2013 - MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI.pdf
MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU Ağustos 2014
İÇİNDEKİLER KAMU İDARESİNİN MALİ YAPISI VE MALİ TABLOLARI HAKKINDA BİLGİ ................................. 1 DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU ...................................................... 3 SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU .................................................................................................................. 3 DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ................................................................ 3 DENETİM GÖRÜŞÜ ..................................................................................................................................... 5 TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER .......................................................................................................... 6
KISALTMALAR TBMM: Türkiye Büyük Millet Meclisi MSB: Milli Savunma Bakanlığı SSM: Savunma Sanayii Müsteşarlığı SGK: Sosyal Güvenlik Kurumu HEK: Hurda-Enkaz-Köhne BMSY: Bütünleşik Malzeme Yönetim Sistemi TYBS: Teknik Yönetim Bilgi Sistemi MSM: Mal Saymanlık Modülü DLYBS: Deniz Lojistik Yönetim Bilgi Sistemi Dzcme: Deniz Cihaz Malzeme Envanteri
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 1 KAMU İDARESİNİN MALİ YAPISI VE MALİ TABLOLARI HAKKINDA BİLGİ Mali Yapı Milli Savunma Bakanlığı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanuna ekli I sayılı Cetvelde yer alan genel bütçeli idarelerden olup, faaliyetlerini merkezi yönetim bütçe kanunlarıyla verilen ödeneklerle gerçekleştirmektedir. 2013 Yılı Bütçesiyle Milli Savunma Bakanlığı’na 20.359.914.000 -TL ödenek tahsis edilmiş olup, bu tutar Merkezi Yönetim Bütçesinin % 4,5 ine tekabül etmektedir. Bakanlıkça, bütçeyle verilen ödenekler dışında, 10 Ocak 1995 tarihinde 22167 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan milletlerarası Anlaşma sonucu kurulan Türk Savunma Fonu’ndan 2013 yılında 5.342.482 ABD Doları harcama yapılmıştır. Fonun yılsonu bakiyesi 25.259.091,56 ABD Dolar'dır. Ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı hariç) bulunan toplam 348 kantin başkanlığının faaliyetlerinden elde edilen karlardan kışla komutanlıklarınca toplam 99.777.300,00 TL harcama yapılarak bütçe dışı kaynak kullanılmıştır. Yine kantin karları üzerinden kantin başkanlıklarının bağlı olduğu üst komutanlıklara gönderilen "Üst Komutanlık Payları" kapsamında ise Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, Kara, Hava ve Deniz Kuvvetleri Komutanlıklarınca toplam 2.271.948,28 TL harcama yapılarak bütçe dışı kaynak kullanılmıştır. İlgili üst komutanlıklarda tutulan üst komutanlık payı hesaplarının 2013 yılsonu bakiyeleri 17.468.937,87 TL’dir. Bakanlıkça sunulan Bütçe Giderleri ve Ödenekler Tablosuna göre Bakanlığın 2013 yılı bütçe gideri ve ödenek kullanımı aşağıda tabloda belirtilmiştir. 2013 YILI BÜTÇE DURUMU (Milyon TL) 2012 Bütçe 2013 Bütçe 2013 Gerçekleşme 01-Personel 8.229,98 9.537,43 9.217,82 02-SGK Primi 1.577,35 1.817,16 1.671,81 03-Mal ve Hizmet Giderleri 8.103,29 8.661,70 8.693,91 Modernizasyon 3.921,28 4.100,00 3.982,92 Cari 4.104,59 4.523,34 4.641,09 03.9 Tedavi ve Cenaze Giderleri 77,42 38,35 69,91 05-Transferler 231,56 229,93 171,55 06-Sermaye Giderleri 87,50 113,70 113,17 07-Sermaye Transferleri 0,00 0,00 4,25 TOPLAM 18.229,68 20.359,91 19.872,50
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 2
Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Bakanlık mali işlemlerini 5018 sayılı Kanun ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama
kurallarına göre gerçekleştirmektedir.
5018 sayılı Kanunun 49 uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak
ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve
yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz
kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin
belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna
gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri Kanunun 49 ve 50
nci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim
Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Bu düzenlemelere göre; muhasebe sistemi tahakkuk esaslıdır. Mali yıl esasına göre
tutulmaktadır. Kamu İdaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri gibi
tüm mali işlemlerini kapsar.
Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi sunmaktır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu
yönetmeliğin amacı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde
saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının
önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde
muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel
kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili
diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar,
kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanması ve
yayımlanmasına ilişkin esas, usul, ilke ve standartların belirlenmesidir.” hükmü yer almaktadır.
Bu amacın gerçekleştirilmesi için; işlemlerin kayıt dışında kalmasının önlenmesi ile birlikte
muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası
standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim ve ilgililerin bilgisine
sunulması gerekmektedir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 117 nci maddesinde kapsama dahil kamu
idarelerince düzenlenecek mali tablolar ile bu tabloların şekil ve türleri belirlenmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 118-135 inci maddelerinde bu tabloların “her bir kamu idaresi” esasına
göre düzenleneceği; 144 üncü maddesinde muhasebe birimlerinin ve kamu idarelerinin yöneticilerinin
mali raporlar ve tabloların düzenli olarak hazırlanmasından sorumlu olduğu; 136 ncı maddesinde ise
ihtiyaca göre aylık üç aylık ve yıllık olarak hazırlanarak, altı aylık ve yıllık dönemler itibarıyla ilgili
olduğu dönemi izleyen üç ay içerisinde Resmi Gazete'de yayımlanacağı belirtilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 3 Bakanlık muhasebe hizmetleri merkezde MSB Saymanlık Müdürlükleri taşrada ise defterdarlıklar ve malmüdürlükleri tarafından yürütülmektedir. DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde hazırlanarak kamuoyunun bilgisine ve denetim yetkililerine zamanında sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolardan yararlanacak olanlara makul güvence vermek amacıyla mali raporların güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, kaynakların etkili ve ekonomik ve mevzuatına uygun kullanılmasının sağlanması amacıyla kurulup işletilmesi gereken mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Denetim, mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanması amacıyla; kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 4 Milli Savunma Bakanlığı mali işlemlerini, 5018 sayılı Kanunun 49 ve 50 nci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenen esaslara uygun olarak raporlamak zorunda olup, tarafımızca yürütülecek denetimlerin mali tablolar dikkate alınarak gerçekleştirilmesi hedeflenmekle birlikte; Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin, muhasebe ve raporlama sisteminin kurulması için, Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslara 8/12/2013 tarih ve 28845 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklik ile eklenen geçici maddede, hesap dönemi sonunda verilecek defter, mali tablo ve belgelerden bütçe giderleri ve ödenekler tablosu ve taşınır kesin hesap cetveli ve taşınır hesabı icmal cetveli dışında, düzenlenmesi gereken diğer mali raporların Sayıştay’a gönderilmesi 2013, 2014 ve 2015 yıllarını kapsamak üzere üç yıl ötelenmiştir. Bu itibarla denetim, Sayıştaya sunulan bütçe giderleri ve ödenekler tablosu, taşınır kesin hesap cetveli ve taşınır hesabı icmal cetveli ile bu cetvellere esas iş ve işlemlerin mevzuata uygunluğuna yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Denetim çalışmalarında ayrıca; Bakanlığın merkez ve taşra muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimlerindeki cetvel ve belgeler ile bu birimlerdeki yevmiye kayıtları yapılan Ödeme Emri Belgeleri (ÖEB) ve bunların ekinde yer alan kanıtlayıcı belgeler ile bunlara dayanak oluşturan ilgili harcama birimleri arşivlerinde muhafaza edilen kanıtlayıcı belgeler; tamlık, doğruluk, tutarlılık ve tabi olduğu mevzuatına uygunluk açısından incelenmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 5 DENETİM GÖRÜŞÜ “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar”da 8.12.2013 tarihinde yapılan değişiklikle eklenen Geçici 1 inci maddesi uyarınca, Kamu İdaresi tarafından 2013 yılına ilişkin olarak Sayıştaya sunulan bütçe giderleri ve ödenekler tablosu, taşınır kesin hesap cetveli ve taşınır hesabı icmal cetveli ile “Denetimin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı” bölümünde belirlenen çerçevede gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin, kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğuna ilişkin yapılan denetimi sonucunda tespit edilen hususlar ile mali yönetim ve iç kontrol sistemlerine ilişkin değerlendirmeler “Tespit ve Değerlendirmeler” bölümünde gösterilmiştir. Kamu zararı iddialarına ilişkin hususlara yargılamaya esas raporda yer verilecek olup TBMM’nin bilgisine sunulacak önemde başka bir husus bulunmamaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 6 TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Deniz Lojistik Yönetim Bilgi Sisteminde mal ve malzemelere ilişkin fiyat bilgisinin mevzuata uygun olmaması Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ayniyat kayıtlarının incelenmesinde; taşınır mal yönetimine ilişkin kayıtlara esas fiyat hesaplama sisteminin mevzuata uygun olmadığı görülmüştür. Deniz Kuvvetleri Komutanlığında yapılan denetime esas olmak üzere mal ve malzemelere ait kayıt verilerinin incelenmesinde; idarenin mal ve malzemelere ilişkin işlemlerinin Deniz Lojistik Yönetim Bilgi Sisteminden (DLYBS) takip edildiği anlaşılmıştır. Bu kapsamda taşınır mal sisteminde yer alan malzemelere ilişkin fiyatlar incelendiğinde 4 farklı fiyat bilgisinin bulunduğu görülmüştür. Sistemde yer alan ve her bir saymanlığın düzenleyeceği belgelere esas olan birim fiyat hesaplamasının sistem tarafından ağırlıklı ortalamaya göre hesaplandığı, bu durumun ise malzemelerin fiyatlarında gerçeğe aykırı sonuçlara sebep olduğu tespit edilmiştir. Örneğin bir mal saymanlığında 3 adet malzeme 100-TL ile giriş yapıldıktan sonra aynı malzemeden daha sonra 20-TL birim fiyat ile giriş yapılır ise birim fiyat 80-TL’ye düşmekte ve bu malzemenin mal saymanlığından çıkışında bu fiyat üzerinden taşınır işlem belgesi düzenlenmektedir. Örneğin “2835-010329125” stok numaralı “Generator, Gas, Assy” isimli malzeme 10.01.2012 tarihinde R07 nolu saymanlığa 0-USD ile bir adet giriş yapılmış daha sonra aynı malzemeden 24.04.2012 tarihinde 1.600.000-USD ile bir adet daha giriş yapılmıştır. Söz konusu malzemeden stokta ise daha önceden 425.000-USD bedel ile girilmiş bir adet malzeme bulunmaktadır. 2014 yılında saymanlık birim fiyatına bakıldığında ise 999.999.999-TL olduğu, tedarik fiyatının (Dzcme fiyatı) ise 909.414,66-USD ve 1.485.528,80-TL olarak yer aldığı görülmüştür. Dolayısıyla hem bundan sonra düzenlenecek taşınır belgesine esas olan birim fiyatın hem de tedariklerde veri olarak kullanılan tedarik fiyatlarının gerçeği yansıtmadığı düşünülmektedir 2013 yılı sonu itibariyle stokta yer alan tüm mal ve malzeme listesi incelendiğinde; 343.655 kalem malzemenin tedarik (Dzcme) fiyatının sıfır olduğu görülmüştür. Ayrıca 31.12.2013 tarihli envanter listesinden elde edilen tedarik (Dzcme) fiyatı 0,00.-TL olan malzemelerin listesi ile bu malzemelerden 2013 yılı içerisinde satın alınma yolu ile irat kaydedilen malzemeler listesi ile karşılaştırıldığında 4.071 kalem malzemenin bulunduğu görülmüştür. Başka bir ifade ile 2013 yılı içerisinde 0,00.-TL’den fazla bir değer ile irat kaydedilmiş 4.071 kalem malzeme bulunmasına rağmen 31.12.2013 tarihli envanterdeki tedarik (Dzcme) fiyatının 0,00.-TL olarak sistemde yer aldığı anlaşılmıştır. Ayrıca taşınır sistemindeki saymanlık modülünde eğer mal saymanı isterse giriş yaptığı malın fiyatının fiyatları etkilememesini sağlayacak seçeneği bulunmakta olduğu görülmüş olup, bu durum sonucunda kişisel değerlendirmelere göre birim fiyatın değiştiği tespit edilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 7
Türk Silahlı Kuvvetleri, Millî İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğü Taşınır Mal
Yönetmeliğinin “Kayıt zamanı ve Kayıt değeri” başlıklı 11 nci maddesinde; Giriş ve çıkış
kayıtlarında; Satın alma suretiyle edinme ve değer artırıcı değişiklik hallerinde, birim maliyet bedeli,
bedelsiz devir, ölüm, kırılma, bozulma, kaybolma, çalınma, HEK’e ayırma ve fire hallerinde kayıtlı
değeri, bağış ve yardım yoluyla edinilen taşınır mallarda; bağış ve yardımda bulunan tarafından ispat
edici bir belge ile değeri belirtilmiş ise bu değer, belli bir değeri yoksa 14 üncü maddeye göre
oluşturulan komisyonca tespit edilen değeri, Kamu idaresince üretilmesi halinde, üretilen taşınır malın
giriş kaydında üretim maliyet bedelinin esas alınacağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla ilgili mevzuat
çerçevesinde söz konusu mallar gerçek değerleri ile kaydedilmeli ve izlenmeli, eğer bu değer
bilinmiyor ise değer tespit komisyonunca fiyat tespiti yapılmalıdır. Giriş ve çıkış işlemlerinde sisteme
girişi yapılan değerler üzerinden işlem yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında: 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 49.
