haberleşme 19.487 27.771 35.226 103.989 123.557 19.568 18,8 cb) Ticaret 27.102 26.033 - - - - - cc) Diğer hizmetler 52.204 82.849 68.598 43.614 98.162 54.548 125,1 Toplam(c) 98.793 136.653 103.825 147.603 221.719 74.116 50,2 d) Mali kuruluşlar 92.197 93.310 95.977 218.389 255.753 37.364 17,1 Genel toplam 192.228 231.675 201.899 368.627 483.505 114.878 31,2 2013 yılında diğer kuruluşların mal alımları önceki yıla göre %18,2 oranında artarak 111,6 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu artışta, tarım sektöründe yer alan AOÇ’nin ilk madde alımları ile mali kuruluş niteliğindeki Vakıfbank’ın mal alımlarının artması etkili olmuştur. Diğer kuruluşlar içinde tarım sektöründe faaliyette bulunan tek kuruluş olan AOÇ’nin, 2013 yılı mal alımları önceki yıla göre %45,1 oranında artarak 62,7 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Alımların yaklaşık, %75,3’ü oranında 47,2 milyon TL’si esas üretimle ilgili süt ve bal gibi ilk maddelere, %24,1’i oranında 15,1 milyon TL’si yardımcı ilk madde ve malzemelere ilişkin alımlardan, kalanı ticari mal ve diğer alımlardan oluşmaktadır. Alımlardan sadece 525 bin TL`lik ambalaj alımları dış piyasadan, kalan kısmı yurtiçi piyasalardan karşılanmıştır. Sanayi sektöründe yer alan kuruluşlar, 2011 yılından itibaren KİT’ler arasında değerlendirildiğinden bu sektörde alım bulunmamaktadır. 2013 yılında, hizmetler sektörü mal alımları %40,6 oranında azalarak 13 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında ulaştırma-haberleşme sektörüne ait 2,5 milyon TL tutarındaki mal alımı TRT tarafından gerçekleştirilmiştir. TRT’nin alımları önceki yıla göre %78,7 oranında azalmıştır. Yüksek orandaki azalışta özellikle önceki yıl 7 milyon TL olan teknik yedek malzeme ve resim kayıt malzemesi alımlarının 2013 yılında 1 milyon TL’ye düşmesi etkili olmuştur. Diğer hizmetler sektörü alımları ise 2013 yılında önceki yıla göre %1,9 oranında artarak 10,6 milyon TL’ye yükselmiştir. Bu toplamın; 9 milyon TL’si MPİ’ye, 1,2 milyon TL’si TOKİ’ye, 255 bin TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu’na, 103 bin TL’si ise Şeker Kurumu’na ait alımlardan oluşmuştur. MPİ alımlarının tamamına yakını hemen-kazan ve sayısal oyunlarına ilişkin malzeme alımlarına aittir. Diğer kuruluşların alımları ise yakıt, kırtasiye, bilgi işlem malzemesi gibi alımları kapsamaktadır. Mali kuruluşlar grubunu oluşturan Vakıfbank’ın 2013 yılında 35.804 bin TL tutarındaki mal alımları, bilgisayar, kırtasiye, basılı kağıt gibi giderleri içermektedir. TTK kapsamında değişmesi gereken tüm sözleşmelerin yeniden bastırılarak güncellenmesi, bu giderlerdeki artışa yol açan sebeplerden biridir.

Sayıştay 191 2013 yılında diğer kuruluşların hizmet alımları, önceki yıla göre %31,2 oranında artarak 483,5 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Hizmet alımlarının artmasında Vakıfbank ve İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kuruluna ait hizmet alımlarının artması etkili olmuştur. Diğer kuruluşlar içinde tarım sektöründe faaliyet gösteren tek kuruluş olan AOÇ’de, güvenlik hizmetleri, hayvancılık ünitesindeki hayvanların bakımı, beslenmesi ve bahçedeki otların temizliği dışarıdan hizmet alımı yoluyla karşılanmaktadır. Bu kapsamda 2013 yılında 6 milyon TL ödeme yapılmıştır. Taşıma hizmeti alımlarındaki 3 milyon TL’lik artış, önceki yıla göre hizmet alımları toplamının %129 oranındaki artmasında etkili olmuştur. Ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan TRT’nin 124 milyon TL tutarında hizmet alımı bulunmaktadır. Kurum, mevcut kadrolu kurum personeli ile işlerin yetiştirilmesinde aksaklıkların yaşanmaması, yayın faaliyetlerinin etkin ve verimli yürütülebilmesi için; Kurum’un genel idari esaslarına göre yürütmesi gereken asli ve sürekli kadro tanımlarının içeriğinde belirtilen hizmetlerden olmayan işlerinin yapılmasını teminen kalifiye yardımcı teknik personel ile yürütülmesine ilişkin olarak yüklenici firmalar aracılığıyla hizmet satın almaktadır. 2013 yılında araç kiralama hizmet alımı işi kapsamında yüklenici firmalara 10,9 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. Hizmet sektöründeki diğer kuruluşların hizmet alımları ise, 2013 yılında önceki yıla göre %125 oranında artış göstererek, 98,2 milyon TL’ye yükselmiştir. TOKİ’de temizlik, güvenlik, personel taşıma, araç kiralama, proje, zemin etüdü, ekspertiz, halkla ilişkiler ve yemek hizmetlerini dışarıdan hizmet satın alma yöntemiyle yerine getirmekte olup, 2013 yılında bu kapsamda 20,3 milyon TL ödeme yapılmıştır. İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu tarafından, 2020 Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları ev sahipliği hakkını kazanmak amacıyla ulusal ve uluslararası uzman kuruluşlara 2013 yılında 49,5 milyon TL’nin ödeme gerçekleştirilmiştir. Bu durum 2013 yılı hizmet alımları toplamının artmasına yol açmıştır. Kalan hizmet alımları, MPİ ve Şeker Kurumu tarafından gerçekleştirilmiştir. Mali kuruluşlar grubunda yer alan Vakıfbank’ın 2013 yılı hizmet alımlarının, 37,3 milyon TL artarak 255,8 milyon TL olarak gerçekleşmesinde, reklam ve ilan giderlerindeki 20 milyon TL’lik artış etkili olmuştur. Diğer kuruluşların 2013 yılındaki hizmet alımları genel olarak değerlendirildiğinde; yıl içinde meydana gelen yükselişlerin büyük bir çoğunluğunun Olimpiyat Oyunları ile ilgili olup, taşıma, araç kiralama ve reklam gibi esas faaliyet alanı dışındaki alımlardan kaynaklanmıştır. 2-Üretim: 233 sayılı KHK kapsamında olmayan, 3346 sayılı Kanun ve kendi kuruluş kanunları uyarınca denetlenen kuruluşlar, tarım, hizmetler ve bankacılık sektörlerinde faaliyet göstermiştir. a) İşletmeci kuruluşlar: aa)Tarım sektörü: Sektörde AOÇ yer almakta olup, kuruluşun başlıca tarımsal ve hayvansal mallar üretimi 101 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 192 Çizelge:101-Başlıca tarımsal ve hayvansal ürün üretimi Ürün cinsi Birim 2009 2010 2011 2012 2013 2012'e göre fark 2013 yılı Türkiye üretimi içindeki payı % Miktar % Buğday Ton 244 361 514 158 541 383 242,4 0,002 Arpa Ton 1.241 - - - - - -
Kuru yonca Ton 271 345 152 160 160 100,0
Kuru çayır Ton 72 30 74 31 22 (10) (30,6)
Yeşil yonca Ton 14 38 81 128 (128) (100,0)
Meyve fidanı Adet 24.690 20.656 16.741 14.110 (2.631) (15,7)
Süs bitkisi Adet 103.184 94.385 83.752 29.847 132.391 102.544 343,6
Pastörize süt Bin lt 5.600 6.027 7.127 10.656 13.825 3.169 29,7 1,093 Ayran Bin lt 572 701 767 907 1.005 98 10,8 0,184 Yoğurt Ton 2.800 3.101 3.788 5.248 6.240 992 18,9 0,577 Tereyağı Ton 138 107 136 201 206 5 2,5
Dondurma Ton 647 741 588 722 589 (133) (18,4)
Beyaz peynir Ton 98 124 170 242 247 5 2,1
Kaşar/dil peyniri Ton 54 57 75 110 133 23 20,9
Süt tozu Ton 37 8 141 96 96 100,0
Bal Ton 205 201 273 208 220 12 5,8
Şarap Bin lt 44 29 25 8 8 0 0,0
Domates suyu Bin lt 67 58 100 68 75 7 10,3
Meyve suyu Bin lt 329 320 309 329 399 70 21,3
Sirke Bin lt 45 14 4 8 8 100,0
Pekmez Ton 5 6 5 7 12 5 71,4
Salça Ton 14 6 30 12 13 1 8,3
Tahin Ton 4 4 4 7 18 11 157,1
Turşu Ton 70 81 100 90 82 (8) (8,9)
Tarım, gıda sanayii ve hizmetler sektörlerinde faaliyet gösteren, AOÇ’nin 2013 yılı sonu itibarıyla toplam arazi varlığı 33.256 dekardır. 2012 yılına göre buğday üretimi %242, pastörize süt üretimi %30, tahin üretimi %157 oranında artmış, dondurma üretimi ise %18 oranında düşüş göstermiştir. 2013 yılında toplam ekim alanının %91’inde buğday, geri kalan arazide ise yonca ve çayır üretiminin yapıldığı görülmektedir. 2013 yılında süs bitkisi üretimi bir önceki yıla göre %344 artışla 132.391 adet olarak gerçekleşmiştir. Bu büyük artış, Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Orman Bakanlığı ile yapılan protokoller gereğince 110.000 adetlik süs bitkileri alımından kaynaklanmıştır. ab)Hizmetler sektörü: (1) Ulaştırma-haberleşme: Kamu radyo ve televizyon işletmeciliği yapan TRT, 2012 yılında yurt içine yayın yapan Radyo-1, TRT-FM, Radyo-3 ve Radyo-4 programları ile bölgesel yayın yapan Antalya, Çukurova, Erzurum, GAP-Diyarbakır ve Trabzon Bölge Radyoları, bölgesel radyo niteliğinde olan Turizm Radyosu ile 7 gün 24 saat (haftada 168 saat) yayın yapmaktadır. Kuruluş radyo yayınlarını 7 ulusal ve 5 bölgesel radyodan yapmakta olup, 2013 yılında 61.320 saat yayın gerçekleştirmiştir. TRT FM’in merkezi İzmir, TRT Nağme’nin merkezi İstanbul, Radyo-4’ün

Sayıştay 193 merkezi Çukurova Radyosu olup, bu radyoların iletim ağları Ankara Radyosu üzerinden sağlanmaktadır. TRT 2013 yılında, 13’ü ulusal, 2’si yurt dışı olmak üzere 15 kanaldan televizyon yayını gerçekleştirmiştir. (2) Ticaret: Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri ile ilgili olarak yürütülen tütün üretim faaliyeti, üreticilerden alınan ve içinde her nevi’den tütün bulunan denklerin, işlenmesine kadar geçen zaman içinde bakımlarının yapılması ve bu balyaların satışına kadar geçen zaman içinde özel şartlar altında bakıma tabi tutulmalarını ifade etmekte olup 2002 yılından sonra yeni tütün alımı yapılmadığından ve son parti tütünün 2010 yılı başlarında satışı ile birlikte bakım faaliyeti sona ermiştir. İhraç kaydıyla satılmış ve bedelinin tamamı tahsil edilerek yabancı firmalara teslim edilmiş bulunan tütünlerden, devir tarihi itibarıyla 218 ton tütünün ihraç işlemi sonuçlanmış ve faturası kesilerek satış bedeli 330 bin TL kayıtlara alınmıştır. (3) Diğer hizmetler: 2013 yılında diğer hizmetler sektöründe; MPİ, İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, TOKİ ve Şeker Kurumu faaliyet göstermiştir. Ayrıca Hazine Müsteşarlığı adına alınan tütünlerin hesap ve işlemleri de bu alanda yer almaktadır. Milli Piyango İdaresi; milli piyango çekilişi, hemen-kazan ve sayısal loto oyunları ile eşya piyangoları gibi karşılığı nakit olmayan çekilişlere izin vermek ve izlemek, talih oyunları işletmelerini denetlemekle görevlendirilmiştir. 2013 yılında 607 milyon TL tutarında 66 milyon adet milli piyango ve 202 milyon TL tutarında 202 milyon adet hemen-kazan bileti satılmış, milli piyangoda 339 milyon TL, hemen-kazanda 126 milyon TL ikramiye ödenmiştir.2013 yılında yapılan 744 milyon TL net satış hasılatının; %27,6 oranında 205 milyon TL’si Sayısal Loto’dan, %25,6 oranında 191 milyon TL’si Süper Loto’dan, %14,6 oranında 109 milyon TL’si Şans Topu’ndan, %16,8 oranında 125 milyon TL’si Milli Piyango’dan, %11,6 oranında 86 milyon TL’si On Numara’dan, %3,8 oranında 28 milyon TL’si Hemen Kazan şans oyunundan elde edilmiştir. İstanbul kentinin “Uluslararası Olimpiyat Anlaşma Şartlarına” uygun olarak olimpiyatlara hazırlanması ve olimpiyat oyunlarının düzenlenmesi ile ilgili esas ve usulleri belirlemek amacıyla kurulan İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu bir yandan olimpiyat oyunları için alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesine çalışırken, diğer yandan olimpiyat oyunlarının İstanbul’da yapılması için gerekli çalışmaları yapılmış olup, 7 Eylül 2013 tarihinde Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te yapılan oylamada 2020 Yaz Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları'na ev sahipliği Tokyo’ya verilmiştir. TOKİ’nin başlıca görevi, konut ihtiyacının karşılanması amacıyla; ferdi ve toplu konut kredisi vermek, konut ve alt yapı uygulamaları yapmak ve yaptırmak suretiyle konut piyasasında Devletin düzenleyici rolünü yerine getirmek ve fiyat istikrarını oluşturmak, İdareye kaynak sağlamak üzere kâr amaçlı projeler geliştirmek olarak belirlenmiştir. Esas itibarıyla alt yapılı arsa üretimi ve toplu konut yapımcılarına kredi desteği sağlama görevlerini ifa eden İdare, 2002 yılından itibaren sosyal konut üretimine, 2008 yılından itibaren de kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet binası, hastane, okul vb. tesislerin yapımına ağırlık ve öncelik vermeye başlamıştır.

Genel Rapor • 2013 194 TOKİ konut seferberliği kapsamında 2003-2014 döneminde 626.717 adet konut sayısına ulaşmıştır. Üretilen konutlardan 489.558 adedi bitirilme aşamasında veya teslim edilmiştir. Kredi verilen konut sayısı 2012 yılında 413 adet iken, 2013 yılında 501 adet olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında 413 adet konuta toplam 30,9 milyon TL kredi kullandırılmıştır. 2012 yılında 6,6 milyar TL’ye ulaşan konut yatırım harcamaları, 2013 yılında 6,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında 20 adet proje hazırlanmış, 122 noktada zemin etüdü gerçekleştirilmiş ve 70 adet müşavirlik hizmeti, hizmet alımı kapsamında yürütülmüştür. Şeker Kurumu yurt içi şeker talebini yurt içi üretimle karşılanması ilkesi doğrultusunda sektörde düzenlemeler yapmaktadır. Şeker arzı Şeker Kurulu tarafından belirlenen kotayla planlanmakta ve üretimde de istikrar sağlanmaktadır. Türkiye’nin şeker üretim kapasitesi 3.151 bin ton/yıl pancar şekeri ve 1.000 bin ton/yıl nişasta kökenli şeker olmak üzere toplam 4.141 bin ton/yıl düzeyindedir. Şeker Kanunu’nda A Kotası; yurt içi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarı, B Kotası; A kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker miktarı olarak tanımlanmaktadır. Şeker Kurulu tarafından 2013/2014 pazarlama yılında A kotası pancar şekeri için 2.460 bin ton, nişasta bazlı şeker için 244 bin ton, B kotası pancar şekeri için 66 bin ton kota belirlenmiş ve bu kotalar üreticilere kapasiteleri oranında tahsis edilmiştir. 4733 sayılı kanununun geçici 6 ncı maddesi hükümleri kapsamında, Hazine Müsteşarlığı adına alınan tütünler için 2013 yılında yapılan işletme faaliyetleri ve satışları, tta Gayrimenkul AŞ’nin işletmeleri aracılığı ile yerine getirilmekte, muhasebe kayıtları Genel Müdürlük merkezinde ayrı olarak tutulmaktadır. 2013 yılında; 2.138 ton işlenmiş yaprak tütün 8,5 milyon TL bedelle yurt dışına, 213,9 ton işlenmiş yaprak tütün ise 548,4 bin TL bedelle yurt içinde çeşitli firmalara satılmıştır. İhraç kaydıyla satılarak bedeli tahsil edilmiş ve tüccara teslim edilen 2,7 milyon TL tutarında 1.032 ton tütün dışında 2013 yılı sonu itibarıyla tütün stoku bulunmamaktadır. Bedeli peşin tahsil edilerek alıcı firmalara teslim edilmiş bulunan tütünlerin tamamının ihraç işlemlerinin sonuçlanması ve faturasının kesilmesinin ardından stok hesaplarından çıkarılması ve hesabın 2014 yılı sonuna kadar tasfiyesi beklenmektedir. b) Mali kuruluşlar: T. Vakıflar Bankası TAO’nun vakıf hisseleri kamu payı olarak kabul edilmediğinden Banka, Anayasa’nın 165 inci maddesine göre denetlenmemekte; 6219 sayılı Kanun’un 14/2 maddesi uyarınca Sayıştay tarafından hazırlanan rapor Banka Genel Kuruluna sunulmaktadır. 2013 yılında Bankanın toplam aktif-pasif, finansal varlıklar, öz kaynak ve net dönem karı artışı sektör ortalamasının üzerinde; kredi ve mevduat artışı ise sektör ortalamasının altında gerçekleşmiştir. Banka’nın sektörden aldığı payda 2013 yılında fazla bir değişim olmamıştır. Toplam aktiflerden aldığı pay 0,3 puan artarak %8,7, kredilerden aldığı pay 0,3 puan azalarak %9 mevduattan aldığı pay 0,1 puan azalarak %8,6 olmuştur.

Sayıştay 195 Banka’nın 2009-2013 yıllarına ait önemli finansal verileri, sektör bankaları ile birlikte 102, mevduat bankaları içindeki yerini gösteren seçilmiş performans değerleri 103 sayılı çizelgede verilmiştir. Çizelge: 102- T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri
Tutar % 1- Öz kaynaklar: a) Diğer mevduat bankaları 86.451 106.420 113.709 145.635 153.338 7.703 5,3 b) Vakıfbank 7.382 8.559 9.298 11.918 12.616 698 5,9 Toplam (1) 93.833 114.979 123.007 157.553 165.954 8.401 5,3 2- Mevduat: a) Diğer mevduat bankaları 462.606 566.980 637.981 702.774 861.780 159.006 22,6 b) Vakıfbank 44.652 47.701 60.939 67.242 81.533 14.291 21,3 Toplam (2) 507.258 614.681 698.920 770.016 943.313 173.297 22,5 3- Krediler ve alacaklar: a) Diğer mevduat bankaları 329.967 445.055 579.409 665.385 876.586 211.201 31,7 b) Vakıfbank 34.573 44.861 57.309 68.133 86.752 18.619 27,3 Toplam (3) 364.540 489.916 636.718 733.518 963.338 229.820 31,3 4- Finansal varlıklar (net): a) Diğer mevduat bankaları 258.869 286.011 276.775 269.065 277.076 8.011 3,0 b) Vakıfbank 18.503 18.096 19.285 18.468 22.128 3.660 19,8 Toplam (4) 277.372 304.107 296.060 287.533 299.204 11.671 4,1 5- Toplam aktifler: a) Diğer mevduat bankaları 706.714 856.985 1.029.935 1.140.836 1.429.762 288.926 25,3 b) Vakıfbank 64.798 73.962 89.184 104.580 135.496 30.916 29,6 Toplam (5) 771.512 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 319.842 25,7 6- Net dönem kârı: a) Diğer mevduat bankaları 17.239 19.361 16.950 20.079 20.887 808 4,0 b) Vakıfbank 1.251 1.157 1.227 1.460 1.586 126 8,6 Toplam (6) 18.490 20.518 18.177 21.539 22.473 934 4,3 (Milyon TL) Başlıca değerler 2012 2013 Son iki yıl farkı2009 2010 2011 Çizelge: 103– T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar (%) Rasyolar Mevduat bankaları Vakıfbank 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 Sermaye yeterlilik standart oranı 19,3 17,7 15,5 17,2 14,6 15,4 14,4 13,4 16,1 13,7 Öz kaynaklar / toplam aktifler 12,2 12,4 11,0 12,7 10,6 11,4 11,6 10,4 11,4 9,3 Toplam krediler / toplam aktifler 47,3 52,6 56,9 58,9 61,5 53,4 60,7 64,3 65,1 64 Tüketici kredileri/toplam krediler 35,2 35,3 34,3 35,2 33,1 29,5 33,3 36,8 35,6 35,1 Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler 5,6 3,8 2,7 2,9 2,8 6,1 5,1 3,8 4,0 4,1 Finansal varlıklar (net) /toplam aktifler 36 32,7 26,6 23,1 19,4 28,6 24,5 21,6 17,7 16,3 Likit aktifler / toplam aktifler 33,1 32,9 31,0 31,4 28,8 27,9 29,5 25,5 27,2 28,3 Net dönem kârı / toplam aktifler 2,4 2,2 1,6 1,7 1,4 1,9 1,6 1,4 1,4 1,2 Net dönem kârı / öz kaynaklar 19,7 17,8 14,8 13,7 13,5 17 13,5 13,2 12,3 12,6 Grup payı :
Toplam kaynaklar (toplam aktifler) - - - - - 8,4 7,9 8,0 8,4 8,7 Toplam krediler ve alacaklar - - - - - 9,5 9,2 9,0 9,3 9 Toplam mevduat - - - - - 8,8 7,8 8,7 8,7 8,6 Kaynak: Bankalar Birliği’nin Mayıs 2014’de yayımlanan “Bankalarımız 2013” kitapçığı Banka’nın 2009-2013 yıllarına ait önemli finansal verileri, sektör bankaları ile birlikte 102, mevduat bankaları içindeki yerini gösteren seçilmiş performans değerleri 103 sayılı çizelgede verilmiştir. Çizelge: 102- T.Vakıflar Bankasının başlıca finansal verileri
Tutar % 1- Öz kaynaklar: a) Diğer mevduat bankaları 86.451 106.420 113.709 145.635 153.338 7.703 5,3 b) Vakıfbank 7.382 8.559 9.298 11.918 12.616 698 5,9 Toplam (1) 93.833 114.979 123.007 157.553 165.954 8.401 5,3 2- Mevduat: a) Diğer mevduat bankaları 462.606 566.980 637.981 702.774 861.780 159.006 22,6 b) Vakıfbank 44.652 47.701 60.939 67.242 81.533 14.291 21,3 Toplam (2) 507.258 614.681 698.920 770.016 943.313 173.297 22,5 3- Krediler ve alacaklar: a) Diğer mevduat bankaları 329.967 445.055 579.409 665.385 876.586 211.201 31,7 b) Vakıfbank 34.573 44.861 57.309 68.133 86.752 18.619 27,3 Toplam (3) 364.540 489.916 636.718 733.518 963.338 229.820 31,3 4- Finansal varlıklar (net): a) Diğer mevduat bankaları 258.869 286.011 276.775 269.065 277.076 8.011 3,0 b) Vakıfbank 18.503 18.096 19.285 18.468 22.128 3.660 19,8 Toplam (4) 277.372 304.107 296.060 287.533 299.204 11.671 4,1 5- Toplam aktifler: a) Diğer mevduat bankaları 706.714 856.985 1.029.935 1.140.836 1.429.762 288.926 25,3 b) Vakıfbank 64.798 73.962 89.184 104.580 135.496 30.916 29,6 Toplam (5) 771.512 930.947 1.119.119 1.245.416 1.565.258 319.842 25,7 6- Net dönem kârı: a) Diğer mevduat bankaları 17.239 19.361 16.950 20.079 20.887 808 4,0 b) Vakıfbank 1.251 1.157 1.227 1.460 1.586 126 8,6 Toplam (6) 18.490 20.518 18.177 21.539 22.473 934 4,3 (Milyon TL) Başlıca değerler 2012 2013 Son iki yıl farkı2009 2010 2011 Çizelge: 103– T.Vakıflar Bankasına ait rasyolar (%) Rasyolar Mevduat bankaları Vakıfbank 2009 2010 2011 2012 2013 2009 2010 2011 2012 2013 Sermaye yeterlilik standart oranı 19,3 17,7 15,5 17,2 14,6 15,4 14,4 13,4 16,1 13,7 Öz kaynaklar / toplam aktifler 12,2 12,4 11,0 12,7 10,6 11,4 11,6 10,4 11,4 9,3 Toplam krediler / toplam aktifler 47,3 52,6 56,9 58,9 61,5 53,4 60,7 64,3 65,1 64 Tüketici kredileri/toplam krediler 35,2 35,3 34,3 35,2 33,1 29,5 33,3 36,8 35,6 35,1 Takipteki krediler (brüt)/toplam krediler 5,6 3,8 2,7 2,9 2,8 6,1 5,1 3,8 4,0 4,1 Finansal varlıklar (net) /toplam aktifler 36 32,7 26,6 23,1 19,4 28,6 24,5 21,6 17,7 16,3 Likit aktifler / toplam aktifler 33,1 32,9 31,0 31,4 28,8 27,9 29,5 25,5 27,2 28,3 Net dönem kârı / toplam aktifler 2,4 2,2 1,6 1,7 1,4 1,9 1,6 1,4 1,4 1,2 Net dönem kârı / öz kaynaklar 19,7 17,8 14,8 13,7 13,5 17 13,5 13,2 12,3 12,6 Grup payı :
Toplam kaynaklar (toplam aktifler) - - - - - 8,4 7,9 8,0 8,4 8,7 Toplam krediler ve alacaklar - - - - - 9,5 9,2 9,0 9,3 9 Toplam mevduat - - - - - 8,8 7,8 8,7 8,7 8,6 Kaynak: Bankalar Birliği’nin Mayıs 2014’de yayımlanan “Bankalarımız 2013” kitapçığı

