TTT...CCC... SSSAAAYYYIIIŞŞŞTTTAAAYYY BBBAAAŞŞŞKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
GGGÜÜÜMMMRRRÜÜÜKKK VVVEEE TTTİİİCCCAAARRREEETTT BBBAAAKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
222000111222 YYYIIILLLIII DDDEEENNNEEETTTİİİMMM RRRAAAPPPOOORRRUUU
EEEYYYLLLÜÜÜLLL 222000111333
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06100 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 40 94 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır.
İÇERİK GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI GENEL BÜTÇE HESABI 2012 YILI DENETİM RAPORU …………………………………………………………………………...................(1-13) GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI BAKANLIĞI TASFİYE HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2012 YILI DENETİM RAPORU…..…………………………………………………………………………(14-19)
TTT...CCC... SSSAAAYYYIIIŞŞŞTTTAAAYYY BBBAAAŞŞŞKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
GGGÜÜÜMMMRRRÜÜÜKKK VVVEEE TTTİİİCCCAAARRREEETTT BBBAAAKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
GGGEEENNNEEELLL BBBÜÜÜTTTÇÇÇEEE HHHEEESSSAAABBBIII
222000111222 YYYIIILLLIII DDDEEENNNEEETTTİİİMMM RRRAAAPPPOOORRRUUU
EEEYYYLLLÜÜÜLLL 222000111333
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06100 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 40 94 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır.
İÇİNDEKİLER GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI HAKKINDA BİLGİ .......................................................................................... 1 KAMU İDARESİ MALİ TABLOLARI ...................................................................................................................... 2 DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU ........................................................................... 3 SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................................ 3 DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI .................................................................................. 4 DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI ............................................................................................................ 5 DENETİM GÖRÜŞÜ ........................................................................................................................................... 9 VURGULANACAK HUSUSLAR .......................................................................................................................... 10
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 1 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI HAKKINDA BİLGİ 30.12.1929 tarihinde 1909 sayılı Kanunla gümrükler müstakil bir bakanlık olarak teşkilatlandırılarak “Gümrük ve İnhisarlar Vekâleti” kurulmuş, kaçakçılıkla mücadele görev ve yetkisi de bu Bakanlığın bünyesine verilmiştir. 1931’de kaçakçılıkla mücadele amaçlı yarı askeri “Gümrük Muhafaza Umum Kumandanlığı” kurulmuştur. 29.03.1932 tarihli ve 1989 sayılı Kanunla Maliye Bakanlığına bağlı olan Tekel İdare ve İşletmeleri de bu Bakanlığa bağlanarak Bakanlığın kuruluşu tamamlanmıştır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanarak yürürlüğe girmiş, bu Kanun Hükmünde Kararname ile gümrük teşkilatı yeniden bakanlık düzeyinde yapılandırılmıştır. Bakanlık; işlemleri risk yönetimi odaklı, analizci ve seçici yöntemlerle değerlendirmeye tabi tutmakta, bu şekilde elde edilen çıktılara göre yasal ticaretin basitleştirilmesi ve yasadışı ticaretin önlenmesi politikası çerçevesinde; yasal yollarla gümrükte iş yapan gerçek ve tüzel kişilerin işlemleri kolaylaştırılırken, organize ve gümrük suçları ile etkin olarak mücadele yürütmek amacındadır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, bu amaç doğrultusunda 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinde yer alan görevlerini yerine getirmeye yönelik faaliyette bulunmaktadır. Bakanlık; merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatından meydana gelmektedir. Merkez teşkilâtı; ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleri ile yardımcı birimlerden oluşmaktadır. Ana hizmet birimleri, Gümrükler Genel Müdürlüğü, Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü, İç Ticaret Genel Müdürlüğü, Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü, Esnaf ve Sanatkarlar Genel Müdürlüğü, Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü, Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Tasfiye Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nden oluşmaktadır. Danışma ve denetim birimleri, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, İç Denetim Birim Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, Strateji Geliştirme Başkanlığı, Bakanlık Müşavirleri ve Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği'nden oluşmaktadır. Yardımcı birimler, Personel Dairesi Başkanlığı, Eğitim Dairesi Başkanlığı, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı ve Özel Kalem Müdürlüğü'nden oluşmaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 2
Taşra teşkilatı ise 16 Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü ve bu Bölge
Müdürlüklerine bağlı 147 adet Gümrük Müdürlüğü, 81 İl Müdürlüğü, 29 adet Gümrük
Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüğü, 23 adet Tasfiye İşletme Müdürlüğü, 36 adet
Sosyal Tesis barındırmaktadır.