Maddesi “Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince uygulanacak muhasebe raporlama
standartları, uluslararası standartlara uygun olarak oluşturulacak olan Devlet Muhasebesi Standartları
Kurulu tarafından belirlenir” hükmünü haizdir. 19 Haziran 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan
Devlet Muhasebesi Standardı (DMS) 12 kurul kararlarında kurumların, maliyetlerin özel olarak
belirlendiği durumlar haricinde, stoklarda bulunan malzemeler için kullanacakları birim fiyatı, ağırlıklı
ortalama ve FIFO (First In First Out) olmak üzere belirlenmiş iki yöntemden birine göre hesaplayacağı
hükme bağlanmıştır. Deniz Kuvvetleri K.lığında ağırlıklı ortalama yöntemi Ambar Bölüşüm Fiyatı
olarak adlandırılmaktadır ve bu kapsamda “Ana Stok Kütüğü (ASK) Birim Fiyatı” uygulamasının
mevzuata uygun bir yöntem olduğu, ayrıca varlık değeri açısından konu değerlendirildiğinde bir
birim/kurumun varlık değerinin hesaplanabilmesinde, her bir malzemenin birim fiyatının hesaplara
ayrı ayrı dâhil edilmesi yerine kalem bazında ağırlıklı ortalama fiyatın kullanılması nedeniyle en kolay
ve etkin yöntem olduğu kıymetlendirilmektedir.
ASK Birim Fiyatı: Saymanlık, saymanlıklar arası ve tüm mal muhasebe işlemlerinde kullanılan
birim fiyattır. İlk kayıt açıldığında Deniz Cihaz Malzeme Envanteri (DzCME) fiyatı alınır, Sonraki
Taşınır İşlem Belgesi (TİB) giriş işlemlerinde ambar bölüşüm fiyatı algoritması ile güncellenir. İlk
kayıt açımlarında eski miktar ve eski fiyat “0” olacağından ilk tedarik edilen malın fiyatı doğrudan
karta fiyat bilgisi olarak yansımaktadır. Ayrıca saymanlar tarafından ASK birim fiyatları
güncellenebilmektedir (Değer Tespit Komisyonu tarafından tespit edilen fiyatlar için).
Hesaplama algoritması ile Ambar Bölüşüm Fiyatları belirlenirken eski ya da yeni birim fiyatı 0
(sıfır) veya hatalı olan malzemeler için yapılan hesaplamalarda sonuçta elde edilecek ASK birim fiyatı
hatalı bilgi oranında yanlış sonuç verecektir. Bu kapsamda çözüm olarak MSY 59-2 (A) TSK Taşınır
Mal Yönergesi’ne uygun olarak teşkil edilecek Değer Tespit Komisyonları marifetiyle fiyatların
güncellenebileceği değerlendirilmiş ve Deniz Kuvvetleri K.lığı tarafından ASK birim fiyatlarının
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 8
güncellenmesi maksadıyla direktifler verilmiştir. Tüm uygulanan süreçler ve verilen direktiflere
rağmen, çeşitli sebeplerle girişi yapılan ancak birim fiyatı 0 (sıfır) ya da gerçek değeri yansıtmayan
malzemeler olabileceğinden, Deniz Kuvvetleri K.lığınca bu hususun üzerinde önemle durularak
sürekli bir kontrol mekanizması tesis etmek üzere çalışmalara devam edilecektir. Diğer taraftan, MSY
59-2 (A) TSK Taşınır Mal Yönergesi’nde yer alan hüküm gereği bedelsiz olarak giriş işlemleri yapılan
SSM projeleri kapsamındaki tedariklerde “0” birim fiyatlı malzeme girişlerinin ambar bölüşüm fiyatı
hesaplamasını etkilemeyecek şekilde (eski ASK fiyatını değiştirmeyecek şekilde) algoritmada gerekli
düzenlemeler yapılmıştır.
