YALOVA İL ÖZEL İDARESİ 2018 Yılı Sayıştay Denetim Raporu Kasım 2019
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: 2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu ............................................................................... 4 Tablo 2: 2018 Yılı Ödenekler Tablosu ....................................................................................... 4 Tablo 3 : 2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu .............................................................................. 4
BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanakları
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 bunların merkezi idare ile olan alaka ve münasebetlerini düzenlemek Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görevleri arasında sayılmıştır. Bu amaçla İçişleri Bakanlığı bünyesinde bulunan Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü kaldırılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı teşkilatı bünyesinde Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 100’üncü maddesinde de; mahalli idarelerin iş ve işlemlerine dair mevzuatla verilen görev ve hizmetleri yapmak yeni kurulan Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yerel yönetimler hakkında verilen yetki ve görevlerin yanında, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ile İçişleri Bakanlığına verilen il özel idaresinin teşkilatı ve işleyişi üzerinde düzenleme, izin ve onay verme görev ve yetkileri halen devam etmektedir. Bu itibarla 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu uyarınca, il özel idarelerinin organlarının çalışma usulleri, norm kadrolarının belirlenmesi, üst yönetici olarak vali ve genel sekreterin atanması, idari denetimi, bütçe ve muhasebe sisteminin oluşturulması, borçlanma izni, işletme ve şirket kurulması ile yurtdışı ilişkilerin yürütülmesi konuları da İçişleri bakanlığının vesayet denetimi altındadır. 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları İl özel idaresinin organları, il genel meclisi, il encümeni ve validir. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl Genel Meclisi” başlıklı 9’uncu maddesi gereğince, İl Genel Meclisi İl Özel İdaresinin karar organıdır ve ildeki seçmenler tarafından seçilmiş üyelerden oluşur. İl encümeni ise valinin başkanlığında, genel sekreter ile il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından seçeceği üç üye ve valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği iki üyeden oluşan il özel idaresinin icra organıdır. Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Görev ve yetkileri 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 30’ncu maddesinde sayılan Vali, il özel idaresi teşkilâtının en üst amiri olarak il özel idaresi teşkilâtını sevk ve idare etmektedir. Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. İl özel idaresi teşkilatı 5302 sayılı Kanun’un verdiği yetki ve sorumluluklar