02.09.2008 tarihli ve 2008/14541 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile; AB nezdinde
Türkiye Daimi Temsilciliği (Brüksel) ile Brüksel, Washington, Moskova, Kahire, Berlin ve
Bakü Büyükelçilikleri nezdinde olmak üzere halen 7 yerde yurt dışı teşkilatı kurularak
atamalar yapılmış olup, müşavirler Ekim 2009 itibariyle hizmet vermeye başlamışlardır.
03.06.2011 tarihli ve 640 sayılı KHK uyarınca 15 adet Yurt Dışı Gümrük Müşaviri ve 5 adet
Gümrük Ataşesi kadrosu ihdas edilmiştir.
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın başlangıç ödeneği 384.676.000 TL, yılsonu
ödeneği 478.558.000 TL olup, toplam harcama Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü
verilerine göre 436.865.000 TL olarak gerçekleşmiştir.
KAMU İDARESİ MALİ TABLOLARI
Sayıştay tarafından 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 8 inci maddesine dayanarak
hazırlanan "Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri İle
Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar" ile Sayıştay denetimine tabi
kamu idarelerince tutulan defter, kayıt, belge ve bilgilerden Sayıştay'a sunulacak olanların
çeşitleri, verilme yeri ve süreleri ile ilgili usul ve esaslar düzenlenmiştir. Buna göre Gümrük
ve Ticaret Bakanlığı tarafından hesap dönemi sonunda Sayıştay'a verilecek defter, mali tablo,
belge, bilgiler şu şekildedir:
a) Birleştirilmiş veriler defteri.
b) Geçici ve kesin mizan.
c) Bilanço
ç) Belgeler;
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 3
7) Taşınır kesin hesap cetveli ile taşınır hesabı icmal cetveli veya
envanter defteri.
d) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
kapsamındaki idarelerin bütçe uygulama sonuçlarına ait tabloları;
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 4 DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetimimiz sonucunda aşağıda belirtilen hususlar hariç denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından Sayıştaya verilecek defter, tablo ve belgeler ile denetim için gerekli kanıtlayıcı belge ve bilgiler sunulamamasına rağmen Denetim ekibi tarafından Gümrük ve Ticaret Bakanlığının SAY2000İ kayıtları üzerinden 2012 yılı hesap ve işlemlerinin incelenmesi, ekip tarafından yürütülen denetim kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ekip tarafından belirlenerek yürütülen denetimin kapsamında;
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 5 3. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa göre anonim şirketlerin genel kurullarına katılacak hükümet temsilcilerine ödenecek ücretlere ilişkin tutulan banka hesaplarında biriken tutarın incelenmesi, 4. Gelir tahakkuk, ek tahakkuk ve cezalarının incelenmesi, 5. Mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin incelenmesi (doğrudan temin usulü ile yapılan satın almalar hariç), 6. İmha giderlerinin incelenmesi, Bu hususlarla ilgili denetimimiz sonucunda aşağıda belirtilen hususlar hariç denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı hesapları içerisinde yer alan ve uzlaşmaya konu olan gelir tahakkukları ile ilgili Uzlaşma Komisyonu Tutanakları tarafımızca idareden resmi yazı ile istenilmesine rağmen bu tutanakların denetim için ibraz edilmeyeceği bildirilmiştir. Bu nedenle uzlaşma konusu olan gelir tahakkukları ile ilgili denetim programının uygulanma imkânı kalmadığından bu alana ilişkin yeterli denetim kanıtı elde edilememiştir. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI I-) Mali Rapor ve Tabloları Etkileyecek Nitelikte Bulgular