İstisna teşkil eden Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) projeleri hariç olmak üzere, tedarik
edilen malzemelerin mevzuata uygun ödemelerinde giriş TİB’i esas alındığından ve bu TİB’in fatura
ile uyumlu olması gerektiğinden, envantere “0” fiyatlı malzeme giriş imkânı kalmamıştır. Satın alma
yoluyla giriş işlemi dışında, hibe, kantin vb. yollarla giriş işleminde biliniyorsa gerçek fiyatı,
bilinmiyorsa Değer Tespit Komisyonu marifetiyle belirlenecek fiyat üzerinden giriş işlemi yapılması
mevzuat gereği olduğundan, bu yolla temin edilen malzemeler için de “0” fiyatlı malzeme giriş imkânı
kalmadığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle gerek DzCME, gerekse ASK fiyatlarında “0” değeri
gözüken malzemelere ilişkin kayıtların büyük ölçüde 2011 yılı öncesi kayıtlar olduğu bilinmektedir.
Zira 2011 yılı öncesi kullanılan L 101 Ordu Mal Yönetmeliğine uygun olarak, tedarik faaliyetlerinde
ödeme maksatlı kullanılan “Kuruşlu Belgenin” o dönemlerde kullanılan mal muhasebe programında
(Bütünleşik Malzeme Yönetim Sistemi (BMYS) 2000, Teknik Yönetim Bilgi Sistemi (TYBS) ve
Gelişmiş Bakım Yönetim Sistemi (GBYS)) öngörülen belgeler arasında yer almaması, elle
düzenlenmesi nedeniyle kontrol mekanizması bulunmadığından “0” fiyatlı malzeme girişlerine yönelik
münferit hatalar olabilmekteydi.
2013 yılında satın alınma yoluyla giriş yapılan 4.071 kalem malzemenin DzCME fiyatının 0
(sıfır) TL olduğu tespitine yönelik olarak yapılan incelemede; Fiyat kataloğu 2013 yılsonu işlemlerinin
tamamlanmasına kadar yılda bir kez olacak şekilde güncellendiğinden ve Sayıştay denetimi icra
edildiği tarihlerde fiyat kataloğu henüz oluşturulmadığından yıl içerisindeki alım bilgileri birim fiyat
algoritmasına girmemiştir. Bu kapsamda, Envanter Kontrol Merkezi K.lığı söz konusu malzemelerin
alım bilgilerine haiz birim fiyatları DLYBS’ne tanımlanmış ve müteakip dönemlerde aynı durum ile
karşılaşılmaması maksadıyla algoritmada gerekli güncellemeler yapılmıştır. Diğer taraftan bahse konu
algoritma 2014 yılı itibariyle aylık olarak çalışmaktadır. DLYBS MSM’de Sayıştay denetçileri
tarafından tespit edildiği bildirilen “Eğer mal saymanı isterse giriş yaptığı malın fiyatının fiyatları
etkilememesini sağlayacak seçeneği bulunmakta olduğu görülmüş olup, bu durum sonucunda kişisel
değerlendirmelere göre birim fiyatın değiştiği tespit edilmiştir” tespiti doğrultusunda; DLYBS Mal
Saymanlığı Modülünde giriş esnasında bulunan bahse konu seçenek kaldırılmıştır.
Sonuç olarak: Kurum tarafından verilen cevapta “19 Haziran 2010 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanan Devlet Muhasebesi Standardı (DMS) 12 kurul kararlarında kurumların, maliyetlerin özel
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 9
olarak belirlendiği durumlar haricinde, stoklarda bulunan malzemeler için kullanacakları birim fiyatı,
ağırlıklı ortalama ve FIFO (First In First Out) olmak üzere belirlenmiş iki yöntemden birine göre
hesaplayacağı hükme bağlanmıştır. Deniz Kuvvetleri K.lığında ağırlıklı ortalama yöntemi Ambar
Bölüşüm Fiyatı olarak adlandırılmaktadır ve bu kapsamda “Ana Stok Kütüğü (ASK) Birim Fiyatı”
uygulamasının mevzuata uygun bir yöntem olduğu, ayrıca varlık değeri açısından konu
değerlendirildiğinde bir birim/kurumun varlık değerinin hesaplanabilmesinde, her bir malzemenin
birim fiyatının hesaplara ayrı ayrı dâhil edilmesi yerine kalem bazında ağırlıklı ortalama fiyatın
kullanılması nedeniyle en kolay ve etkin yöntem olduğu kıymetlendirilmektedir.” Denilmektedir.