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 çerçevesinde norm kadro ilke ve standartlarına göre oluşturulur. Bu itibarla Yalova İl Özel İdaresi memur, sözleşmeli personel ve işçi olarak teşkilatlandığı merkez ve tüm ilçelerde verdiği hizmetleri; Memur (657-4/A) olarak; 1 genel sekreter, 2 genel sekreter yardımcısı, 3 iç denetçi, 7 birim müdürü, 5 ilçe özel idare müdürü,1 mali hizmetler uzman yardımcısı, 1 Uzman 8 şef, 1muhasebeci, 3 VHKİ, 2 memur, şoför, 11 mühendis 1 mimar, 1 Şehir Plancısı,6 tekniker 1 teknisyen,1 bekçi, 2 hizmetli,1 Kaloriferci,1 Hukuk Müşaviri,1 Ayniyat Saymanı,5 Bilgisayar İşletmeni Sözleşmeli personel (657-4/B) olarak; 1 avukat, 2 mühendis İşçi (657-4/D) olarak ise 64 personel ile gerçekleştirmektedir. Karar organlarından olan il genel meclisi ise 17 üyeden oluşmaktadır. Yalova İl Özel İdaresi İnsan Kaynakları Birim Müdürlüğünün personel durum tablosuna göre toplam 63 adet memur kadrosu doludur. İl Özel İdaresi finansman ve ortaklık açısından İller Bankası, tahsisli ödenekler ve mali istatistiklerin takibi açısından Hazine ve Maliye Bakanlığı, tahsil edilen taşınmaz kültür varlıkları katkı payı açısından belediyeler, madenlerin ruhsat, denetim ve gelirleri açısından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, üst yöneticileri açısından İçişleri Bakanlığı, köylere altyapı yatırımlarının götürülebilmesi açısından Köylere Hizmet Götürme Birlikleri ile bağlantı içerisinde olmakla beraber ilin mahalli ve müşterek ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ve İl Belediyesi ile de bağlantı ve ilişki halindedir. 1.3. Mali Yapı Yalova İl Özel İdaresi, faaliyetlerini 2018 yılı bütçesi ile verilen ödenekler ve ilgili kanunlarla merkezi idareden aktarılan diğer kaynaklarla yürütmektedir. Bu kapsamda Yalova İl Özel İdaresinin 2018 yılı bütçesiyle 32.000.000,00 TL gelir ve ödenek öngörülmüş olup, 67.443.403,54 TL 2017 yılından devreden ödenek ve Merkezi İdare Bütçesinden kullanım amacı belirlenmiş yatırımlar için aktarılan toplam 59.073.654,70 TL ödenek ile birlikte yılı ödenekleri 158.517.058,24 TL’ye ulaşmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4
Yalova İl Özel İdaresinin sunulan mali tablolarına göre 2018 yılı gelir ve gider durumu
aşağıda gösterilmiştir.
Tablo 1: 2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu
Kodu Gelir Türü Tahmini (TL) Gerçekleşen (TL)
01 Vergi Gelirleri 45.000,00 3.320,00
03 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 277.000,00 609.278,99
04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Diğer
Gelirler (Tahsisli ) 0,00 52.763.979,52
05 Diğer Gelirler 31.678.000,00 42.061.367,25
06 Sermaye Gelirleri 0,00 0,00
TOPLAM Öz Gelir 32.000.000,00 42.673.966,24
TOPLAM Genel Gelir 32.000.000,00 95.437.945,76
Tablo 2: 2018 Yılı Ödenekler Tablosu
Bütçe ile
Verilen
Ödenek (TL)
Önceki
Yıldan
Devreden
Ödenekler
(TL)
Merkezi
İdareden
Aktarılan
Ödenekler
(TL)
Net Bütçe
Ödeneği
Toplamı (TL)
Bütçe Gideri
Toplamı
(TL)
Sonraki Yıla
Devreden
Ödenek
(TL)
32.000.000,00 67.443.403,54 59.073.654,70 158.517.058,24 102.681.610,82 55.306.453,02
Merkezi yönetim kapsamındaki idareler tarafından ödenek gönderilmek suretiyle bir
takım hizmetlerin il özel idareleri eliyle gerçekleştirilmesi 5302 sayılı İl Özel İdaresi
Kanunu’nun 6'ncı maddesine eklenen ek fıkra ile mümkün kılınmıştır. Bu fıkra hükmünce
aktarılan ödenekler nedeniyle öngörülen bütçe büyüklüğü ile gerçekleşen bütçe büyüklükleri
arasında çok büyük farklılıklar oluşmaktadır. Bütçe hazırlık aşamasında merkezi yönetim
kapsamındaki idarelerden yatırım projeleri karşılığında ne kadar ödenek gönderileceği
bilinmediğinden bütçe rakamları gerçekçi olmamaktadır. Aktarma yoluyla gelen nakit gelir ve
ödenek kaydedilmek suretiyle bütçeleştirilmektedir. Dolayısıyla il özel idarelerinin yılı
bütçeleriyle öngörülen rakamlarla bütçe gerçekleşmeleri arasında fark bulunmaktadır.
Tablo 3 : 2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu
Kodu Gider Türü Bütçe Tahmini
(TL)
Gerçekleşen Gider
(TL)
1 Personel Giderleri 7.186.500,00 14.963.768,11
2
Sosyal Güv. Kurumlarına Devlet Prim
Gideri 1.048.000,00 3.446.781,46
3 Mal ve Hizmet Alım Gideri 8.590.000,00 11.228.411,30
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5
Faiz Giderleri 0 0
5 Cari Transferler 1.748.154,00 1.392.418,51
6 Sermaye Giderleri 11.218.000,00 71.650.231,44
7 Sermaye Transferi 0 0
9 Yedek Ödenekler 2.209.346,00 0
TOPLAM 32.000.000,00 102.681.610,62
Bütçe ile ilgili olsun ya da olmasın, kurumun faaliyetlerinden dolayı tahakkuk eden
2018 yılı Faaliyet Gideri 32.168.061,98 TL, Faaliyet Geliri 95.386.733,95 TL olup, Gelir
Fazlası 63.218.671,97 TL olarak gerçekleşmiştir.
Yalova İl Özel İdaresinin Personel Alım A.Ş. de %100 oranında hissesi bulunmaktadır.
İl Özel İdaresi Vilayetler Birliği ile Doğu Marmara Kalkınma ajansı üyesidir.
1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Yalova İl Özel İdaresi mali işlemlerini 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir.
5018 sayılı Kanun’un 49'uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını
sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak
şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve
öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve
yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim
yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Söz konusu 49'uncu maddenin son fıkrasında ise muhasebe işlemlerine, hesap planlarına
ve işlemlerin muhasebeleştirilmesinde kullanılacak belgelerin şekil ve türlerine ilişkin
düzenlemenin mahalli idareler için İçişleri Bakanlığınca yapılacağı hükmü getirilmiştir. Bu
kapsamda il özel idarelerince de uygulanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği
çıkarılmıştır.
Yalova İl Özel İdaresinde mali işlemlerle ilgili muhasebe kayıtları Mahalli İdareler
Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği çerçevesinde İçişleri Bakanlığının sunduğu e-İçişleri
otomasyon sistemi üzerinden yürütülmekte olup, mali nitelikteki hesap ve işlemleri Mali
Hizmetler Müdürlüğünce gerçekleştirilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 2018 yılı denetimi kapsamında Yalova İl Özel İdaresi tarafından “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar” ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup, denetim bunlar ile usul ve esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. • Birleştirilmiş veriler defteri • Geçici ve kesin mizan • Bilanço • Banka mevcudu tespit tutanağı • Alınan çekler sayım tutanağı • Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı • Teminat mektupları sayım tutanağı • Değerli kâğıtlar sayım tutanağı • İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetimi hesabı icmal cetveli • Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu • Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu • Faaliyet sonuçları tablosu Denetim görüşü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 11’inci maddesinde, üst yöneticilerin idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumlu oldukları ve bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirecekleri belirtilmektedir. Yalova İl Özel İdaresinin 2018 yılı denetimi çerçevesinde kurum iç kontrol sistemine ilişkin aşağıdaki belirleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Kurum iç kontrol sisteminin gerektirdiği yasal yükümlülükleri kısmen yerine getirmiştir. İyi bir iç kontrol sisteminin varlığı kuşkusuz sadece yasal gerekliliklerin yerine getirilmesi değil, aynı zamanda yönetim kademesi ve çalışanlarca da bu yükümlülüklerin benimsenmesine bağlıdır. Etik sözleşmelerin imzalanarak personelin dosyalarına konulması da bu alandaki farkındalığın varlığını göstermektedir. Yalova İl Özel İdaresince Görev, Yetki ve Çalışma Yönergesi hazırlanarak yürürlüğe girmiş, kurumda yürütülen faaliyetler çerçevesinde iş tanımları yapılmış, iş akış şemaları çıkartılmıştır. Ancak, Kurumun hedeflerinin gerçekleşmesini engelleyecek riskler ve bu risklere karşı geliştirilen önlemleri içeren bir risk değerlendirme çalışmaması yapılmamıştır. Bununla birlikte, üst yöneticinin onayıyla “İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu” nun kurulmuş olması, İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planlarının düzenli olarak hazırlanıyor olması, İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu tarafından yıllık olarak İç Kontrol Değerlendirme Raporu’nun hazırlanması iç kontrollerin işlerliğinin daha üst bir seviyeye taşınması açısından önem taşımaktadır. Özel İdarede iç denetçi kadrosu olmasına rağmen bu kadrolara atama yapılmamış ve İç Denetim Birimi oluşturulmamıştır. Özel İdarece kısmen eksikleri bulunmakla birlikte, mevzuat gerekliliklerine uygun olarak hazırlanan Stratejik Plan, yıllık uygulama planını içeren Performans Programı ile kurumun faaliyet sonuçlarını ve değerlendirmelerini içeren İdare Faaliyet Raporlarının varlığı performans yönetimi sistemini oluşturan önemli adımlardandır. Kurum, idare bütçesini stratejik plan ve programa uygun olarak hazırlamakta, stratejik planda yer alan amaçlar ve bu amaçlara yönelik hedef ve faaliyetlerini, bütçe kaynaklarını gözeterek belirlemektedir. Söz konusu tespitler ışığında, kurumun daha iyi bir yönetim oluşturma yolunda önemli ölçüde mesafe kaydettiği görülmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Yalova İl Özel İdaresi 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Yalova İl Özel İdaresi Personel Alım Şirketi A.Ş.’nin Sermayesinin, Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında İzlenmemesi Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabını açıklayan “Hesabın niteliği” başlıklı 181'inci maddesinde; “Bu hesap, mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılır.” denilmekte, 182’nci maddesinde Hesaba ilişkin işlemler, 183'üncü maddesinde de Hesabın işleyişi açıklanmaktadır. Ayrıca söz konusu hesabın işleyişini düzenleyen hükümlere göre; bu hesaplarda kayıtlı tutarların ilgili kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerekir. Yalova il özel idaresine ait, Yalova İl Özel İdaresi Personel Alım Şirketi A.Ş. için 25.000.000 TL sermaye olarak ödenmiş olup ve yukarıda yer alan mevzuat hükmü gereğince 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmesi gerekmektedir. 2018 yılı sonunda düzenlenen mali tablolarda ise, İdareye ait Yalova İl Özel İdaresi Personel Alım Şirketi, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında kayıtlı değildir. Buna göre, Yalova İl Özel İdaresi’nin yıl sonunda düzenlenen mali tablolarında, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı yer almamaktadır. Kamu idaresi cevabında; Yalova İl Özel İdaresine ait Personel Alım Şirketine yapılan ödemelerde 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının 2019 yılında çalıştırıldığı ifade edilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 Sonuç olarak Yalova İl Özel İdaresi Personel Alım Şirketi A.Ş.’nin sermayesinin, Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmemesi sonucu 2018 yılı mali tablolarının doğru bilgi sunmaması ve Yalova İl Özel İdaresi Personel Alım Şirketi A.Ş.’nin sermayesinin, ilgili hesaplara kaydının tamamlanması konusunda kamu idaresi ile mutabakat sağlanmakla birlikte 2018 yılı mali tablolarında 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı yer almamakta ve hata devam etmektedir. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir. 8. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Jeotermal Kaynaklar İle Doğal Mineralli Suları Dolaylı veya Dolaysız Kullanan İşletmelerden Alınması Gereken “İdare Payı”nın Alınmaması veya Kısmen Alınması 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun 1’inci maddesinde, kanunun amacının jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi olduğu; 10’uncu maddesinde akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı tesislerin gayrisafi hasılatının % 1’i tutarında idare payının, her yıl Haziran ayı sonuna kadar İdareye ödeneceği; 3’üncü maddesinde ise gayrisafi hasılatın “İşletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dâhil olduğu miktar,” şeklinde tanımlandığı görülmektedir. Bununla beraber bazı termal otel işletmecilerinin, termal sağlık merkezi cirosu dışında otelin veya tesisin düğün, kongre, sporcu etkinlikleri gibi ilave gelirlerinin de bulunduğu dolayısıyla ‘gayrisafi hasılat’ konusunda tereddüt oluştuğu o nedenle de yüzde 1’lik İdare Payının otel ve işletmenin gayrisafi hasılatından değil, sadece termal sağlık merkezi hasılatından alınması gerektiği iddiasıyla konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürmüşlerdir. Bunun üzerine Anayasa Mahkemesi; “Kullanılan akışkan miktarı ile elde edilen hâsılat arasında doğru bir orantının bulunduğu ve istisnai durumlar dışında işletmenin büyüklüğüne paralel olarak kullanılan akışkan miktarı arttıkça, gayrisafi hâsılatın da aynı oranda artacağı tabiidir. İstisnaen, bazı işletmelerce kullanılan akışkan miktarı az olmasına rağmen, uygulanan satış ve pazarlama politikasına bağlı olarak elde edilen hâsılatın diğer işletmelere nazaran
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 fazla olması mümkündür. Ancak bu durumda dahi, elde edilen hâsılatın fazla olmasının, kullanılan akışkan miktarından tamamen bağımsız olduğu düşünülemez. İşletmenin elde ettiği hâsılatın bütününde, akışkan kullanımının oluşturduğu ticari avantajın etkisinin bulunduğu göz ardı edilmemelidir. Kaldı ki, itiraz konusu kuralda, idare payı matrahının tespitinde, akışkanın fiilen kullanıldığı tesiste elde edilen hâsılatın esas alınması öngörülmüş olup mükellefin diğer işletmelerinde elde edilen hâsılatın dikkate alınması söz konusu değildir. Bu durumda, idare payının, faaliyetin sonucunda elde edilen hâsılat üzerinden alınmasının öngörülmesinde, sosyal devlet ve vergilendirmede eşitlik ve adalet ilkelerine aykırı bir yön bulunmamaktadır.” demek suretiyle akışkanı kullanmak suretiyle gerçekleştirilen doğrudan ve/veya dolaylı faaliyet sonucunda elde edilen hasılat üzerinden alınması gerektiğine karar vermiştir. Bu durumda örneğin bir termal otelin sadece kaplıca merkezi gayrisafi hasılatı (cirosu) üzerinden değil tüm gayrisafi hasılatı üzerinden idare payı alınması gerekir. Oysa Yalova İl Özel İdaresince, bazı işletmelerden sadece su kullanım bedeli üzerinden idare payı alınmaktadır. Bunun yanında, bazı işletmelerden ise idare payı hiç alınmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, Anayasa Mahkemesi’nin kararında da vurgulandığı gibi değişik pazarlama politikaları ve satış teknikleriyle akışkanın dolaylı veya dolaysız kullanımı yoluyla elde edilen hasılat üzerinden idare payı alınması gerektiği açıktır. İlgili işletmecilerin ayrıntılı gelir tablosu ile bilançoların doğrudan vergi idaresi ile yazışmak suretiyle elde edilmesi ve 5686 sayılı Kanun gereğince İdare Payının tahakkuk ettirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; jeotermal kaynak suyu kullandığı tespit edilen işletmelerin gayrisafi hasılatlarının bildirilmesi için 29/06/2018 tarihinde işletmelere yazı yazıldığı, ancak herhangi bir cevap alınamadığından 20/11/2018 tarih ve 5527 sayılı yazıyla Yalova Vergi Dairesine jeotermal kaynak kullanan işletmelerin gayrisafi hasılatlarının bildirilmesi için yazı yazıldığı ifade edilmiştir. İşletmelerin mükellefi olduğu vergi dairelerinden 12’nci aydan itibaren gayrisafi hasılat tespiti yazılarının geldiği ve 22/01/2019 tarihinden itibaren ilgili işletmelere tahakkuk yazılarının yazıldığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'na göre jeotermal su kullanım metreküp bedelinin belirlenmesi ve İl Genel Meclisince belirlenecek metreküp bedeline istinaden jeotermal su kullanım bedellerinin tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin yapılacağı konusunda mutabakat sağlanmıştır. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 BULGU 2: Jeotermal Kaynağı Kullanan İşletmelerden Jeotermal Su Kullanım Bedelinin Mevzuat Hükümlerine Uygun Olarak Alınmaması. 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun 17/1’inci maddesinin 2’nci bendinde 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezlerinde, turizm belgeli tesislerin jeotermal kullanım bedelinin kullanılan su miktarına göre belirleneceği belirtilmiştir. 5686 sayılı Kanun gereğince çıkartılan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 25/6’ncı maddesinde; “Turizm belgeli tesislerde jeotermal su miktarı, metreküp birim cinsinden hesaplanmak suretiyle debi ölçer, sayaç ve benzeri teknik aletlerle yılda en az dört kez olmak üzere belirli periyotlar da ölçülür ve ölçümü takiben iki ay içerisinde jeotermal su kullanım bedeli tahsil edilir. Turizm belgeli tesislerin kullandığı jeotermal su miktarı belirlendikten sonra her bir Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ile Turizm Merkezi için; jeotermal kaynak üretim ve dağılım yöntemi, maliyeti ve Jeotermal kaynağın özelliklerine göre ilgili İdare tarafından ayrı ayrı belirlenen birim fiyat üzerinden jeotermal su kullanım bedeli alınır. Jeotermal akışkan birim fiyatı her takvim yılı başında İlgili İdarece yeniden belirlenir.” denilmekte, 25/7’nci maddede ise bu alanlarda üretilen jeotermal akışkanın bu alanlar dışındaki turizm belgeli tesislerde de kullanılması halinde bu madde hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir. Anlaşılacağı üzere il özel idaresince termal su kullanan tesislerin sayaç vb. teknik aletlerle kullandıkları su miktarının ölçülerek, İl Genel Meclisince her yıl belirlenecek birim fiyatlar üzerinden su kullanım bedellerinin tahsil edilmesi gerekmektedir. Yukarıda adı geçen Yönetmelik uyarınca, jeotermal su kullanım bedeli tahsil edilecek tesislerin, turizm belgeli tesisler olması dışında herhangi bir şart gerekmemektedir. Ancak Yalova İlinde İl Genel Meclisince jeotermal su kullanım bedellerine ilişkin tarifenin belirlendiği 08.03.2018 tarih ve 37 numaralı Meclis Kararında Turizm belgeli tesis olma koşulunun yanında işletme ruhsatı istenmiştir. Oysa Yalova ilinde işletme ruhsatlarının tamamı Belediyelere aittir. İlde hem turizm belgeli tesis olup, hem de işletme ruhsatına sahip herhangi bir işletme bulunmamaktadır. Dolayısıyla yasa hükmü turizm belgeli tesis olma yanında işletme ruhsatının da istenmesi nedeniyle uygulanamamakta ve gelir kaynağından yararlanılamamaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 Kamu idaresi cevabında; İl Genel Meclisinin 08/03/2019 tarih ve 70 numaralı kararıyla, bulunan turizm belgeli tesislerde kullanılan jeotermal kaynak sular için; Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ile Turizm Merkezlerinde bulunan ve üretilen turizm belgeli işletmelerde kullanılan jeotermal kaynak suyunun beher m³’ünün 10 kuruş olarak belirlendiği ifade edilmiştir. Turizm bölgesinde bulunan turizm belgeli işletmelerin tespit edildiği, 30/04/2019–02/05/2019 tarihleri arasında gerekli denetimlerinin yapıldığı ve sayaç m3 miktarları, abone numaraları, sayaç cinsi gibi bilgilerin kayıt altına alındığı, sayaçların m3 miktarlarının okunduğu veçıkan ücretlerin ilgili işletmelere tahakkuk ettirileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak 5686 sayılı Kanuna göre, jeotermal kaynaklar ile doğal mineralli suları dolaylı veya dolaysız kullanan otel ve tesislerden alınması gereken idare payının tespitinin ve tahsilatının gerçekleştirilmesi konusunda idare ile mutabakat sağlanmıştır. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 9. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 Cari Yıl 2018 Cari Yıl 2018 TL TL 1 DÖNEN VARLIKLAR 91.784.028,22 3 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 28.053.627,32 10 HAZIR DEĞERLER 91.271.745,07 30 KISA VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 3.556.711,19 102 BANKA HESABI 91.271.745,07 300 BANKA KREDİLERİ HESABI 3.556.711,19 33 EMANET YABANCI KAYNAKLAR 23.357.953,02 12 FAALİYET ALACAKLARI 80.000,27 120 GELİRLERDEN ALACAKLAR HESABI 0 333 EMANETLER HESABI 22.199.308,18 36 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 1.138.963,11 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HESABI 944.345,30 14 DİĞER ALACAKLAR 90.290,88 140 KİŞİLERDEN ALACAKLAR HESABI 90.290,88 15 STOKLAR 37.770,30 363 KAMU İDARELERİ PAYLARI HESABI 0 150 İLK MADDE VE MALZEME HESABI 37.770,30 37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 0 16 ÖN ÖDEMELER 304.221,70 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI 0 160 İŞ AVANS VE KREDİLERİ HESABI 0 4 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR -3.556.711,19 161 PERSONEL AVANSLARI HESABI 0 40 UZUN VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR -3.556.711,19 400 BANKA KREDİLERİ HESABI -3.556.711,19 47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 0 472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI 0 5 ÖZ KAYNAKLAR 273.389.031,14 2 DURAN VARLIKLAR 206.101.919,05 50 NET DEĞER 25.210.971,51 23 KURUM ALACAKLARI 14.698,45 500 NET DEĞER HESABI 25.210.971,51 51 DEĞER HAREKETLERİ -2.815.056,99 519 DEĞER HAREKETLERİ SONUÇ HESABI -2.815.056,99 24 MALİ DURAN VARLIKLAR 2.146.964,21 240 MALİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER HESABI 25 MADDİ DURAN VARLIKLAR 198.502.902,11 250 ARAZİ VE ARSALAR HESABI 4.051.653,28 59 DÖNEM FAALİYET SONUÇLARI 63.218.671,97 252 BİNALAR HESABI 127.731.357,81 PASİF TOPLAMI 297.885.947,27 253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR HESABI 3.475.414,49 254 TAŞITLAR HESABI 2.786.280,52 255 DEMİRBAŞLAR HESABI 1.458.602,04 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI ( - ) -6.361.660,05 258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI 10.628.381,37 259 YATIRIM AVANSLARI HESABI 189.000,00 26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 358.915,76 260 HAKLAR HESABI 223.107,34 268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI ( - ) 135.808,42 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 5.078.438,52 AKTİF TOPLAMI 297.885.947,27 63.218.671,97 110.122,16 14.698,45 194.099,54 AKTİF 0 34.510,08 162 BÜTÇE DIŞI AVANS VE KREDİLER HESABI 45.490,19126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI 121 GELİRLERDEN TAKİPLİ ALACAKLAR HESABI 187.774.444,65 1.158.644,84 173.867,32 20.750,49 187.774.444,65 (1.01.2018 - 31.12.2018) YALOVA İL ÖZEL İDARESİ 44.77-Tüm Muhasebe Birimleri 2018 Yılı BİLANÇOSU 362 FONLAR VEYA DİĞER KAMU İDARELERİ ADINA YAPILAN TAHSİLAT HESABI 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ HESABI 330 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI 103 VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ HESABI ( - ) PASİF 165 MAHSUP DÖNEMİNE AKTARILAN AVANS VE KREDİLER HESABI 232 KURUMCA VERİLEN BORÇLARDAN ALACAKLAR HESABI 251 YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ HESABI 294 ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR HESABI 570 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI HESABI 590 DÖNEM OLUMLU FAALİYET SONUCU HESABI 57 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 5.078.438,52 2.146.964,21 54.543.872,65
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 YALOVA İL ÖZEL İDARESİ 2018 YILI FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU Hesap Kodu Yardımcı Hesap GİDERİN TÜRÜ 2016 Yılı 2017 Yılı Cari Yıl (2018) Kod 1 Giderin Turu 630 1 Personel Giderleri 11.809.385,95 12.852.029,66 14.462.448,41 630 2 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 1.845.306,54 2.172.773,46 3.446.781,46 630 3 Mal Ve Hizmet Alım Giderleri 5.454.109,34 35.868.875,98 7.576.154,71 630 5 Cari Transferler 1.577.813,92 1.048.407,78 834.217,16 630 7 Sermaye Transferleri 1.279.973,12 135.730,44 188.015,60 630 11 Değer Ve Miktar Değişimleri Giderleri 12.942,97 869,81 0 630 14 İlk Madde ve Malzeme Giderleri 2.556.882,58 3.856.348,94 5.659.996,34 630 30 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 0 12.685,00 448,3 GİDERLER TOPLAMI : 24.536.414,42 55.947.721,07 32.168.061,98 Hesap Kodu Yardımcı Hesap GELİRİN TÜRÜ 2016 Yılı 2017 Yılı Cari Yıl (2018) Kod.1 600 1 Vergi Gelirleri 21.934,85 90.243,27 3.320,00 600 3 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 650.672,36 367.955,64 607.017,50 600 4 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 51.657.040,95 36.814.895,31 52.763.979,52 600 5 Diğer Gelirler 29.125.065,57 34.635.449,46 42.012.416,93 GELİRLER TOPLAMI: 81.454.713,73 71.908.543,68 95.386.733,95 FAALİYET SONUCU (+ / -) 56.918.299,31 15.960.822,61 63.218.671,97
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 EK 2: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama 5686 Sayılı Kanun Gereğince Jeotermal Kaynaklar İle Doğal Mineralli Suları Dolaylı Veya Dolaysız Kullanan Otel Ve Tesislerden Alınması Gereken “İdare Payı”nın Alınmaması Veya Kısmen Alınması 2016 Kısmen Yerine Getirildi Bulgu 4 Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler Yalova İl Genel Meclisi Tarafından Belirlenmesi Gereken Jeotermal Su Kullanım Metreküp Bedelinin Belirlenmemesi Sonucu, Turizm Belgeli Tesislerden Jeotermal Su Kullanım Bedelinin Alınmaması 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Su Kullanım Bedeli Belirlenerek alınmaya Başlanmıştır. İl Özel İdaresinin 2016 Mali Yılına İlişkin Yevmiye Defterinde, Yevmiye Numaralarının Tarihe Uygun Olarak Müteselsil Sıra Takip Etmemesi ve Boş Yevmiye Maddelerinin Bulunması 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Yevmiye Defteri Mevzuata uygun hale getirilmiştir. Kiraya Verilen Taşınmazların Kayıtlı Değerlerinin Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabında, Kira Bedellerinin de 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi İlgili hesaplarda izlenmeye başlanmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Yalova İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 Maddi Duran Varlıkların Kira Ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabında İzlenmemesi Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesaplarının Kullanılmaması 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Hesaplar Kullanılmaya başlanmıştır. Çeşitli Kurum ve Kuruluşlara Belli Hizmetler Karşılığı Depozito, Güvence Bedeli veya Abonelik bedeli Olarak Ödenen Tutarların Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına Kaydedilmemesi 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi İlgili hesaplara Kaydedilmiştir. Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu İçinde Yer Alan Taşınırlar İçin Amortisman Ayrılmaması 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Amortisman ayrılmıştır. Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ile Binalar Hesabında İzlenmekte Olan Taşınmazlar İçin Ayrılan Amortisman Tutarlarının Hatalı Muhasebeleştirilmesi 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Düzeltilmiştir.