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 6 Kurumsal bazda düzenlenecek temel mali tablolar olan Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosu öncelikle kamu idaresi yöneticilerini bilgilendirecektir. Ayrıca bu tablolar denetime sunulacak ve kamuoyuna açıklanacaktır. Kanunda öngörülen amaç böyle iken, görüş vermemize esas temel mali tabloları üretecek olan Maliye Bakanlığınca kurulan muhasebe sistemi (Say2000İ), genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için kurumsal bazda Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosunu doğru bir şekilde üretmemektedir. Maliye Bakanlığı Sayıştay denetimine esas olacak tüm mali tabloların oluşturulabilmesine imkan verecek yevmiye kayıtlarının, kurumsal bazda, 2013 yılı itibariyle kaydedilmesine başlanacağını beyan etmiştir. Bu konu genel bütçe kapsamındaki tüm kamu idarelerini ilgilendirmesi nedeniyle daha ayrıntılı olarak Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporunda açıklanmıştır. II-) Uygunluğa İlişkin Bulgular 2. Kapıkule Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesinde, işletme süresinin hesabına esas teşkil edecek gelir ve maliyet hesaplamalarında hataların bulunduğu tespit edilmiştir. Kurum, taraflarca imzalanan sözleşmenin ilgili maddesinde yer alan yatırımın finansman tutarının ve tabloda yer alan diğer verilerin değiştiği, görev alanındaki değişken unsurların maliyet ve gelir kalemleri üzerindeki etkilerinin ani ve büyük ölçekli olabileceği ve bunların önceden öngörülmesinin çok zor olduğu ve özel hukuk hükümlerine tabi sözleşmede şirket ve idare tarafından belirlenen işletme süresinin revize edilmesinin hukuken mümkün olmadığı gerekçeleriyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 3. Habur Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesine ilişkin tespitlere aşağıda yer verilmiştir. 3.1. Habur Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesinde, işletme süresinin hesabına esas teşkil edecek gelir hesaplamalarında hataların bulunduğu tespit edilmiştir. Kurum, taraflarca imzalanan sözleşmenin ilgili maddesinde yer alan yatırımın finansman tutarının ve tabloda yer alan diğer verilerin değiştiği, görev alanındaki değişken unsurların maliyet ve gelir kalemleri üzerindeki etkilerinin ani ve büyük ölçekli olabileceği ve bunların önceden öngörülmesinin çok zor olduğu ve özel hukuk hükümlerine tabi sözleşmede
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 7 şirket ve idare tarafından belirlenen işletme süresinin revize edilmesinin hukuken mümkün olmadığı gerekçeleriyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 3.2. Habur Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesi çerçevesinde gerçekleştirilen yapım işlerinin, verilen ek sürelere rağmen yatırım döneminde tamamlanamadığı tespit edilmiştir. Kurum, yatırım süresinin mücbir sebepler, idarenin ilave talepleri, teslim tarihi gibi nedenlerle uzadığı, ilave imalatların tamamlanması gerektiği gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 3.3. Sözleşmedeki lojman inşaatına ilişkin edimin sözleşmeye uygun ifa edilmediği tespit edilmiştir. Kurum, bahsi geçen lojmanların Yap-İşlet-Devret Modeli kapsamında işletici kuruluş tarafından yapılan lojmanlar olmadığı ve lojman binası ile ilgili olarak Dicle Üniversitesi tarafından hazırlanan teknik raporun olumlu olduğu gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 3.4. Yükleniciye sözleşmedeki şartları taşımadığı halde (geçici) işletme izni verildiği tespit edilmiştir. Kurum, konunun geçici kabulü yapılan kısma ilişkin olmadığı, dolayısıyla sözleşmenin ilgili hükümlerine göre işletme izni verilmesine engel teşkil eden bir durum olmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 4. Sarp Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesine ilişkin tespitlere aşağıda yer verilmiştir. 4.1. Sarp Gümrük Kapısının Modernizasyonu sırasında yatırım süresi içerisinde yüklenici şirket tarafından karşılanması gereken demirbaşların (bilgisayar) Muhabere Ve Elektronik Dairesi Başkanlığınca karşılanması istenmiştir. Kurum, yüklenici şirket ile yapılan sözleşmenin ilgili bölümünde bilgisayarların yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin bir ibare yer almadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 8 4.2. Sarp Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Metoduyla Modernize Edilmesi Projesinde X-Ray cihazlarının zamanında teslim edilmemesine rağmen, geçici kabul tutanağının onaylandığı görülmüştür. Kurum, yüklenici firmaya gerekli uyarıların yapıldığı, dinamik bir yapıya sahip gümrük kapılarındaki gümrük işlemlerinin süreklilik arz etmesi, işlemlerin durma noktasına gelmemesi ve Sarp Gümrük diğer yatırımların tamamlanmasının temini nedeniyle de geçici kabul tutanağının onaylandığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 4.3. Sarp sınır kapısının Yap-İşlet-Devret Metoduyla Modernize Edilmesi Projesinde X-Ray cihazlarının zamanında teslim edilmemesine rağmen, idarenin görevli şirkete sözleşmede belirlenmiş olan müeyyideleri uygulamadığı tespit edilmiştir. Kurum, mücbir sebep dolayısıyla süre uzatımı verildiği, yatırım süresinin gecikmesinde öngörülen sürenin aşılmadığı, bu nedenle anılan hükümler uyarınca sözleşmenin feshine ilişkin ve buna yönelik diğer müeyyidelerin uygulanamayacağı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 4.4. Yükleniciye sözleşmedeki şartları taşımadığı halde (geçici) işletme izni verildiği tespit edilmiştir. Kurum, konunun geçici kabulü yapılan kısma ilişkin olmadığı, dolayısıyla sözleşmenin ilgili hükümlerine göre işletme izni verilmesine engel teşkil eden bir durum olmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 4.5. Sarp Sınır Kapısının Yap–İşlet–Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesinde, işletme süresinin hesabına esas teşkil edecek maliyet hesaplamalarında hataların bulunduğu tespit edilmiştir. Kurum, sözleşmede belirtilen haller dışında maliyetlerin yeniden hesaplanarak işletme süresinden düşülmesinin hukuken uygun olmayacağı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 5. Cilvegözü Sınır Kapısının Yap-İşlet-Devret Modeliyle Modernizasyonu Projesine ilişkin tespitlere aşağıda yer verilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 9
5.1. Yükleniciye sözleşmedeki şartları taşımadığı halde işletme izni verildiği tespit
edilmiştir.
Kurum, sözleşme hükümlerine uygun hareket edildiği, dinamik bir yapıya sahip
gümrük kapılarındaki gümrük işlemlerinin süreklilik arz etmesi ve işlemlerin durma noktasına
gelmemesi adına işletme izni verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı gerekçesiyle
bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
5.2. Yüklenici tarafından hazırlanan ve idare tarafından onaylanan projelere göre
inşa edilen sınır kapılarında hatalı konumlandırmalar nedeniyle revizyona ihtiyaç duyulduğu
görülmüştür.
Kurum, teknolojik gelişmeler, artan güvenlik gereksinimleri, uluslararası gelişmeler
doğrultusunda sınır kapılarında fiziki veya teknolojik altyapı değişikliklerinin zorunlu olması
gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
5.3. Cilvegözü Sınır Kapısının Yap–İşlet–Devret Modeliyle Modernizasyonu
Projesinde, işletme süresinin hesabına esas teşkil edecek gelir ve maliyet hesaplamalarında
hataların bulunduğu tespit edilmiştir.
Kurum, taraflarca imzalanan sözleşmenin ilgili maddesinde yer alan yatırımın
finansman tutarının ve tabloda yer alan diğer verilerin değiştiği, görev alanındaki değişken
unsurların maliyet ve gelir kalemleri üzerindeki etkilerinin ani ve büyük ölçekli olabileceği ve
bunların önceden öngörülmesinin çok zor olduğu ve özel hukuk hükümlerine tabi sözleşmede
şirket ve idare tarafından belirlenen işletme süresinin revize edilmesinin hukuken mümkün
olmadığı gerekçeleriyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
DENETİM GÖRÜŞÜ
Denetim görüşü oluşturabilmek için gerekli mali rapor ve tablolar ile bilgi ve
belgeler yukarıda “Kamu İdaresi Mali Tabloları” ile “Denetimin Dayanağı, Amacı, Yöntemi
ve Kapsamı” başlıkları altında açıklandığı üzere, kamu idaresi yönetimi tarafından
sağlanamadığı için Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 yılına ilişkin mali rapor ve tabloları
hakkında görüş bildirilememektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 10 VURGULANACAK HUSUSLAR
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 11
programında yer alan bazı faaliyetlere yönelik harcamaların ihale mevzuatına uygun olarak
yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kurum tarafından bulguda belirtilen hususlara iştirak edilmekte ve 2013 yılından
itibaren gereğinin yapılacağı belirtilmektedir.
3. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ)
aracılığı ile yaptırılan Bakanlık Hizmet Binası ve Eğitim Merkezi İnşaatı işlerinde, 4734 sayılı
Kamu İhale Kanunu, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve ilgili protokol
hükümlerine uyulmadığı görülmüştür.
3.1. Gümrük Müsteşarlığı ile TOKİ arasında 29.05.2009 tarihinde imzalanan
Protokolün, süre ile ilgili hükümlerine uyulmadığı tespit edilmiştir.
Kurum, yapılan işin özgünlüğü, hacminin büyüklüğü ve karmaşıklığı nedeniyle süre
ilgili hükümlere riayet etmenin mümkün olmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa
iştirak etmemektedir.
3.2. Bakanlık Hizmet Binası ve Eğitim Tesisi Binası ihaleleri yapılırken, yapım
işleri ihalesi anahtar teslimi götürü bedel yapılmasına rağmen, uygulama projelerinin olmadığı
tespit edilmiştir.
Kurum, söz konusu yapım işinin uygulama projesi aranmaksızın avan proje ile ihale
edilmesine mevzuatın izin verdiği gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak
etmemektedir.
3.3. Bakanlık Hizmet Binası Yapımı İşinde, geçici kabul yapıldıktan sonra iş artışı
yapıldığı ve bedelinin ödendiği tespit edilmiştir.
Kurum, kabul işleminden sonra iş artışı yapılmadığı, sadece projelerinin hazırlanması
ve mukayeseli keşif hesapları gibi formalitelerin sonradan tamamlandığı gerekçesiyle
bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
3.4. Bakanlık Hizmet Binası Yapımı İşinde, zemin iyileştirme (kazıklı temel)
imalatı bedelinin hatalı hesaplandığı tespit edilmiştir.
Kurum, söz konusu imalat bedeli için sözleşme bedelinin %10’una ilave olarak
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 12 hiçbir ödemede bulunulmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. 3.5. Bakanlık Hizmet Binası Yapım İşinde, fiyat farkı hesabında temel alınan endeksin hatalı alınması sonucu fiyat farkının yanlış hesaplandığı tespit edilmiştir. Kurum tarafından bulguda belirtilen hususlara iştirak edilmekte ve 2013 yılından itibaren gereğinin yapılacağı belirtilmektedir. 4. İşletici Kuruluşların ilgili mevzuatın öngörmüş olduğu yükümlülüklerini yerine getirmediği görülmüştür. 4.1. Türkiye ile diğer ülkeler arasında demiryolu dahil kara, deniz ve hava yoluyla yapılan eşya ve yolcu taşımalarında yararlanılan istasyon, deniz ve hava limanlarını işleten kuruluşların, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 218. maddesinde belirlenen yükümlülüklerini yerine getirmedikleri tespit edilmiştir. Kurum, her türlü teknik donanımın işletici kuruluşlardan talep edilmesinin mümkün bulunmadığı, liman işletmelerinin büyüklüğü, işlem hacimleri, karlılık durumları ve ülke güvenliği açısından stratejik konumları farklılıklar gösterdiğinden, bir takım teknik cihaz ve donanımların Kurumca karşılanması gerektiğinin açık olduğu, gümrük idarelerinin temel ihtiyaçları dışındaki teknik cihaz ve donanımlarının işletmeci kuruluşlarca karşılanması gerektiğine ilişkin 4458 sayılı Kanunun 218 inci maddesinde açık bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir. Bununla birlikte Kurum, ikincil mevzuat kapsamında, genelge çıkarmak suretiyle uygulamanın nasıl olacağına dair düzenleme yapılması ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca özelleştirilen yerlerin imtiyaz sözleşmelerine, Özelleştirme idaresiyle koordineli çalışılarak, 218 inci maddenin zorunlu olarak uygulanmasını sağlayacak hükümler konulması önerilerine iştirak etmektedirler. 4.2. 4458 sayılı Gümrük Kanununun 218. maddesi ve Gümrük Yönetmeliğinin 72/Ş maddesi hükümlerine göre işletici kuruluşlarca karşılanması gereken bakım onarım giderleri ile mal ve malzeme alım giderlerinin Kurum bütçesinden ödendiği tespit edilmiştir. Kurum, konuya ilişkin mevzuatta açık hükümlerin bulunmaması nedeniyle uygulamada yeknesaklığın sağlanamadığı, bakım ve onarımı yapılan cihazların ülke güvenliği
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 13 için stratejik öneme haiz olduğu, risk değerlendirmesi çerçevesinde bu cihazların farklı bölgelerde kullanılabildiği gerekçeleriyle bulgumuzda belirtilen hususa iştirak etmemektedir.
TTT...CCC... SSSAAAYYYIIIŞŞŞTTTAAAYYY BBBAAAŞŞŞKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
GGGÜÜÜMMMRRRÜÜÜKKK VVVEEE TTTİİİCCCAAARRREEETTT BBBAAAKKKAAANNNLLLIIIĞĞĞIII
TTTAAASSSFFFİİİYYYEEE HHHİİİZZZMMMEEETTTLLLEEERRRİİİ GGGEEENNNEEELLL
MMMÜÜÜDDDÜÜÜRRRLLLÜÜÜĞĞĞÜÜÜ DDDÖÖÖNNNEEERRR SSSEEERRRMMMAAAYYYEEE
İİİŞŞŞLLLEEETTTMMMEEESSSİİİ SSSAAAYYYMMMAAANNNLLLIIIKKK
MMMÜÜÜDDDÜÜÜRRRLLLÜÜÜĞĞĞÜÜÜ
222000111222 YYYIIILLLIII DDDEEENNNEEETTTİİİMMM RRRAAAPPPOOORRRUUU
EEEYYYLLLÜÜÜLLL 222000111333
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06100 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 40 94 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır.
İÇİNDEKİLER GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI TASFİYE HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÖNER SERMAYE İŞLETMESİ SAYMANLIK MÜDÜRLÜĞÜ HAKKINDA BİLGİ .................................................................................................. 14 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜKLERİ HAKKINDA BİLGİ ................... 14 KAMU İDARESİ MALİ TABLOLARI .................................................................................................................... 15 DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU ......................................................................... 15 SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU .......................................................................................................................... 16 DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ................................................................................ 16 DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI .......................................................................................................... 17 DENETİM GÖRÜŞÜ ......................................................................................................................................... 19
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 14 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI TASFİYE HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÖNER SERMAYE İŞLETMESİ SAYMANLIK MÜDÜRLÜĞÜ HAKKINDA BİLGİ GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜKLERİ HAKKINDA BİLGİ 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanarak yürürlüğe girmiş, bu Kanun Hükmünde Kararname ile gümrük teşkilatı bakanlık düzeyinde yapılandırılmıştır. Söz konusu Kanun Hükmünde Kararname’nin 15 inci maddesi ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tasfiye Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne verilen görevler kapsamında yapılması gerekli olan bir kısım faaliyetler, idari ve mali yönden genel müdürlük tarafından yönetilen ve Bakanlık bünyesinde faaliyet gösteren 23 döner sermaye işletme müdürlüğü tarafından yerine getirilmektedir. 22.12.2011 tarih ve 28150 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu Kararı ile bakanlığın taşra teşkilatına ilişkin düzenleme yapılmıştır. Yapılan bu düzenlemelere göre bakanlık bünyesinde bulunan işletme müdürlükleri, teşkil edilen 15 farklı Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Bölge Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyetlerini yürütmektedir. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlüklerinin 2012 yılı başlangıç gelir tahmini 75.000.000 TL, başlangıç ödeneği ise 65.000.000 TL olarak bütçeleştirilmiştir. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Merkez Saymanlığından alınan verilere göre ise 2012 yılı gelir toplamı 68.346.676,16 TL 2012 yılı gider toplamı ise 43.786.269,28 TL olarak gerçekleşmiştir. Dönem net kar 19.648.325,50 TL’dir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 15 KAMU İDARESİ MALİ TABLOLARI 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanan "Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri İle Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar"ın 5 inci maddesi ile Sayıştay denetimine tabi kamu idarelerince tutulan defter, kayıt, belge ve bilgilerden Sayıştay'a sunulacak olanların çeşitleri, verilme yeri ve süreleri ile ilgili usul ve esaslar düzenlenmiştir. Buna göre Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tasfiye Hizmetleri Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Saymanlık Müdürlüğü tarafından hesap dönemi sonunda Sayıştay'a verilen defter, mali tablo, belge, bilgiler şu şekildedir: a) Birleştirilmiş veriler defteri. b) Geçici ve kesin mizan. c) Bilanço ç) Belgeler;
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 16 bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmekle sorumludur. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 17 Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlükleri, Sayıştaya verilen defter, tablo ve belgeler ile denetim için gerekli kanıtlayıcı belge ve bilgilerden faydalanılarak 2012 yılı hesap ve işlemlerinin incelenmesi yolu ile denetlenmiştir. Ekip tarafından belirlenerek yürütülen denetimin kapsamında;
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 18 3. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamında 31.03.2007 tarihinden önce kaçak eşya naklinde kullanılması nedeniyle el konulan araçların tasfiyesinin yapılmadığı tespit edilmiştir. Kurum tarafından bulguda belirtilen hususlara iştirak edilmekte ve 2013 yılından itibaren gereğinin yapılacağı ifade edilmektedir. 4. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tasfiye İşletmelerince, eşya sahibinden alınması gereken imha giderlerinin döner sermaye bütçesinden ödendiği tespit edilmiştir. Kurum, kaçak eşyanın imhası giderlerinin duruma göre kendi üzerlerinde kaldığı, ancak mevzuatın öngördüğü çerçevede gerekli tespitler yapılabildiğinde rücu mekanizmasına başvurulabileceği gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususlara iştirak etmemektedir. 5. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlüklerinden bir kısmının ödenmemiş elektrik ve su borçları bulunduğu tespit edilmiştir. İdarece verilen cevabın bir başka bulgu için verilen cevap olduğu ve bu kısma sehven alındığı anlaşılmıştır. 6. Bakırköy ve Van Tasfiye İşletme Müdürlükleri bütçelerinden işletme kayıtlarında yer almayan taşıtların giderlerinin ödendiği tespit edilmiştir. Kurum, tasfiye idaresi tanımına dâhil olan Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü kayıtlarında yer alan, Tasfiye Yönetmeliği hükümleri uyarınca bedelsiz tahsis edilen ve münhasıran döner sermaye hizmetlerinde kullanılan araçlar için döner sermaye bütçesinden harcama yapılmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmadığı gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususlara iştirak etmemektedir. III-) Genel Bütçeye Ait Giderlerin Döner Sermaye Bütçesinden Yapılmasına İlişkin Bulgular 7. Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Merkez Tasfiye İşletme Müdürlüğü bütçesinden Tasfiye Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ihtiyaç duyduğu mal alımlarının gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Kurum tarafından bulguda belirtilen hususlara iştirak edilmekte ve 2013 yılından itibaren gereğinin yapılacağı ifade edilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2012 Yılı Denetim Raporu 19 8. Merkez Tasfiye İşletme Müdürlüğü bütçesinden Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerine bedelsiz olarak tahsis edilen araçların vergilerinin ödendiği tespit edilmiştir. Kurum, Bölge Müdürlüklerinin döner sermayeye ilişkin vergi, resim, harç ve diğer mali yükümlülüklerinin tam ve zamanında yerine getirilmesi görevi Merkez Tasfiye İşletme Müdürlüğünün asli görevi olsa da Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerine verilen araçlara ilişkin tahsis onaylarında “söz konusu araçların vergi, resim, harç v.b. ödemelerinin Merkez Tasfiye İşletme Müdürlüklerince yapılması” hususuna yer verdiği gerekçesiyle bulgumuzda belirtilen hususlara iştirak etmemektedir. 9. Doğu Marmara Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösteren Kocaeli Tasfiye İşletme Müdürlüğü bütçesinden aynı bölge müdürlüğüne bağlı Gebze Gümrük Müdürlüğünün kullanımında olan telefon numaralarına ait faturaların ödendiği görülmüştür. Kurum tarafından bulguda belirtilen hususlara iştirak edilmekte ve 2013 yılından itibaren gereğinin yapılacağı ifade edilmektedir. DENETİM GÖRÜŞÜ Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye Bütçesi 2012 yılına ilişkin yukarıda belirtilen mali rapor ve tabloların, "Denetim Görüşünün Dayanakları" bölümünde açıklanan nedenlerden dolayı Gelir ve Taşınır hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği; gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin kanun ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olduğu kanaatine varılmıştır.