Ancak bahsedilen Standardın yürürlük maddesinde aynen “Bu Standart, Maliye Bakanlığı ve ilgili
kamu idarelerince uygulanmasına ilişkin düzenleme yapılmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe
girer.” Denilmektedir.
Dolayısıyla Maliye Bakanlığı veya ilgili idare standartların uygulanmasına ilişkin herhangi bir
düzenleme yapmadığından dolayı bu standardın henüz uygulanması mümkün değildir. Kaldı ki halen
yürürlükte olan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 86 ncı maddesinde Stokların çıkış
kayıtları, ambarlara girişlerindeki öncelik sırası dikkate alınarak “ilk giren-ilk çıkar” esasına göre ve
giriş bedelleri üzerinden yapılır denilmektedir. Dolayısıyla ağırlıklı ortalama yönteminin bağış, hibe
gibi çeşitli yollar ile bir çok malzemenin giriş çıkış yaptığı bir sistemde envanter bilgisini yanıltıcı bir
sonuç verme ihtimali bulunduğundan ve mevcut mevzuatta henüz yeri olmaması nedeniyle
malzemelerin gerçek bedelleri ile giriş ve çıkış kayıtlarının yapılmasının uygun olacağı
düşünülmektedir.
BULGU 2:
Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından Gerçekleştirilen “Yeni Tip Denizaltı Tedarik
Sözleşmesi” kapsamındaki malzemelerin bedelsiz olarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığınca
taşınır mal işlem belgesi ile envanter kayıtlarına alınması
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ayniyat kayıtlarının incelenmesinde Gölcük Tersanesi
Komutanlığı R07 Saymanlığınca Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından imzalanan“Yeni Tip
Denizaltı Tedarik Sözleşmesi” kapsamında Tersane Komutanlığına gönderilen malzemelerin bedelsiz
olarak taşınır mal işlem belgesi ile envanter kayıtlarına alındığı görülmüştür.
Türk Silahlı Kuvvetleri, Millî İstihbarat Teşkilatı Ve Emniyet Genel Müdürlüğü Taşınır Mal
Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde taşınır malların giriş ve çıkış kayıtlarında birim maliyet bedelinin,
kayıtlı değerinin, belirtilmiş değerinin, belli bir değer bulunmaması durumunda komisyonca tespit
edilen değerinin veya üretim maliyet bedelinin esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.
59-2 Kodlu TSK Taşınır Mal Yönergesinin üçüncü bölümünün 5. Maddesinin k.(3)
maddesinde ise Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından yapılan tedarik faaliyetlerinde kaynağına
bakılmaksızın temin edilen malzemelerin giriş işlemlerinde taşınır mal işlem belgesinin mevcut
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 10 bilgilerle fiyat verilmeden düzenleneceği, projenin tamamlanmasını müteakip ihtiyaç makamınca talep edilmesi durumunda SSM tarafından tedarik edilen nihai taşınır mal için bildirilecek fiyat bilgisi esas alınarak taşınır mal işlem belgesinin proje bedeli üzerinden düzenleneceği belirtilmiştir. Dolayısıyla ilgili yönerge hükmü yönetmelik hükümlerine aykırı olup, yönerge hükmünün uygulanması durumunda kurumun envanter sisteminin gerçeği yansıtmasının mümkün olamayacağı değerlendirilmektedir. Söz konusu malzemeler henüz Türk Silahlı Kuvvetleri’nin mülkiyetinde bulunmadığından proje bitmesini müteakip, denizaltıların kabul işlemleri tamamlandıktan sonra envanter kayıtlarına alınması gerekmektedir. Kaldı ki, Yeni Tip Denizaltı Tedarik Sözleşmesinin “20.1” maddesinde; yüklenici firma tarafından gönderilen malzemelerin mülkiyetinin, sayım ve kontrol tutanağının imzalanmasıyla Savunma Sanayii Müsteşarlığına geçeceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla henüz Türk Silahlı Kuvvetleri’nin mülkiyetine geçmemiş olan ve Taşınır Mal Yönetmeliğine tabi Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından kayıt ve izlenmesi gereken taşınır malların kayıt işlemlerinin taşınır mal işlem belgesi dışında takip edilmesi gerekmektedir. Kamu idaresi cevabında: Sözleşmesi SSM tarafından yürütülen tedarik faaliyetlerinde, yükleniciler tarafından Deniz Kuvvetleri Komutanlığı birlik/kurumlarına teslim edilen taşınır mallar paket projeler kapsamında tedarik edildiğinden, zamana yayılı olarak partiler