Genel Rapor • 2013 196 Banka toplam aktiflerinin %64’ünü krediler oluşturmakla birlikte; takipteki kredilerin toplam kredilere (brüt) oranı sektörün 1,3 puan üzerinde %4,1 olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan sektörde “net dönem kârı/toplam aktifler” oranı %1,4, “net dönem kârı/öz kaynaklar” oranı %13,5 iken, bu oranlar Bankada sırasıyla %1,2 ve %12,6 olarak gerçekleşerek sektörün gerisinde kalmıştır. Banka 2013 yıl sonu itibarıyla aktif toplamında, mevduatta, öz kaynakta ve kârlılıkta 7, kredilerde ise 6. sırada yer alarak; 2012 yıl sonundaki konumunu sürdürmüştür. 3- Satışlar: 2013 yılında 6,7 milyar TL olarak gerçekleşen diğer kuruluşlara ait net satışların 2009- 2013 dönemine ait değerleri sektör bazında ayrıntılı olarak cari fiyatlarla 104/a sayılı, sabit fiyatlarla 104/b sayılı çizelgelerde gösterilmiştir. Çizelge 104/a-Net satış hasılatı() (Cari fiyatlarla) (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)Tarım 29.248 33.621 38.721 51.600 64.772 13.172 25,5 b)Sanayi (İmalat) 7.703 7.144 c)Hizmetler: ca)Ulaştırma-haberleşme 777.579 1.121.287 1.202.498 1.375.506 1.477.226 101.720 7,4 cb)Ticaret 1.222.091 1.134.660 513 352 330 (22) (6,3) cc)Diğer hizmetler 7.508.043 8.670.465 7.479.008 6.372.045 5.206.543 (1.165.502) (18,3) Toplam (c) 9.507.713 10.926.412 8.682.019 7.747.903 6.684.099 (1.063.804) (13,7) Genel toplam 9.544.664 10.967.177 8.720.740 7.799.503 6.748.871 (1.050.632) (13,5) () Mali kuruluşlar hariç Çizelge 104/b-Net satış hasılatı() (2003 yılı fiyatlarla) (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % a)Tarım 17.666 18.652 18.956 24.656 28.933 4.277 17,3 b) Sanayi (İmalat) 4.653 3.963 0 0 0 c)Hizmetler: ca)Ulaştırma-haberleşme 469.666 622.073 588.681 657.256 659.859 2.603 0,4 cb)Ticaret 738.156 629.492 251 168 147 (21) (12,4) cc)Diğer hizmetler 4.534.938 4.810.244 3.661.335 3.044.746 2.325.699 (719.047) (23,6) Toplam (c) 5.742.760 6.061.810 4.250.266 3.702.171 2.985.706 (716.465) (19,4) Genel toplam 5.765.079 6.084.426 4.269.222 3.726.827 3.014.638 (712.188) (19,1) () Mali kuruluşlar hariç 2012 yılına göre satışlarda meydana gelen %13,5 oranındaki azalmada, diğer hizmetler sektöründe yer alan TOKİ’nin satışlarının %21,5 oranında düşmesi etkili olmuştur. a)Tarım sektörü: Bu sektörde yer alan AOÇ’nin 2013 yılı net satışları %25,5 oranında artarak 61,8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu artış; satış hasılatının %87,2’sini oluşturan ziraat sanatları ürünlerinde gerçekleştirilen %31,3 oranındaki artıştan kaynaklanmıştır. c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan TRT’nin 2013 yılı net satışları önceki döneme göre %7,4 oranında artarak 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, bu tutarın 800,7 milyon TL’si elektrik payı gelirlerine, 559,3 milyon TL’si bandrol gelirlerine ve 110,5 milyon TL’si ana faaliyet konusu yayın gelirlerine ait bulunmaktadır. cb)Ticaret sektörü: Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri, 2002 yılından itibaren yeni tütün alımı yapmamış, 2013 yılı hasılatı 330 bin TL, stoktan yapılan yaprak tütün satışından kaynaklanmıştır. Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri; 18.04.2013 tarih ve 28622 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6456 sayılı Kanunun 28 inci maddesi ile tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmiştir. cc)Diğer hizmetler sektörü: Sektörün net satışlarının %85,5’ini sağlayan TOKİ’nin 2013 yılı net satışları önceki döneme göre, olağan taşınmaz satış gelirlerindeki azalmanın etkisiyle %21,5 oranında azalarak 4,5 milyar TL’ye düşmüştür. Sektörün 2013 yılına ait diğer net satışlarının; 744,3 milyon TL’si MPİ’ye, 7,8 milyon TL’si T. Şeker Kurumuna ve 1,2 milyon TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlama ve Düzenleme Kuruluna aittir. 4-Stoklar: Diğer kuruluşların stokları, son beş yıllık seyri itibarıyla, 2009-2010 döneminde artış göstermiş, 2011 yılında kuruluşların raporda yeniden tasnif edilmesi nedeniyle azalmış, 2012- 2013 döneminde ise artmıştır. 2013 yılında gerçekleşen artış, ağırlıklı olarak TOKİ stoklarının artmasından kaynaklanmıştır. Önceki yıllarda olduğu gibi, 2013 yılı itibarıyla de stokların tamamına yakını hizmetler sektöründe bulunmaktadır. 2013 yılı diğer kuruluş stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, toplam stokun 27,9 milyon TL tutarında %0,4’ünü ilk madde ve malzemelerin, 1,0 milyon TL tutarında %0,01’ini yarı mamullerin, 302,2 milyon TL tutarında %4,1’ini mamullerin, 6,9 milyar TL tutarında %94,7’sini ticari malların ve 58,1 milyon TL tutarında %0,8’ini de diğer stokların oluşturduğu görülmektedir. Diğer yandan 2013 yılında diğer kuruluşların toplam stokunun %0,3’ü tarım sektörüne, %99,6’sı hizmetler sektörüne ve %0,1’i de mali kuruluşlara ait bulunmaktadır. Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 105 sayılı, 2013 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 105/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 197 c)Hizmetler sektörü: ca)Ulaştırma-haberleşme sektörü: Ulaştırma-haberleşme sektöründe yer alan TRT’nin 2013 yılı net satışları önceki döneme göre %7,4 oranında artarak 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, bu tutarın 800,7 milyon TL’si elektrik payı gelirlerine, 559,3 milyon TL’si bandrol gelirlerine ve 110,5 milyon TL’si ana faaliyet konusu yayın gelirlerine ait bulunmaktadır. cb)Ticaret sektörü: Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri, 2002 yılından itibaren yeni tütün alımı yapmamış, 2013 yılı hasılatı 330 bin TL, stoktan yapılan yaprak tütün satışından kaynaklanmıştır. Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesi İşleri; 18.04.2013 tarih ve 28622 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 6456 sayılı Kanunun 28 inci maddesi ile tta Gayrimenkul AŞ’ye devredilmiştir. cc)Diğer hizmetler sektörü: Sektörün net satışlarının %85,5’ini sağlayan TOKİ’nin 2013 yılı net satışları önceki döneme göre, olağan taşınmaz satış gelirlerindeki azalmanın etkisiyle %21,5 oranında azalarak 4,5 milyar TL’ye düşmüştür. Sektörün 2013 yılına ait diğer net satışlarının; 744,3 milyon TL’si MPİ’ye, 7,8 milyon TL’si T. Şeker Kurumuna ve 1,2 milyon TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlama ve Düzenleme Kuruluna aittir. 4-Stoklar: Diğer kuruluşların stokları, son beş yıllık seyri itibarıyla, 2009-2010 döneminde artış göstermiş, 2011 yılında kuruluşların raporda yeniden tasnif edilmesi nedeniyle azalmış, 2012- 2013 döneminde ise artmıştır. 2013 yılında gerçekleşen artış, ağırlıklı olarak TOKİ stoklarının artmasından kaynaklanmıştır. Önceki yıllarda olduğu gibi, 2013 yılı itibarıyla de stokların tamamına yakını hizmetler sektöründe bulunmaktadır. 2013 yılı diğer kuruluş stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, toplam stokun 27,9 milyon TL tutarında %0,4’ünü ilk madde ve malzemelerin, 1,0 milyon TL tutarında %0,01’ini yarı mamullerin, 302,2 milyon TL tutarında %4,1’ini mamullerin, 6,9 milyar TL tutarında %94,7’sini ticari malların ve 58,1 milyon TL tutarında %0,8’ini de diğer stokların oluşturduğu görülmektedir. Diğer yandan 2013 yılında diğer kuruluşların toplam stokunun %0,3’ü tarım sektörüne, %99,6’sı hizmetler sektörüne ve %0,1’i de mali kuruluşlara ait bulunmaktadır. Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemine ilişkin stoklarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 105 sayılı, 2013 yılı stoklarının malzeme grupları ve sektörler itibarıyla ayrıntısı 105/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 198 Çizelge: 105 -Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları stokları (Bin TL) Stoklar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % a)Tarım: 10.636 0,2 9.628 0,1 13.131 0,3 14.204 0,3 20.697 0,3 6.493 45,7 b) Sanayi (imalat): 2.065 0,0 3.026 0,0 c)Hizmetler: '-Ulaştırma -haberleşme 39.903 0,9 47.991 0,6 49.926 1,2 72.688 1,4 66.402 0,9 (6.286) (8,6) '-Ticaret 50.977 1,1 25.986 0,3 711 0,0 1.413 0,0 0,0 (1.413) (100,0) '-Diğer hizmetler 4.496.101 97,5 7.327.123 98,6 4.231.139 98,4 4.932.708 98,1 7.205.683 98,7 2.272.975 46,1
Hizmetler toplamı 4.586.981 99,5 7.401.100 99,6 4.281.776 99,5 5.006.809 99,6 7.272.085 99,6 2.265.276 45,2 Ara toplam 4.599.682 99,7 7.413.754 99,8 4.294.907 99,8 5.021.013 99,9 7.292.782 99,9 2.271.769 45,2 d)Mali kuruluşlar 11.670 0,3 15.777 0,2 6.780 0,2 7.248 0,1 5.194 0,1 (2.054) (28,3) Genel toplam 4.611.352 100,0 7.429.531 100,0 4.301.687 100,0 5.028.261 100,0 7.297.976 100,0 2.269.715 45,1

Sayıştay 199 Çizelge: 105 -Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları stokları (Bin TL) Stoklar 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % Tutar % a)Tarım: 10.636 0,2 9.628 0,1 13.131 0,3 14.204 0,3 20.697 0,3 6.493 45,7 b) Sanayi (imalat): 2.065 0,0 3.026 0,0 c)Hizmetler: '-Ulaştırma -haberleşme 39.903 0,9 47.991 0,6 49.926 1,2 72.688 1,4 66.402 0,9 (6.286) (8,6) '-Ticaret 50.977 1,1 25.986 0,3 711 0,0 1.413 0,0 0,0 (1.413) (100,0) '-Diğer hizmetler 4.496.101 97,5 7.327.123 98,6 4.231.139 98,4 4.932.708 98,1 7.205.683 98,7 2.272.975 46,1
Hizmetler toplamı 4.586.981 99,5 7.401.100 99,6 4.281.776 99,5 5.006.809 99,6 7.272.085 99,6 2.265.276 45,2 Ara toplam 4.599.682 99,7 7.413.754 99,8 4.294.907 99,8 5.021.013 99,9 7.292.782 99,9 2.271.769 45,2 d)Mali kuruluşlar 11.670 0,3 15.777 0,2 6.780 0,2 7.248 0,1 5.194 0,1 (2.054) (28,3) Genel toplam 4.611.352 100,0 7.429.531 100,0 4.301.687 100,0 5.028.261 100,0 7.297.976 100,0 2.269.715 45,1 Çizelge : 105/a - Stok türleri itibarıyla diğer kuruluşların 2013 yılı stokları (Bin TL) Stoklar İlk mad. malz. Yarı mamul Mamul Ticari mal Diğer Toplam a)Tarım 11.525 1.044 8.076 52 20.697 b)Sanayi :
c)Hizmetler:
'-Ulaş- haberleşme 14.437 185 1.001 50.779 66.402 '-Ticaret
'-Diğer hizmetler 2.023 294.002 6.907.494 2.164 7.205.683 Hizmetler toplamı 16.460 294.187 6.908.495 52.943 7.272.085 Ara toplam 27.985 1.044 302.263 6.908.547 52.943 7.292.782 d)Mali kuruluşlar 5.194 5.194 Genel toplam 27.985 1.044 302.263 6.908.547 58.137 7.297.976 2013 yılında diğer kuruluşların yıl sonu stokunun tamamına yakını, hizmetler sektörünün diğer hizmetler alt başlığında izlenen TOKİ’ye aittir. TOKİ’nin stokları, ağırlıklı olarak arazi ve arsa stokları ile olağan taşınmaz stoklarından oluşmaktadır. TOKİ stoklarının önceki yıla göre 2,3 milyar TL arttığı görülmüştür. Bu artış büyük ölçüde TOKİ’nin arazi ve arsa stoklarında gerçekleşmiştir. 5-İşletme sonuçları: a)Satışların kârlılığı: Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemi satış sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 106/a, 2003 yılı sabit fiyatlarıyla 106/b, satış sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 107 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Genel Rapor • 2013 200 Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kâr giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 10.750.055 1.205.391 9.544.664 5.912.858 215.547 273.898 6.402.303 3.142.361 49,1 2010 12.142.150 1.174.973 10.967.177 6.180.154 233.219 442.393 6.855.766 4.111.411 60,0 2011 9.942.294 1.221.554 8.720.740 5.528.297 236.358 514.125 6.278.780 2.441.960 38,9 2012 9.079.062 1.279.559 7.799.503 3.662.641 245.311 543.847 4.451.799 3.347.704 75,2 2013 8.107.927 1.359.056 6.748.871 3.104.474 279.593 596.246 3.980.313 2.768.558 69,6 Son iki yıl farkı (971.135) 79.497 (1.050.632) (558.167) 34.282 52.399 (471.486) (579.146) 122,8 Artış veya azalış(%) (10,7) 6,2 (13,5) (15,2) 14,0 9,6 (10,6) (17,3) 163,3 () Mali kuruluşlar hariç. Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kâr giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 6.493.147 728.069 5.765.079 3.571.429 130.193 165.437 3.867.059 1.898.019 49,1 2010 6.736.283 651.857 6.084.426 3.428.657 129.386 245.433 3.803.476 2.280.949 60,0 2011 4.867.232 598.009 4.269.222 2.706.368 115.709 251.689 3.073.765 1.195.457 38,9 2012 4.338.237 611.410 3.726.827 1.750.115 117.217 259.866 2.127.198 1.599.629 75,2 2013 3.621.712 607.074 3.014.638 1.386.731 124.891 266.336 1.777.957 1.236.681 69,6 Son iki yıl farkı (528.995) 13.401 (542.395) (956.252) 1.508 8.177 (946.568) 404.172 36,3 Artış veya azalış(%) (12,2) 2,2 (14,6) (54,6) 1,3 3,1 (44,5) 25,3 48,3 () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) Yıllar (Bin TL) Yıllar Çizelge : 106/a- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) () Çizelge : 106/b - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) () (Bin TL) Satış sonuçları Brüt satışlar
(1) Satış indirimleri
(2) Net satışlar (3=1-2) Satışların maliyeti
(4) Pazarlama satış ve dağıtım giderleri
(5) Diğer giderler
(6) Satış maliyeti tutarı (7=4+5+6) Faaliyet kârı veya zararı (8=3-7) Satış maliyetine göre kâr veya zarar
(8/7) (%) a) Tarım 71.970 7.198 64.772 72.313 2.981 10.387 85.681 (20.909) (24,4) b) Sanayi c) Hizmetler: (1) Ulaştırma-haberleşme 1.477.745 519 1.477.226 824.016 4.956 439.673 1.268.645 208.581 16,4 (2) Ticaret 330 330 2.155 2.155 (1.825) (84,7) (3) Diğer hizmetler 6.557.882 1.351.339 5.206.543 2.205.990 271.656 146.186 2.623.832 2.582.711 98,4 Toplam ( c) 8.035.957 1.351.858 6.684.099 3.032.161 276.612 585.859 3.894.632 2.789.467 71,6 Diğer kuruluşlar toplamı 8.107.927 1.359.056 6.748.871 3.104.474 279.593 596.246 3.980.313 2.768.558 69,6 () Mali kuruluşlar hariç Çizelge: 107- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2013 yılı satış sonuçları ()

Sayıştay 201 Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kâr giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 10.750.055 1.205.391 9.544.664 5.912.858 215.547 273.898 6.402.303 3.142.361 49,1 2010 12.142.150 1.174.973 10.967.177 6.180.154 233.219 442.393 6.855.766 4.111.411 60,0 2011 9.942.294 1.221.554 8.720.740 5.528.297 236.358 514.125 6.278.780 2.441.960 38,9 2012 9.079.062 1.279.559 7.799.503 3.662.641 245.311 543.847 4.451.799 3.347.704 75,2 2013 8.107.927 1.359.056 6.748.871 3.104.474 279.593 596.246 3.980.313 2.768.558 69,6 Son iki yıl farkı (971.135) 79.497 (1.050.632) (558.167) 34.282 52.399 (471.486) (579.146) 122,8 Artış veya azalış(%) (10,7) 6,2 (13,5) (15,2) 14,0 9,6 (10,6) (17,3) 163,3 () Mali kuruluşlar hariç. Pazarlama Satış Faaliyet Satış Brüt Satış Net Satışların satış ve Diğer maliyeti kârı veya maliyetine satışlar indirimleri satışlar maliyeti dağıtım giderler tutarı zararı göre kâr giderleri veya zarar (1) (2) (3=1-2) (4) (5) (6) (7=4+5+6) (8=3-7) (8/7)% 2009 6.493.147 728.069 5.765.079 3.571.429 130.193 165.437 3.867.059 1.898.019 49,1 2010 6.736.283 651.857 6.084.426 3.428.657 129.386 245.433 3.803.476 2.280.949 60,0 2011 4.867.232 598.009 4.269.222 2.706.368 115.709 251.689 3.073.765 1.195.457 38,9 2012 4.338.237 611.410 3.726.827 1.750.115 117.217 259.866 2.127.198 1.599.629 75,2 2013 3.621.712 607.074 3.014.638 1.386.731 124.891 266.336 1.777.957 1.236.681 69,6 Son iki yıl farkı (528.995) 13.401 (542.395) (956.252) 1.508 8.177 (946.568) 404.172 36,3 Artış veya azalış(%) (12,2) 2,2 (14,6) (54,6) 1,3 3,1 (44,5) 25,3 48,3 () Mali kuruluşlar hariç. (Bin TL) Yıllar (Bin TL) Yıllar Çizelge : 106/a- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (Cari fiyatlarla) () Çizelge : 106/b - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları satış sonuçları (2003 yılı fiyatlarıyla) () (Bin TL) Satış sonuçları Brüt satışlar
(1) Satış indirimleri
(2) Net satışlar (3=1-2) Satışların maliyeti
(4) Pazarlama satış ve dağıtım giderleri
(5) Diğer giderler
(6) Satış maliyeti tutarı (7=4+5+6) Faaliyet kârı veya zararı (8=3-7) Satış maliyetine göre kâr veya zarar
(8/7) (%) a) Tarım 71.970 7.198 64.772 72.313 2.981 10.387 85.681 (20.909) (24,4) b) Sanayi c) Hizmetler: (1) Ulaştırma-haberleşme 1.477.745 519 1.477.226 824.016 4.956 439.673 1.268.645 208.581 16,4 (2) Ticaret 330 330 2.155 2.155 (1.825) (84,7) (3) Diğer hizmetler 6.557.882 1.351.339 5.206.543 2.205.990 271.656 146.186 2.623.832 2.582.711 98,4 Toplam ( c) 8.035.957 1.351.858 6.684.099 3.032.161 276.612 585.859 3.894.632 2.789.467 71,6 Diğer kuruluşlar toplamı 8.107.927 1.359.056 6.748.871 3.104.474 279.593 596.246 3.980.313 2.768.558 69,6 () Mali kuruluşlar hariç Çizelge: 107- Diğer kuruluşların sektörler itibarıyla 2013 yılı satış sonuçları ()

Genel Rapor • 2013 202 2013 yılında diğer kuruluşların brüt satışları toplamı önceki döneme göre %10,7 azalış göstererek 8,1 milyar TL’ye, satışların maliyeti %15,2 azalarak 3,1 milyar TL’ye, satış maliyetleri toplamı da %10,6 oranında azalışla 4 milyar TL’ye gerilemiştir. TOKİ’nin satış ve kâr tutarlarındaki düşüşün etkisiyle, diğer kuruluşların faaliyet kârı 2012 yılının %17,3 oranında eksiğiyle 2,8 milyar TL olmuştur. Yıl sonunda tarım ve ticaret dışındaki sektörlerde faaliyet kârı oluşmuştur. b) Dönem sonuçları: Diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarında dönem sonuçlarının oluşumu cari fiyatlarla 108/a, 2003 yılı fiyatlarıyla 108/b, 2013 yılı dönem sonuçlarının sektörler itibarıyla ayrıntısı 109, kuruluşların brüt satış kârı veya zararı, işletme faaliyetleri ve dönem sonuçları 110, aynı dönemde kaydedildiği hesaplar ve ödendiği yerler itibarıyla finansman giderleri 111 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 203
Çizelge: 108/b - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonucunun oluşumu () (2003 yılı fiyatlarıyla) Tutar (%) A-Brüt satışlar 6.493.147 6.736.283 4.867.232 4.338.237 3.621.712 (716.525) (16,5) 1-Yurt içi satışlar 6.002.141 6.017.563 4.350.391 3.748.135 3.004.163 (743.972) (19,8) 2-Yurt dışı satışlar 25.173 13.709 7.700 9.149 7.431 (1.718) (18,8) 3-Diğer gelirler 465.833 705.011 509.141 580.953 610.119 29.166 5,0 B-Satış indirimleri (-) 728.069 651.857 598.009 611.410 607.074 (4.336) (0,7) 1- Satıştan iadeler (-) 3.096 41.056 1.241 4.276 5.848 1.572 36,8 2- Satış iskontoları (-) 2.489 5.942 3- Diğer indirimler (-) 722.484 604.859 596.768 607.134 601.226 (5.908) (1,0) C-Net satışlar 5.765.079 6.084.426 4.269.222 3.726.827 3.014.638 (712.188) (19,1) D-Satışların maliyeti (-) 3.571.429 3.428.657 2.706.368 1.750.115 1.386.731 (363.384) (20,8) 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 22.894 457.816 19.276 1.309.576 999.609 (309.967) (23,7) 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 697.056 554.195 75.986 1.463 1.225 (238) (16,3) 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 829.259 591.645 410.452 416.965 385.897 (31.068) (7,5) 4-Diğer satışların maliyeti (-) 2.022.220 1.825.000 2.200.653 22.112 (22.112) (100,0) Brüt satış kârı veya zararı 2.193.649 2.655.769 1.562.855 1.976.712 1.627.908 (348.804) (17,6) E-Faaliyet giderleri (-) 295.630 374.819 367.398 377.082 391.227 14.144 3,8 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 469 111 391 409 415 6 1,6 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 130.193 129.386 115.709 117.217 124.891 7.674 6,5 3-Genel yönetim giderleri (-) 164.969 245.322 251.298 259.457 265.920 6.464 2,5 Faaliyet kârı veya zararı 1.898.019 2.280.949 1.195.457 1.599.629 1.236.681 (362.948) (22,7) F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 439.394 358.428 325.859 337.349 338.976 1.627 0,5 1-İştiraklerden temettü gelirleri 6.788 2.496 69.245 42.824 67.202 24.378 56,9 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri 84.481 71.267 54.831 62.732 47.708 (15.024) (23,9) 4-Komisyon gelirleri 721 1 388 (388) 5-Konusu kalmayan karşılıklar 97.940 58.232 4.252 2.419 5.040 2.621 108,3 6-Menkul kıymet satış kârları 289 101 5 4 10 6 128,5 7-Kambiyo kârları 3.137 3.912 1.861 1.430 42.426 40.996 2.867,5 8-Reeskont faiz gelirleri 20.423 30.778 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 225.615 191.642 195.666 227.553 176.590 (50.962) (22,4) G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 202.141 149.848 43.429 43.282 153.438 110.156 254,5 1-Komisyon giderleri (-) 4.908 166 98 380 46 (334) (88,0) 2-Karşılık giderleri (-) 124.352 36.929 17.358 7.080 73.741 66.661 941,5 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 3.377 2.575 2.663 1.607 6.677 5.070 315,4 5-Reeskont faiz giderleri (-) 25.977 70.012 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 43.527 40.166 23.310 34.214 72.974 38.759 113,3 H-Finansman giderleri (-) 190.009 114.410 6.790 411 980 569 138,3 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 149.635 54.690 4.329 11 980 970 9.227,0 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 40.374 59.720 2.460 401 (401) (100,0) Olağan kâr veya zarar 1.945.263 2.375.119 1.471.098 1.893.285 1.421.239 (472.046) (24,9) I-Olağan dışı gelir ve kârlar 83.527 349.541 51.597 43.326 84.489 41.163 95,0 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 65.591 35.906 26.376 34.045 10.154 (23.891) (70,2) Dönem kârı veya zararı 1.963.200 2.688.755 1.496.319 1.902.566 1.495.574 (406.992) (21,4) K-Dönem kârı vergi ve diğ.yasal yüküm.karş.(-) 294.994 220.177 194.647 207.122 210.070 2.948 1,4 Dönem net kârı veya zararı 1.668.206 2.468.578 1.301.672 1.695.445 1.285.505 (409.940) (24,2) () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı

Genel Rapor • 2013 204
Çizelge: 108/b - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonucunun oluşumu () (2003 yılı fiyatlarıyla) Tutar (%) A-Brüt satışlar 6.493.147 6.736.283 4.867.232 4.338.237 3.621.712 (716.525) (16,5) 1-Yurt içi satışlar 6.002.141 6.017.563 4.350.391 3.748.135 3.004.163 (743.972) (19,8) 2-Yurt dışı satışlar 25.173 13.709 7.700 9.149 7.431 (1.718) (18,8) 3-Diğer gelirler 465.833 705.011 509.141 580.953 610.119 29.166 5,0 B-Satış indirimleri (-) 728.069 651.857 598.009 611.410 607.074 (4.336) (0,7) 1- Satıştan iadeler (-) 3.096 41.056 1.241 4.276 5.848 1.572 36,8 2- Satış iskontoları (-) 2.489 5.942 3- Diğer indirimler (-) 722.484 604.859 596.768 607.134 601.226 (5.908) (1,0) C-Net satışlar 5.765.079 6.084.426 4.269.222 3.726.827 3.014.638 (712.188) (19,1) D-Satışların maliyeti (-) 3.571.429 3.428.657 2.706.368 1.750.115 1.386.731 (363.384) (20,8) 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 22.894 457.816 19.276 1.309.576 999.609 (309.967) (23,7) 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 697.056 554.195 75.986 1.463 1.225 (238) (16,3) 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 829.259 591.645 410.452 416.965 385.897 (31.068) (7,5) 4-Diğer satışların maliyeti (-) 2.022.220 1.825.000 2.200.653 22.112 (22.112) (100,0) Brüt satış kârı veya zararı 2.193.649 2.655.769 1.562.855 1.976.712 1.627.908 (348.804) (17,6) E-Faaliyet giderleri (-) 295.630 374.819 367.398 377.082 391.227 14.144 3,8 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 469 111 391 409 415 6 1,6 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 130.193 129.386 115.709 117.217 124.891 7.674 6,5 3-Genel yönetim giderleri (-) 164.969 245.322 251.298 259.457 265.920 6.464 2,5 Faaliyet kârı veya zararı 1.898.019 2.280.949 1.195.457 1.599.629 1.236.681 (362.948) (22,7) F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 439.394 358.428 325.859 337.349 338.976 1.627 0,5 1-İştiraklerden temettü gelirleri 6.788 2.496 69.245 42.824 67.202 24.378 56,9 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri 84.481 71.267 54.831 62.732 47.708 (15.024) (23,9) 4-Komisyon gelirleri 721 1 388 (388) 5-Konusu kalmayan karşılıklar 97.940 58.232 4.252 2.419 5.040 2.621 108,3 6-Menkul kıymet satış kârları 289 101 5 4 10 6 128,5 7-Kambiyo kârları 3.137 3.912 1.861 1.430 42.426 40.996 2.867,5 8-Reeskont faiz gelirleri 20.423 30.778 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 225.615 191.642 195.666 227.553 176.590 (50.962) (22,4) G-Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-) 202.141 149.848 43.429 43.282 153.438 110.156 254,5 1-Komisyon giderleri (-) 4.908 166 98 380 46 (334) (88,0) 2-Karşılık giderleri (-) 124.352 36.929 17.358 7.080 73.741 66.661 941,5 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 3.377 2.575 2.663 1.607 6.677 5.070 315,4 5-Reeskont faiz giderleri (-) 25.977 70.012 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 43.527 40.166 23.310 34.214 72.974 38.759 113,3 H-Finansman giderleri (-) 190.009 114.410 6.790 411 980 569 138,3 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 149.635 54.690 4.329 11 980 970 9.227,0 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) 40.374 59.720 2.460 401 (401) (100,0) Olağan kâr veya zarar 1.945.263 2.375.119 1.471.098 1.893.285 1.421.239 (472.046) (24,9) I-Olağan dışı gelir ve kârlar 83.527 349.541 51.597 43.326 84.489 41.163 95,0 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 65.591 35.906 26.376 34.045 10.154 (23.891) (70,2) Dönem kârı veya zararı 1.963.200 2.688.755 1.496.319 1.902.566 1.495.574 (406.992) (21,4) K-Dönem kârı vergi ve diğ.yasal yüküm.karş.(-) 294.994 220.177 194.647 207.122 210.070 2.948 1,4 Dönem net kârı veya zararı 1.668.206 2.468.578 1.301.672 1.695.445 1.285.505 (409.940) (24,2) () Mali kuruluşlar hariç (Bin TL) Gelir ve giderler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı

Sayıştay 205 Çizelge: 109- Diğer kuruluşların 2013 yılı dönem sonucunun oluşumu () (Bin TL) Ulaştırma haberleşme Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı A-Brüt satışlar 71.970 1.477.745 330 6.557.882 8.035.957 8.107.927 1-Yurt içi satışlar 71.970 110.487 330 6.542.632 6.653.449 6.725.419 2-Yurt dışı satışlar 1.385 15.250 16.635 16.635 3-Diğer gelirler 1.365.873 1.365.873 1.365.873 B-Satış indirimleri (-) 7.198 519 1.351.339 1.351.858 1.359.056 1- Satıştan iadeler (-) 5.362 519 7.211 7.730 13.092 2- Satış iskontoları (-) 3- Diğer indirimler (-) 1.836 1.344.128 1.344.128 1.345.964 C-Net satışlar 64.772 1.477.226 330 5.206.543 6.684.099 6.748.871 D-Satışların maliyeti (-) 72.313 824.016 2.155 2.205.990 3.032.161 3.104.474 1-Satılan mamuller maliyeti (-) 67.952 198 2.169.674 2.169.872 2.237.824 2- Satılan ticari mallar maliyeti (-) 352 235 2.155 2.390 2.742 3-Satılan hizmet maliyeti (-) 4.009 823.583 36.316 859.899 863.908 4-Diğer satışların maliyeti (-) Brüt satış kârı veya zararı (7.541) 653.210 (1.825) 3.000.553 3.651.938 3.644.397 E-Faaliyet giderleri (-) 13.368 444.629 417.842 862.471 875.839 1-Araştırma ve geliştirme giderleri (-) 835 95 930 930 2-Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (-) 2.981 4.956 271.656 276.612 279.593 3-Genel yönetim giderleri (-) 10.387 438.838 146.091 584.929 595.316 Faaliyet kârı veya zararı (20.909) 208.581 (1.825) 2.582.711 2.789.467 2.768.558 F-Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 33.715 58.038 5 667.108 725.151 758.866 1-İştiraklerden temettü gelirleri 263 150.181 150.444 150.444 2-Bağlı ortaklıklardan temettü gelirleri 3-Faiz gelirleri 2.232 28.372 76.201 104.573 106.805 4-Komisyon gelirleri 5-Konusu kalmayan karşılıklar 1.375 4.178 5.730 9.908 11.283 6-Menkul kıymet satış kârları 11 11 22 22 7-Kambiyo kârları 2.512 92.467 94.979 94.979 8-Reeskont faiz gelirleri 9-Enflasyon düzeltmesi kârları 10-Diğer olağan gelir ve kârlar 30.108 22.702 5 342.518 365.225 395.333 G-Diğer faal. olağan gider ve zararlar (-) 4.203 171.812 167.486 339.298 343.501 1-Komisyon giderleri (-) 102 102 102 2-Karşılık giderleri (-) 2.127 162.802 156 162.958 165.085 3-Menkul kıymet satış zararları (-) 4-Kambiyo zararları (-) 3.228 11.720 14.948 14.948 5-Reeskont faiz giderleri (-) 6-Enflasyon düzeltmesi zararları (-) 7-Diğer olağan gider ve zararlar (-) 2.076 5.680 155.610 161.290 163.366 H-Finansman giderleri (-) 2.195 2.195 2.195 1-Kısa vadeli borçlanma giderleri (-) 2.195 2.195 2.195 2-Uzun vadeli borçlanma giderleri (-) Olağan kâr veya zarar 8.603 94.807 (1.820) 3.080.138 3.173.125 3.181.728 I-Olağan dışı gelir ve kârlar 2.332 37.198 1.169 148.446 186.813 189.145 J-Olağandışı gider ve zararlar (-) 991 18.869 2.871 21.740 22.731 Dönem kârı veya zararı 9.944 113.136 (651) 3.225.713 3.338.198 3.348.142 K-Dönem kârı vergi ve diğ.yas.yüküm.karş. (-) 2.062 468.221 468.221 470.283 Dönem net kârı veya zararı 7.882 113.136 (651) 2.757.492 2.869.977 2.877.859 () Mali kuruluşlar hariç ToplamGelir ve giderler Tarım Hizmetler

Genel Rapor • 2013 206 Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Kuruluşlar kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı Tarım : Atatürk Orman Çiftliği
(2.161) (9.370) 6.113 (1.074) (10.433) 6.242 (3.333) (13.826) 5.674 (5.475) (17.903) 3.248 (7.541) (20.909) 9.944 Ulaştırma-haberleşme : TRT
90.627 (27.045) 46.749 401.853 181.380 304.570 434.793 55.552 133.979 542.066 132.741 179.450 653.210 208.581 113.136 Ticaret : Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Destek. İşleri (52.514) (55.816) (55.351) (40.978) (43.019) (52.796) (3.079) (3.924) (8.815) (2.052) (2.818) 2.964 (1.825) (1.825) (651) Diğer hizmetler : İMKB İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 30.626 30.626 123.873 40.081 40.081 48.668 39.760 39.760 51.537 Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ 28.133 19.633 18.266 İstanbul Altın Borsası 8.473 836 1.417 5.117 (2.969) (2.185) 12.873 3.785 5.087 Milli Piyango İdaresi
621.999 420.055 485.921 541.391 335.803 391.430 595.178 344.954 389.622 654.026 379.535 432.719 708.028 396.548 468.192 Olimpiyat Oyunları Haz. ve Düzenleme Kurulu
541 (13.245) 28.319 869 (13.659) (7.494) 665 (14.322) 26.898 744 (14.192) 28.997 1.203 (14.872) (51.643) Şeker Kurumu 4.987 586 1.116 4.738 127 623 4.539 (706) (95) 8.308 1.996 2.268 7.751 1.122 1.378 Toplu Konut İdaresi 2.348.494 2.297.940 2.305.026 2.964.115 2.898.865 3.517.984 2.082.914 2.011.054 2.434.377 2.939.245 2.868.345 3.332.045 2.283.571 2.199.913 2.807.786 Bankalar : T.Vakıflar Bankası TAO 1.542.174 1.462.774 1.575.181 1.885.361 1.982.914
Çizelge: 110- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları faaliyet ve dönem sonuçları 2013 (Bin TL) 2012 2009 2010 2011

Sayıştay 207 Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Brüt satış Faaliyet Dönem Kuruluşlar kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya kârı veya zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı zararı Tarım : Atatürk Orman Çiftliği
(2.161) (9.370) 6.113 (1.074) (10.433) 6.242 (3.333) (13.826) 5.674 (5.475) (17.903) 3.248 (7.541) (20.909) 9.944 Ulaştırma-haberleşme : TRT
90.627 (27.045) 46.749 401.853 181.380 304.570 434.793 55.552 133.979 542.066 132.741 179.450 653.210 208.581 113.136 Ticaret : Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Destek. İşleri (52.514) (55.816) (55.351) (40.978) (43.019) (52.796) (3.079) (3.924) (8.815) (2.052) (2.818) 2.964 (1.825) (1.825) (651) Diğer hizmetler : İMKB İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 30.626 30.626 123.873 40.081 40.081 48.668 39.760 39.760 51.537 Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ 28.133 19.633 18.266 İstanbul Altın Borsası 8.473 836 1.417 5.117 (2.969) (2.185) 12.873 3.785 5.087 Milli Piyango İdaresi
621.999 420.055 485.921 541.391 335.803 391.430 595.178 344.954 389.622 654.026 379.535 432.719 708.028 396.548 468.192 Olimpiyat Oyunları Haz. ve Düzenleme Kurulu
541 (13.245) 28.319 869 (13.659) (7.494) 665 (14.322) 26.898 744 (14.192) 28.997 1.203 (14.872) (51.643) Şeker Kurumu 4.987 586 1.116 4.738 127 623 4.539 (706) (95) 8.308 1.996 2.268 7.751 1.122 1.378 Toplu Konut İdaresi 2.348.494 2.297.940 2.305.026 2.964.115 2.898.865 3.517.984 2.082.914 2.011.054 2.434.377 2.939.245 2.868.345 3.332.045 2.283.571 2.199.913 2.807.786 Bankalar : T.Vakıflar Bankası TAO 1.542.174 1.462.774 1.575.181 1.885.361 1.982.914
Çizelge: 110- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları faaliyet ve dönem sonuçları 2013 (Bin TL) 2012 2009 2010 2011 Çizelge: 111 - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları finansman giderleri () Tutar (% ) 1-Kaydedildiği hesaplar bakımından : İşletme maliyetine giren Kâr ve zarar hesabına alınan 314.619 206.225 13.869 861 2.195 1.334 154,9 Yatırım bedellerine giren 8.597 Toplam 314.619 214.822 13.869 861 2.195 1.334 154,9 2-Ödendiği yada alacak kaydedildiği
yerler bakımından: Hazineye 62.840 104.932 5.026 839 (839) (100,0) Öteki KİT'ler 70.851 50.968 İç borçlar için başkaca yerler 177.017 56.268 22 (22) 100,0 Dış borçlar için verilen 3.911 2.654 8.843 2.134 2.134 Diğer 61 Toplam 314.619 214.822 13.869 861 2.195 1.334 154,9 () M ali kuruluşlar hariç. (Bin TL) Verilen faiz, komisyon ve kur farkları 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı

Genel Rapor • 2013 208 2013 yılında diğer kuruluşların toplam faaliyet kârında yaşanan düşüş dönem kârını da etkilemiş ve diğer kuruluşların 2013 yılı dönem kârı önceki yıla göre %15,9 azalarak 3,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Vergi karşılıkları tahakkuku ise %8,5 artışla 470,3 milyon TL olmuştur. Bu gelişmelere bağlı olarak diğer kuruluşların 2013 yılı toplam net dönem kârı önceki döneme göre %18,9 azalarak 2,9 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. 2003 yılı fiyatları baz alındığında diğer kuruluşların 2009 yılında 2 milyar TL olarak gerçekleşen toplam dönem kârı 2013 yılında 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılı finansman giderleri tutarı 2,2 milyon TL’nin 2,1 milyon TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kuruluna aittir. c) Diğer kuruluşların genel ekonomi ile ilişkileri: 2013 yılında diğer kuruluşların yükümlü oldukları vergi, resim, harç ve fon tahakkukları 2012 yılına göre %34,8 oranında azalışla 959,4 bin TL düzeyinde gerçekleşmiştir. Kuruluşların sorumlu olduğu 2,2 milyar TL tutarındaki vergi, resim, harç ve fonlar da dikkate alındığında 2013 yılı toplam vergi tahakkukları 3,2 milyar TL olmuştur. 2013 yılında tahakkuk eden vergi ve benzeri diğer yükümlülüklerin; %64,2’si mali kuruluşlardan sağlanırken, bu sektörü %35,4 pay oranı ile hizmetler sektörü izlemiştir. Diğer kuruluşlar tarafından 2013 yılında mal ve hizmet ihracatından 1,3 milyon TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 70,7 milyon TL ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleri ve görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında diğer kuruluşların 2013 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin tutarı 14,8 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 388,2 milyon TL’dir. 2013 yılında dış ödemeler dengesine etki çizelgesinde önceki döneme göre gerçekleşen yurtdışından sağlanan döviz artışlarında, Vakıflar Bankası’nın dış alemle olan sermaye hareketleri etkili oluştur. Diğer kuruluşların üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 2009 yılında 7 milyar TL iken yıllar itibarıyla artarak 2013 yılında 8,4 milyar TL’ye yükselmiştir. 2013 yılında 8,7 milyar TL olan alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkının %53’ü mali kuruluşlar, %46,9’u hizmetler sektörü, geriye kalan %0,1’i de tarım sektörü tarafından sağlanmıştır. Diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarında tahakkuk eden vergileri 112, 2013 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 112/a, 2009-2013 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 113, 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 113/a, 2009-2013 dönemi üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı cari fiyatlarla 114 sayılı, 2013 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 114/a sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 209 2013 yılında diğer kuruluşların toplam faaliyet kârında yaşanan düşüş dönem kârını da etkilemiş ve diğer kuruluşların 2013 yılı dönem kârı önceki yıla göre %15,9 azalarak 3,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Vergi karşılıkları tahakkuku ise %8,5 artışla 470,3 milyon TL olmuştur. Bu gelişmelere bağlı olarak diğer kuruluşların 2013 yılı toplam net dönem kârı önceki döneme göre %18,9 azalarak 2,9 milyar TL tutarında gerçekleşmiştir. 2003 yılı fiyatları baz alındığında diğer kuruluşların 2009 yılında 2 milyar TL olarak gerçekleşen toplam dönem kârı 2013 yılında 1,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılı finansman giderleri tutarı 2,2 milyon TL’nin 2,1 milyon TL’si İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kuruluna aittir. c) Diğer kuruluşların genel ekonomi ile ilişkileri: 2013 yılında diğer kuruluşların yükümlü oldukları vergi, resim, harç ve fon tahakkukları 2012 yılına göre %34,8 oranında azalışla 959,4 bin TL düzeyinde gerçekleşmiştir. Kuruluşların sorumlu olduğu 2,2 milyar TL tutarındaki vergi, resim, harç ve fonlar da dikkate alındığında 2013 yılı toplam vergi tahakkukları 3,2 milyar TL olmuştur. 2013 yılında tahakkuk eden vergi ve benzeri diğer yükümlülüklerin; %64,2’si mali kuruluşlardan sağlanırken, bu sektörü %35,4 pay oranı ile hizmetler sektörü izlemiştir. Diğer kuruluşlar tarafından 2013 yılında mal ve hizmet ihracatından 1,3 milyon TL tutarında döviz geliri sağlanmış, ithal edilen mal ve hizmetler karşılığında 70,7 milyon TL ödeme yapılmıştır. Sermaye hareketleri ve görünmeyen işlemlerden sağlanan ve ödenen döviz tutarları hesaba katıldığında diğer kuruluşların 2013 yılında dış dünya ile olan bütün işlemlerden sağladığı dövizin tutarı 14,8 milyar TL, ödediği dövizin toplam tutarı ise 388,2 milyon TL’dir. 2013 yılında dış ödemeler dengesine etki çizelgesinde önceki döneme göre gerçekleşen yurtdışından sağlanan döviz artışlarında, Vakıflar Bankası’nın dış alemle olan sermaye hareketleri etkili oluştur. Diğer kuruluşların üretici fiyatlarıyla GSYH’ye katkısı 2009 yılında 7 milyar TL iken yıllar itibarıyla artarak 2013 yılında 8,4 milyar TL’ye yükselmiştir. 2013 yılında 8,7 milyar TL olan alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkının %53’ü mali kuruluşlar, %46,9’u hizmetler sektörü, geriye kalan %0,1’i de tarım sektörü tarafından sağlanmıştır. Diğer kuruluşların 2009-2013 yıllarında tahakkuk eden vergileri 112, 2013 yılında tahakkuk eden vergilerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 112/a, 2009-2013 yıllarında uluslararası ticaretten sağlanan ve ödenen döviz tutarları 113, 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizlerin sektörler itibarıyla ayrıntısı 113/a, 2009-2013 dönemi üretici ve alıcı fiyatlarıyla GSMH’ye katkısı cari fiyatlarla 114 sayılı, 2013 yılı GSMH’ye katkının sektörler itibarıyla ayrıntısı 114/a sayılı çizelgede gösterilmiştir. Tutar (%) A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan:

• Gelir vergisi 7.406 2.663 6.292 5.298 10.124 4.826 91,1
• Kurumlar vergisi 371.588 337.920 304.461 509.713 256.587 (253.126) (49,7)
• Fonlar -Diğer 12 Toplam (1) 379.006 340.583 310.753 515.011 266.711 (248.300) (48,2) 2- Servetten alınan :
• Motorlu taşıtlar vergisi 705 1.090 832 1.052 1.103 51 4,8
• Emlak vergisi (Belediyelere ödenen) 33.552 51.642 30.512 30.732 35.634 4.902 16,0 -Diğer 451 Toplam (2) 34.257 52.732 31.344 31.784 37.188 5.404 17,0 3- Mal ve hizmetten alınan : (Dolaylı vergiler)
• KDV 463.248 432.350 518.218 347.097 369.176 22.079 6,4
• Özel tüketim vergisi 21.098 8 11 8 (3) (27,3)
• Banka ve sigorta muamele vergisi 228.269 228.693 229.087 321.663 15.203 (306.460) (95,3)
• Damga vergisi 5.713 22.995 8.989 11.208 6.976 (4.232) (37,8)
• Dış ticarette ödenen vergiler 35 18 1.717 12 (12) (100,0)
• Harçlar 5.222 50.217 40.363 48.092 59.050 10.958 22,8
• Belediyelere ödenen (Emlak vergisi
  hariç) vergi, resim ve harçlar 2.241 5.641 3.389 2.391 2.891 500 20,9
• Özel iletişim vergisi
• Özel işlem vergisi
• Şans oyunları vergisi 165.470 149.465 170.831 187.939 200.825 12.886 6,9
• Haberleşme vergisi
• Fonlar
• Diğer 25.494 9.096 3.668 6.909 1.394 (5.515) (79,8) Toplam (3) 916.790 898.475 976.270 925.322 655.523 (269.799) (29,2) Toplam (2+3) 951.047 951.207 1.007.614 957.106 692.711 (264.395) (27,6) Toplam (A) 1.330.053 1.291.790 1.318.367 1.472.117 959.422 (512.695) (34,8) B- Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : -Personelden kesilen gelir ve damga vergisi 217.462 206.530 254.723 240.376 287.151 46.775 19,5 -Yüklenici, üretici ve ortaklardan kesilen gelir, kurumlar ve damga vergisi 162.438 198.715 198.558 222.384 234.890 12.506 5,6 -Tevkif edilen KDV 130.423 160.901 143.253 243.677 246.300 2.623 1,1
• Elektrik ve havagazı tüketim vergisi 76 76
• Fonlar
• Diğerleri 639.097 535.569 632.164 791.981 1.448.818 656.837 82,9 Toplam (B) 1.149.420 1.101.715 1.228.698 1.498.418 2.217.235 718.817 48,0 Genel toplam (A+B) 2.479.473 2.393.505 2.547.065 2.970.535 3.176.657 206.122 6,9 Son iki yıl farkı (Bin TL) Vergi türleri 2009 2010 2011 2012 2013 Çizelge: 112- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları vergi tahakkukları

Genel Rapor • 2013 210 Ulaş-hab. Diğer hiz. Hizmetler toplamı A- Kuruluşun yükümlü olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : 1- Gelirden alınan

• Gelir vergisi 10.124 10.124 10.124
• Kurumlar vergisi 2.062 254.525 256.587
• Fonlar -Diğer Toplam (1) 2.062 10.124 10.124 254.525 266.711 2- Servetten alınan :
• Motorlu taşıtlar vergisi 20 22 22 1.061 1.103
• Emlak vergisi (Belediyelere ödenen) 349 5.346 28.045 33.391 1.894 35.634 -Diğer 451 451 Toplam (2) 820 5.346 28.067 33.413 2.955 37.188 3- Mal ve hizmetten alınan : (Dolaylı Vergiler)
• KDV 2.918 13.089 353.169 366.258 369.176 -Özel tüketim vergisi 8 8
• Banka ve sigorta muamele vergisi 15.203 15.203
• Damga vergisi 671 54 725 6.251 6.976
• Dış ticarette ödenen vergiler
• Harçlar 277 1 278 58.772 59.050
• Belediyelere ödenen (Emlak vergisi hariç) vergi resim ve harçlar 36 108 11 119 2.736 2.891 -Özel iletişim vergisi -Özel işlem vergisi -Şans oyunları vergisi 200.825 200.825 200.825
• Haberleşme vergisi
• Fonlar -Diğer 1.394 1.394 Toplam (3) 2.962 14.145 554.060 568.205 84.356 655.523 Toplam (2+3) 3.782 19.491 582.127 601.618 87.311 692.711 Toplam (A) 5.844 19.491 592.251 611.742 341.836 959.422 B- Kuruluşun sorumlu olduğu vergi, resim, harç ve fonlar : -Personelden kesilen gelir ve damga vergisi 2.008 51.926 9.470 61.396 223.747 287.151 -Yüklenici, üretici ve ortaklardan kesilen gelir, kurumlar ve damga vergisi 2.054 12.450 219.415 231.865 971 234.890 -Tevkif edilen KDV 13.969 205.864 219.833 26.467 246.300
• Elektrik ve havagazı tüketim vergisi 76 76
• Fonlar
• Diğerleri 37 1.448.781 1.448.818 Toplam (B) 4.175 78.345 434.749 513.094 1.699.966 2.217.235 Genel toplam (A+B) 10.019 97.836 1.027.000 1.124.836 2.041.802 3.176.657 (Bin TL) Vergi türleri Tarım Hizmetler Mali kuruluşlar Toplam Çizelge: 112/a - Diğer kuruluşların 2013 yılında tahakkuk eden vergileri

Sayıştay 211 Çizelge : 113 - 2009-2013 yıllarında sağlanan ve ödenen dövizler Tutar (%) Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 26.967 11.483 513 4.490 1.254 (3.236) (72,1) 2-Sermaye hareketlerinden 59.982 615 540.473 14.708.006 14.167.533 2.621,3 3-Görünmeyen işlemlerden 15.039 16.079 23.826 49.496 71.415 21.919 44,3 Toplam (1) 42.006 87.544 24.954 594.459 14.780.675 14.186.216 2.386,4 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 96.015 61.120 74.357 96.093 70.718 (25.375) (26,4) 2-Sermaye hareketlerine 149.077 11.889 537.694 4.389 (533.305) (99,2) 3-Görünmeyen işlemlere 19.512 38.500 168.219 72.745 313.137 240.392 330,5 Toplam 115.527 248.697 254.465 706.532 388.244 (318.288) (45,0) Denge farkı (+) 30.326 14.472 3.123 31.250 14.470.563 14.439.313 46.205,8 Denge farkı (-) (103.847) (175.625) (232.634) (117.405) (78.132) 39.273 (33,5) Denge farkı (73.521) (161.153) (229.511) (86.155) 14.392.431 14.478.586 (16.805,3) (Bin TL) Ödemeler dengesine etki 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı (Bin TL) Ulaş-hab. Ticaret Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Dış alemden sağlanan: 1- İhracat bedellerinden 1.254 1.254 1.254 2-Sermaye hareketlerinden 14.708.006 14.708.006 3-Görünmeyen işlemlerden 15.250 15.250 56.165 71.415 Toplam (1) 1.254 15.250 16.504 14.764.171 14.780.675 Dış aleme ödenen: 1-İthalat bedellerine 70.718 70.718 70.718 2-Sermaye hareketlerine 4.389 4.389 4.389 3-Görünmeyen işlemlere 2.145 5.518 7.663 305.474 313.137 Toplam (2) 72.863 9.907 82.770 305.474 388.244 Denge farkı (+) 11.866 11.866 14.458.697 14.470.563 Denge farkı (-) (71.609) (6.523) (78.132) (78.132) Denge farkı (71.609) 5.343 (66.266) 14.458.697 14.392.431 Toplam Çizelge: 113/a - Diğer kuruluşlarca 2013 yılında sağlanan ve ödenen dövizler Ödemeler dengesine etki Tarım Hizmetler Mali kuruluşlar

Genel Rapor • 2013 212 Firma ölçeğinde katma değerin oluşumu (Gelir yoluyla) Tutar (% ) A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevmiyeler dahil) 1 1.197.765 1.362.627 1.419.338 1.450.632 1.673.154 222.522 15,3 Verilen faizler (Yurt içi) 2 359.061 214.082 52.584 860 424 (436) (50,7) Verilen bina ve arazi kiraları 3 117.490 137.149 147.395 171.385 194.323 22.938 13,4 Karşılık giderleri 4 1.223.240 1.123.157 966.460 1.477.258 2.043.968 566.710 38,4 M evzuat gereğince katılma payları 5 17.506 41.343 23.555 32.980 36.696 3.716 11,3 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 404 852 1.680 3.233 980 (2.253) (69,7) Geçmiş yıllara ait gider ve zararlar 7 143.831 63.261 67.084 137.423 55.632 (81.791) (59,5) İç sigorta fonu gideri 8 4.544 4.389 9.742 15.023 14.957 (66) (0,4) Amortisman ve tükenme payları 9 185.018 215.558 195.248 203.452 203.466 14 0,0 Dış aleme ödenen giderler 10 19.512 38.500 168.219 72.745 313.137 240.392 330,5 Diğer pozitif etkiler 11 822.042 1.055.748 1.154.396 1.284.010 1.359.528 75.518 5,9 Dönem kârı 12 4.964.551 6.544.568 4.640.621 5.867.052 5.383.350 (483.702) (8,2) Toplam (A) 13 9.054.964 10.801.234 8.846.322 10.716.053 11.279.615 563.562 5,3 B-Negatif etkiler (-) : Alınan faizler (Yurt içi) 14 235.154 324.534 111.938 132.238 107.970 (24.268) (18,4) Alınan bina ve arazi kiraları 15 39.215 47.838 53.117 48.056 66.494 18.438 38,4 Karşılıklardan kullanılmayan kısım 16 315.483 566.804 675.324 465.828 521.290 55.462 11,9 Geçmiş yıllara ait gelir ve karlar 17 109.962 88.686 92.829 65.013 151.161 86.148 132,5 İştiraklerden alınan kar payları 18 37.295 41.895 186.264 146.700 204.445 57.745 39,4 İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 5

Dış alemden sağlanan gelirler 20 15.039 16.079 23.826 49.496 71.415 21.919 44,3 Diğer negatif etkiler 21 1.184.853 1.487.588 1.224.386 1.457.497 1.708.702 251.205 17,2 Dönem zararı 22 99.464 68.200 8.910 52.294 52.294 #SAYI/0! Toplam (B) 23 2.036.465 2.641.624 2.376.594 2.364.833 2.883.771 518.938 21,9 Üretici fiyatlarıyla gayri safi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 7.018.499 8.159.610 6.469.728 8.351.220 8.395.844 44.624 0,5 Subvansiyonlar (-) 25 4.966 5.723 3.825 7.287 5.153 (2.134) (29,3) Hazine yardımları (-) 26 103.952 132.380 204.642 108.900 (95.742) Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 4.987 4.738 4.539 8.309 7.751 (558) (6,7) Vergi iadeleri (-) 28

Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 951.047 951.207 1.007.614 957.106 692.711 (264.395) (27,6) Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 7.855.641 9.100.356 7.336.598 9.088.088 8.966.751 (121.337) (1,3) Dış aleme ödenen giderler (-) 31 (19.512) (38.500) (168.219) (72.745) (313.137) (240.392) 330,5 Dış alemden sağlanan gelirler 32 15.039 16.079 23.826 49.496 71.415 21.919 44,3 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi milli hasıla (GSM H)'ya katkı 33 7.851.168 9.077.935 7.192.205 9.064.839 8.725.029 (339.810) (3,7) (Bin TL) Sıra no 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Çizelge: 114 - Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları GSM H'ye katkısı (Cari fiyatlarla)

Sayıştay 213 (Bin TL) Firm a ölçeğinde katm a değerin oluşum u (Gelir yoluyla) Ulaş-hab. Ticaret Diğer hiz. Hizm etler toplam ı A-Pozitif etkiler : Personel giderleri (Yevm iyeler dahil) 1 18.273 477.657 81.639 559.296 1.095.585 1.673.154 Verilen faizler (Yurt içi) 2 424 424 424 Verilen bina ve arazi kiraları 3 13.820 935 14.755 179.568 194.323 Karşılık giderleri 4 2.127 162.802 156 162.958 1.878.883 2.043.968 M evzuat gereğince katılm a payları 5 55 15.402 581 15.983 20.658 36.696 Dernek ve benzeri yerlere bağışlar 6 13 13 967 980 Geçm iş yıllara ait gider ve zararlar 7 54 9.639 2.099 11.738 43.840 55.632 İç sigorta fonu gideri 8 362 3.354 11.241 14.595 14.957 Am ortisman ve tükenme payları 9 1.077 61.635 16.437 78.072 124.317 203.466 Dış alem e ödenen giderler 10 2.145 5.518 7.663 305.474 313.137 Diğer pozitif etkiler 11 2.090 18.240 154.995 173.235 1.184.203 1.359.528 Dönem kârı 12 9.944 113.136 3.277.356 3.390.492 1.982.914 5.383.350 Toplam (A) 13 33.982 877.843 0 3.551.381 4.429.224 6.816.409 11.279.615 B-Negatif etkiler (-) Alınan faizler (Yurt içi) 14 2.232 28.372 77.366 105.738 107.970 Alınan bina ve arazi kiraları 15 30.053 13.771 1 21.713 35.485 956 66.494 Karşılıklardan kullanılm ayan kısım 16 1.375 4.178 5.730 9.908 510.007 521.290 Geçm iş yıllara ait gelir ve karlar 17 1.588 12.528 113.600 126.128 23.445 151.161 İştiraklerden alınan kar payları 18 263 150.181 150.444 54.001 204.445 İç sigorta fonundan yapılan tahsilat 19 0 0 Dış alem den sağlanan gelirler 20 15.250 15.250 56.165 71.415 Diğer negatif etkiler 21 744 78.267 1.173 246.300 325.740 1.382.218 1.708.702 Dönem zararı 22 651 51.643 52.294 52.294 Toplam (B) 23 35.992 137.379 1.825 681.783 820.987 2.026.792 2.883.771 Üretici fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı (A-B) 24 (2.010) 740.464 (1.825) 2.869.598 3.608.237 4.789.617 8.395.844 Sübvansiyonlar (-) 25 5.153 5.153 5.153 Hazine yardım ları (-) 26 108.900 108.900 108.900 Diğer yardım ve bağışlar (-) 27 7.751 7.751 7.751 Vergi iadeleri(-) 28

Tüketicilere yansıtılan vergi ve fonlar 29 3.782 19.491 582.127 601.618 87.311 692.711 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH)'ya katkı 30 1.772 754.802 (1.825) 3.335.074 4.088.051 4.876.928 8.966.751 Dış alem e ödenen giderler (-) 31 (2.145)

(5.518) (7.663) (305.474) (313.137) Dış alem den sağlanan gelirler 32

15.250 15.250 56.165 71.415 Alıcı fiyatlarıyla gayrisafi m illi hasıla (GSM H)'ya katkı 33 1.772 752.657 (1.825) 3.344.806 4.095.638 4.627.619 8.725.029 Çizelge: 114/a - Diğer kuruluşların 2013 yılı GSM H'ye katkısı Hizmetler M ali kur. Toplam Sıra no Tarım

Genel Rapor • 2013 214 F- YATIRIMLAR Diğer kuruluşların 2009-2013 dönemi sabit sermaye yatırımları 115 sayılı çizelgede gösterilmiştir.
Çizelge: 115 – Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları nakdi yatırım harcamaları (Bin TL) Sektörler 2009 2010 2011 2012 2013 Son iki yıl farkı Tutar (%) a) Tarım 428 338 562 237 578 341 143,9 b) Sanayi (İmalat) 51 619 730 594 544 (50) (8,4) c) Hizmetler:
-Ulaştırma-haberleşme 62.305 75.439 33.403 38.935 44.549 5.614 14,4
-Ticaret 40.020 30.338
-Mali kuruluşlar 2.719 223.538 256.420 285.153 411.064 125.911 44,2
-Diğer hizmetler 17.429 11.155 28.923 35.295 27.548 (7.747) (21,9) Toplam (c) 122.473 340.470 318.746 359.383 483.161 123.778 34,4 Genel toplam (a+b+c) 122.952 341.427 320.038 360.214 484.283 124.069 34,4 Diğer kuruluşların 2013 yılı yatırımları geçen yıla göre %34,4 oranında artarak 484,3 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2013 yılında diğer hizmetler ve sanayi sektörü yatırımlarında azalış kaydedilirken, diğer sektörlerde artış olmuştur.

Sayıştay 215 III. İŞTİRAKLER A-İŞTİRAK TANIMI, İŞTİRAK NEDENLERİ, HUKUKİ YAPI VE DENETİM ŞEKLİ 1-İştirak tanımı, iştirak nedenleri ve hukuki yapı: Denetim kapsamındaki kuruluşların, sermayelerine iştirak ettikleri şirketlerin, toplam sermayesi içindeki payına göre gerek mevzuatta, gerekse muhasebe standartlarında farklı tanımlar getirilmiştir. KİT'leri düzenleyen 233 sayılı KHK’nın 2 nci maddesinin beşinci fıkrasında bağlı ortaklık, altıncı fıkrasında ise iştirak tanımları yer almıştır. Söz konusu fıkralarda, bağlı ortaklık; sermayesinin %50’sinden fazlası iktisadi devlet teşekkülüne veya kamu iktisadi kuruluşuna ait olan işletme veya işletmeler topluluğundan oluşan anonim şirketler, iştirak ise; iktisadi devlet teşekküllerinin veya kamu iktisadi kuruluşlarının veya bağlı ortaklıkların, sermayelerinin en az %15, en çok %50 sine sahip bulundukları anonim şirketler, olarak ifade edilmiştir. Söz konusu KHK’nın 27/1 inci maddesinde, bir teşebbüsün veya bağlı ortaklığın bir anonim şirkete iştiraki, kuruluşun önerisi üzerine YPK kararıyla yapılabilmektedir. 233 sayılı KHK’nın 27/2 nci maddesi gereği, bir anonim şirkete iştirak için teşebbüsün veya bağlı ortaklığın şirket sermayesine katılma oranının en az %15 olması ve bu oranın ortaklığın sermaye artırması halinde de korunması gerekmektedir. Ancak 233 sayılı KHK’nın geçici 2 nci maddesinde, iştiraklerden, teşebbüsün faaliyet alanı içinde kalanlardan iştirak payları %10’un altında olup da devamında kamu yararı veya ekonomik yarar bulunanların YPK kararıyla muhafaza edilmesi öngörülmüştür. 233 sayılı KHK’nın; -İştiraklerin yönetimi başlıklı 28 inci maddesinde; teşebbüs veya bağlı ortaklıklara ait iştiraklerin yönetim kurullarında, teşebbüs ve bağlı ortaklığı temsilen her %15 hisse için en az bir üye bulundurulacağı, söz konusu temsilcilerin, teşebbüsün veya bağlı ortaklığın kendi mensupları arasından ve imkan dahilinde iştirakin bulunduğu yere en yakın teşebbüs veya bağlı ortaklık birimi içinden veya dışardan teşebbüs veya bağlı ortaklığın yönetim kurulunun göstereceği adaylar arasından seçileceği, -Teşebbüsler, müesseseler, bağlı ortaklıklar, işletmeler ve işletme birimlerinin ve iştiraklerin tasfiyesi veya satılması başlıklı 38 inci maddesinde; iştiraklerin tasfiye, devir, satış ve işletme haklarının verilme kararının Yüksek Planlama Kurulu tarafından alınacağı, -İstisnalar başlıklı 58 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; teşebbüslerin, bu KHK hükümleriyle bağlı olmaksızın yurt dışında şirket kurmalarına ve kurulmuş şirketlere iştirak etmelerine izin vermeye ve bu konularda ilgili esasları kurumlar itibarıyla belirlemeye Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu, -İştirak paylarının devir ve tasfiyesi başlıklı geçici 2 nci maddesinde; teşebbüslerin ve bağlı ortaklıkların faaliyet alanları dışında kalan ve normal piyasa şartları içinde elden çıkarılmaları mümkün olan mevcut iştirak paylarının devir veya tasfiyesinin bu KHK’nın yürürlüğe girdiği tarihi izleyen bir yıl içinde bitirileceği, mevcut iştiraklerden teşebbüsün

Genel Rapor • 2013 216 faaliyet alanı içinde kalanlardan iştirak payları %10’un altında olup, devamında kamu yararı veya ekonomik yarar bulunanların YPK kararıyla muhafaza edileceği, hükümleri yer almıştır. Bankacılık sektörü açısından, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun tanımlar ve kısaltmalar başlıklı 3 üncü maddesinde; -Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklıkları, -İştirakleri ifade eden nitelikli pay; bir ortaklığın sermayesinin veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden paylar ile bu oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren payları, şeklinde tanımlanmıştır. 5411 sayılı Kanun’un ortaklık paylarına ilişkin sınırlamalar başlıklı 56 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Bankaların; kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar dışındaki bir ortaklıktaki payı kendi öz kaynaklarının yüzde onbeşini, bu ortaklıklardaki paylarının toplam tutarı ise kendi öz kaynaklarının yüzde altmışını aşamaz” hükmü getirilmiş, diğer fıkralarda iştirak oranlarının öz kaynaklar karşısındaki durumu ile banka sermayesinde payı bulunan ortaklıkların iştirak ilişkisi düzenlenmiştir. 5411 sayılı Kanun’un geçici 6 ncı maddesinde, “Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, iştirak tutarları Kanun’un 56 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen oranların altında olan kredi kuruluşları, hiçbir şekil ve surette bu maddede yer alan oranları aşamazlar. Aynı tarih itibarıyla iştirak tutarları Kanunda belirtilen oranlardan herhangi birini aşan kuruluşlar, aşım tutarlarını, 31.12.2005 tarihine kadar yüzde yirmisini, 31.12.2006 tarihine kadar yüzde kırkını, 31.12.2007 tarihine kadar yüzde altmışını, 31.12.2008 tarihine kadar yüzde seksenini, 31.12.2009 tarihine kadar yüzde yüzünü itfa etmek suretiyle giderirler.” hükmüne yer verilmiştir. Bankacılık sektörü için, bağlı ortaklık, iştirak, birlikte kontrol edilen ortaklıklar ve satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklıkların ayrı ayrı tanımlanması gerekmektedir. Bağlı ortaklıkların, iştiraklerin ve birlikte kontrol edilen ortaklıkların muhasebeleştirilmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesi amacıyla BDDK tarafından, “Bankaların Muhasebe Uygulamalarına ve Belgelerin Saklanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ile “Tekdüzen Hesap Planı ve İzahnamesi Hakkında Tebliğ” yayımlanmıştır. İlgili Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde bağlı ortaklık, birlikte kontrol edilen ortaklık ve iştiraklerin muhasebeleştirilmesi ve konsolide finansal tablolar, konuyu açıklayacak finansal tablolar ile bunlara ilişkin açıklama ve dipnotların düzenlenmesine ilişkin usul ve esasların Kurul’ca çıkarılacak tebliğler ile belirleneceği belirtilmiştir. Buna istinaden çıkarılan ve 08.11.2006 tarihli ve 26340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bankaların Konsolide Finansal Tablolarının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğde; -Bağlı ortaklık; ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren ortaklık, -İştirak; ana ortaklık bankanın sermayesine katıldığı, üzerinde kontrolü bulunmamakla birlikte önemli etkinliğe sahip olduğu yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık,

Sayıştay 217 -Birlikte kontrol edilen ortaklıklar; iş ortaklıkları ve adi ortaklıklar dahil olmak üzere, ana ortaklık bankanın bir ortaklık sözleşmesi çerçevesinde başka gruplarla birlikte kontrol ettiği, yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklık, -Satılmaya hazır finansal varlıklarda izlenen ortaklık payları ise; %10’a kadar ortaklık yapılan yurt içinde veya yurt dışında kurulu bulunan ortaklıklar, şeklinde tanımlanmıştır. Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayımlanan çeşitli tebliğlerde; -Bağlı ortaklık; adi ortaklık gibi tüzel kişiliği olmayan işletmeler de dahil olmak üzere ana ortaklık tarafından kontrol edilen işletmeler, -Ana ortaklık; bir veya daha fazla bağlı ortaklığı bulunan işletmeler, -İştirak; yatırımcı işletmenin, adi ortaklık gibi tüzel kişiliği olmayan işletmeler de dahil olmak üzere, iş ortaklığı veya bağlı ortaklık niteliğinde olmayan, ancak üzerinde önemli etkisinin bulunduğu işletmeler, -Bağlı ortaklık; işletmenin adi ortaklık gibi tüzel kişiliği olmayan işletmeler de dahil olmak üzere (ana ortaklık olarak bilinen) başka bir işletme tarafından kontrol edilen işletmeler, -Satılmaya hazır finansal varlık; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılan menkul değerler ile vadeye kadar elde tutulacak menkul değerler dışındaki ve yönetim ve kontrol etkinliği bulunmayan şirketlerdeki menkul değerler, -Kontrol; faaliyetlerinden fayda sağlamak amacıyla bir işletmenin faaliyet ve finansal politikalarını yönetme gücü, -Önemli etki; yatırım yapılan işletmenin finansal ve faaliyetle ilgili politikalarının belirlenmesi kararlarına katılma gücü, olarak tanımlanmıştır. 5411 sayılı Kanun’un yurt içinde şube açma başlıklı 13 üncü maddesinde; bu Kanunda yer alan kurumsal yönetim hükümleri ile koruyucu hükümler dikkate alınarak, Kurulca belirlenecek esaslara uyulması ve Kuruma bildirilmesi kaydıyla yurt içinde şube açılmasının serbest olduğu, sınır ötesi faaliyetler başlıklı 14 üncü maddesinde de; Türkiye’de kurulan bankaların, kıyı bankacılığı bölgeleri de dahil olmak üzere yurt dışında şube veya temsilcilik açmaları, ortaklık kurmaları veya kurulmuş ortaklıklara katılmaları, bu Bankacılık Kanunu’nda yer alan kurumsal yönetim hükümleri ile koruyucu hükümlere ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunca belirlenecek esaslara uyulması kaydıyla söz konusu Kurulun iznine tabi olduğu, hükmü yer almıştır. Zaman içinde şirketlerde yapılan sermaye artışlarına özel sektörün katılmaması nedeniyle taahhüt edilmeyen sermaye artışlarının kamu tarafından taahhüt edilmesi veya şirketlerin nakit ihtiyaçlarının karşılanması için verilen ve geri dönmeyen kredilerin sermayeye eklenmesi sonucu kamu payı %50’nin üzerine çıkan şirketler 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesi kapsamında Sayıştay tarafından denetlenmektedir.

Genel Rapor • 2013 218 4046 sayılı Kanunda da; özelleştirme programında olan kuruluşlardaki sermaye payı %50'nin altına düşünceye kadar bu kuruluşların Sayıştay tarafından denetlenmesi öngörülmüştür. 2013 yılı sonu itibarıyla, Sayıştay tarafından 3346 sayılı Kanun kapsamında denetlenmekte olan kuruluşlara ait toplam 143 adet iştirak bulunmaktadır. İştirakler arasında yer alan T.C. Merkez Bankasının sermayesindeki kamu payı %77,9 olmasına rağmen 3346 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile bu Kanunla konulan denetimin dışında tutulmuştur. 2-İştiraklerin denetimi: Anonim şirket statüsündeki iştiraklerin yönetim ve denetim organları Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre teşkil edilmektedir. Dolayısıyla 233 sayılı KHK’nın iştiraklerin yönetimi başlıklı 28 inci maddesinde yer alan; teşebbüs veya bağlı ortaklıklara ait iştiraklerin yönetim kurullarında, teşebbüs ve bağlı ortaklığı temsilen her %15 hisse için en az bir üye bulundurulacağı hükmü saklı kalmak kaydıyla kamu iştiraklerinin gerek yönetim kurulu üyesi, gerekse denetçilerinin seçimi, kamu kesiminin etkinliğine, şirket ana sözleşmesine ve iştirak payına bağlıdır. Kuruluşlar iştiraklerinde çoğu kez bakanlık veya kendi personelinden yönetim ve denetim kurulu adaylarını, hisselerini temsil eden vekili vasıtasıyla iştirakin genel kurulunda seçtirmektedir. 5411 sayılı Kanun’un konsolide denetim başlıklı 66 ncı maddesinde ise; konsolide bazda sınırlama ve oranlara tabi olan ana ortaklık bankalar ve bunların yurt içi ve dışı bağlı ortaklıkları, birlikte kontrol edilen ortaklıkları, şube ve temsilciliklerinin konsolide denetime tabi olduğu, denetim sonuçları ile denetime esas bilgi ve belgeler anılan yetkili mercilerin görüşü alınarak Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunca belirlenecek usul ve esaslara göre paylaşılacağı ve kullanılacağı belirtilmiştir. B- İŞTİRAK UYGULAMALARI İştiraklere ait başlıca bilgiler 116 sayılı çizelgede gösterilmiştir.

Sayıştay 219 Son iki Değişme yıl farkı oranı % Adet 67 63 60 54 54 Adet 11 11 10 11 12 1 10,0 Adet 13 13 15 16 18 2 13,3 Adet 45 45 50 42 40 (2) (4,0) Adet 15 16 11 17 19 2 18,2 Adet 151 148 146 140 143 3 2,1 Bin TL 20.890.335 21.953.086 23.808.117 24.663.008 31.334.385 6.671.377 27,1 Bin TL 15.795.125 16.553.096 20.654.263 21.899.551 29.452.794 7.553.243 34,5 % 75,6 75,4 86,8 88,8 94,0 5 5,9 Bin TL 2.566.892 4.260.901 4.658.189 5.019.689 7.254.190 2.234.501 44,5 Bin TL 2.519.007 4.227.005 4.607.844 4.984.093 7.119.461 2.135.368 42,8 % 98,1 99,2 98,9 99,3 98,1 (1,1) (1,2) % 12,3 19,4 19,6 20,4 23,2 2,7 13,2 Bin TL 6.830.396 6.122.834 15.265.232 9.268.607 9.865.819 597.212 6,4 Bin TL 166.855 122.829 657.674 371.292 581.122 209.830 56,5 Bin TL 216.077 417.656 274.021 709.019 904.013 194.994 27,5 % 8,6 9,9 5,9 14,2 12,7 (1,5) (10,7) Çizelge: 116- İştiraklere ait başlıca bilgiler Başlıca bilgiler Ölçü 2009 2010 2011 2012 2013 İştirak edilen şirket sayısı: -Bir kuruluşun iştirak ettiği -Birden fazla kuruluşun iştirak ettiği -Tasfiye halindeki ve faaliyetsiz iştirakler -Yabancı sermayeli iştirakler -% 50'den fazla kamu payı olanlar Toplam İştiraklerin : -Esas sermayeleri -Ödenmiş sermayeleri -Sermaye ödeme oranı Denetlenen kuruluşların iştirakleri : -Sermaye taahhüdü -Sermaye ödemesi -Sermaye ödeme oranı -Denetlenen kuruluşların, iştiraklerin
sermayesine katılma oranı İştiraklerin : -Dönem kârları toplamı -Dönem zararları toplamı Denetlenen kuruluşların payına düşen : -Temettü -Temettünün ödenen iştirak payına oranı

Genel Rapor • 2013 220 Denetime tabi kuruluşların 2009 yıl sonu itibarıyla 141 adet olan iştirak sayısı, 2010 yıl sonu itibarıyla 148, 2011 yıl sonu itibarıyla 146, 2012 yıl sonu itibarıyla 140 ve 2013 yıl sonu itibarıyla 143 adet olmuştur. 2013 yıl sonu itibarıyla, denetlenen kuruluşların iştiraklerinin esas sermayeleri 31,3 milyar TL, ödenmiş sermayeleri 29,5 milyar TL, dönem kârları 9,9 milyar TL, dönem zararları 581,1 milyon TL olarak gerçekleşmiş, kuruluşların payına düşen temettü 904 milyon TL, temettünün ödenen iştirak payına oranı %12,7 olmuştur. Bazı kamu kurum ve kuruluşlarının, sermayesine çok düşük oranda katıldıkları iştiraklerde, sermayeyi temsilen bir yönetim kurulu üyesi bulundurma hakkı bulunmadığı gibi, şirketlerin tasarrufları üzerinde etkili olma imkanı da bulunmamaktadır. T.C. Ziraat Bankası, TPAO ve BOTAŞ’ın bazı şirketleri ise sermayesinin tamamı ilgili kuruluşlara ait olmak üzere yurt dışında kurulmuştur. BOTAŞ’ın Nabucco, tta Gayrimenkul AŞ’nin Azer–Tekel Sigara ve İçki Ürünleri Pazarlama şirketlerinde olduğu gibi bazı iştiraklerin faaliyetleri ve sermaye yapıları hakkında yeterli bilgi edinilememektedir. Bazı iştiraklerin dönem sonuçlarının kuruluş kayıtlarına zamanında intikal ettirilmemesi, dönem kârları üzerinden yapılacak temettü tahsilatlarının takibini zorlaştırmaktadır. İştiraklerle ilgili ayrıntılı bilgilere (Ek:7) de yer verilmiştir. Söz konusu çizelgeler denetim raporlarında yer alan bilgiler çerçevesinde hazırlanmış, muhasebe kayıtlarında enflasyon düzeltmeleri nedeniyle geçmiş yıllarda oluşan farklar göz önüne alınmamıştır.

Sayıştay 221 IV. DENETLENEN KURULUŞLARIN GENEL VE ORTAK SORUNLARI İLE ÖNERİLER 1-İstihdamla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Kuruluşların birçoğunda bilimsel yöntemlerle hazırlanmış norm kadrolar bulunmasına rağmen uygulamaya konulmaması; gerçek personel ihtiyacının tespitini ve işin niteliğine uygun personel seçimini güçleştirmekte, mevcut kadroların ihtiyaca göre dağılımını da olumsuz yönde etkilemektedir. -4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6 ncı maddesi gereğince özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülen “Kıdem Tazminatı Fonu”nun tesis edilmemiş olması, kuruluşların kıdem tazminatı ödedikleri dönemdeki yüklerini artırmaktadır. b) Öneriler: -Kuruluşların bilimsel esaslara dayalı norm kadrolarını tespit etmek üzere başlatılmış olan çalışmalar sürdürülerek sonuçlandırılmalı ve uygulamaya konulmalı; faaliyetlerin en uygun sayı ve nitelikte personelle yürütülmesi sağlanmalıdır. -4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6 ncı maddesinde, özel bir kanunla düzenlenmesi öngörülen “Kıdem Tazminatı Fonu”nun kurulması sağlanmalıdır. 2-Mali durumla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Kuruluşların faaliyetlerini yürütmede ihtiyaç duydukları öz kaynaklarının yetersizliği yanında destekleme faaliyetlerinden ve görev zararından doğan Hazineden alacaklarının zamanında ve tam olarak ödenmemesi, ilgili kuruluşların mali yapısında olumsuzluklara neden olmaktadır. -KİT’ler, alacaklarının tahsilindeki gecikmeler nedeniyle, yükümlülüklerini yerine getirebilmek için kredi kullanmak ve dolayısıyla finansman yüküne katlanmak zorunda kalmaktadır. -İşçi yıllık izinlerinin zamanında kullandırılmaması sonucu birikmiş ücretli izin haklarının emekli olurken nakit olarak ödenmesi, kuruluşlara önemli mali yük getirmektedir. b) Öneriler: -Kuruluşların finansman ihtiyaçlarının karşılanmasında yabancı kaynak kullanımının ve finansman yükünün azaltılması için gereken sermaye artırımlarının yapılmasının yanı sıra, ödenmemiş sermayeleri ile Hazine tarafından karşılanması gereken görev zararlarının zamanında ödenmesi sağlanmalıdır. -Alacakların zamanında tahsil edilmesi sağlanmalı, kamu kuruluşlarının birbirlerine sattıkları mal ve hizmetlerin bedelinin zamanında ödenmesi için etkin önlemler alınmalıdır. -Birikmiş izin ücretleri nedeniyle ortaya çıkan kaynak ihtiyacının getirdiği yüklerin önlenmesi için yıllık ücretli izinlerin zamanında kullandırılarak, birikimine meydan verilmemelidir.

Genel Rapor • 2013 222 3- İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Alımlarla ilgili sorunlar ve öneriler: aa) Sorunlar: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanun’a tabi tutulmuş olup, söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşların tabi olacağı kanuni düzenleme yapılmamıştır. ab) Öneriler: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde sayılan enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların kendi özel durumlarına uygun yasal düzenleme yapılmalıdır. b) Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler: ba) Sorunlar: -Kamu bankalarında kredi kartları sayısı ile işlem ciroları ve internet bankacılığı işlem hacmi rakiplerine göre düşüktür. -Kamu bankalarının takipteki kredilerinin ulaştığı tutarlar ile tahsilatta yaşanan gecikmeler, bankaların gelirlerini ve kaynakların etkin şekilde kullanılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. -Kamu bankalarının iştirak ve bağlı ortaklık kapsamında faaliyet gösteren şirketleri; bulundukları sektörler içerisindeki rekabette genelde gerilerde kalmış, ana kuruluşları olan bankaların bankacılık sektöründe aldıkları payın da altında kendi sektörlerinde pay almıştır. bb) Öneriler: -Kamu bankalarının kredi kartları sayı ve işlem cirosu bakımından bankacılık sektöründeki pazar paylarını artırıcı politikaların geliştirilmesi yanında, gelecekte sağlayacağı rekabet avantajları nedenleriyle kamu bankaları internet bankacılığı müşteri sayıları ile işlem hacimlerinin arttırılması hususlarında daha fazla gayret gösterilmeli, müşteriyi teşvik edici politika ve uygulamalar geliştirilmelidir. -Takipteki alacakların tahsili yönündeki çalışmalar etkin şekilde sürdürülmelidir. -Kamu bankalarının bankacılık dışındaki diğer mali sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerinin; faaliyet gösterdikleri sektörlerde etkin ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde çalışarak, daha ön sıralarda yer almalarını sağlayacak politikalar geliştirilmelidir. 4- Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Enerji sektöründe, elektriğin üretiminden, iletim, dağıtım ve nihai tüketiciler tarafından kullanımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve öncelik verilmesi konuları önemini korumakta olup, enerji üretim tesislerinde yer alan teçhizattaki yerli dizayn ve üretim payları düşük seviyelerdedir. Türkiye’nin birincil enerji arzında büyük oranda yurt dışından karşılanan petrol ve doğal gaz kaynaklarına olan bağımlılığı devam etmektedir. Özellikle elektrik üretiminde

Sayıştay 223 doğal gazın payı yüksekliğini sürdürmekte, bu kaynakta sınırlı sayıda ülkeye olan bağımlılık arz güvenliği açısından ayrıca bir risk unsuru olarak görülmektedir. -Demiryolu hatlarının yaklaşık %89,2 oranındaki kısmında tek hat işletmeciliği yapılmakta olup, bu durum verimli, etkin çalışmayı, tren trafiğini ve gelir artışını olumsuz yönde etkilemektedir. Demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının halen düşük seviyelerde bulunması nedeniyle, yük ve yolcu ulaştırma hizmetlerinin etkin, verimli, ekonomik, çevreye duyarlı, emniyetli ve kaliteli bir şekilde sürdürülmek üzere geliştirilmesi hususu önemini korumaktadır. b) Öneriler: -Enerji sektöründe; üretilen elektrik enerjisinin üretim, iletim ve dağıtımında verimliliği artırıcı tedbirler alınmalı, arz güvenliğini sağlamak üzere yerli kaynaklar ile ithal enerji kaynakları çeşitlendirilmeli, enerji santrallerinde yer alan tüm elektromekanik teçhizattaki yerli dizayn ve üretim oranlarını artırıcı planlamalar yapılmalı, üretimde dışa bağımlılığın azaltılmasına çalışılmalıdır. -Demiryolu işletmeciliğinin modernizasyonu, TCDD’nin bu alandaki rekabet gücünün yükseltilmesi ve demiryolu taşımacılığının toplam taşımacılık içindeki payının artırılması için; demiryolu hatlarında çift hatlı yolların arttırılması, yük ve yolcu ulaştırma hizmetlerinin geliştirilerek daha etkin, verimli, ekonomik, çevreye duyarlı, emniyetli ve kaliteli bir şekilde sürdürülmesi konusundaki çalışmalara etkinlik kazandırılmalıdır. 3- İşletme çalışmalarıyla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Alımlarla ilgili sorunlar ve öneriler: aa) Sorunlar: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde; enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşlar, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar bu Kanun’a tabi tutulmuş olup, söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşların tabi olacağı kanuni düzenleme yapılmamıştır. ab) Öneriler: -4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun geçici 4 üncü maddesinde sayılan enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların kendi özel durumlarına uygun yasal düzenleme yapılmalıdır. b) Mali kuruluşlarla ilgili sorunlar ve öneriler: ba) Sorunlar: -Kamu bankalarında kredi kartları sayısı ile işlem ciroları ve internet bankacılığı işlem hacmi rakiplerine göre düşüktür. -Kamu bankalarının takipteki kredilerinin ulaştığı tutarlar ile tahsilatta yaşanan gecikmeler, bankaların gelirlerini ve kaynakların etkin şekilde kullanılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. -Kamu bankalarının iştirak ve bağlı ortaklık kapsamında faaliyet gösteren şirketleri; bulundukları sektörler içerisindeki rekabette genelde gerilerde kalmış, ana kuruluşları olan bankaların bankacılık sektöründe aldıkları payın da altında kendi sektörlerinde pay almıştır. bb) Öneriler: -Kamu bankalarının kredi kartları sayı ve işlem cirosu bakımından bankacılık sektöründeki pazar paylarını artırıcı politikaların geliştirilmesi yanında, gelecekte sağlayacağı rekabet avantajları nedenleriyle kamu bankaları internet bankacılığı müşteri sayıları ile işlem hacimlerinin arttırılması hususlarında daha fazla gayret gösterilmeli, müşteriyi teşvik edici politika ve uygulamalar geliştirilmelidir. -Takipteki alacakların tahsili yönündeki çalışmalar etkin şekilde sürdürülmelidir. -Kamu bankalarının bankacılık dışındaki diğer mali sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerinin; faaliyet gösterdikleri sektörlerde etkin ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde çalışarak, daha ön sıralarda yer almalarını sağlayacak politikalar geliştirilmelidir. 4- Yatırımlarla ilgili sorunlar ve öneriler: a) Sorunlar: -Enerji sektöründe, elektriğin üretiminden, iletim, dağıtım ve nihai tüketiciler tarafından kullanımında enerji verimliliğini artırmaya yönelik yatırımların özendirilmesi ve öncelik verilmesi konuları önemini korumakta olup, enerji üretim tesislerinde yer alan teçhizattaki yerli dizayn ve üretim payları düşük seviyelerdedir. Türkiye’nin birincil enerji arzında büyük oranda yurt dışından karşılanan petrol ve doğal gaz kaynaklarına olan bağımlılığı devam etmektedir. Özellikle elektrik üretiminde

Sayıştay 225 EKLER 1- KİT’lerin 2009-2013 yılları dönem sonuçları 2- Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonuçları 3- KİT’lerin 2013 yılı varlıklarının ayrıntısı 4- KİT’lerin 2013 yılı kaynaklarının ayrıntısı 5- Diğer kuruluşların 2013 yılı varlıklarının ayrıntısı 6- Diğer kuruluşların 2013 yılı kaynaklarının ayrıntısı 7- 2013 yılı iştirak bilgileri 8- Denetlenen kuruluşların 2013 yılına ilişkin başlıca bilgileri

Sayıştay (Ek : 1/1) Kuruluşlar 2009 2010 2011 2012 2013 Tarım : TİGEM (88.800) 8.779 30.099 15.823 32.054 Madencilik : ETİ Maden İşletmeleri 315.684 439.378 841.485 779.077 841.797 TKİ (Konsolide) 424.021 340.110 513.807 860.016 178.037 TTK (Konsolide) (386.107) (456.375) (460.056) (529.356) (558.658) TPAO 423.475 1.297.369 1.792.793 1.471.136 1.634.199 Madencilik toplamı 777.073 1.620.482 2.688.029 2.580.873 2.095.375 İmalat : ESK (28.663) (9.392) (48.854) (25.534) (45.447) TH KBİ 9.832 6.255 7.204 9.439 6.980 MKE 20.824 60.670 164.969 138.808 136.862 Sümer Holding AŞ (1) (26.071) (23.886) (105.101) T. Şeker Fabrikaları AŞ (8.844) (59.750) (134.883) (198.228) (251.362) Sümerhalı San.ve Tic.AŞ (2.851) T.Elektromekanik Sanayii (11.881) (13.534) (26.236) (36.862) (49.136) ÇAY-KUR (23.209) (26.991) (74.557) (64.828) (39.301) TTA (6) (534.971) (661.128) T.Vagon Sanayi TAŞ 646 974 2.375 (22.301) (21.393) T.Lokomotif ve Motor San.TAŞ 2.099 8.280 1.829 (4.326) (8.031) T.Demiryolu Mak.San.TAŞ 16.895 725 543 (42.375) 323 Acıpayam Selüloz San. ve Tic. AŞ (2) (198) DOĞUSAN Boru San. ve Tic. AŞ (2) (1.207) (1.013) (1.176) İmalat toplamı (586.194) (717.777) (214.116) (247.220) (271.681) Enerji : T.Elektrik Tic. ve Taahhüt AŞ 372.131 1.123.540 (463.228) 859.122 573.859 EÜAŞ (Konsolide) 1.712.325 5.503.061 1.555.094 573.440 2.981.214 TEDAŞ (5) (894.037) (1.930.330) (178.680) (34.543) (4.373.150) T. Elektrik İletim AŞ (54.515) 469.852 311.183 1.090.538 1.037.169 Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Tic.AŞ (681) 1.642 2.350 2.843 1.106 Enerji toplamı 1.135.223 5.167.765 1.226.719 2.491.400 220.198 Ulaştırma - haberleşme : TDİ 20.720 (48.789) (28.022) (12.015) 12.647 BOTAŞ 4.257.572 202.544 (342.476) (606.244) (1.556.465) TCDD (Füzyon) (515.868) (866.337) (733.327) (877.508) (1.280.554) PTT 230.051 143.624 174.039 171.445 64.543 DHMİ 756.893 746.303 811.075 754.756 796.275 Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri 73.943 66.983 151.217 155.028 167.938 TÜRKSAT AŞ 88.042 78.482 162.202 185.130 200.751 Ulaştırma - haberleşme toplamı 4.911.353 322.810 194.708 (229.408) (1.594.865) KİT'lerin 2009-2013 yılları dönem sonuçları (Bin TL)

Genel Rapor • 2013 (Ek : 1/2) Kuruluşlar 2009 2010 2011 2012 2013 Ticaret : DMO 99.198 64.485 112.856 92.924 110.693 TMO 160.618 281.791 44.275 13.530 102.635 Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ (2)(8) 48.739 57.304 TP Petrol Dağıtım AŞ (3) (47.800) 52.244 5.183 Ticaret toplamı 259.816 346.276 158.070 216.002 218.511 Diğer hizmetler : Sümer Holding AŞ (1) (14.986) (26.411) tta Gayrimenkul AŞ (4) (316.987) (163.332) (116.809) Arıcak Turizm Tic. AŞ (2) (712) (1.050) (573) (591) (613) Bileşim Alternatif Dağ.Kan.ve Öd.Sis. AŞ (2) 2.901 6.009 2.284 1.615 3.571 Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ (2)(9) 343.620 605.363 343.973 488.913 1.230.195 FİNTEK-Finansal Teknoloji Hizm.AŞ (2)(7) 400 441 705 868 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (2)(7) (2.296) 26.769 12.005 29.211 TÜBİTAK Marmara Teknokent AŞ (2) 2.943 2.361 4.718 2.880 Vakıf İnş.Rest. ve Tic. AŞ (2) (1.546) (423) (324) 2.004 205 Diğer hizmetler toplamı 347.606 610.405 60.565 329.376 1.119.349 Mali kuruluşlar : T.H.T.Emlak Bankası AŞ (2.131) 35.242 687.129 31.360 94.140 T.C.Ziraat Bankası AŞ 4.416.735 4.469.360 2.779.504 3.504.725 4.378.523 İller Bankası AŞ 474.637 330.378 334.472 393.942 441.018 T. Halk Bankası AŞ 2.017.200 2.509.285 2.636.696 3.329.139 3.364.892 T.İhracat Kredi Bankası AŞ 342.488 256.221 230.256 221.191 245.927 T.Kalkınma Bankası AŞ 31.447 28.502 32.158 55.083 47.262 Mali kuruluşlar toplamı 7.280.376 7.628.988 6.700.215 7.535.440 8.571.762 Diğer mali kuruluşlar : (2) Halk Sigorta AŞ 5.793 5.495 (8.932) 16.265 52.839 Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 24.370 37.423 43.522 58.644 91.972 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ 11.201 13.860 12.988 12.513 11.538 Halk Finansal Kiralama AŞ 29.973 27.228 27.228 20.600 Halk Portföy Yönetimi AŞ (315) 122 583 1.642 Halk Faktoring AŞ (333) (333) 1.293 T.H. Kalkınma Menkul Değerler AŞ 173 (406) 538 201 296 Ziraat Finansal Kiralama AŞ 13.806 17.449 21.810 24.069 25.215 Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ (94) 62.062 66.626 89.288 164.902 Ziraat Sigorta AŞ (704) 17.825 54.146 58.582 69.982 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 2.252 2.369 1.936 811 237 Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ 12.000 11.037 14.422 9.157 9.998 Diğer mali kuruluşlar toplamı 98.455 167.114 234.073 297.008 450.514 (1) 2012 yılında diğer hizmetler sektöründe değerlendirilmiştir. (6) 2009 değeri konsolide. (7) 2013 yılı raporu hazırlanmamıştır. (3) 2011 yılında ilk kez denetime girmiştir. (8) 31.05.2013 tarihinde özelleştirildi. (4) 2009-2010 yıllarında imalat sektörü içinde değerlendirilmiştir. (9) 18.11.2013 itibarıyla halka arz edildi. (5) 2009-2012 değerleri konsolide. KİT'lerin 2009-2013 yılları dönem sonuçları (devam) (Bin TL) (2) 2009-2010 yıllarında diğer kuruluşlar içinde değerlendirilmiştir.

Sayıştay (Ek : 2) Kuruluşlar 2009 2010 2011 2012 2013 Tarım : Atatürk Orman Çiftliği 6.113 6.242 5.674 3.248 9.044 İmalat : Acıpayam Selüloz San. ve Tic. AŞ (1) 542 (286) DOĞUSAN Boru San. ve Tic. AŞ (1) 1.219 (1.264) İmalat toplamı 1.761 (1.550) Ulaştırma-haberleşme : TRT 46.749 304.570 133.979 179.450 113.136 Ticaret : Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ (1) (39.592) 30.583 Ekici Tütünleri Satış Piyasalarını Destek. İşleri (3) (55.351) (52.796) (8.815) 2.964 (651) Ticaret toplamı (94.943) (22.213) (8.815) 2.964 (651) Diğer hizmetler : Arıcak Turizm Tic. AŞ (1) (712) (1.050) Bileşim Alternatif Dağ.Kan.ve Öd.Sis. A.Ş.(1) 2.901 6.009 Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ (1) 343.620 605.363 FİNTEK-Finansal Teknoloji Hizm.AŞ (1) 400 441 Halk Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ (1) (2.296) İMKB. İst. Menkul Kıymetler Borsası (2) 123.873 48.668 51.537 İstanbul Altın Borsası (2) 1.417 (2.185) 5.087 Milli Piyango İdaresi 485.921 391.430 389.622 432.719 468.192 Olimpiyat Oyunları Haz.ve Düz.Kurulu 28.319 (7.494) 26.898 28.997 (51.643) Şeker Kurumu 1.116 623 (95) 2.268 1.378 TOKİ 2.305.026 3.517.984 2.434.377 3.332.045 2.807.786 TSE Sojuztest Metroloji ve Kalibrasyon Ltd.Şti. (246) TÜBİTAK Marmara Teknokent AŞ (1) 2.943 2.361 Vakıf İnş.Rest. ve Tic. AŞ (1) (1.546) (423) Merkezi Kayıt Kuruluşu AŞ (2) 18.266 3.293.032 4.559.431 2.925.692 3.796.029 3.225.713 Mali kuruluşlar : Halk Sigorta AŞ (Birlik Sigorta AŞ) (1) 5.793 5.495 Halk Hayat ve Emeklilik AŞ (Birlik Hayat AŞ) (1) 24.370 37.423 Halk Yatırım Menkul Değerler AŞ (1) 11.201 13.860 Kalkınma Menkul Değerler AŞ (1) 173 (406) T.Vakıflar Bankası TAO 1.542.174 1.462.774 1.575.181 1.885.361 1.982.914 Ziraat Finansal Kiralama AŞ (1) 13.806 14.536 Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ (1) (94) 62.062 Ziraat Sigorta AŞ (1) (704) 17.825 Ziraat Portföy Yönetimi AŞ (1) 2.252 2.369 Ziraat Yatırım Menkul Değerler AŞ (1) 12.000 11.037 Mali kuruluşlar toplamı 1.610.971 1.626.975 1.575.181 1.885.361 1.982.914 (2) 2012 yılında denetimden çıkmıştır. (3) 6456 sayılı Kanunla 18.04.2013 tarihi itbarıyla tta Gayrimenkul AŞ'ye devredilmiştir. Diğer kuruluşların 2009-2013 yılları dönem sonuçları (Bin TL) (1) 2011 yılından itibaren KİT'ler arasında değerlendirilmiştir.

Genel Rapor • 2013 Sayıştay KİT’lerin 2013 yılı varlıklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek : 3) Varlıklar Kod Tarım Sanayi Hizmetler KİT ara toplamı Kompanse KİT net toplamı Mali kuruluşlar KİT toplamıMadencilik İmalat Enerji Toplam Ulaştırma-haberleşme Ticaret Diğer hizmetler Toplam Bankalar Diğer mali kuruluşlar Ara toplam Kompanse Mali Kuruluşlar Toplamı Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam 1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu 1 121 121 148 148 453 453 237 237 839 839 174.842 174.842 149 149 23 23 175.014 175.014 176.011 176.011 176.011 176.011 2.562.944 2.562.944 18 18 2.562.962 2.562.962 2.562.962 2.562.962 2.738.973 2.738.973 Bankalardaki nakit 2 9.247 9.247 2.645.528 2.645.528 544.820 544.820 2.925.121 2.925.121 6.115.469 6.115.469 2.736.049 2.736.049 1.212.024 1.212.024 92.876 92.876 4.040.949 4.040.949 10.165.665 10.165.665 10.165.665 10.165.665 11.690.378 11.690.378 2.210.289 2.210.289 13.900.667 13.900.667 13.900.667 13.900.667 24.066.332 24.066.332 Kanuni karşılıklar kasası 3 40.663.936 40.663.936 40.663.936 40.663.936 40.663.936 40.663.936 40.663.936 40.663.936 Diğer 4 139 139 11 11 22.263 22.263 22.274 22.274 26.456 26.456 58.799 58.799 70 70 85.325 85.325 107.700 107.700 107.700 107.700 9.635 9.635 34.945 34.945 44.580 44.580 44.580 44.580 152.280 152.280 Hazır değerler toplamı 5 9.507 9.507 2.645.687 2.645.687 567.536 567.536 2.925.358 2.925.358 6.138.581 6.138.581 2.937.347 2.937.347 1.270.972 1.270.972 92.969 92.969 4.301.288 4.301.288 10.449.376 10.449.376 10.449.376 10.449.376 54.926.893 54.926.893 2.245.252 2.245.252 57.172.145 57.172.145 57.172.145 57.172.145 67.621.521 67.621.521 Kasa ve bankalar toplamı 6 9.507 9.507 2.645.687 2.645.687 567.536 567.536 2.925.358 2.925.358 6.138.581 6.138.581 2.937.347 2.937.347 1.270.972 1.270.972 92.969 92.969 4.301.288 4.301.288 10.449.376 10.449.376 10.449.376 10.449.376 54.926.893 54.926.893 2.245.252 2.245.252 57.172.145 57.172.145 57.172.145 57.172.145 67.621.521 67.621.521 Menkul kıymetler: Hisse senetleri 7 993 993 993 993 993 993 993 993 17.351 434.787 452.138 11.120 7.194 18.314 28.471 441.981 470.452 28.471 441.981 470.452 29.464 441.981 471.445 Tahvil, senet ve bonolar 8 273 273 28.050 28.050 28.050 28.050 11.640 11.640 109.326 109.326 120.966 120.966 149.289 149.289 149.289 149.289 53.419.084 38.663.046 92.082.130 608.355 29.196 637.551 54.027.439 38.692.242 92.719.681 54.027.439 38.692.242 92.719.681 54.176.728 38.692.242 92.868.970 Diğer 9 542 542 1.651.418 17 1.651.435 1.651.960 17 1.651.977 1.615 1.615 1.282 1.282 2.897 2.897 1.654.857 17 1.654.874 1.654.857 17 1.654.874 724.884 47.879 772.763 4.639 4.639 729.523 47.879 777.402 729.523 47.879 777.402 2.384.380 47.896 2.432.276 Menkul kıymetler toplamı 10 273 273 28.050 28.050 542 542 1.651.418 17 1.651.435 1.680.010 17 1.680.027 11.640 11.640 1.615 1.615 111.601 110.608 124.856 123.863 1.805.139 17 1.804.163 1.805.139 17 1.804.163 54.161.319 39.145.712 92.854.893 624.114 36.390 642.190 54.785.433 39.182.102 93.497.083 54.785.433 39.182.102 93.497.083 56.590.572 39.182.119 95.301.246 Alacaklar: Bankaların verdiği krediler 11 138.065.742 91.620.035 229.685.777 138.065.742 91.620.035 229.685.777 138.065.742 91.620.035 229.685.777 138.065.742 91.620.035 229.685.777 Ticari alacaklar: KİT’lerden 12 2.084 37 2.121 59.576 59.576 2.972 67 3.039 12.193.411 12.965 12.206.376 12.255.959 13.032 12.268.991 381.008 381.008 2.371 77 2.448 4.095 4.095 387.474 77 387.551 12.645.517 13.146 12.658.663 12.645.517 41 12.645.558 13.105 13.105 13.105 13.105 Resmi daireler 13 15 428 443 1.911.738 1.315 1.913.053 100.633 16 100.649 232.144 232.144 2.244.515 1.331 2.245.846 2.243.073 731 2.243.804 172.220 72 172.292 1.146 122 1.268 2.416.439 925 2.417.364 4.660.969 2.684 4.663.653 4.660.969 2.684 4.663.653 49 49 49 49 49 49 4.661.018 2.684 4.663.702 Bağlı ortaklıklar 14 196 196 196 196 272.006 272.006 272.006 272.006 272.202 272.202 272.202 272.202 272.202 272.202 İştiraklerden 15 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 338.244 Yurt dışından 16 155.068 100.181 255.249 28.771 28.771 6.915 6.915 190.754 100.181 290.935 810.948 810.948 21.348 21.348 832.296 832.296 1.023.050 100.181 1.123.231 1.023.050 100.181 1.123.231 1.023.050 100.181 1.123.231 Diğer 17 16.414 3.555 19.969 97.822 8.275 106.097 628.794 156.989 785.783 6.694.170 210 6.694.380 7.420.786 165.474 7.586.260 4.938.019 41.399 4.979.418 95.516 47.051 142.567 24.251 42.452 66.703 5.057.786 130.902 5.188.688 12.494.986 299.931 12.794.917 12.494.986 299.931 12.794.917 658.846 536.045 1.194.891 1.429.106 2.763.407 4.192.513 2.087.952 3.299.452 5.387.404 2.087.952 3.299.452 5.387.404 14.582.938 3.599.383 18.182.321 Ticari alacaklar toplamı 18 18.513 4.020 22.533 2.562.448 109.771 2.672.219 761.366 157.072 918.438 19.126.640 13.175 19.139.815 22.450.454 280.018 22.730.472 8.645.054 42.130 8.687.184 291.455 47.200 338.655 29.492 42.574 72.066 8.966.001 131.904 9.097.905 31.434.968 415.942 31.850.910 12.645.517 41 12.645.558 18.789.451 415.901 19.205.352 658.846 536.045 1.194.891 1.429.155 2.763.407 4.192.562 2.088.001 3.299.452 5.387.453 2.088.001 3.299.452 5.387.453 20.877.452 3.715.353 24.592.805 Diğer alacaklar: Hazineden 19 23.264 23.264 38.205 38.205 23.264 38.205 61.469 596.573 596.573 688.042 688.042 1.284.615 1.284.615 1.307.879 38.205 1.346.084 1.307.879 38.205 1.346.084 13.505 13.505 13.505 13.505 13.505 13.505 1.321.384 38.205 1.359.589 KİT’lerden 20 193 68 261 474 474 182.503 182.503 183.170 68 183.238 8 8 4.905 4.905 4.913 4.913 188.083 68 188.151 188.083 188.083 68 68 68 68 Resmi daireler 21 15.010 15.010 62.049 62.049 14.327 14.327 129.248 129.248 205.624 205.624 19.845 19.845 3.516 3.516 8 8 23.369 23.369 244.003 244.003 244.003 244.003 24.870 51.191 76.061 24.870 51.191 76.061 24.870 51.191 76.061 268.873 51.191 320.064 Bağlı ortaklıklar 22 3.074 1.223.540 1.226.614 1.055.457 1.055.457 1.058.531 1.223.540 2.282.071 9.575 128.198 137.773 9.575 128.198 137.773 1.068.106 1.351.738 2.419.844 282.615 282.615 785.491 1.351.738 2.137.229 785.491 1.351.738 2.137.229 İştiraklerden 23 1.934 1.934 36.722 670.959 707.681 36.722 670.959 707.681 75 75 24.480 24.480 75 24.480 24.555 38.731 695.439 734.170 38.731 695.439 734.170 889 889 889 889 889 889 38.731 696.328 735.059 Yurt dışından 24 6.331 29.102 35.433 14 14 6.345 29.102 35.447 679.505 679.505 679.505 679.505 685.850 29.102 714.952 685.850 29.102 714.952 685.850 29.102 714.952 Diğer 25 6.128 710 6.838 34.919 34.919 9.645 9.645 40.187 170.939 211.126 84.751 170.939 255.690 2.714.788 2.800 2.717.588 20.067 20.067 1.855 98 1.953 2.736.710 2.898 2.739.608 2.827.589 174.547 3.002.136 2.827.589 174.547 3.002.136 389.259 45.268 434.527 22.540 45.042 67.582 411.799 90.310 502.109 411.799 90.310 502.109 3.239.388 264.857 3.504.245 Diğer alacaklar toplamı 26 23.072 710 23.782 166.552 1.923.669 2.090.221 24.446 24.446 1.407.409 209.144 1.616.553 1.598.407 2.132.813 3.731.220 4.020.369 130.998 4.151.367 716.530 24.480 741.010 1.863 98 1.961 4.738.762 155.576 4.894.338 6.360.241 2.289.099 8.649.340 470.698 470.698 5.889.543 2.289.099 8.178.642 427.634 97.348 524.982 22.540 45.042 67.582 450.174 142.390 592.564 450.174 142.390 592.564 6.339.717 2.431.489 8.771.206 Alacaklar toplamı 27 41.585 4.730 46.315 2.729.000 2.033.440 4.762.440 785.812 157.072 942.884 20.534.049 222.319 20.756.368 24.048.861 2.412.831 26.461.692 12.665.423 173.128 12.838.551 1.007.985 71.680 1.079.665 31.355 42.672 74.027 13.704.763 287.480 13.992.243 37.795.209 2.705.041 40.500.250 13.116.215 41 13.116.256 24.678.994 2.705.000 27.383.994 139.152.222 92.253.428 231.405.650 1.451.695 2.808.449 4.260.144 140.603.917 95.061.877 235.665.794 140.603.917 95.061.877 235.665.794 165.282.911 97.766.877 263.049.788 Stoklar : İlk madde malzeme 28 44.491 44.491 738.246 738.246 649.376 649.376 821.448 821.448 2.209.070 2.209.070 443.164 443.164 322.334 322.334 37.539 37.539 803.037 803.037 3.056.598 3.056.598 3.056.598 3.056.598 43 43 43 43 43 43 3.056.641 3.056.641 Yarı mamuller 29 183.421 183.421 75.047 75.047 180.861 180.861 255.908 255.908 27.621 27.621 2.715 2.715 7.636 7.636 37.972 37.972 477.301 477.301 477.301 477.301 477.301 477.301 Mamuller 30 139.897 139.897 414.730 414.730 3.287.146 3.287.146 28.463 28.463 3.730.339 3.730.339 142 142 239.572 239.572 5.901 5.901 245.615 245.615 4.115.851 4.115.851 4.115.851 4.115.851 4.115.851 4.115.851 Ticari mallar 31 57.352 57.352 23.787 23.787 81.139 81.139 1.643.547 1.643.547 3.398.912 3.398.912 5.042.459 5.042.459 5.123.598 5.123.598 5.123.598 5.123.598 5.123.598 5.123.598 Diğer 32 35.271 35.271 1.241.166 1.241.166 135.168 135.168 117.573 117.573 1.493.907 1.493.907 91.784 91.784 115.619 115.619 9.005 9.005 216.408 216.408 1.745.586 1.745.586 1.745.586 1.745.586 22.906 22.906 22.906 22.906 22.906 22.906 1.768.492 1.768.492 Stoklar toplamı 33 403.080 403.080 2.526.541 2.526.541 4.276.338 4.276.338 967.484 967.484 7.770.363 7.770.363 2.206.258 2.206.258 4.079.152 4.079.152 60.081 60.081 6.345.491 6.345.491 14.518.934 14.518.934 14.518.934 14.518.934 22.949 22.949 22.949 22.949 22.949 22.949 14.541.883 14.541.883 Diğer paraya çevrilebilir değerler 34 123.598 123.598 120.077 11.888 131.965 138.568 50 138.618 2.200.183 2.200.183 2.458.828 11.938 2.470.766 2.747.659 2.747.659 153.592 153.592 18.560 617 19.177 2.919.811 617 2.920.428 5.502.237 12.555 5.514.792 5.502.237 12.555 5.514.792 547.568 334.067 881.635 109.239 5.521 114.760 656.807 339.588 996.395 656.807 339.588 996.395 6.159.044 352.143 6.511.187 Kısa sürede para.çevrilebilir değerler 35 568.536 568.536 5.403.668 5.403.668 5.201.260 5.201.260 25.353.134 25.353.134 35.958.062 35.958.062 17.630.980 17.630.980 5.242.344 5.242.344 221.597 221.597 23.094.921 23.094.921 59.621.519 59.621.519 13.116.215 13.116.215 46.505.304 46.505.304 193.884.058 193.884.058 2.185.048 2.185.048 196.069.106 196.069.106 196.069.106 196.069.106 242.574.410 242.574.410 Paraya çevrilebilir ve hazır değerler 36 578.043 4.730 582.773 8.049.355 2.045.328 10.094.683 5.768.796 157.122 5.925.918 28.278.492 222.336 28.500.828 42.096.643 2.424.786 44.521.429 20.568.327 173.128 20.741.455 6.513.316 71.680 6.584.996 314.566 43.289 357.855 27.396.209 288.097 27.684.306 70.070.895 2.717.613 72.788.508 13.116.215 41 13.116.256 56.954.680 2.717.572 59.672.252 248.810.951 131.733.207 380.544.158 4.430.300 2.850.360 7.280.660 253.241.251 134.583.567 387.824.818 253.241.251 134.583.567 387.824.818 310.195.931 137.301.139 447.497.070 Bağlı değerler: İştirakler 37 6.915 6.915 59.606 59.606 45.573 45.573 125.958 125.958 231.137 231.137 137.779 137.779 46.898 46.898 184.677 184.677 422.729 422.729 422.729 422.729 177.603 177.603 66.729 66.729 244.332 244.332 244.332 244.332 667.061 667.061 Bağlı ortaklıklar 38 13 13 13 13 2.183.729 2.183.729 2.188 2.188 2.185.917 2.185.917 2.185.930 2.185.930 1.038.662 1.038.662 1.147.268 1.147.268 3.485.569 3.485.569 3.485.569 3.485.569 890.662 890.662 2.594.907 2.594.907 3.742.175 3.742.175 Maddi duran varlıklar: 39 Maddi duran varlıklar edinme değeri 40 995.397 995.397 7.555.736 7.555.736 466 7.948.795 7.948.795 44.853.103 44.853.103 60.357.634 60.357.634 39.378.203 39.378.203 2.691.120 2.691.120 832.758 832.758 42.902.081 42.902.081 104.255.112 104.255.112 104.255.112 104.255.112 4.108.253 4.108.253 25.150 25.150 4.133.403 4.133.403 4.133.403 4.133.403 108.388.515 108.388.515 Birikmiş amortismanlar (-) 41 205.539 205.539 4.456.895 4.456.895 466 6.383.576 6.383.576 23.611.259 23.611.259 34.451.730 34.451.730 12.653.967 12.653.967 1.724.226 1.724.226 96.250 96.250 14.474.443 14.474.443 49.131.712 49.131.712 49.131.712 49.131.712 1.750.896 1.750.896 14.983 14.983 1.765.879 1.765.879 1.765.879 1.765.879 50.897.591 50.897.591 Maddi duran varlıklar (net) 42 789.858 789.858 3.098.841 3.098.841 1.565.219 1.565.219 21.241.844 21.241.844 25.905.904 25.905.904 26.724.236 26.724.236 966.894 966.894 736.508 736.508 28.427.638 28.427.638 55.123.400 55.123.400 55.123.400 55.123.400 2.357.357 2.357.357 10.167 10.167 2.367.524 2.367.524 2.367.524 2.367.524 57.490.924 57.490.924 Maddi olmayan duran varlıklar (net) 43 1.432 1.432 69.991 69.991 84.835 84.835 840.379 840.379 995.205 995.205 132.911 132.911 107.999 107.999 3.044 3.044 243.954 243.954 1.240.591 1.240.591 1.240.591 1.240.591 188.627 188.627 8.717 8.717 197.344 197.344 197.344 197.344 1.437.935 1.437.935 Özel tükenmeye tabi varlıklar (net) 6.092 6.092 725.148 725.148 120 120 171.418 171.418 896.686 896.686 902.778 902.778 902.778 902.778 158.445 158.445 158.445 158.445 158.445 158.445 1.061.223 1.061.223 Diğer bağlı değerler 44 250.836 250.836 101.318 101.318 2.148 2.148 1.255.209 1.255.209 1.358.675 1.358.675 715.562 715.562 23.823 23.823 60 60 739.445 739.445 2.348.956 2.348.956 2.348.956 2.348.956 275.650 275.650 16.267 16.267 291.917 291.917 291.917 291.917 2.640.873 2.640.873 Bağlı değerler toplamı 45 1.055.133 1.055.133 4.054.917 4.054.917 1.697.895 1.697.895 23.634.808 23.634.808 29.387.620 29.387.607 29.894.217 29.894.217 1.098.716 1.098.716 788.698 788.698 31.781.631 29.595.714 62.224.384 62.224.384 1.038.662 1.038.662 61.185.722 61.185.722 6.643.251 6.643.251 101.880 101.880 6.745.131 6.745.131 890.662 890.662 5.854.469 5.854.469 67.040.191 67.040.191 Varlıklar toplamı 46 578.043 1.059.863 1.637.906 8.049.355 6.100.245 14.149.600 5.768.796 1.855.017 7.623.813 28.278.492 23.857.144 52.135.636 42.096.643 31.812.406 73.909.049 20.568.327 30.067.345 50.635.672 6.513.316 1.170.396 7.683.712 314.566 831.987 1.146.553 27.396.209 32.069.728 59.465.937 70.070.895 64.941.997 135.012.892 13.116.215 1.038.703 14.154.918 56.954.680 63.903.294 120.857.974 248.810.951 138.376.458 387.187.409 4.430.300 2.952.240 7.382.540 253.241.251 141.328.698 394.569.949 890.662 890.662 253.241.251 140.438.036 393.679.287 310.195.931 204.341.330 514.537.261 Not : İşletmeci kitlerin 13.116.256 bin TL’si KİT’lerden ve bağlı ortaklıklardan alacaklar, 1.038.662 bin TL’si bağlı ortaklıklardaki sermaye hesabı olmak üzere toplam 14.154.918 bin TL tutarındaki aktif değerleri ile mali kuruluşların 890.662 bin TL tutarındaki bağlı ortaklıklar sermaye payları, pasif hesaplar içinde yer alan KİT’lere borçlar, bağlı ortaklıklara borçlar ve ödenmiş sermaye hesaplarına mahsup edilmiştir.

Genel Rapor • 2013 Sayıştay KİT’lerin 2013 yılı kaynaklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek : 4) Kaynaklar Kod Tarım Sanayi Hizmetler KİT ara toplamı Kompanse KİT net toplamı Mali kuruluşlar KİT toplamıMadencilik İmalat Enerji Toplam Ulaştırma-haberleşme Ticaret Diğer Hizmetler Toplam Bankalar Diğer Mali Kuruluşlar Ara Toplam Kompanse Mali Kuruluşlar Toplamı Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam 1-Yabancı kaynaklar: Mevduat: Tasarruf mevduatı 1 91.024.125 964.877 91.989.002 91.024.125 964.877 91.989.002 91.024.125 964.877 91.989.002 91.024.125 964.877 91.989.002 Diğer mevduat 2 141.866.473 8.635.868 150.502.341 141.866.473 8.635.868 150.502.341 141.866.473 8.635.868 150.502.341 141.866.473 8.635.868 150.502.341 Mevduat toplamı 3 232.890.598 9.600.745 242.491.343 232.890.598 9.600.745 242.491.343 232.890.598 9.600.745 242.491.343 232.890.598 9.600.745 242.491.343 Mali borçlar: Hazine kredisi 4 130.817 734.113 864.930 130.817 734.113 864.930 27.901 880.960 908.861 27.901 880.960 908.861 158.718 1.615.073 1.773.791 158.718 1.615.073 1.773.791 997.141 997.141 997.141 997.141 997.141 997.141 158.718 2.612.214 2.770.932 Hazine aracı.sağ.dış.kredi 5 359.562 784.126 1.143.688 359.562 784.126 1.143.688 365.823 514.413 880.236 365.823 514.413 880.236 725.385 1.298.539 2.023.924 725.385 1.298.539 2.023.924 843.731 843.731 843.731 843.731 843.731 843.731 725.385 2.142.270 2.867.655 Banka kredileri 6 207.000 207.000 1.044.213 1.044.213 1.158 915.768 916.926 1.045.371 915.768 1.961.139 955.996 955.996 721.316 80.036 801.352 1.829 17.989 19.818 723.145 1.054.021 1.777.166 1.975.516 1.969.789 3.945.305 1.975.516 1.969.789 3.945.305 30.447.060 10.861.205 41.308.265 1.741.275 1.619.639 3.360.914 32.188.335 12.480.844 44.669.179 32.188.335 12.480.844 44.669.179 34.163.851 14.450.633 48.614.484 Diğer krediler 7 274 532 806 274 532 806 274 532 806 98 500.854 500.952 98 500.854 500.952 98 500.854 500.952 372 501.386 501.758 Çıkarılmış menkul kıymet taksit ve faizleri 8 1.083.508 8.322.891 9.406.399 100.158 75.847 176.005 1.183.666 8.398.738 9.582.404 1.183.666 8.398.738 9.582.404 1.183.666 8.398.738 9.582.404 Diğer 9 70.416 121.569 191.985 3.745 1.158.370 1.162.115 74.161 1.279.939 1.354.100 40 40 3.557 271 3.828 3.597 271 3.868 77.758 1.280.210 1.357.968 77.758 1.280.210 1.357.968 25.436.313 29.529 25.465.842 9.640 9.640 25.445.953 29.529 25.475.482 25.445.953 29.529 25.475.482 25.523.711 1.309.739 26.833.450 Mali borçlar toplamı 10 207.274 532 207.806 1.114.629 121.569 1.236.198 495.282 3.592.377 4.087.659 1.609.911 3.713.946 5.323.857 365.863 1.470.409 1.836.272 749.217 960.996 1.710.213 5.386 18.260 23.646 1.120.466 2.449.665 3.570.131 2.937.651 6.164.143 9.101.794 2.937.651 6.164.143 9.101.794 56.966.979 21.555.351 78.522.330 1.851.073 1.695.486 3.546.559 58.818.052 23.250.837 82.068.889 58.818.052 23.250.837 82.068.889 61.755.703 29.414.980 91.170.683 Ticari borçlar: KİT’lere 11 2.281 2.281 25.502 25.502 186.445 186.445 13.375.600 41 13.375.641 13.587.547 41 13.587.588 36.393 36.393 307 307 36.700 36.700 13.626.528 41 13.626.569 12.645.517 41 12.645.558 981.011 981.011 981.011 981.011 Resmi dairelere 12 147 147 1.989 1.989 22.026 83 22.109 35.808 126.658 162.466 59.823 126.741 186.564 177.549 177.549 7 7 177.556 177.556 237.526 126.741 364.267 237.526 126.741 364.267 237.526 126.741 364.267 Bağlı ortaklıklara 13 394.494 394.494 394.494 394.494 1.062 1.062 1.062 1.062 395.556 395.556 395.556 395.556 395.556 395.556 İştiraklere 14 28.282 28.282 423 423 28.705 28.705 28.705 28.705 28.705 28.705 930 930 930 930 930 930 29.635 29.635 Yurt dışına 15 114.473 114.473 5.633 5.633 1.972 1.972 122.078 122.078 2.424.674 2.424.674 2.424.674 2.424.674 2.546.752 2.546.752 2.546.752 2.546.752 2.546.752 2.546.752 Diğer 16 65.983 37 66.020 345.735 5.458 351.193 1.286.521 104.803 1.391.324 1.133.180 26.450 1.159.630 2.765.436 136.711 2.902.147 2.466.569 28.546 2.495.115 736.965 736.965 7.142 7.142 3.210.676 28.546 3.239.222 6.042.095 165.294 6.207.389 6.042.095 165.294 6.207.389 6.959.674 939.909 7.899.583 427.014 1.464.931 1.891.945 7.386.688 2.404.840 9.791.528 7.386.688 2.404.840 9.791.528 13.428.783 2.570.134 15.998.917 Ticari borçlar toplamı 17 68.411 37 68.448 515.981 5.458 521.439 1.500.625 104.886 1.605.511 14.546.983 547.643 15.094.626 16.563.589 657.987 17.221.576 5.105.185 29.608 5.134.793 737.279 737.279 7.142 7.142 5.849.606 29.608 5.879.214 22.481.606 687.632 23.169.238 12.645.517 41 12.645.558 9.836.089 687.591 10.523.680 6.959.674 939.909 7.899.583 427.944 1.464.931 1.892.875 7.387.618 2.404.840 9.792.458 7.387.618 2.404.840 9.792.458 17.223.707 3.092.431 20.316.138 Diğer borçlar: KİT’lere 18 6.823 6.823 1.415 1.415 521.181 521.181 529.419 529.419 1.156 1.156 7.077 7.077 11 11 8.244 8.244 537.663 537.663 188.083 188.083 349.580 349.580 349.580 349.580 Resmi dairelere 19 34 34 26.570 26.570 5.157 5.157 8.672 8.672 40.399 40.399 2.497.295 2.497.295 2.497.295 2.497.295 2.537.728 2.537.728 2.537.728 2.537.728 1.446 2.528 3.974 755 755 2.201 2.528 4.729 2.201 2.528 4.729 2.539.929 2.528 2.542.457 Sosyal güvenlik kuruluşlarına 20 255.574 255.574 52 52 17.376 17.376 273.002 273.002 273.002 273.002 273.002 273.002 17.356 17.356 590 590 17.946 17.946 17.946 17.946 290.948 290.948 Bağlı ortaklıklara 21 226.523 226.523 226.523 226.523 56.092 56.092 56.092 56.092 282.615 282.615 282.615 282.615 İştiraklere 22 485 485 76 76 60.836 60.836 61.397 61.397 22 22 22 22 61.419 61.419 61.419 61.419 61.419 61.419 Yurt dışına 23 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 30.041 Diğer 24 1.553 1.553 67.260 52.508 119.768 45.938 7.645 53.583 333.558 333.558 446.756 60.153 506.909 2.933.122 2.933.122 41.932 41.932 4.414 4.414 2.979.468 2.979.468 3.427.777 60.153 3.487.930 3.427.777 60.153 3.487.930 321.837 15.710 337.547 59.741 608 60.349 381.578 16.318 397.896 381.578 16.318 397.896 3.809.355 76.471 3.885.826 Diğer borçlar toplamı 25 1.587 1.587 386.753 52.508 439.261 52.638 7.645 60.283 1.168.146 1.168.146 1.607.537 60.153 1.667.690 5.487.687 5.487.687 49.009 49.009 4.425 4.425 5.541.121 5.541.121 7.150.245 60.153 7.210.398 470.698 470.698 6.679.547 60.153 6.739.700 340.639 18.238 358.877 61.086 608 61.694 401.725 18.846 420.571 401.725 18.846 420.571 7.081.272 78.999 7.160.271 Diğer yabancı kaynaklar: İç sigorta fonları 26 75.593 75.593 46.646 46.646 903.504 903.504 1.025.743 1.025.743 290.966 290.966 969.890 969.890 91.429 91.429 1.352.285 1.352.285 2.378.028 2.378.028 2.378.028 2.378.028 291 291 291 291 291 291 291 2.378.028 2.378.319 Kıdem taz.karşılıkları 27 48.194 386.163 434.357 1.233 16.026 17.259 13.668 439.116 452.784 63.095 841.305 904.400 7.604 145.723 153.327 1.690 1.690 9.195 9.195 7.604 156.608 164.212 70.699 997.913 1.068.612 70.699 997.913 1.068.612 24.454 1.098.911 1.123.365 6.216 6.216 24.454 1.105.127 1.129.581 24.454 1.105.127 1.129.581 95.153 2.103.040 2.198.193 Dönem kârı.Haz.ödenecek kâr payı 28 1.837.325 1.837.325 67.956 67.956 1.619.188 1.619.188 3.524.469 3.524.469 722.460 722.460 114.268 114.268 836.728 836.728 4.361.197 4.361.197 4.361.197 4.361.197 281.100 281.100 281.100 281.100 281.100 281.100 4.642.297 4.642.297 Dönem kârı diğ.ort.öden.kâr payı 29 323.788 323.788 323.788 323.788 3.007 3.007 3.007 3.007 326.795 326.795 326.795 326.795 296.930 296.930 142.679 142.679 439.609 439.609 439.609 439.609 766.404 766.404 Dönem kârı öd.ver.ve yas.yük. 30 24.572 24.572 2.178 2.178 169.362 169.362 196.112 196.112 79.030 79.030 43.276 43.276 801 801 123.107 123.107 319.219 319.219 319.219 319.219 269.494 269.494 23.624 23.624 293.118 293.118 293.118 293.118 612.337 612.337 Ödenecek diğer vergiler 31 246.659 51.962 298.621 30.378 30.378 329.187 329.187 606.224 51.962 658.186 407.510 407.510 27.169 27.169 2.279 2.279 436.958 436.958 1.043.182 51.962 1.095.144 1.043.182 51.962 1.095.144 500.842 500.842 11.462 11.462 512.304 512.304 512.304 512.304 1.555.486 51.962 1.607.448 Diğer 32 190.341 190.341 208.231 208.231 217.395 26.101 243.496 2.852.973 93.508 2.946.481 3.278.599 119.609 3.398.208 1.200.288 743.369 1.943.657 198.994 198.994 92.858 125.961 218.819 1.492.140 869.330 2.361.470 4.961.080 988.939 5.950.019 4.961.080 988.939 5.950.019 3.798.277 3.902.021 7.700.298 461.545 11.781 473.326 4.259.822 3.913.802 8.173.624 4.259.822 3.913.802 8.173.624 9.220.902 4.902.741 14.123.643 Diğer yabancı kaynak toplamı 33 190.341 190.341 2.364.981 513.718 2.878.699 319.140 88.773 407.913 5.308.166 1.436.128 6.744.294 7.992.287 2.038.619 10.030.906 2.416.892 1.180.058 3.596.950 383.707 971.580 1.355.287 98.945 226.585 325.530 2.899.544 2.378.223 5.277.767 11.082.172 4.416.842 15.499.014 11.082.172 4.416.842 15.499.014 5.171.097 5.000.932 10.172.029 639.601 17.997 657.598 5.810.698 5.018.929 10.829.627 5.810.698 5.018.929 10.829.627 16.892.870 9.435.771 26.328.641 Negatif konsolidasyon şerefiyesi 34 Yabancı kaynaklar toplamı 35 467.613 569 468.182 3.267.715 571.684 3.839.399 2.987.032 322.873 3.309.905 21.518.577 5.576.148 27.094.725 27.773.324 6.470.705 34.244.029 13.375.627 2.680.075 16.055.702 1.919.212 1.932.576 3.851.788 115.898 244.845 360.743 15.410.737 4.857.496 20.268.233 43.651.674 11.328.770 54.980.444 13.116.215 41 13.116.256 30.535.459 11.328.729 41.864.188 302.328.987 37.115.175 339.444.162 2.979.704 3.179.022 6.158.726 305.308.691 40.294.197 345.602.888 305.308.691 40.294.197 345.602.888 335.844.150 51.622.926 387.467.076 Öz kaynaklar: Esas sermaye 36 1.300.000 1.300.000 11.470.000 11.470.000 5.192.997 5.192.997 22.180.000 22.180.000 38.842.997 38.842.997 36.967.236 36.967.236 2.500.582 2.500.582 8.484.968 8.484.968 47.952.786 47.952.786 88.095.783 88.095.783 1.038.662 1.038.662 87.057.121 87.057.121 15.860.000 15.860.000 895.662 895.662 16.755.662 16.755.662 890.662 890.662 15.865.000 15.865.000 102.922.121 102.922.121 Ödenmemiş sermaye (-) 37 (17.253) (17.253) (2.838.829) (2.838.829) (201.671) (201.671) (67.404) (67.404) (3.107.904) (3.107.904) (1.080.834) (1.080.834) (47.636) (47.636) (1.554.870) (1.554.870) (2.683.340) (2.683.340) (5.808.497) (5.808.497) (5.808.497) (5.808.497) (472.685) (472.685) (472.685) (472.685) (472.685) (472.685) (6.281.182) (6.281.182) Ödenmiş sermaye 38 1.282.747 1.282.747 8.631.171 8.631.171 4.991.326 4.991.326 22.112.596 22.112.596 35.735.093 35.735.093 35.886.402 35.886.402 2.452.946 2.452.946 6.930.098 6.930.098 45.269.446 45.269.446 82.287.286 82.287.286 1.038.662 1.038.662 81.248.624 81.248.624 15.387.315 15.387.315 895.662 895.662 16.282.977 16.282.977 890.662 890.662 15.392.315 15.392.315 96.640.939 96.640.939 Sermaye düzeltmesi olumlu farkları 39 18.334 18.334 5.910.388 5.910.388 5.928.722 5.928.722 59.197 59.197 454.504 454.504 8.463 8.463 522.164 522.164 6.450.886 6.450.886 6.450.886 6.450.886 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 3.197.010 9.647.896 9.647.896 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) 40 (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) (18.991) Tahsis serm.olmayan kuruluş.fon veya k. 41 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 51.574 Sermaye yedekleri 42 15.672 15.672 600.211 600.211 1.364.745 1.364.745 1.980.628 1.980.628 31.023 31.023 57.932 57.932 88.955 88.955 2.069.583 2.069.583 2.069.583 2.069.583 2.803.508 2.803.508 416 416 2.803.924 2.803.924 2.803.924 2.803.924 4.873.507 4.873.507 Kâr yedekleri 43 15.711 15.711 5.183.646 5.183.646 514.494 514.494 4.718.258 4.718.258 10.416.398 10.416.398 8.294.616 8.294.616 836.378 836.378 582.628 582.628 9.713.622 9.713.622 20.145.731 20.145.731 20.145.731 20.145.731 22.323.861 22.323.861 117.710 117.710 22.441.571 22.441.571 22.441.571 22.441.571 42.587.302 42.587.302 Geçmiş yıllar kârları 44 1.412.141 1.412.141 30.899 30.899 4.700.126 4.700.126 6.143.166 6.143.166 448.495 448.495 52.244 52.244 1.618 1.618 502.357 502.357 6.645.523 6.645.523 6.645.523 6.645.523 159.798 159.798 10.479 10.479 170.277 170.277 170.277 170.277 6.815.800 6.815.800 Geçmiş yıllar zararı (-) 45 (160.788) (160.788) (5.265.553) (5.265.553) (1.475.265) (1.475.265) (8.667.538) (8.667.538) (15.408.356) (15.408.356) (10.688.552) (10.688.552) (76.689) (76.689) (6.660.699) (6.660.699) (17.425.940) (17.425.940) (32.995.084) (32.995.084) (32.995.084) (32.995.084) (2.227.309) (2.227.309) (655) (655) (2.227.964) (2.227.964) (2.227.964) (2.227.964) (35.223.048) (35.223.048) Dönem kârının öz kay.kal. kısmı (+) 46/a 32.054 32.054 891.782 891.782 50.245 50.245 1.621.532 1.621.532 2.563.559 2.563.559 1.829.343 1.829.343 60.967 60.967 28.594 28.594 1.918.904 1.918.904 4.514.517 4.514.517 4.514.517 4.514.517 6.099.064 6.099.064 200.202 200.202 6.299.266 6.299.266 6.299.266 6.299.266 10.813.783 10.813.783 Dönem net zararı (-) 46/b (558.658) (558.658) (416.336) (416.336) (4.373.150) (4.373.150) (5.348.144) (5.348.144) (1.280.554) (1.280.554) (130.091) (130.091) (1.410.645) (1.410.645) (6.758.789) (6.758.789) (6.758.789) (6.758.789) (6.758.789) (6.758.789) Öz kaynak toplamı 47 1.169.724 1.169.724 10.310.201 10.310.201 4.313.908 4.313.908 27.386.957 27.386.957 42.011.066 42.011.066 34.579.970 34.579.970 3.831.924 3.831.924 799.552 799.552 39.211.446 39.211.446 82.392.236 82.392.236 1.038.662 1.038.662 81.353.574 81.353.574 47.743.247 47.743.247 1.223.814 1.223.814 48.967.061 48.967.061 890.662 890.662 48.076.399 48.076.399 129.429.973 129.429.973 Yaban. kaynak.sirayet eden zarar (-) 48 180.366 2.165.680 2.346.046 180.366 2.165.680 2.346.046 13.742 13.742 13.742 13.742 180.366 2.179.422 2.359.788 180.366 2.179.422 2.359.788 180.366 2.179.422 2.359.788 Azınlık payları 49 Azınlık paylarına sirayet eden zarar(-) 50 Kaynaklar toplamı 51 467.613 1.170.293 1.637.906 3.267.715 10.881.885 14.149.600 2.987.032 4.636.781 7.623.813 21.338.211 30.797.425 52.135.636 27.592.958 46.316.091 73.909.049 13.375.627 37.260.045 50.635.672 1.919.212 5.764.500 7.683.712 115.898 1.030.655 1.146.553 15.410.737 44.055.200 59.465.937 43.471.308 91.541.584 135.012.892 13.116.215 1.038.703 14.154.918 30.355.093 90.502.881 120.857.974 302.328.987 84.858.422 387.187.409 2.979.704 4.402.836 7.382.540 305.308.691 89.261.258 394.569.949 890.662 890.662 305.308.691 88.370.596 393.679.287 335.663.784 178.873.477 514.537.261 Not : İşletmeci kitlerin 13.116.256 bin TL’si KİT’lerden ve bağlı ortaklıklardan alacaklar, 1.038.662 bin TL’si bağlı ortaklıklardaki sermaye hesabı olmak üzere toplam 14.154.918 bin TL tutarındaki aktif değerleri ile mali kuruluşların 890.662 bin TL tutarındaki bağlı ortaklıklar sermaye payları, pasif hesaplar içinde yer alan KİT’lere borçlar, bağlı ortaklıklara borçlar ve ödenmiş sermaye hesaplarına mahsup edilmiştir.

Sayıştay Diğer kuruluşların 2013 yılı varlıklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek:5) Varlıklar Kod Tarım Hizmetler Ara toplam Mali kuruluşlar Diğer kuruluşlar toplamı Ulaştırma-haberleşme Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam Dönen Duran Toplam 1-Hazır ve paraya çevrilebilir değerler: Kasa ve bankalar: Kasa mevcudu 1 123 123 90 90 213 213 213 213 1.149.351 1.149.351 1.149.564 1.149.564 Bankalardaki nakit 2 13.121 13.121 549.675 549.675 1.945.839 1.945.839 2.495.514 2.495.514 2.508.635 2.508.635 5.170.281 5.170.281 7.678.916 7.678.916 Kanuni karşılıklar kasası 3 14.542.489 14.542.489 14.542.489 14.542.489 Diğer 4 566 566 60 60 62.549 62.549 62.609 62.609 63.175 63.175 25.495 25.495 88.670 88.670 Hazır değerler toplamı 5 13.687 13.687 549.858 549.858 2.008.478 2.008.478 2.558.336 2.558.336 2.572.023 2.572.023 20.887.616 20.887.616 23.459.639 23.459.639 Kasa ve bankalar toplamı 6 13.687 13.687 549.858 549.858 2.008.478 2.008.478 2.558.336 2.558.336 2.572.023 2.572.023 20.887.616 20.887.616 23.459.639 23.459.639 Menkul kıymetler: Hisse senetleri 7 10.765 10.765 10.765 10.765 Tahvil, senet ve bonolar 8 5.040.368 16.559.283 21.599.651 5.040.368 16.559.283 21.599.651 Diğer 9 3.233 3.233 3.233 3.233 277.773 239.503 517.276 281.006 239.503 520.509 Menkul kıymetler toplamı 10 3.233 3.233 3.233 3.233 5.318.141 16.809.551 22.127.692 5.321.374 16.809.551 22.130.925 Alacaklar: Bankaların verdiği krediler 11 27.175.775 59.553.011 86.728.786 27.175.775 59.553.011 86.728.786 Ticari alacaklar: KİT’lerden 12 71 71 20.341 2 20.343 20.341 2 20.343 20.412 2 20.414 20.412 2 20.414 Resmi daireler 13 275 275 3.179 3.179 26 26 3.179 26 3.205 3.454 26 3.480 3.454 26 3.480 Bağlı ortaklıklar 14 İştiraklerden 15 Yurt dışından 16 491 491 2.505 2.505 2.996 2.996 2.996 2.996 2.996 2.996 Diğer 17 16.112 16.112 33.275 1.287 34.562 6.129.341 18.835.487 24.964.828 6.162.616 18.836.774 24.999.390 6.178.728 18.836.774 25.015.502 1.578.168 91.602 1.669.770 7.756.896 18.928.376 26.685.272 Ticari alacaklar toplamı 18 16.458 16.458 36.945 1.287 38.232 6.152.187 18.835.515 24.987.702 6.189.132 18.836.802 25.025.934 6.205.590 18.836.802 25.042.392 1.578.168 91.602 1.669.770 7.783.758 18.928.404 26.712.162 Diğer alacaklar: Hazineden 19 KİT’lerden 20 4.798 4.798 4.798 4.798 4.798 4.798 4.798 4.798 Resmi daireler 21 14 14 1.411 1.411 38.914 38.914 38.914 1.411 40.325 38.928 1.411 40.339 1.501 1.501 40.429 1.411 41.840 Bağlı ortaklıklar 22 İştiraklerden 23 Yurt dışından 24 333.890 Diğer 25 5.536 5.536 16.497 16.497 323.607 22.217 345.824 340.104 22.217 362.321 345.640 22.217 367.857 345.640 22.217 367.857 Diğer alacaklar toplamı 26 5.550 5.550 21.295 1.411 22.706 362.521 22.217 384.738 383.816 23.628 407.444 389.366 23.628 412.994 335.391 1.501 724.757 23.628 414.495 Alacaklar toplamı 27 22.008 22.008 58.240 2.698 60.938 6.514.708 18.857.732 25.372.440 6.572.948 18.860.430 25.433.378 6.594.956 18.860.430 25.455.386 29.089.334 59.644.613 88.733.947 35.684.290 78.505.043 114.189.333 Stoklar : İlk madde malzeme 28 11.525 11.525 14.437 14.437 2.023 2.023 16.460 16.460 27.985 27.985 27.985 27.985 Yarı mamuller 29 1.044 1.044 1.044 1.044 1.044 1.044 Mamuller 30 8.076 8.076 185 185 294.002 294.002 294.187 294.187 302.263 302.263 302.263 302.263 Ticari mallar 31 52 52 1.001 1.001 6.907.494 6.907.494 6.908.495 6.908.495 6.908.547 6.908.547 6.908.547 6.908.547 Diğer 32 0 0 50.779 50.779 2.164 2.164 52.943 52.943 52.943 52.943 5.194 5.194 58.137 58.137 Stoklar toplamı 33 20.697 20.697 66.402 66.402 7.205.683 7.205.683 7.272.085 7.272.085 7.292.782 7.292.782 5.194 5.194 7.297.976 7.297.976 Diğer paraya çevrilebilir değerler 34 12 12 285.182 285.182 10.307.776 251.475 10.559.251 10.592.958 251.475 10.844.433 10.592.970 251.475 10.844.445 51.606 51.606 10.592.970 303.081 10.896.051 Kısa sürede para.çevrilebilir değerler 35 45.950 45.950 409.824 409.824 24.028.167 24.028.167 24.437.991 24.437.991 24.483.941 24.483.941 34.412.669 34.412.669 58.896.610 58.896.610 Paraya çevrilebilir ve hazır değerler 36 59.637 59.637 959.682 2.698 962.380 26.036.645 19.109.207 45.145.852 26.996.327 19.111.905 46.108.232 27.055.964 19.111.905 46.167.869 55.300.285 76.505.770 131.806.055 82.356.249 95.617.675 177.973.924 Bağlı değerler: İştirakler 37 102 102 11.376 11.376 1.932.892 1.932.892 1.944.268 1.944.268 1.944.370 1.944.370 245.523 245.523 2.189.893 2.189.893 Bağlı ortaklıklar 38 1.365.470 1.365.470 1.365.470 1.365.470 Maddi duran varlıklar: 39 Maddi duran varlıklar edinme değeri 40 56.275 56.275 803.456 803.456 414.272 414.272 1.217.728 1.217.728 1.274.003 1.274.003 2.146.292 2.146.292 3.420.295 3.420.295 Birikmiş amortismanlar (-) 41 31.797 31.797 428.426 428.426 93.034 93.034 521.460 521.460 553.257 553.257 922.757 922.757 1.476.014 1.476.014 Maddi duran varlıklar (net) 42 24.478 24.478 375.030 375.030 321.238 321.238 696.268 696.268 720.746 720.746 1.223.535 1.223.535 1.944.281 1.944.281 Maddi olmayan duran varlıklar (net) 43 758 758 743 743 1.501 1.501 1.501 1.501 108.608 108.608 110.109 110.109 Özel tükenmeye tabi varlıklar (net) Diğer bağlı değerler 44 653.668 653.668 16 16 653.684 653.684 653.684 653.684 653.684 653.684 Bağlı değerler toplamı 45 24.580 24.580 1.040.832 1.040.832 2.254.889 2.254.889 3.295.721 3.295.721 3.320.301 3.320.301 2.943.136 2.943.136 6.263.437 6.263.437 Varlıklar toplamı 46 59.637 24.580 84.217 959.682 1.043.530 2.003.212 26.036.645 21.364.096 47.400.741 26.996.327 22.407.626 49.403.953 27.055.964 22.432.206 49.488.170 55.300.285 79.448.906 134.749.191 82.356.249 101.881.112 184.237.361

Genel Rapor • 2013 Diğer Kuruluşların 2013 yılı kaynaklarının ayrıntısı (Bin TL) (Ek:6) Kaynaklar Kod Tarım Hizmetler Ara toplam Mali kuruluşlar Diğer kuruluşlar toplamı Ulaştırma-haberleşme Diğer hizmetler Hizmetler toplamı Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam Kısa süreli Uzun süreli Toplam 1-Yabancı kaynaklar: Mevduat: Tasarruf mevduatı 1 20.798.170 4.451 20.802.621 20.798.170 20.802.621 Diğer mevduat 2 60.694.383 35.810 60.730.193 60.694.383 35.810 60.730.193 Mevduat toplamı 3 81.492.553 40.261 81.532.814 81.492.553 40.261 81.532.814 Mali borçlar: Hazine kredisi 4 4.718 581 5.299 4.718 581 5.299 4.718 581 5.299 4.718 581 5.299 Hazine aracı.sağ.dış.kredi 5 27.365 22.466 49.831 27.365 22.466 49.831 Banka kredileri 6 7.106.783 3.157.938 10.264.721 7.106.783 3.157.938 10.264.721 Diğer krediler 7 1.090.260 1.090.260 1.090.260 1.090.260 Çıkarılmış menkul kıymet taksit ve faizleri 8 1.273.506 1.273.506 1.273.506 1.273.506 1.273.506 1.273.506 3.609.097 5.249.871 8.858.968 3.609.097 6.523.377 10.132.474 Diğer 9 303.641 303.641 303.641 303.641 303.641 303.641 13.807.394 870.465 14.677.859 14.111.035 870.465 14.981.500 Mali borçlar toplamı 10 308.359 1.274.087 1.582.446 308.359 1.274.087 1.582.446 308.359 1.274.087 1.582.446 24.550.639 10.391.000 34.941.639 24.858.998 11.665.087 36.524.085 Ticari borçlar: KİT’lere 11 596 596 68 68 68 68 664 664 664 664 Resmi dairelere 12 3 3 295 295 298 298 298 298 298 298 Bağlı ortaklıklara 13 İştiraklere 14 Yurt dışına 15 8.314 8.314 8.314 8.314 8.314 8.314 8.314 8.314 Diğer 16 5.335 5.335 28.180 28.180 10.051.775 11.352.995 21.404.770 10.079.955 11.352.995 21.432.950 10.085.290 11.352.995 21.438.285 3.184.528 205.637 3.390.165 13.269.818 11.558.632 24.828.450 Ticari borçlar toplamı 17 5.931 5.931 36.497 36.497 10.052.138 11.352.995 21.405.133 10.088.635 11.352.995 21.441.630 10.094.566 11.352.995 21.447.561 3.184.528 205.637 3.390.165 13.279.094 11.558.632 24.837.726 Diğer borçlar: KİT’lere 18 Resmi dairelere 19 976 976 10.550 10.550 11.526 11.526 11.526 11.526 24.134 24.134 35.660 35.660 Sosyal güvenlik kuruluşlarına 20 1.736 1.736 1.736 1.736 Bağlı ortaklıklara 21 İştiraklere 22 Yurt dışına 23 9 9 9 9 9 9 9 9 Diğer 24 454 454 1.189 1.189 45.251 45.251 46.440 46.440 46.894 46.894 11.862 11.862 58.756 58.756 Diğer borçlar toplamı 25 454 454 2.165 2.165 55.810 55.810 57.975 57.975 58.429 58.429 37.732 37.732 96.161 96.161 Diğer yabancı kaynaklar: İç sigorta fonları 26 2.692 2.692 43.423 43.423 27.153 27.153 70.576 70.576 73.268 73.268 73.268 73.268 Kıdem taz.karşılıkları 27 276.371 276.371 276.371 276.371 Dönem kârı.Haz.ödenecek kâr payı 28 184.980 184.980 184.980 184.980 184.980 184.980 Dönem kârı diğ.ort.öden.kâr payı 29 100.000 100.000 100.000 100.000 Dönem kârı öd.ver.ve yas.yük. 30 767 767 767 767 59.926 59.926 60.693 60.693 Ödenecek diğer vergiler 31 1.013 136.682 136.682 136.682 136.682 137.695 136.682 156.310 156.310 294.005 292.992 Diğer 32 1.818 1.818 16.725 15 16.740 278.650 29.704 308.354 295.375 29.719 325.094 297.193 29.719 326.912 1.737.913 1.737.913 297.193 1.767.632 2.064.825 Diğer yabancı kaynak toplamı 33 3.598 2.692 6.290 16.725 43.438 60.163 600.312 56.857 657.169 617.037 100.295 717.332 620.635 102.987 723.622 316.236 2.014.284 2.330.520 936.871 2.117.271 3.054.142 Negatif konsolidasyon şerefiyesi 34 Yabancı kaynaklar toplamı 35 9.983 2.692 12.675 55.387 43.438 98.825 11.016.619 12.683.939 23.700.558 11.072.006 12.727.377 23.799.383 11.081.989 12.730.069 23.812.058 109.581.688 12.651.182 122.232.870 120.663.677 25.381.251 146.044.928 Öz kaynaklar: Esas sermaye 36 1 1 182.000 182.000 182.000 182.000 182.001 182.001 2.500.000 2.500.000 2.682.001 2.682.001 Ödenmemiş sermaye (-) 37 Ödenmiş sermaye 38 1 1 182.000 182.000 182.000 182.000 182.001 182.001 2.500.000 2.500.000 2.682.001 2.682.001 Sermaye düzeltmesi olumlu farkları 39 11.275 11.275 11.275 11.275 11.275 11.275 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları (-) 40 Tahsis serm.olmayan kuruluş.fon veya k. 41 80.823 80.823 80.823 80.823 80.823 80.823 80.823 80.823 Sermaye yedekleri 42 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.621.629 1.521.201 1.521.201 3.142.830 3.142.830 Kâr yedekleri 43 33.856 33.856 1.609.251 1.609.251 1.609.251 1.609.251 1.643.107 1.643.107 7.009.581 7.009.581 8.652.688 8.652.688 Geçmiş yıllar kârları 44 18.528 18.528 19.266.289 19.266.289 19.266.289 19.266.289 19.284.817 19.284.817 19.284.817 19.284.817 Geçmiş yıllar zararı (-) 45 (26.050) (26.050) (26.050) (26.050) (26.050) (26.050) (26.050) (26.050) Dönem kârının öz kay.kal. kısmı (+) 46/a 7.882 7.882 113.136 113.136 2.809.135 2.809.135 2.922.271 2.922.271 2.930.153 2.930.153 1.485.539 1.485.539 4.415.692 4.415.692 Dönem net zararı (-) 46/b (51.643) (51.643) (51.643) (51.643) (51.643) (51.643) (51.643) (51.643) Öz kaynak toplamı 47 71.542 71.542 1.904.387 1.904.387 23.700.183 23.700.183 25.604.570 25.604.570 25.676.112 25.676.112 12.516.321 12.516.321 38.192.433 38.192.433 Yaban. kaynak.sirayet eden zarar (-) 48 Azınlık payları 49 Azınlık paylarına sirayet eden zarar(-) 50 Kaynaklar toplamı 51 9.983 74.234 84.217 55.387 1.947.825 2.003.212 11.016.619 36.384.122 47.400.741 11.072.006 38.331.947 49.403.953 11.081.989 38.406.181 49.488.170 109.581.688 25.167.503 134.749.191 120.663.677 63.573.684 184.237.361

Sayıştay (Ek:7/1) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kâr Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) I- Bir kuruluşun iştirak ettiği şirketler : 1-Gübretaş 83.500.000 83.500.000 100,0 119.000 0,1 119.000 100,0 94.714.000 Sümer Holding 2-Tümaş Türk Müh.Müşavirlik Müteah. AŞ 2.000.000 2.000.000 100,0 980.000 49,0 980.000 100,0 Sümer Holding 3-Beytaş Beydağı Kireç San.ve Tic.AŞ 450.000 450.000 100,0 124.000 27,6 124.000 100,0 Sümer Holding 4-Yerteks Testil San ve Tic.AŞ 25.000 25.000 100,0 7.000 28,0 7.000 100,0 Sümer Holding 5-Mannesman Boru End.TAŞ 141.750.000 141.750.000 100,0 1.916.000 1,4 1.916.000 100,0 15.663.000 406.000 21,2 Sümer Holding 6-Kömür İşletmeleri AŞ 1.600.000 1.600.000 100,0 768.000 48,0 768.000 100,0 6.424.000 TKİ 7-Yeni Çeltek Madencilik AŞ 55.000 55.000 100,0 8.800 16,0 8.800 100,0 17.201.000 TKİ 8-Çaysan Doğu Karadeniz Çay Entg.San AŞ 8.000.000 8.000.000 100,0 3.374.527 42,2 3.374.527 100,0 1.342.900 Çay-Kur 9-Pankobirlik (Raporda bilgi yok) 3.200 3.200 100,0 100 3,1 100 100,0 TŞFAŞ 10-Pancar Ekicileri Koop. (Raporda bilgi yok) 44.975.669 44.240.774 98,4 1.061 0,0 1.049 98,9 TŞFAŞ 11-Emlak Pazarlama İnş.Proje Yön.ve Tic. AŞ 65.000.000 65.000.000 100,0 31.850.000 49,0 31.850.000 100,0 25.500.000 TOKİ 12-GEDAŞ Gayrimenkul Değerlendirme AŞ 700.000 700.000 100,0 343.000 49,0 343.000 100,0 1.178.000 TOKİ 13-Boğaziçi Konut Hiz.Yön.İşl.Tic.AŞ 2.800.000 2.800.000 100,0 28.000 1,0 28.000 100,0 232.000 TOKİ 14-TOBAŞ Toplu K.-BŞ.Bel.İnş.Eml.Mim.Pr.AŞ 10.000.000 10.000.000 100,0 4.990.000 49,9 4.990.000 100,0 2.178.000 TOKİ 15-Arap Türk Bankası 240.000.000 240.000.000 100,0 37.036.554 15,4 37.036.554 100,0 49.590.000 TCZB 16-Axa Sigorta AŞ 1.225.650.000 1.225.650.000 100,0 89.540.853 7,3 89.540.853 100,0 211.983.000 TCZB 17-T. Vakıflar Bankası TAO () 2.500.000.000 2.500.000.000 100,0 258.250 0,0 258.250 100,0 1.585.539.000 10.000 3,9 TCZB 18-Milli Reasürans TAŞ 615.000.000 615.000.000 100,0 15.313.500 2,5 15.313.500 100,0 22.639.000 TCZB 19-Bala-Can İşl. San ve Tic:AŞ 27.000.000 18.059.277 66,9 5.400.000 20,0 5.400.000 100,0 760.203 TİGEM 20-Kazova Vasfi Diren Tar.İşl.San.veTic.AŞ 7.081.464 6.827.773 96,4 1.769.188 25,0 1.515.497 85,7 40.022 TİGEM 21-Alidaş Alanya Liman İşl. AŞ 6.000.000 6.000.000 100,0 30.000 0,5 30.000 100,0 232.000 T.Halk Bankası 22-Birecik Barajı ve Hidroe.Sant.Tesis İşl. AŞ 35.260.000 35.260.000 100,0 10.578.125 30,0 10.578.125 100,0 465.000 45.805.000 433,0 EÜAŞ 23-TGT Enerji Üretim ve Ticaret AŞ 52.745.000 52.745.000 100,0 17.000 0,0 17.000 100,0 8.439.000 EÜAŞ 24-SOYTEK Elektrik Sant. Tesis İşl. ve Tic.AŞ 3.522.000 2.598.000 73,8 528.000 15,0 465.000 88,1 36.000 EÜAŞ 25-NURTEK Elektik Üretim AŞ 10.000.000 7.343.000 73,4 3.000.000 30,0 3.000.000 100,0 1.000 EÜAŞ 26-Maksan Malatya Makine San. AŞ 1.525.200 1.525.200 100,0 474.956 31,1 474.956 100,0 398.434 TKB 27-Tür-San Tarım Ürünleri ve Ticaret AŞ 5.000 5.000 100,0 892 17,8 892 100,0 TKB 28-Yozgat Otelcilik 96.000 96.000 100,0 3.600 3,8 3.600 100,0 7.077 TKB Sayfa toplamı 5.084.743.533 5.071.233.224 99,7 208.460.406 4,1 208.143.703 99,8 2.032.916.433 11.646.203 46.221.000 22,2 () Özel Kanunu gereince denetlenmekle olup, T.C. Ziraat Bankası'nın iştirak payını göstermektedir. KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu

Genel Rapor • 2013 (Ek: 7/2) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) Devreden toplam 5.084.743.533 5.071.233.224 100 208.460.406 4,1 208.143.703 100 2.032.916.433 11.646.203 46.221.000 22,2 29 -Eti Soda AŞ 128.300.000 116.500.000 90,8 33.371.149 26,0 33.371.149 100,0 58.947.789 Eti M aden 30 -ELTEM -TEK (Elektrik Tes.M üh.Hizm.ve Tic.AŞ) 2.500.000 2.500.000 100,0 1.175.000 47,0 1.175.000 100,0 666.000 TEİAŞ 31 -Aktaş Elektrik Ticaret Anonim Şirketi 1.000.000 1.000.000 100,0 150.000 15,0 150.000 100,0 TETAŞ 32 -Güneş Sigorta 150.000.000 150.000.000 100,0 54.524.000 36,3 54.524.000 100,0 53.692.000 Vakıfbank 33 -Vakıf Emeklilik AŞ () 26.500.000 26.500.000 100,0 14.283.500 53,9 14.283.500 100,0 31.397.000 14.823.000 103,8 Vakıfbank 34 -Vakıf Enerji ve M adencilik AŞ () 85.000.000 85.000.000 100,0 55.675.000 65,5 55.675.000 100,0 1.732.000 Vakıfbank 35 -Taksim Otelcilik AŞ () 269.257.000 269.257.000 100,0 137.324.000 51,0 137.324.000 100,0 1.911.000 Vakıfbank 36 -Vakıflar Finansal Kiralama AŞ () 65.000.000 65.000.000 100,0 38.163.000 58,7 38.163.000 100,0 1.313.000 Vakıfbank 37 -Vakıflar Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ () 30.241.000 30.241.000 100,0 20.966.000 69,3 20.966.000 100,0 2.642.000 Vakıfbank 38 -Vakıf Yatırım M enkul Değerler AŞ () 35.000.000 35.000.000 100,0 34.650.000 99,0 34.650.000 100,0 5.950.000 5.174.000 14,9 Vakıfbank 39 -Vakıf Finans Fac. Hizm.AŞ () 22.400.000 22.400.000 100,0 17.560.000 78,4 17.560.000 100,0 7.247.000 Vakıfbank 40 -Vakıf Gayrimenkul Değerleme AŞ () 7.000.000 7.000.000 100,0 3.800.000 54,3 3.800.000 100,0 7.155.000 1.629.000 42,9 Vakıfbank 41 -Vakıf Portföy Yönetimi AŞ () 3.000.000 3.000.000 100,0 3.000.000 100,0 3.000.000 100,0 2.044.000 Vakıfbank 42 -Vakıf BTipi M enk. Kıym.Yat. Ort.AŞ.() 15.000.000 15.000.000 100,0 1.763.000 11,8 1.763.000 100,0 1.445.000 Vakıfbank 43 -Güçbirliği Holding AŞ 30.000.000 30.000.000 100,0 21.000 0,1 21.000 100,0 14.139.000 Vakıfbank 44 -İzmir Enternasyonal Otelcilik AŞ 120.000 120.000 100,0 6.000 5,0 6.000 100,0 12.745.000 Vakıfbank 45 -T. Sınai Kalkınma Bankası AŞ 1.300.000.000 1.300.000.000 100,0 108.907.000 8,4 108.907.000 100,0 326.057.000 22.200.000 20,4 Vakıfbank 46 -Niğde Beton San.Tic.AŞ 27.000.000 27.000.000 100,0 503.355 1,9 503.355 100,0 1.051.230 İller Bankası 47 -İzmir Banliyö Taş.Sis.Tic.AŞ(İZBAN) 125.000.000 112.500.000 90,0 121.250.000 97,0 109.125.000 90,0 15.106.000 TCDD 48 -SİTAŞ Travers İmalat Sanayi ve Tic. AŞ 7.000.000 7.000.000 100,0 1.050.000 15,0 1.050.000 100,0 TCDD 49 -Transbaş Trabzon Serb.Böl.İş.AŞ 1.650.000 1.650.000 100,0 76.494 4,6 76.494 100,0 TDİ 50 -Emek İnşaat İşl.AŞ 14.500.000 14.500.000 100,0 101.500 0,7 101.500 100,0 5.502.000 AOÇ 51 -Ankara Civarı Pancar Ek. Kop. 826.600 826.600 100,0 2 0,0 2 100,0 AOÇ 52 -TİAK Televizyon İzleme Araştırmaları A.Ş 50.000 5.000 10,0 5.000 10,0 5.000 100,0 TRT 53 -Anten Teknik Hizm. ve Verici Tesis İşl. AŞ 17.680.000 17.680.000 100,0 1.768.000 10,0 1.768.000 100,0 TRT 54 -TM O-TOBB Tar.Ürün.Lis.Dep.San.ve Tic.AŞ 51.000.000 51.000.000 100,0 24.480.000 48,0 24.480.000 100,0 904.118 TM O Toplam (I) 7.499.768.133 7.461.912.824 99,5 883.033.406 11,8 870.591.703 98,6 2.476.501.222 119.707.551 90.047.000 10,3 (*) Özel Kanunu gereğince denetime tabi olan Vakıfbank'ın iştirak payı %50'nin üzerinde olmakla birlikte, Şirket denetime tabi değildir. KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu

Sayıştay (Ek: 7/2) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) Devreden toplam 5.084.743.533 5.071.233.224 100 208.460.406 4,1 208.143.703 100 2.032.916.433 11.646.203 46.221.000 22,2 29 -Eti Soda AŞ 128.300.000 116.500.000 90,8 33.371.149 26,0 33.371.149 100,0 58.947.789 Eti M aden 30 -ELTEM -TEK (Elektrik Tes.M üh.Hizm.ve Tic.AŞ) 2.500.000 2.500.000 100,0 1.175.000 47,0 1.175.000 100,0 666.000 TEİAŞ 31 -Aktaş Elektrik Ticaret Anonim Şirketi 1.000.000 1.000.000 100,0 150.000 15,0 150.000 100,0 TETAŞ 32 -Güneş Sigorta 150.000.000 150.000.000 100,0 54.524.000 36,3 54.524.000 100,0 53.692.000 Vakıfbank 33 -Vakıf Emeklilik AŞ () 26.500.000 26.500.000 100,0 14.283.500 53,9 14.283.500 100,0 31.397.000 14.823.000 103,8 Vakıfbank 34 -Vakıf Enerji ve M adencilik AŞ () 85.000.000 85.000.000 100,0 55.675.000 65,5 55.675.000 100,0 1.732.000 Vakıfbank 35 -Taksim Otelcilik AŞ () 269.257.000 269.257.000 100,0 137.324.000 51,0 137.324.000 100,0 1.911.000 Vakıfbank 36 -Vakıflar Finansal Kiralama AŞ () 65.000.000 65.000.000 100,0 38.163.000 58,7 38.163.000 100,0 1.313.000 Vakıfbank 37 -Vakıflar Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ () 30.241.000 30.241.000 100,0 20.966.000 69,3 20.966.000 100,0 2.642.000 Vakıfbank 38 -Vakıf Yatırım M enkul Değerler AŞ () 35.000.000 35.000.000 100,0 34.650.000 99,0 34.650.000 100,0 5.950.000 5.174.000 14,9 Vakıfbank 39 -Vakıf Finans Fac. Hizm.AŞ () 22.400.000 22.400.000 100,0 17.560.000 78,4 17.560.000 100,0 7.247.000 Vakıfbank 40 -Vakıf Gayrimenkul Değerleme AŞ () 7.000.000 7.000.000 100,0 3.800.000 54,3 3.800.000 100,0 7.155.000 1.629.000 42,9 Vakıfbank 41 -Vakıf Portföy Yönetimi AŞ () 3.000.000 3.000.000 100,0 3.000.000 100,0 3.000.000 100,0 2.044.000 Vakıfbank 42 -Vakıf BTipi M enk. Kıym.Yat. Ort.AŞ.() 15.000.000 15.000.000 100,0 1.763.000 11,8 1.763.000 100,0 1.445.000 Vakıfbank 43 -Güçbirliği Holding AŞ 30.000.000 30.000.000 100,0 21.000 0,1 21.000 100,0 14.139.000 Vakıfbank 44 -İzmir Enternasyonal Otelcilik AŞ 120.000 120.000 100,0 6.000 5,0 6.000 100,0 12.745.000 Vakıfbank 45 -T. Sınai Kalkınma Bankası AŞ 1.300.000.000 1.300.000.000 100,0 108.907.000 8,4 108.907.000 100,0 326.057.000 22.200.000 20,4 Vakıfbank 46 -Niğde Beton San.Tic.AŞ 27.000.000 27.000.000 100,0 503.355 1,9 503.355 100,0 1.051.230 İller Bankası 47 -İzmir Banliyö Taş.Sis.Tic.AŞ(İZBAN) 125.000.000 112.500.000 90,0 121.250.000 97,0 109.125.000 90,0 15.106.000 TCDD 48 -SİTAŞ Travers İmalat Sanayi ve Tic. AŞ 7.000.000 7.000.000 100,0 1.050.000 15,0 1.050.000 100,0 TCDD 49 -Transbaş Trabzon Serb.Böl.İş.AŞ 1.650.000 1.650.000 100,0 76.494 4,6 76.494 100,0 TDİ 50 -Emek İnşaat İşl.AŞ 14.500.000 14.500.000 100,0 101.500 0,7 101.500 100,0 5.502.000 AOÇ 51 -Ankara Civarı Pancar Ek. Kop. 826.600 826.600 100,0 2 0,0 2 100,0 AOÇ 52 -TİAK Televizyon İzleme Araştırmaları A.Ş 50.000 5.000 10,0 5.000 10,0 5.000 100,0 TRT 53 -Anten Teknik Hizm. ve Verici Tesis İşl. AŞ 17.680.000 17.680.000 100,0 1.768.000 10,0 1.768.000 100,0 TRT 54 -TM O-TOBB Tar.Ürün.Lis.Dep.San.ve Tic.AŞ 51.000.000 51.000.000 100,0 24.480.000 48,0 24.480.000 100,0 904.118 TM O Toplam (I) 7.499.768.133 7.461.912.824 99,5 883.033.406 11,8 870.591.703 98,6 2.476.501.222 119.707.551 90.047.000 10,3 (*) Özel Kanunu gereğince denetime tabi olan Vakıfbank'ın iştirak payı %50'nin üzerinde olmakla birlikte, Şirket denetime tabi değildir. KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu (Ek:7/3) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) I I- Birden fazla kuruluşun iştirak
ettiği şirketler : 1-TC M erkez Bankası 25.000 25.000 100,0 5.076 20,3 5.076 100,0 5.028.771.000 500 9,9 TCZB,Halkbank 2-Roketsan AŞ 147.053.000 147.053.000 100,0 36.912.000 25,1 36.912.000 100,0 70.076.000 3.028.000 8,2 M KE,Vakıfbank 3-Vakıf Gayrimenkul Yatırım Ort.AŞ 106.200.000 106.200.000 100,0 46.197.000 43,5 46.197.000 100,0 4.358.000 560.000 1,2 TOKİ,Vakıfbank 4-İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ 420.000.000 420.000.000 100,0 45.550.000 10,8 45.550.000 100,0 81.809.000 5.830.000 12,8 Vakıfbank, Halkbank, TKB 5-Emeklilik Gözetim M erkezi 4.275.225 4.275.225 100,0 638.000 14,9 638.000 100,0 3.000 Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 6-Türk P-I Sigorta AŞ 300.000 300.000 100,0 100.000 33,3 100.000 100,0 Halk Sig.AŞ, Ziraat Sigorta AŞ 7-Tarım Sig. Havuz İşl.AŞ 5.283.000 5.283.000 100,0 440.250 8,3 440.250 100,0 501.000 95.000 21,6 Halk Sig.AŞ, Ziraat Sigorta AŞ 8-Bankalararası Kart M erkezi AŞ 14.000.000 14.000.000 100,0 6.528.135 46,6 6.528.135 100,0 2.644.000 TCZB,Halkbank,Vakıfbank 9-Kredi Kayıt Bürosu AŞ 7.425.000 7.425.000 100,0 2.700.000 36,4 2.700.000 100,0 32.665.000 4.923.000 182,3 TCZB,Halkbank,Vakıfbank 10-M ersin Serbest Bölge İşl. A.Ş. 5.402.160 5.402.160 100,0 1.415.000 26,2 1.415.000 100,0 7.109.000 776.000 54,8 T.Halk Bankası,TDİ 11-Kredi Garanti Fonu A.Ş. 240.000.000 240.000.000 100,0 172.584.000 71,9 172.584.000 100,0 9.509.000 TCZB,Halkbank,Vakıfbank 12-Kobi Girişim Sermaye Yatırım Ortaklığı AŞ 38.000.000 38.000.000 100,0 35.747.000 94,1 35.747.000 100,0 152.000 Halk Bankası, Halk Fin. Kiralama Toplam(II) 987.963.385 987.963.385 100,0 348.816.461 35,3 348.816.461 100,0 5.237.597.000 15.212.500 4,4 III- Tasfiye halinde olan ve faaliyet
göstermeyen şirketler: 1-T.H.Sümer Teks.İşl.AŞ (Süti) 7.500 7.500 100,0 3.000 40,0 3.000 100,0 Sümer Holding 2-T.H.Yifaş Yeşilyurt Teks. San.AŞ 5.700 5.700 100,0 239 4,2 239 100,0 Sümer Holding 3-T.H.Şıhsan Halı İplik AŞ 200 200 100,0 90 45,0 90 100,0 Sümer Holding 4-T.H.Güney Sanayi AŞ 26.396.461 26.396.461 100,0 63.588 0,2 63.588 100,0 Sümer Holding 5-T.H.M etaş İzmir M etalurji Fab.TAŞ 705.000 705.000 100,0 20.138 2,9 20.138 100,0 Sümer Holding 6-T.H.Et ve Balık Sanayi ve Tic.AŞ( Et-Paş) 500 500 100,0 125 25,0 125 100,0 ESK 7-T.H.Türk Suudi Yatırım Holding AŞ 5.800.000 5.800.000 100,0 2.301.875 39,7 2.301.875 100,0 2.157.545 TKB, Sümerholding 8-T.H. Teşebbüsü Destekleme Ajansı AŞ 30.000.000 30.000.000 100,0 6.000.000 20,0 6.000.000 100,0 TKB 9-T.H.ETİTAŞ (Elektrik İm.Tes.San.ve Tic.AŞ) 7.400.000 7.400.000 100,0 3.561.250 48,1 3.561.250 100,0 TEİAŞ 10-T.H. Türk Ticaret Bankası 120.000.000 109.249.236 91,0 386 0,0 386 100,0 TCZB 11-T.H.Azer-Tekel Sig.ve İçki Ür. Paz.M üş.M üess. 1.806.000 630.000 34,9 903.000 50,0 555.000 61,5 Gayrimenkul AŞ 12-T.H.JTİ Central Asia 106.715.000 106.715.000 100,0 21.343.000 20,0 21.343.000 100,0 Gayrimenkul AŞ 13-T.H: Ataköy M ağazacılık Tic. A.Ş. 150.000 150.000 100,0 22.500 15,0 22.500 100,0 T.H.Türkiye Emlak Bankası AŞ 14-T.H.Emlak M enkul Değerler A.Ş. 2.000.000 1.625.000 81,3 1.000.000 50,0 1.000.000 100,0 T.H.Türkiye Emlak Bankası AŞ 15-T.H.Türkiye Krom İşletmeleri AŞ 336.119 336.119 100,0 16.806 5,0 16.806 100,0 Eti M aden 16-T.H.M etek M etal Teknoloji ve Yatırım AŞ 5.903.549 5.903.549 100,0 1.180.710 20,0 1.180.710 100,0 Eti M aden 17-T.H.W orld Vakıf UBB Ltd. 1.070.000 1.070.000 100,0 877.000 82,0 877.000 100,0 Vakıfbank 18-T.H.Doğu Halk Holding AŞ 2.000.000 2.000.000 100,0 801.662 40,1 801.662 100,0 Doğusan Toplam (III ) 310.296.029 297.994.265 96,0 38.095.369 12,3 37.747.369 99,1 2.157.545 KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşların toplam sermaye 2013 dönem sonucu

Genel Rapor • 2013 (Ek:7/4) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) IV-Yabancı sermayeli şirketler ile başka ülke kanunlarına göre faaliyet gösteren şirketler: 1- Security Papers Ltd (Pakistan) 9.925.000 9.925.000 100,0 992.500 10,0 992.500 100,0 441.000 44,4 Sümer Holding 2- EUROFIM A 6.213.740.000 6.211.255.000 100,0 2.485.000 0,0 497.000 20,0 82.308.000 TCDD 3- ICF(Intercontainer-İnterfrigo) 53.738.000 53.119.000 98,8 343.000 0,6 343.000 100,0 TCDD 4- Demiryolu Araç. San. Tic. AŞ (EUROTEM ) 6.000.000 6.000.000 100,0 900.000 15,0 900.000 100,0 TCDD 5- BCC(Bureau Central de Compensation) 324.000 322.000 99,4 2.200 0,7 2.200 100,0 TCDD 6- Vostalpine Kardemir Dem. Sis.San. Tic.AŞ 17.595.000 17.595.000 100,0 2.639.000 15,0 2.639.000 100,0 TCDD 7- Kıbrıs Türk Tütün End.Ldt.Şti. 3.173.550 3.173.550 100,0 1.618.740 51,0 1.618.740 100,0 758.000 Gayrimenkul AŞ 8- Reytek Tütün San. ve Tic. AŞ 21.343.000 21.343.000 100,0 10.244.640 48,0 10.244.640 100,0 778.000 Gayrimenkul AŞ 9- Kıbrıs Türk Denizcilik Ldt.Şti 4.081.925 4.081.925 100,0 2.081.782 51,0 2.081.782 100,0 353.000 TDİ 10-M ercedes-Benz Türk AŞ 275.000.000 275.000.000 100,0 8.140.339 3,0 8.140.339 100,0 411.362.000 9.058.000 111,3 M KE 11-Ziraat Bank İnternationl AG 381.745.000 381.745.000 100,0 381.745.000 100,0 381.745.000 100,0 6.043.000 TCZB 12-Turkish Ziraat Bank Bosnia DD 90.342.000 90.342.000 100,0 90.342.000 100,0 90.342.000 100,0 2.868.000 TCZB 13-Ziraat Bank (M oskow) CJSC 43.309.338 43.309.338 100,0 43.270.359 99,9 43.270.359 100,0 2.487.000 TCZB, ZİRAAT SİGORTA AŞ 14-Kazakhstan Ziraat İnt. Bank 207.450.000 207.450.000 100,0 206.578.710 99,6 206.578.710 100,0 16.332.000 10.457.000 5,1 TCZB 15-Turkmen -Turkish Com. Bank 21.300.000 21.300.000 100,0 10.650.000 50,0 10.650.000 100,0 13.234.000 299.000 2,8 TCZB 16-Uzbekistan-Turkish Bank 29.967.762 29.967.762 100,0 14.983.881 50,0 14.983.881 100,0 4.521.000 TCZB 17-Borica Bankservice AD 49.976.744 49.976.744 100,0 4.298 0,0 4.298 100,0 13.267.000 1.146.000 26.663,6 TCZB 18-Azer Turk Bank OJSC 36.603.600 36.603.600 100,0 18.301.800 50,0 18.301.800 100,0 5.014.000 TCZB 19-Halk Banka AD Skopje 137.299.000 137.299.000 100,0 135.624.000 98,8 135.624.000 100,0 6.928.000 T.Halk Bankası 20-Demirhalkbank Nederland NV 331.968.000 331.968.000 100,0 99.590.400 30,0 80.415.563 80,7 52.838.000 T.Halk Bankası 21-Uluslararası Garagum Ortaklar Bankası 12.586.000 12.586.000 100,0 177.000 1,4 177.000 100,0 7.758.000 T.Halk Bankası 22-M agyarorszagi Volksbank RT 366.336.000 366.336.000 100,0 1.948.000 0,5 1.948.000 100,0 91.001.000 T.Halk Bankası 23-Eurasiasat SAM 189.269.000 189.269.000 100,0 189.269.000 100,0 189.269.000 100,0 460.500 TÜRKSAT 24-Eutelsat Communication SA 535.750.000 535.750.000 100,0 2.142.680 0,4 2.142.680 100,0 520.000.000 TÜRKSAT Sayfa toplamı 9.038.822.919 9.035.716.919 100,0 1.224.074.329 13,5 1.202.911.492 98,3 1.147.309.500 91.001.000 21.401.000 1,8 KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu

Sayıştay (Ek:7/4) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) IV-Yabancı sermayeli şirketler ile başka ülke kanunlarına göre faaliyet gösteren şirketler: 1- Security Papers Ltd (Pakistan) 9.925.000 9.925.000 100,0 992.500 10,0 992.500 100,0 441.000 44,4 Sümer Holding 2- EUROFIM A 6.213.740.000 6.211.255.000 100,0 2.485.000 0,0 497.000 20,0 82.308.000 TCDD 3- ICF(Intercontainer-İnterfrigo) 53.738.000 53.119.000 98,8 343.000 0,6 343.000 100,0 TCDD 4- Demiryolu Araç. San. Tic. AŞ (EUROTEM ) 6.000.000 6.000.000 100,0 900.000 15,0 900.000 100,0 TCDD 5- BCC(Bureau Central de Compensation) 324.000 322.000 99,4 2.200 0,7 2.200 100,0 TCDD 6- Vostalpine Kardemir Dem. Sis.San. Tic.AŞ 17.595.000 17.595.000 100,0 2.639.000 15,0 2.639.000 100,0 TCDD 7- Kıbrıs Türk Tütün End.Ldt.Şti. 3.173.550 3.173.550 100,0 1.618.740 51,0 1.618.740 100,0 758.000 Gayrimenkul AŞ 8- Reytek Tütün San. ve Tic. AŞ 21.343.000 21.343.000 100,0 10.244.640 48,0 10.244.640 100,0 778.000 Gayrimenkul AŞ 9- Kıbrıs Türk Denizcilik Ldt.Şti 4.081.925 4.081.925 100,0 2.081.782 51,0 2.081.782 100,0 353.000 TDİ 10-M ercedes-Benz Türk AŞ 275.000.000 275.000.000 100,0 8.140.339 3,0 8.140.339 100,0 411.362.000 9.058.000 111,3 M KE 11-Ziraat Bank İnternationl AG 381.745.000 381.745.000 100,0 381.745.000 100,0 381.745.000 100,0 6.043.000 TCZB 12-Turkish Ziraat Bank Bosnia DD 90.342.000 90.342.000 100,0 90.342.000 100,0 90.342.000 100,0 2.868.000 TCZB 13-Ziraat Bank (M oskow) CJSC 43.309.338 43.309.338 100,0 43.270.359 99,9 43.270.359 100,0 2.487.000 TCZB, ZİRAAT SİGORTA AŞ 14-Kazakhstan Ziraat İnt. Bank 207.450.000 207.450.000 100,0 206.578.710 99,6 206.578.710 100,0 16.332.000 10.457.000 5,1 TCZB 15-Turkmen -Turkish Com. Bank 21.300.000 21.300.000 100,0 10.650.000 50,0 10.650.000 100,0 13.234.000 299.000 2,8 TCZB 16-Uzbekistan-Turkish Bank 29.967.762 29.967.762 100,0 14.983.881 50,0 14.983.881 100,0 4.521.000 TCZB 17-Borica Bankservice AD 49.976.744 49.976.744 100,0 4.298 0,0 4.298 100,0 13.267.000 1.146.000 26.663,6 TCZB 18-Azer Turk Bank OJSC 36.603.600 36.603.600 100,0 18.301.800 50,0 18.301.800 100,0 5.014.000 TCZB 19-Halk Banka AD Skopje 137.299.000 137.299.000 100,0 135.624.000 98,8 135.624.000 100,0 6.928.000 T.Halk Bankası 20-Demirhalkbank Nederland NV 331.968.000 331.968.000 100,0 99.590.400 30,0 80.415.563 80,7 52.838.000 T.Halk Bankası 21-Uluslararası Garagum Ortaklar Bankası 12.586.000 12.586.000 100,0 177.000 1,4 177.000 100,0 7.758.000 T.Halk Bankası 22-M agyarorszagi Volksbank RT 366.336.000 366.336.000 100,0 1.948.000 0,5 1.948.000 100,0 91.001.000 T.Halk Bankası 23-Eurasiasat SAM 189.269.000 189.269.000 100,0 189.269.000 100,0 189.269.000 100,0 460.500 TÜRKSAT 24-Eutelsat Communication SA 535.750.000 535.750.000 100,0 2.142.680 0,4 2.142.680 100,0 520.000.000 TÜRKSAT Sayfa toplamı 9.038.822.919 9.035.716.919 100,0 1.224.074.329 13,5 1.202.911.492 98,3 1.147.309.500 91.001.000 21.401.000 1,8 KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu (Ek:7/5) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) Devreden toplam 9.038.822.919 9.035.716.919 100 1.224.074.329 13,5 1.202.911.492 98,3 1.147.309.500 91.001.000 21.401.000 1,8 25-Pendrell Corporation (ICO Global Communication Ldt) 2.013.150.000 2.013.150.000 100,0 8.052.600 0,4 8.052.600 100,0 TÜRKSAT 26-TPOC(Turkish Petroleum Overseas Comp.) 6.402.900 6.402.900 100,0 6.402.900 100,0 21.343 0,3 257.348.000 160.169.000 750.452,1 TPAO 27-TPBTC(Turkish Petr.Baku Tiflis Ceyhan Ltd.) 21.343 0,0 21.343 100,0 0,0 97.062.000 93.795.000 TPAO 28-TPSCP(Turkish Pet.Sout Caucas Pipeline Ltd.) 106.715 0,0 106.715 100,0 0,0 16.127.000 6.331.000 TPAO 29-Kazaktürkmunay Ltd. Şti. 8.537.200 8.537.200 100,0 4.183.228 49,0 4.183.228 100,0 13.433.000 TPAO 30-BOTAŞ İnternational Limited (BIL) 1.067.150 1.067.150 100,0 1.067.150 100,0 1.067.150 100,0 139.889.000 BOTAŞ 31-TPIC(Turkish Petroleum İnternational Com.) 1.067.150.000 1.067.150.000 100,0 1.067.150.000 100,0 1.067.150.000 100,0 225.591.000 BOTAŞ 32-Turusgaz 80.000 80.000 100,0 28.000 35,0 28.000 100,0 301.000 BOTAŞ 33-NIC Nabucco Gas Pipeline İnternational Co. 523.757.000 523.757.000 100,0 93.919.000 17,9 93.919.000 100,0 85.401.000 BOTAŞ 34-Kıbrıs Türk Kıyı Em.ve Gemi Kur.Ltd.Şti. 5.314.000 5.314.000 100,0 2.598.700 48,9 2.598.700 100,0 387.000 Kıyı Emn.Gen.M üd. 35-Etimine S.A 29.344.000 29.344.000 100,0 22.008.000 75,0 17.674.000 80,3 9.683.520 4.600.000 26,0 Eti M aden 36-Etiproducts 14.672.000 14.672.000 100,0 7.336.000 50,0 7.336.000 100,0 4.401.600 2.000.000 27,3 Eti M aden 37-Vakıfbank İnternational AG 206.423.000 206.423.000 100,0 185.781.000 90,0 185.781.000 100,0 16.078.000 11.985.000 6,5 Vakıfbank 38-Kıbrıs Vakıflar Bankası Ltd. 40.000.000 40.000.000 100,0 6.000.000 15,0 6.000.000 100,0 758.000 Vakıfbank 39-İstanbul Risk Sermayesi Öncü Girişimi (İVCİ) 412.917.000 173.546.000 42,0 154.844.000 37,5 65.080.000 42,0 9.898.552 TKB 40-Euronews SA 117.557.260 117.557.260 100,0 16.610.840 14,1 16.610.840 100,0 TRT Toplam (IV) 13.485.322.487 13.242.717.429 98,2 2.800.183.805 20,8 2.678.413.353 95,7 1.702.390.620 412.278.552 300.281.000 11,2 KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu

Genel Rapor • 2013 (Ek:7/6) (TL) Dönem sonu Temettünün kuruluşa kuruluşun Sermayeye İştirakler düşen ödenmiş katılan Nominal Ödenmiş Ödeme Taahhüdü % Ödemesi % Kar Zarar temettü sermayesine kuruluşlar (A) (B) Oranı % (C) (C/A) (D) (D/C) (E) oranı (E/D) V

• %50'den fazla kamu payı olan
  şirketler () : 1- Emlak Konut GYO AŞ 3.800.000.000 3.800.000.000 100,0 1.875.000.000 49,3 1.874.831.360 100,0 1.230.195 230.792.000 12,3 TOKİ, İller Bankası, 2- Ziraat Portföy Yönetimi AŞ 8.500.000 8.500.000 100,0 8.500.000 100,0 8.500.000 100,0 191.000 TCZB, Ziraat Y.M .Değ.,Halk Y.M .Değ. 3- Ziraat Yatırım M enkul Değerler AŞ 60.000.000 60.000.000 100,0 59.760.000 99,6 59.760.000 100,0 8.422.000 7.399.000 12,4 TCZB, Ziraat Fin.Kiralama 4- Ziraat Finansal Kiralama AŞ 150.000.000 150.000.000 100,0 150.000.000 100,0 150.000.000 100,0 4.037.000 TCZB, Teknoloji AŞ 5- Ziraat Hayat ve Emeklilik AŞ 80.000.000 80.000.000 100,0 80.000.000 100,0 80.000.000 100,0 164.902.000 99.980.000 125,0 TCZB, Ziraat Fin.Kiralama, Ziraat Y.M .Değ., Bileşim Alt.Dağ.Kan.ve Öd.Sis., Teknoloji AŞ 6- Ziraat Sigorta AŞ 50.000.000 50.000.000 100,0 50.000.000 100,0 50.000.000 100,0 69.982.000 34.994.000 70,0 TCZB, Ziraat Fin.Kiralama, Ziraat Y.M .Değ. 7- Teknoloji AŞ 2.500.000 2.500.000 100,0 2.500.000 100,0 2.500.000 100,0 3.481.000 2.000.000 80,0 TCZB 8- Bileşim Alt.Dağ.Kan.ve Öd.Sis.AŞ 1.000.000 1.000.000 100,0 1.000.000 100,0 1.000.000 100,0 2.562.000 11.148.000 1.114,8 T.Halk Bankası 9- Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ 55.000.000 55.000.000 100,0 54.967.000 99,9 54.967.000 100,0 9.226.000 8.997.000 16,4 T.Halk Bankası, Halk Sigorta AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ, 10-Halk Gayrimenkul Yat.Ort.AŞ 673.639.000 673.639.000 100,0 485.519.000 72,1 485.519.000 100,0 28.834.000 21.283.000 4,4 T.Halk Bank, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Halk Sigorta AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ, Halk Finansal Kiralama AŞ 11-Halk Hayat ve Emeklilik AŞ 113.000.000 113.000.000 100,0 106.672.000 94,4 106.672.000 100,0 74.728.000 68.550.000 64,3 T.Halk Bank, Halk Sigorta AŞ, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Halk Fin. Kiralama AŞ 12-Halk Finansal Kiralama AŞ 259.162.000 259.162.000 100,0 259.162.000 100,0 259.162.000 100,0 16.504.000 13.088.000 5,1 T.Halk Bank, Halk Sigorta AŞ, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ, Halk Portföy Yönetimi AŞ 13-Halk Portföy Yönetimi AŞ 5.000.000 5.000.000 100,0 5.000.000 100,0 5.000.000 100,0 1.261.000 241.000 4,8 T.Halk Bank, Halk Sigorta AŞ, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ, Halk Finansal Kiralama AŞ 14-Halk Faktoring AŞ 40.000.000 40.000.000 100,0 40.000.000 100,0 40.000.000 100,0 1.010.000 T.Halk Bank., Halk Sigorta AŞ, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Halk Hayat ve Emeklilik AŞ, Halk Finansal Kiralama AŞ 15-Temsan AŞ 160.000.000 160.000.000 100,0 1.460 0,0 1.460 100,0 49.136.198 TKB 16-Borsa İstanbul AŞ 423.234.000 423.234.000 100,0 350.000 0,1 350.000 100,0 23.976.000 TCZB, T.Halk Bank, Halk Yatırım M enkul Değerler AŞ, Ziraat Y.M .Değ. 17-Vakıf İnş. Rest. Tic. AŞ 10.000.000 10.000.000 100,0 5.308.900 81,2 5.308.900 100,0 205.000 TOKİ 18-Türkiye Petrolleri AO 3.000.000.000 1.411.170.743 47,0 319.911 0,0 319.911 100,0 Sümer Holding 19-Türkiye Kalkınma Bankası AŞ 160.000.000 160.000.000 100,0 300 0,0 300 100,0 36.621.000 Sümer Holding Toplam (V) 9.051.035.000 7.462.205.743 82,4 3.184.060.571 35,2 3.183.891.931 100,0 447.172.195 49.136.198 498.472.000 15,7 Genel toplam (I+II+III+IV+V) 31.334.385.034 29.452.793.646 94,0 7.254.189.611 23,2 7.119.460.816 98,1 9.865.818.582 581.122.301 904.012.500 12,7 () Sermayesinin %50'den fazlası kamu kuruluşlarına ait olduğundan, denetim raporu hazırlanmaktadır. KİT'ler ve Sayıştay'ın denetimine giren kuruluşların iştirakleri İştirakin sermayesi Kuruluşun sermaye 2013 dönem sonucu

Genel Rapor • 2013 Sayıştay Kuruluşlar Sermaye (Bin TL) Ödeme oranı % Kaynaklar (Bin TL) Varlıklar (Bin TL) Memurlar Sözleşmeliler İşçiler Toplam personel Net satış hasılatı
(*)
(Bin TL) GSYH’ye katkı (Üretici fiyatları ile) (Bin TL) Tahakkuk eden vergiler (Bin TL) Yatırımlar için yapılan nakdi öde- meler (Bin TL) Dönem sonucu (Bin TL)Hazır değerler Alacaklar Sabit kıymetler Stoklar Diğer dönen varlıklar Diğer duran varlıklar Toplam Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL) Ortalama sayı (Kişi) Yıllık gider (Bin TL)Esas Ödenmiş Öz Yabancı Toplam Edinme değeri Birikmiş amortismanlar KİT’ler: Tarım: Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) 1.300.000 1.282.747 98,7 1.169.724 468.182 1.637.906 9.507 46.315 995.397 205.539 403.080 123.871 265.275 1.637.906 166 10.620 1.002 48.457 2.399 118.375 3.567 177.452 519.137 295.865 2.460 282.720 32.054 Madencilik: Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 600.000 200.000 33,3 1.438.439 894.679 2.333.118 159.654 402.077 1.619.547 595.547 273.160 42.961 431.266 2.333.118 276 16.637 1.262 64.423 2.366 122.298 3.904 203.358 1.628.736 1.191.545 201.596 208.585 841.797 T. Petrolleri A.O. ( TPAO ) 3.000.000 1.411.171 47,0 6.562.457 1.659.007 8.221.464 2.471.141 2.271.458 4.635.925 3.130.639 1.837.513 66.525 69.541 8.221.464 4.816 511.132 4.816 511.132 2.711.267 988.734 866.872 751.414 1.634.199 T.Kömür İşletmeleri Kurumu ( TKİ ) 1.000.000 800.000 80,0 1.913.516 1.163.653 3.077.169 6.277 2.023.464 621.220 348.532 326.199 31.788 416.753 3.077.169 217 12.357 1.729 83.711 4.185 261.316 6.131 357.384 2.481.069 1.389.366 287.471 70.412 178.037 T.Taş Kömürü Kurumu ( TTK ) 6.870.000 6.220.000 90,5 395.789 122.060 517.849 8.615 65.441 679.044 382.177 89.669 6.853 50.404 517.849 192 7.331 1.545 81.231 9.799 561.708 11.536 650.270 294.702 169.716 24.094 50.400 (558.658) TKİ Ege Linyitleri İşletmesi Mües. Müdürlüğü 258.000 206.500 80,0 489.158 340.987 830.145 1.121 351.639 198.689 139.425 181.466 3.242 233.413 830.145 31 1.719 377 19.538 1.529 100.608 1.937 121.865 1.324.994 589.575 140.025 13.474 240.709 TKİ Garp Linyitleri İşletmesi Mües. Müd. 333.000 266.500 80,0 307.300 221.187 528.487 4.202 54.696 331.359 171.168 138.389 872 170.137 528.487 30 1.689 487 23.664 1.777 118.111 2.294 143.464 559.867 467.500 56.733 13.264 51.960 TKİ Güney Ege Linyitleri İşl. Mües. Müd.(1.1-26.8.2013)(1) 32 1.293 259 9.008 714 30.434 1.005 40.735 328.658 287.411 73.773 118.638 TTK Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi 565.000 565.000 100,0 48.255 17.602 65.857 159 1.215 68.841 31.721 14.047 3.020 10.296 65.857 10 428 148 7.506 749 44.214 907 52.148 24.632 20.537 2.590 20.676 (43.688) TTK Armutçuk Taşkömürü İşletme Müessesesi 660.000 660.000 100,0 25.991 25.355 51.346 586 1.291 65.817 36.352 11.959 506 7.539 51.346 9 381 127 6.318 1.318 71.398 1.454 78.097 36.395 18.917 3.983 5.065 (65.972) TTK Karadon Taşkömürü İşletme Müessesesi 2.120.000 2.120.000 100,0 107.880 38.231 146.111 75 14.443 228.254 139.155 22.826 19.668 146.111 17 787 312 15.661 3.469 195.567 3.798 212.015 90.942 31.242 7.086 9.662 (205.629) TTK Kozlu Taşkömürü İşletme Müessesesi 1.265.000 1.265.000 100,0 52.465 44.953 97.418 955 421 179.243 100.593 9.871 563 6.958 97.418 18 788 202 10.247 1.939 107.781 2.159 118.816 58.288 19.773 4.102 9.942 (121.894) TTK Üzülmez Taşkömürü İşletme Müessesesi 1.515.000 1.515.000 100,0 80.777 19.547 100.324 28 40.949 94.558 52.801 11.027 623 5.940 100.324 15 766 219 11.009 1.795 106.194 2.029 117.969 45.248 6.453 3.486 2.427 (120.984) İmalat: Çay İşletmelerı Genel Müdürlüğü ( ÇAY-KUR ) 1.060.000 1.056.413 99,7 885.617 599.424 1.485.041 23.985 442.138 482.795 338.537 859.167 4.612 10.881 1.485.041 474 28.631 924 42.137 5.691 306.521 7.089 377.289 1.517.855 329.257 51.922 33.020 (39.301) DOĞUSAN Boru Sanayii ve Ticaret A.Ş. 20.000 20.000 100,0 21.025 3.153 24.178 228 583 42.573 25.336 1.982 24 4.124 24.178 20 1.096 20 1.096 1.490 522 100 (1.176) Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü 725.000 725.000 100,0 208.912 94.384 303.296 5.608 66.074 235.940 64.071 52.393 6.462 890 303.296 109 7.503 281 11.899 739 38.488 1.129 57.890 545.791 30.768 1.554 21.476 (45.447) T.H. Karadeniz Bakır İşl. AŞ 100.000 100.000 100,0 130.864 1.238 132.102 130.260 1 466 466 1.841 132.102 13 1.035 13 1.035 1.190 1.438 6.980 Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE) 600.000 420.276 70,0 799.491 675.398 1.474.889 374.937 123.589 4.800.316 4.316.928 390.219 102.756 1.474.889 284 16.634 2.214 109.153 2.958 189.149 5.456 314.936 869.849 547.787 50.308 45.105 136.862 T. Şeker Fabrikaları A.Ş. 2.117.997 2.117.997 100,0 1.988.618 1.552.066 3.540.684 4.960 294.221 2.050.436 1.441.270 2.589.539 41.765 1.033 3.540.684 254 15.201 1.784 91.810 9.090 628.170 11.128 735.181 2.753.768 611.390 130.799 58.953 (251.362) T.Demiryolu Makinaları San.A.Ş. ( TÜDEMSAŞ ) 180.000 161.640 89,8 88.774 31.903 120.677 15.908 396 68.648 41.545 57.430 19.537 303 120.677 59 4.111 241 12.244 959 62.856 1.259 79.211 176.029 87.659 543 4.917 323 T.Lokomotif ve Motor San.A.Ş. ( TÜLOMSAŞ ) 150.000 150.000 100,0 155.802 115.705 271.507 8.731 1.283 94.779 49.117 186.933 26.803 2.095 271.507 87 5.620 288 14.475 1.050 67.735 1.425 87.830 154.829 111.707 988 7.439 (8.031) T.Vagon Sanayii A.Ş. ( TÜVASAŞ ) 80.000 80.000 100,0 20.478 189.507 209.985 2.331 3.825 134.357 80.688 118.064 21.813 10.283 209.985 69 4.582 257 13.449 721 48.165 1.047 66.196 338.887 66.151 102 4.564 (21.393) Türkiye Elektromekanik Sanayii T.A.Ş. (TEMSAN) 160.000 160.000 100,0 14.327 47.127 61.454 588 10.774 38.951 26.084 20.611 16.253 361 61.454 287 19.392 287 19.392 18.262 (11.502) 1.444 1.325 (49.136) Enerji: Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş. 1.000 1.000 100,0 108.150 737 108.887 63.839 340 76.759 32.510 459 108.887 1 61 2 107 3 168 (548) 227 31 1.106 Elektrik Üretim A.Ş. ( EÜAŞ ) 5.600.000 5.600.000 100,0 18.274.667 5.443.175 23.717.842 53.442 8.742.580 21.754.556 10.985.616 795.747 2.053.429 1.303.704 23.717.842 357 21.989 3.484 159.982 7.971 685.402 11.812 867.373 10.941.465 4.657.481 1.484.986 291.313 2.981.214 Kemerköy Elektrik Üretim ve Tic. A.^.(KEAS) 50 50 100,0 492.900 82.530 575.430 35.267 274.860 949.287 763.902 30.726 38.138 11.054 575.430 3 264 100 4.565 284 23.260 387 28.089 334.710 103.552 27.272 17.109 58.287 Soma Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.(SEAŞ) 50 50 100,0 1.159.028 130.642 1.289.670 30 771.174 2.557.245 2.208.932 56.536 103.961 9.656 1.289.670 3 267 131 6.065 741 59.473 875 65.805 633.270 145.868 28.140 23.516 53.530 Yeniköy Elektrik Üretim ve Tic. A.Ş.(YEAŞ) 50 50 100,0 527.683 673.933 1.201.616 4.054 105.206 1.456.523 756.092 102.336 147.575 142.014 1.201.616 22 1.652 295 13.535 1.076 75.307 1.393 90.494 709.625 398.349 36.639 14.169 300.295 T. Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ) (Füzyon) 11.400.000 11.400.000 100,0 (2.346.046) 11.315.230 8.969.184 231 5.111.902 8.186.400 5.028.918 523 391.522 307.524 8.969.184 150 13.937 541 24.390 540 34.089 1.231 72.416 204.538 36.019 4.092 (4.373.150) TEİAŞ- Türkiye Elektrik İletim A.Ş. 5.000.000 5.000.000 100,0 7.657.273 4.178.684 11.835.957 1.553.017 764.430 14.831.383 7.561.430 74.758 1.392.627 781.172 11.835.957 333 19.981 3.994 190.937 3.768 268.223 8.095 479.141 15.382.425 1.657.374 384.235 1.117.374 1.037.169 TETAŞ-Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. 179.000 111.596 62,3 1.346.867 6.156.899 7.503.766 1.254.829 6.137.116 4.005 2.785 96.456 13.564 581 7.503.766 43 3.178 140 7.375 16 1.034 199 11.587 23.206.129 591.358 244.617 343 573.859 Ticaret Devlet Malzeme Ofisi( DMO ) 130.582 82.946 63,5 321.932 818.867 1.140.799 841.802 113.888 156.349 52.606 79.282 2.084 1.140.799 98 5.887 675 31.114 161 9.525 934 46.526 1.690.344 111.979 42.528 6.298 110.693 Toprak Mahsulleri Ofisi ( TMO ) 2.050.000 2.050.000 100,0 3.209.254 2.615.377 5.824.631 254.813 765.328 2.486.852 1.657.255 3.841.096 128.558 5.239 5.824.631 188 11.125 2.966 142.454 301 16.050 3.455 169.629 2.244.202 561.703 50.064 78.504 102.635 Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım AŞ 320.000 320.000 100,0 300.738 417.544 718.282 174.357 200.449 47.919 14.365 158.774 24.565 126.583 718.282 131 11.943 131 11.943 2.009.160 42.018 424.819 4.054 5.183 Ulaştırma haberleşme: Boru Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. ( BOTAŞ ) 1.830.000 1.830.000 100,0 7.691.930 9.403.035 17.094.965 959.227 9.046.575 7.878.410 4.211.358 1.654.933 634.439 1.132.739 17.094.965 2.849 293.604 2.849 293.604 32.796.449 644.211 1.049.796 540.129 1.556.465 Devlet Hava Meydanları İşletmesi ( DHMİ ) 1.700.000 1.471.985 86,6 2.621.878 2.050.268 4.672.146 234.829 313.366 5.816.281 1.838.542 27.111 30.100 89.001 4.672.146 351 27.367 8.286 566.937 8.637 594.304 2.120.430 1.598.456 346.680 580.819 796.275 Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü 51.095 51.095 100,0 209.155 136.585 345.740 72.571 7.735 562.752 306.788 4.581 1.516 3.373 345.740 2.151 214.941 2.151 214.941 446.400 (77.399) 67.198 55.190 167.938 T. Denizcilik İşletmeleri 220.948 131.016 59,3 78.174 39.040 117.214 26.874 19.144 115.640 54.922 574 542 9.362 117.214 350 25.798 350 25.798 38.749 (11.368) 990 149 12.647 T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi ( TCDD ) 31.100.000 30.437.223 97,9 20.727.436 2.546.773 23.274.209 160.504 2.584.127 21.754.669 5.560.672 805.121 2.117.131 1.413.329 23.274.209 1.135 67.921 14.973 778.751 13.629 937.297 29.737 1.783.969 2.265.171 958.192 14.347 4.048.695 (1.309.655) T.C. Posta Telgraf Teşkilatı AŞ (PTT) 1.100.000 981.530 89,2 1.433.011 1.528.691 2.961.702 1.415.316 75.671 1.843.023 478.380 37.723 44.110 24.239 2.961.702 936 60.152 27.689 1.084.712 681 47.755 29.306 1.192.619 1.977.224 1.513.789 304.670 116.262 64.543 TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. 965.193 965.193 100,0 1.673.440 300.268 1.973.708 94.996 405.701 1.705.214 374.657 38.644 3.194 100.616 1.973.708 673 79.354 673 79.354 584.686 39.508 177.629 399.385 200.751 Diğer hizmetler: Arıcak Turizm Tic. A.Ş. 1.250 1.250 100,0 7.761 2.202 9.963 677 16.184 6.959 33 28 9.963 (58) 61 (613) Bileşim Alternatif Dağ.Kanal. ve Öd.Sis..A.Ş. 1.000 1.000 100,0 15.841 16.165 32.006 11.425 10.733 7.722 6.160 10 5.807 2.469 32.006 388 21.660 388 21.660 108.046 31.443 6.594 945 3.571 Emlak Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.(2) 3.660.693 3.660.693 100,0 7.898.094 14.271.395 22.169.489 4.789.224 11.040.696 2.404.658 3.766 3.231.781 704.826 2.070 22.169.489 224 24.526 224 24.526 2.407.009 981.742 40.393 8.786 1.230.195 FİNTEK-Finansal Teknoloji Hizmetleri A.Ş.(3) Halk Gayrımenkul Yatırım Ortaklığı 673.638 673.638 100,0 753.327 162.635 915.962 70.648 53.962 646.186 21.702 44.969 121.343 556 915.962 29 3.461 29 3.461 46.954 34.678 1.687 590 29.211 Sümer Holding A.Ş. 2.799.080 2.633.564 94,1 13.870 81.359 95.229 17 5.120 112.150 38.307 5.942 1.722 8.585 95.229 21 1.575 108 6.096 68 4.108 197 11.779 6.654 (2.478) 1.546 39 (26.411) tta Gayrimenkul AŞ 5.000.000 3.610.646 72,2 (13.742) 94.980 81.238 1.621 2.221 50.354 23.046 9.160 377 40.551 81.238 30 2.445 144 7.540 141 8.247 315 18.232 15.736 (80.575) 2.789 (116.809) TÜBİTAK Marmara Teknokent A.Ş.(3) Vakıf İnşaat Restorasyon ve Tic. A.Ş. 10.000 10.000 100,0 8.753 3.402 12.155 9.258 1.314 162 76 879 618 12.155 20 1.219 20 1.219 4.060 1.025 3.935 205 Bankacılık: Eximbank - T. İhracat Kredi Bankası A.Ş. 2.200.000 2.200.000 100,0 3.901.865 20.907.051 24.808.916 1.019.385 23.279.536 33.916 13.319 177 179.250 309.971 24.808.916 465 55.590 465 55.590 62.589 7.064 6.331 245.927 İller Bankası AŞ 9.000.000 8.528.315 94,8 10.031.035 4.682.953 14.713.988 2.940.740 11.396.006 229.682 75.298 3.332 54.116 165.410 14.713.988 18 2.245 184.820 265 15.890 2.510 200.728 790.842 118.283 1.070.245 441.018 T. Halk Bankası AŞ (F) 1.250.000 1.250.000 100,0 13.870.689 124.271.718 138.142.407 21.783.309 84.243.750 1.725.687 657.873 12.592 7.045.846 23.989.096 138.142.407 4.828.998 367.529 3.364.892 T.C. Ziraat Bankası AŞ (F) 2.500.000 2.500.000 100,0 18.106.692 185.578.006 203.684.698 28.708.786 108.803.807 1.972.948 923.296 6.805 47.220.636 17.895.012 203.684.698 23.898 1.532.357 23.898 1.532.357 9.551.851 992.594 159.657 4.378.523 T.H. T. Emlak Bankası AŞ 750.000 749.000 99,9 1.228.869 1.064.266 2.293.135 181.594 798.863 978 764 1.312.464 2.293.135 57 3.752 57 3.752 101.176 20.847 94.140 T.Kalkınma Bankası AŞ (TKB) (Füzyon) 160.000 160.000 100,0 604.097 2.940.168 3.544.265 293.079 2.883.688 145.042 80.346 43 209.039 93.720 3.544.265 668 48.280 668 48.280 145.340 11.837 436 47.262 Sigortacılık: Halk Hayat ve Emeklilik A.Ş. 113.000 113.000 100,0 190.613 326.668 517.281 192.631 20.496 5.150 2.580 294.967 6.617 517.281 248 17.503 248 17.503 107.590 18.330 2.678 74.728 Halk Sigorta AŞ 70.000 70.000 100,0 163.976 341.405 505.381 292.554 70.236 6.695 3.976 95.884 43.988 505.381 204 16.625 204 16.625 66.947 13.688 1.098 42.248 Ziraat Hayat ve Emeklilik A.Ş. 80.000 80.000 100,0 126.042 1.517.996 1.644.038 978.321 402.111 1.866 642 254.414 7.968 1.644.038 241 19.499 241 19.499 115.988 39.230 1.857 130.332 Ziraat Sigorta A.Ş. 50.000 50.000 100,0 86.345 274.084 360.429 222.030 58.324 1.560 649 43.566 35.598 360.429 136 11.415 136 11.415 70.332 27.039 1.196 54.767 Diğer mali kuruluşlar: Halk Faktoring AŞ 40.000 40.000 100,0 40.822 286.039 326.861 253 325.079 419 95 1.014 191 326.861 30 3.052 30 3.052 7.119 2.146 169 1.293 Halk Finansal Kiralama AŞ 259.162 259.162 100,0 293.693 1.737.151 2.030.844 227.158 1.799.789 1.464 1.133 3.566 2.030.844 62 5.779 62 5.779 94.336 20.905 486 20.600 Halk Portföy Yönetimi AŞ 5.000 5.000 100,0 6.212 1.063 7.275 6.223 481 162 67 319 157 7.275 17 2.252 17 2.252 4.677 3.917 491 148 1.642 Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 55.000 55.000 100,0 70.865 278.113 348.978 265.639 65.459 2.830 1.981 11.907 5.124 348.978 120 11.039 120 11.039 259.519 17.603 2.837 653 11.538 TH Kalkınma Yatırım Menkul Değerler AŞ 5.000 5.000 100,0 6.450 281 6.731 6.644 49 1.063 1.058 32 1 6.731 4 93 4 93 (28) 64 296 Ziraat Finansal Kiralama A.Ş. 150.000 150.000 100,0 159.444 1.374.336 1.533.780 17.894 1.485.160 1.358 850 9.724 20.494 1.533.780 78 7.974 78 7.974 63.428 44.928 1.062 10.705 Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. 8.500 8.500 100,0 9.256 383 9.639 9.063 235 283 232 97 193 9.639 14 1.534 14 1.534 2.411 1.597 249 237 Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 60.000 60.000 100,0 70.096 21.207 91.303 26.842 32.725 2.300 1.720 21.429 9.727 91.303 100 9.323 100 9.323 2.362.795 10.274 3.787 360 9.998 Diğer kuruluşlar Tarım Atatürk Orman Çiftliği ( AOÇ ) 1 1 100,0 71.542 12.675 84.217 13.687 22.008 56.275 31.797 20.697 3.245 102 84.217 84 3.386 280 13.950 364 17.336 64.772 (2.010) 5.844 1.122 9.944 Ticaret Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenme İşleri (4) (1.082.704) 1.087.911 5.207 14.443 9.679 443 5.207 330 (1.825) (651) Ulaştırma haberleşme T.Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) 182.000 182.000 100,0 1.904.387 98.825 2.003.212 549.858 60.938 803.456 428.426 66.402 285.182 665.802 2.003.212 7.137 477.344 7.137 477.344 1.477.226 740.464 19.491 44.549 113.136 Diğer hizmetler İstanbul Olimpiyat Oyunları Haz.ve Düz.Kurulu 276.414 7.300 283.714 11.972 13.865 309.331 70.852 19.398 283.714 37 3.342 37 3.342 1.203 (3.850) 77 (51.643) Milli Piyango İdaresi ( MP ) 27.622 695.446 723.068 536.373 150.785 47.989 20.367 4.617 2.995 676 723.068 600 24.472 600 24.472 744.344 429.125 556.236 2.708 468.192 Şeker Kurumu 9.414 371 9.785 3.192 633 7.696 1.815 12 67 9.785 51 4.270 51 4.270 7.751 6.179 46 687 1.378 Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 23.386.733 22.997.441 46.384.174 1.456.941 25.207.157 49.256 7.201.054 10.285.383 2.184.383 46.384.174 36 1.490 600 45.515 636 47.005 4.453.245 2.438.144 35.969 24.076 2.807.786 Bankacılık T.Vakıflar Bankası A.O. 2.500.000 2.500.000 100,0 12.516.321 122.232.870 134.749.191 20.887.616 88.733.947 2.146.292 922.757 5.194 5.318.141 18.580.758 134.749.191 13.881 1.063.660 13.881 1.063.660 4.789.617 341.836 411.064 1.982.914 (1) 26.08.2013 itibarıyla tüzel kişiliği kaldırıldı. (2) 18.11.2013 itibarıyla halka arz edildi. (3) 2013 yılı raporu hazırlanmamıştır. (4) 18.04.2013 itibarıyla tta Gayrimenkul AŞ’ye devredildi. (Ek:8)