halinde teslim edilmekte ve ödemeye esas faturaları bulunmamaktadır. Ayrıca, teslim esnasında bahse konu malzemelerin büyük bölümünün birim fiyatları bilinmemektedir. Yeni Tip Denizaltı Tedarik Projesi kapsamında Savunma Sanayii Müsteşarlığına gönderilen ilgi (c) yazı ile; Gölcük Tersanesi Komutanlığına intikal etmesini müteakip, ilgi (ç) Sözleşme Ek-1 İş Tanımı madde 6 gereği sayım, fiziki kontrol, muayeneleri yapılarak "Sayım ve Kontrol Tutanağı" imzalanan malzemelerin, SSM mülkiyetinde bulunması ve teslim/tesellüm vb. belgeyle Tersaneye teslim edilmemesi nedeniyle Tersane tarafından denizaltı inşası maksadıyla kullanılmasının mümkün olmadığı, Denizaltıların inşası için Yüklenici tarafından Tersaneye teslim edilen/edilecek ve denizaltıların geçici teslimine kadar SSM mülkiyetinde olacak söz konusu malzemelerin, Tersane tarafından kullanım yönteminin belirlenmesine ihtiyaç duyulduğu bildirilmiş, Malzemelerin yönetim metodunun ivedilikle belirlenmesi talep edilmiştir. Sorunun çözümüne yönelik olarak bulunulan girişimler neticesinde SSM’nin, devam eden tedarik projelerinde yüklenicilerin teslim ettiği malzemeleri alacak bir saymanlık teşkilatı kurmaya yönelik planı olmadığı öğrenilmiştir. Müteakiben 7 Ekim 2012 tarihli ve 28434 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararında aşağıdaki ifadeye yer verilmiştir. “Modernizasyon Projelerinde sözleşme hükümlerinin uygulanması…..Kabul işlemleri tamamlandığında, tedarik edilen mal, hizmet veya yapım işi, yüklenici tarafından ihtiyaç makamına teslim edilir. Teslim edilen mal, hizmet veya yapım işi, ihtiyaç makamı tarafından envantere kaydedilir.” Bahse konu Bakanlar Kurulu Kararının yayımlanması sonrasında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı; İlgi (d) yazı ile, ilgi (b) Yönetmeliğin 14’üncü maddesi gereği yapılacak malzeme giriş işlemleri için ihtiyaç duyulan birim
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 11
fiyatı ve toplam tutar bilgilerini Yüklenicinin teslim etmesinin; İlgi (e) ve (f) yazılar ile de, yukarıda
bahse konu Bakanlar Kurulu Kararı dikkate alınarak SSM koordinesinde yürütülen projeler
kapsamında tedarik edilen malzemelerin kayıt altına alınması/yönetilmesine ilişkin hususların
ivedilikle belirlenmesinin ve ilgili mevzuata ithal edilmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
Millî Savunma Bakanlığı Müsteşarı Başkanlığında, Genelkurmay Başkanlığı Kuvvet
Komutanlıkları ve SSM temsilcilerinin katılımı ile 25 Ocak 2013 tarihinde yapılan toplantıda ilgi (a)
Yönergede yapılacak değişiklik üzerinde mutabakata varılmış, bu kapsamda Millî Savunma Bakanlığı
tarafından ilgi (a) Yönerge ve ilgi (b) Yönetmelik için eş zamanlı bir değişiklik çalışması
başlatılmıştır. İlgi (a) Yönergede bu değişiklik tamamlanmış ancak ilgi (b) Yönetmelik değişikliği
henüz neticelenmemiştir. SSM projeleri kapsamında, yükleniciler tarafından Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı birlik/kurumlarına teslim edilen taşınır malların, kayıt ve takip işlemlerinin SSM
tarafından gerçekleştirilmesi ve proje tamamlandığında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı mülkiyetine
geçecek olan taşınır malların ilgi (b) Yönetmeliğe uygun olarak Taşınır Mal İşlem Belgesi ile Deniz
Kuvvetleri Komutanlığı taşınır mal saymanlıklarına devredilmesi Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
açısından en uygun hal tarzıdır. Ancak ilgili Bakanlar Kurulu kararında yer alan ifadeye göre, ilgi (b)
Yönetmeliğin genel ilkelerinden farklı olarak SSM tarafından yürütülen projelerde, SSM’nin Taşınır
Mal İşlem Belgesi düzenleyerek malzemelerin girişini yapma ve Türk Silahlı Kuvvetlerine devretme
sorumluluğundan vareste (serbest bırakılmış) tutulduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Mevcut durumda
ilgili Bakanlar Kurulu Kararına dayanarak, giriş işlemleri SSM tarafından yapılmayan taşınır malların
kayıt ve izleme yükümlülüğü zorunlu olarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığınca üstlenilmiştir.
Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde konunun çözüme kavuşturulmasına yönelik çalışmalar
başlatılmıştır.
Sonuç olarak: Kurum tarafından yapılan açıklamada “SSM projeleri kapsamında,
yükleniciler tarafından Deniz Kuvvetleri Komutanlığı birlik/kurumlarına teslim edilen taşınır malların,
kayıt ve takip işlemlerinin SSM tarafından gerçekleştirilmesi ve proje tamamlandığında Deniz
Kuvvetleri Komutanlığı mülkiyetine geçecek olan taşınır malların ilgi (b) Yönetmeliğe uygun olarak
Taşınır Mal İşlem Belgesi ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığı taşınır mal saymanlıklarına devredilmesi
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı açısından en uygun hal tarzıdır. Ancak ilgili Bakanlar Kurulu kararında
yer alan ifadeye göre, ilgi (b) Yönetmeliğin genel ilkelerinden farklı olarak SSM tarafından yürütülen
projelerde, SSM’nin Taşınır Mal İşlem Belgesi düzenleyerek malzemelerin girişini yapma ve Türk
Silahlı Kuvvetlerine devretme sorumluluğundan vareste (serbest bırakılmış) tutulduğu sonucu ortaya
çıkmaktadır. Mevcut durumda ilgili Bakanlar Kurulu Kararına dayanarak, giriş işlemleri SSM
tarafından yapılmayan taşınır malların kayıt ve izleme yükümlülüğü zorunlu olarak Deniz Kuvvetleri
Komutanlığınca üstlenilmiştir.” Denilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 12 Türk Silahlı Kuvvetleri, Millî İstihbarat Teşkilatı Ve Emniyet Genel Müdürlüğü Taşınır Mal Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde taşınır malların giriş ve çıkış kayıtlarında birim maliyet bedelinin, kayıtlı değerinin, belirtilmiş değerinin, belli bir değer bulunmaması durumunda komisyonca tespit edilen değerinin veya üretim maliyet bedelinin esas alınacağı hüküm altına alınmıştır. Kaldı ki 7 Ekim 2012 tarihli ve 28434 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararında modernizasyon projelerinde kabul işlemleri tamamlandığında, tedarik edilen mal, hizmet veya yapım işi, yüklenici tarafından ihtiyaç makamına teslim edilir. Teslim edilen mal, hizmet veya yapım işi, ihtiyaç makamı tarafından envantere kaydedilir denilmektedir. Söz konusu malzemeler henüz Türk Silahlı Kuvvetleri’nin mülkiyetinde bulunmadığından proje bitmesini müteakip, denizaltıların kabul işlemleri tamamlandıktan sonra envanter kayıtlarına alınması gerekmektedir. Kaldı ki, Yeni Tip Denizaltı Tedarik Sözleşmesinin “20.1” maddesinde; yüklenici firma tarafından gönderilen malzemelerin mülkiyetinin, sayım ve kontrol tutanağının imzalanmasıyla Savunma Sanayii Müsteşarlığına geçeceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla Borçlar Kanunu ve Medeni Kanun hükümleri uyarınca sözleşme hükmü gereği söz konusu malzemelerin mülkiyeti Savunma Sanayii Müsteşarlığına ait olup, henüz Türk Silahlı Kuvvetleri’nin mülkiyetine geçmemiş olan ve Taşınır Mal Yönetmeliğine tabi Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından kayıt ve izlenmesi gereken taşınır malların kayıt işlemlerinin taşınır mal işlem belgesi dışında takip edilmesi gerekmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Savunma Bakanlığı 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 13 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06100 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 40 94 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr