2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu.pdf

Oluşturulma tarihi: 21.08.2026 12:21 Güncellendi: 21.08.2026 12:21

Eylül 2024 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2023 YILI FAALİYET GENEL DEĞERLENDİRME RAPORU

T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2023 YILI FAALİYET GENEL DEĞERLENDİRME RAPORU Eylül 2024

2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 39’uncu maddeleri gereği hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştur. İÇİNDEKİLER GENEL ÇERÇEVE .............................................................................................................................. 1 1.1. Giriş ........................................................................................................................... 1 1.2. Değerlendirmelerin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı ................................... 2 İDARE FAALİYET RAPORLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ................................................. 5 2.1. Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme .............................................................. 6 2.2. Mali Bilginin Değerlendirilmesi ................................................................................ 7 2.3. Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi ................................................................ 10 GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ ................................................... 13 3.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme ................................................................. 14 3.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun Mali Bilgilerine İlişkin Değerlendirme .................... 16 3.3. Kamu Borç Yönetimi Kapsamında Sunulan Mali Bilginin Değerlendirilmesi ....... 16 MAHALLİ İDARELER GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ ......... 19 4.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme ................................................................. 20 EKLER ................................................................................................................................................. 23

ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1: Değerlendirme Kapsamına Alınan Kurum Sayısı ......................................................... 5 Şekil 2: Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme ................................................................. 7 Şekil 3: Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi ...................................................................... 8 Şekil 4: Bütçe Uygulama Sonuçlarının Raporlanmasının Değerlendirilmesi .......................... 10 Şekil 5: Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi ................................................................... 11

1 BİRİNCİ BÖLÜM GENEL ÇERÇEVE 1.1. Giriş Sayıştay tarafından yürütülen denetimlerin amacı; bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması, kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıdır. Sayıştay, bu amaçlar doğrultusunda kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetleyerek sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, yeterli, zamanlı bilgi ve raporlar sunar. Bu kapsamda 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu gereğince Sayıştay tarafından düzenlenmesi gereken raporlar arasında yer alan Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu; kamu idareleri tarafından Sayıştaya gönderilen idare faaliyet raporları, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Genel Faaliyet Raporu ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nun değerlendirme sonuçları dikkate alınarak hazırlanmaktadır. Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu’nun amacı stratejik plan, performans programı ve bütçe ilişkisi bağlamında üst yöneticilerin güvence beyanı vererek kamuoyuna açıkladığı mali bilgi ve performans bilgisinin doğruluğuna güvence vermektir. Faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin denetim sonuçları ile karşılaştırılması sonucunda hazırlanan Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, kamu kaynaklarını kullananların faaliyet sonuçları hakkında doğru ve güvenilir bilgi sağlaması ve kamu hizmeti yürütenlerin yönetsel hesap verme sorumluluklarını geliştirmesi yoluyla kamu mali yönetiminde saydamlık ve hesap verme sorumluluğuna dayalı stratejik yönetim anlayışının geliştirilmesinde önemli bir araçtır. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, 5018 sayılı Kanun’un 41’inci ve 6085 sayılı Kanun’un 39’uncu maddeleri ile Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberi’ne göre; 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 1

2 • Kamu idareleri üst yöneticileri tarafından hesap verme sorumluluğu çerçevesinde kamu idarelerinin faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde hazırlanan 2023 yılı idare faaliyet raporlarında, • Merkezi yönetim kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının 2023 yılındaki faaliyet sonuçlarına ve mahalli idarelerin mali yapılarına ilişkin genel değerlendirmeleri içerecek şekilde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nda, • Mahalli idarelerce hazırlanan idare faaliyet raporları esas alınarak mahalli idarelerin genel durumunu ortaya koymak üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan 2023 Yılı Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda yer alan bilgilerin kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelerle belirlenen sunum kriterlerini ve süreç gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığının tespit edilmesi ile 2023 yılı dış denetim sonuçları dikkate alınarak ilgili raporlardaki bilgilerin doğruluk ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi suretiyle hazırlanmıştır. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu ile Sayıştay, kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasına ilişkin olarak kamu idarelerinin yönetim ve hesap verme sorumluluklarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmesini teminen kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında yeterli ve güvenilir bilgiler sunmayı ve kamuoyunu bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. 1.2. Değerlendirmelerin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı Değerlendirmelerin dayanağı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, ilgili yönetmelikler ile Sayıştay denetim ve değerlendirme rehberleridir. Değerlendirmeler stratejik plan, performans programı ve bütçe ilişkisi bağlamında üst yöneticilerin güvence beyanı vererek kamuoyuna açıkladığı mali bilgi ve performans bilgisinin doğruluğuna güvence vermek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda değerlendirmeler; Genel Faaliyet Raporu, Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu ve İdare Faaliyet Raporlarının 5018 sayılı Kanun ile ilgili yönetmeliklerde belirtilen sunum kriterlerine ve süreç gerekliliklerine uygunluğu ile raporlarda 3 yer alan bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği bakımından Sayıştay Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberi’ne göre yapılmıştır. 5018 sayılı Kanun ile mali yönetim ve kontrol sistemi sonuç odaklı bir anlayış çerçevesinde; etkinlik, verimlilik, ekonomiklik, saydamlık ve hesap verebilirlik kavramları üzerine inşa edilmiştir. 5018 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte kamu idarelerinin, orta ve uzun vadeli amaç ve hedefleri ile göstergelerine stratejik planlarında yer vermeleri gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda stratejik planda yer alan amaç ve hedeflerin performans programlarında yıllık performans hedeflerine dönüştürülerek bütçe bağlantısının kurulması öngörülmüştür. Mali yılın sonunda ise kamu idareleri performanslarını, hazırlayacakları faaliyet raporları aracılığıyla yine ilgili hedef ve göstergelerle ilişkilendirerek raporlamakla sorumludur. Bu itibarla söz konusu üç doküman; stratejik yönetim süreci, hesap verebilirlik ve mali saydamlığa esas teşkil eden en önemli belgelerdir. 6085 sayılı Kanun’un Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu başlıklı 39’uncu maddesinde ise, kamu idareleri tarafından gönderilen idare faaliyet raporlarının, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nun ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan Genel Faaliyet Raporu’nun denetim grup başkanlıklarınca denetim sonuçları da dikkate alınarak değerlendirileceği belirtilmiştir. Yukarıda adı geçen düzenlemelerin gereği olarak bu raporda yer alan tespitler, yürütülen düzenlilik denetimleri ile idare faaliyet raporları değerlendirme sonuçları esas alınarak yapılmıştır.
2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 3

4 5 İKİNCİ BÖLÜM İDARE FAALİYET RAPORLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ İdare faaliyet raporları, idarelere ilişkin genel bilgi, amaç ve hedefler ile hesap verebilirlik ve mali saydamlık ilkeleri çerçevesinde faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde üst yönetici tarafından hazırlanır ve idarenin kurumsal kapasitesi ile mali bilgi ve performans bilgisini içerir. Bu bölümde idare faaliyet raporlarına ilişkin yapılan değerlendirmeler; 5018 sayılı Kanun ile ilgili yönetmeliklerde belirtilen sunum kriterlerine ve süreç gerekliliklerine uygunluğu ile raporlarda yer alan bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği bakımından Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberi’ne göre yapılmıştır. Değerlendirmeler aşağıdaki grafikte gösterildiği üzere; 35 genel bütçeli kamu idaresi, 114 özel bütçeli idare (yükseköğretim kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri), 42 özel bütçeli diğer idare, 2 sosyal güvenlik kurumu, 20 il özel idaresi, 202 belediye, 28 bağlı idare ve 2 mahalli idare birliği olmak üzere toplam 445 kamu idaresinin faaliyet raporu değerlendirmeleri ve denetim sonuçları dikkate alınarak yapılmıştır. Şekil 1: Değerlendirme Kapsamına Alınan Kurum Sayısı 35 114 42 2 202 28 20 2 Genel Bütçe Özel Bütçe-A Özel Bütçe-B Sosyal Güvenlik Kurumları Belediyeler Bağlı İdareler İl Özel İdareleri Mahalli İdare Birlikleri 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 5

6 2.1. Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme Bu bölümde idare faaliyet raporları, sunum ve içeriğe ilişkin ilgili mevzuat hükümleri göz önüne alınarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yapılan tespitler ve genellik arz eden eksiklikler şu şekilde sıralanabilir:

İdare faaliyet raporlarının; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarınca izleyen mali yılın en geç Şubat ayı, il özel idarelerince Mart ayı, belediyeler ile mahalli idare birlikleri tarafından ise izleyen mali yılın en geç Nisan ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde, Sayıştay tarafından değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinden 6’sının faaliyet raporunu yayımlamadığı görülmüştür. Bu idarelerin 4’ü belediye, 1’i bağlı idare ve 1’i mahalli idare birliğidir.
İdare faaliyet raporunu yayımlayan 439 kamu idaresinden ise 75’inin yayımlama tarihinin mevzuat gerekliliğine uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 12’si özel bütçeli idare, 4’ü özel büçeli diğer idare, 36’sı belediye, 9’u bağlı idare, 2’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Mali saydamlık ilkesi gereğince idare faaliyet raporlarında bulunması gereken başlıklar ve içerikler ilgili yönetmeliklerde belirlenmiştir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde bahse konu kamu idarelerinden 320’sinin öngörülen tüm bölümleri (genel bilgiler, amaç ve hedefler, öneri ve tedbirler gibi) içerecek şekilde faaliyet raporlarını hazırladığı, diğer 119 kamu idaresinin ise öngörülen bölümlerden en az birine idare faaliyet raporlarında yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 37’si özel bütçeli idare, 5’i özel büçeli diğer idare, 58’i belediye, 3’ü bağlı idare, 9’u il özel idaresi ve 1’i sosyal güvenlik kurumudur.
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 45’inin faaliyet raporunda kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermediği tespit edilmiştir. Bu idarelerden 4’ü genel bütçeli idare, 8’i özel bütçeli idare, 1’i özel büçeli diğer idare, 27’si belediye, 1’i bağlı idare ve 4’ü il özel idaresidir. Yukarıda açıklanan ve aşağıdaki grafikte özetlenen tespitler ışığında; idare faaliyet raporlarının, öngörülen tarihte hazırlanmasının ve mevzuatın öngördüğü tüm bilgileri 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 6

İdare faaliyet raporlarının; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarınca izleyen mali yılın en geç Şubat ayı, il özel idarelerince Mart ayı, belediyeler ile mahalli idare birlikleri tarafından ise izleyen mali yılın en geç Nisan ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde, Sayıştay tarafından değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinden 6’sının faaliyet raporunu yayımlamadığı görülmüştür. Bu idarelerin 4’ü belediye, 1’i bağlı idare ve 1’i mahalli idare birliğidir.
İdare faaliyet raporunu yayımlayan 439 kamu idaresinden ise 75’inin yayımlama tarihinin mevzuat gerekliliğine uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 12’si özel bütçeli idare, 4’ü özel büçeli diğer idare, 36’sı belediye, 9’u bağlı idare, 2’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Mali saydamlık ilkesi gereğince idare faaliyet raporlarında bulunması gereken başlıklar ve içerikler ilgili yönetmeliklerde belirlenmiştir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde bahse konu kamu idarelerinden 320’sinin öngörülen tüm bölümleri (genel bilgiler, amaç ve hedefler, öneri ve tedbirler gibi) içerecek şekilde faaliyet raporlarını hazırladığı, diğer 119 kamu idaresinin ise öngörülen bölümlerden en az birine idare faaliyet raporlarında yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 37’si özel bütçeli idare, 5’i özel büçeli diğer idare, 58’i belediye, 3’ü bağlı idare, 9’u il özel idaresi ve 1’i sosyal güvenlik kurumudur.
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 45’inin faaliyet raporunda kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermediği tespit edilmiştir. Bu idarelerden 4’ü genel bütçeli idare, 8’i özel bütçeli idare, 1’i özel büçeli diğer idare, 27’si belediye, 1’i bağlı idare ve 4’ü il özel idaresidir. Yukarıda açıklanan ve aşağıdaki grafikte özetlenen tespitler ışığında; idare faaliyet raporlarının, öngörülen tarihte hazırlanmasının ve mevzuatın öngördüğü tüm bilgileri 7 içermesinin, mali saydamlık ve tam açıklama ilkeleri açısından önemli olduğu değerlendirilmektedir. Şekil 2: Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme 2.2. Mali Bilginin Değerlendirilmesi 2.2.1. Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında bilanço, faaliyet sonuçları tablosu ve nakit akış tablosu gibi temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde 258 kamu idaresinin faaliyet raporunda temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 21’i genel bütçeli idare, 74’ü özel bütçeli idare, 19’u özel büçeli diğer idare, 2’si sosyal güvenlik kurumu, 116’sı belediye, 10’u bağlı idare, 1’i mahalli idare birliği ve ve 15’i il özel idaresidir.
“Mali Bilgiler” başlığı altında yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgilere yer verilmesi gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde 111 kamu idaresinin yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere idare faaliyet raporunda yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 7’si genel bütçeli idare, 13’ü özel bütçeli idare, 3’ü özel büçeli diğer idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 80’i belediye, 1’i bağlı idare ve 6’sı il özel idaresidir.
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında tüm varlık ve yükümlülüklerin açıklanması gerekmektedir. 45 119 75 6 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 Kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermeyen kamu idaresi sayısı Yönetmelikte öngörülen tüm başlıklarla ilgili bilgileri içerecek şekilde hazırlamayan kamu idaresi sayısı Faaliyet raporunu zamanında yayımlamayan kamu idaresi sayısı Faaliyet raporunu yayımlamayan kamu idaresi sayısı 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 7

8 Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 142’sinin tüm varlık ve yükümlülüklerini faaliyet raporlarında açıklamadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 14’ü genel bütçeli idare, 35’i özel bütçeli idare, 5’i özel büçeli diğer idare, 70’i belediye, 6’sı bağlı idare, 10’u il özel idaresi, 1’i mahalli idare birliği ve 1’i sosyal güvenlik kurumudur. Şekil 3: Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi Yukarıda da bahsedildiği gibi değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinin yaklaşık %59’u faaliyet raporunda temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermemiş, yaklaşık %32’si ise tüm varlık ve yükümlülüklerini açıklamamıştır. Bu durum, faaliyet raporlarıyla amaçlanan mali bilgiye yönelik kamuya hesap verme sorumluluğunun tam olarak yerine getirilmesini engellemektedir. Faaliyet raporlarının stratejik yönetim süreci ve hesap verebilirliğe temel olacak bir nitelik taşıyabilmesi için bu raporların kurumların mali tablolarını içermesi gerekmektedir. 2.2.2. Bütçe Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi Değerlendirmeye tabi tutulan idare faaliyet raporlarında yer alan bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin bilgilerin, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenlerinin açıklanması dışında, büyük ölçüde mevzuata uygun şekilde raporlandığı görülmüştür. İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında yer alan bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin bilgiler bu hükme göre değerlendirilmiş ve aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerine yer verilmesi gerekmektedir. 142 111 258 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 Tüm varlık ve yükümlülüklerini açıklamayan kamu idaresi sayısı Yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere yer vermeyen kamu idaresi sayısı Temel mali tablolara yer vermeyen kamu idaresi sayısı 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 8

İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerine yer verilmesi gerekmektedir. 142 111 258 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 Tüm varlık ve yükümlülüklerini açıklamayan kamu idaresi sayısı Yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere yer vermeyen kamu idaresi sayısı Temel mali tablolara yer vermeyen kamu idaresi sayısı 9 Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 278’inin bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 17’si genel bütçeli idare, 60’ı özel bütçeli idare, 20’si özel büçeli diğer idare, 148’i belediye, 15’i bağlı idare, 16’sı il özel idaresi, 1’i mahalli idare birliği ve 1’i sosyal güvenlik kurumudur.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 88’inin bütçe ile tahsis edilen ödeneklerin dışında idarenin kullanımına tahsis edilen özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları faaliyet raporunda göstermediği görülmüştür. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 21’i özel bütçeli idare, 4’ü özel büçeli diğer idare, 47’si belediye, 1’i bağlı idare, 1’i mahalli idare birliği ve 3’ü il özel idaresidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 63’ünün bütçe ödeneklerini başlangıç ve yılsonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermediği görülmüştür. Bu idarelerden 2’si genel bütçeli idare, 3’ü özel büçeli diğer idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 50’si belediye, 2’si bağlı idare ve 5’i il özel idaresidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 62’sinde bütçe hedefleri ödenek cetvelleri ile karşılaştırıldığında, hedeflerin doğru gösterilmediği görülmüştür. Bu idarelerden 5’i genel bütçeli idare, 3’ü özel bütçeli idare, 2’si özel büçeli diğer idare, 43’ü belediye, 2’si bağlı idare ve 7’si il özel idaresidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 12’sinin yılsonu ödeneklerini doğru kaydetmediği görülmüştür. Bu idarelerden 1’i genel bütçeli idare, 1’i özel büçeli diğer idare, 9’u belediye ve 1’i sosyal güvenlik kurumudur.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 19’unun ödenek artış, eksiliş ve aktarmalarını mevzuata uygun olarak yapmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 1’i genel bütçeli idare, 1’i özel idare, 16’sı belediye ve 1’i bağlı idaredir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 16’sının bütçe gerçekleşmelerinin, düzenlilik denetimi sonuçları itibarıyla kontrol edildiğinde, gerçeği yansıtmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 4’ü özel bütçeli idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu ve 5’i belediyedir. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 9

10 Şekil 4: Bütçe Uygulama Sonuçlarının Raporlanmasının Değerlendirilmesi Faaliyet raporlarında bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasındaki sapma nedenlerinin açıklanması ve bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin yukarıda sayılan diğer hususlara uygun bir şekilde raporlama yapılması önem arz etmektedir. 2.3. Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi İdare faaliyet raporlarında, idarenin stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyet ve projelerine, performans programında yer alan performans hedef ve göstergelerinin gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerine, diğer performans bilgilerine ve bunlara ilişkin değerlendirmelere yer verilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda yapılan inceleme neticesinde şu hususlar tespit edilmiştir:

Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 76’sının performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamadığı görülmüştür. Bu 16 19 12 62 63 88 278 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 Bütçe gerçekleşmeleri gerçeği yansıtmayan kamu idaresi sayısı Ödenek artış, eksiliş ve aktarmalarını mevzuata uygun olarak yapmayan kamu idaresi sayısı Yıl sonu ödeneklerini doğru kaydetmeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedeflerini, ödenek cetvelleri ile tutarlı göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe ödeneklerini başlangıç ve yıl sonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermeyen kamu idaresi sayısı Özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmayan kamu idaresi sayısı 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 10

Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 76’sının performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamadığı görülmüştür. Bu 16 19 12 62 63 88 278 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500 Bütçe gerçekleşmeleri gerçeği yansıtmayan kamu idaresi sayısı Ödenek artış, eksiliş ve aktarmalarını mevzuata uygun olarak yapmayan kamu idaresi sayısı Yıl sonu ödeneklerini doğru kaydetmeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedeflerini, ödenek cetvelleri ile tutarlı göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe ödeneklerini başlangıç ve yıl sonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermeyen kamu idaresi sayısı Özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmayan kamu idaresi sayısı 11 128 76 0 100 200 300 400 500 Performans hedef ve göstergeleri ile gerçekleşmeler arasında meydana gelen tüm sapmaların nedenlerine ilişkin geçerli ve ikna edici açıklama yapmayan Performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamayan idarelerden 2’si genel bütçeli idare, 4’ü özel bütçeli idare, 2’si özel büçeli diğer idare, 59’u belediye, 1’i mahalli idare birliği ve 8’i il özel idaresidir.
Faaliyet raporu hazırlayan ve performans bilgisine faaliyet raporlarında yer veren kamu idarelerinden 128’inin performans hedef ve göstergeleri ile gerçekleşmeler arasında meydana gelen sapmaların nedenlerine ilişkin açıklama yapmadıkları veya yapılan açıklamaların geçerli ve ikna edici sebeplere dayanmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 54’ü özel bütçeli idare, 5’i özel büçeli diğer idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 47’si belediye, 8’i bağlı idare ve 7’si il özel idaresidir. Yukarıda yer verilen ve aşağıdaki grafikte özetlenen tespitler ışığında; tutarlılık ilkesi gereğince performans programında belirlenen performans hedef ve göstergelerine faaliyet raporunda aynen yer verilmesi; tam açıklama ilkesi gereğince de faaliyet sonuçlarının tüm yönleriyle açıklanması; raporlanan performans bilgisinin ölçülebilir ve doğrulanabilir olması ve faaliyet raporunda performans hedefleri ile gerçekleşmeler arasında meydana gelen sapmalar hakkında geçerli ve ikna edici nedenler sunulması gerektiği değerlendirilmektedir. Şekil 5: Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 11

12 13 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, merkezi yönetim kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının bir mali yıldaki faaliyet sonuçlarının Cumhurbaşkanlığınca hazırlanacak genel faaliyet raporunda gösterileceği; altıncı fıkrasında ise raporlarda yer alacak hususların ve raporların hazırlanması, ilgili idarelere verilmesi, kamuoyuna açıklanması ve bu işlemlere ilişkin süreler ile diğer usûl ve esasların, Sayıştayın görüşü alınarak Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir. Anılan düzenlemeye istinaden yürürlüğe konulan Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 23’üncü maddesinde, faaliyet raporlarının mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde hazırlanması gerektiği ve faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin doğru, güvenilir ve tarafsız olmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan Genel Faaliyet Raporu 5018 sayılı Kanun’un 41’inci maddesi ile Sayıştay Başkanlığına verilen görevin gereği olarak Kanun ve Yönetmelik’te belirlenen esas ve usullere uygunluk ile sunulan bilgilerin doğruluk ve güvenilirliği yönünden değerlendirilmektedir. Mali saydamlık ilkesi gereğince, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında kamuoyunun zamanında bilgilendirilmesi, raporların açık ve ulaşılabilir olması zorunludur. Nitekim Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 30’uncu maddesine göre; genel faaliyet raporunun, izleyen mali yılın Haziran ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu, mali saydamlığı sağlayacak şekilde ve mevzuatta öngörülen sürede kamuoyuna açıklanmış ve aynı süre içerisinde Sayıştay Başkanlığına gönderilmiştir. Ayrıca Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Genel faaliyet raporunun kapsamı” başlıklı 31’inci maddesi uyarınca genel faaliyet raporunda aşağıda sıralanan bilgilerin yer alması gerekmektedir: 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 13

14 a) Merkezi yönetim bütçesi gelir ve gider hedefleri ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenleri, b) Kamu borç yönetimi raporu kapsamında borç stokundaki gelişmeler ve borçlanmaya ilişkin diğer bilgiler, c) Yıl sonundaki varlık ve yükümlülüklerin durumunu gösterir cetvel ile bunlara ilişkin bilgiler, ç) Ödenek aktarmaları ve diğer ödenek işlemlerini gösteren cetvel, d) Bütçenin uygulamasına ilişkin olarak Başkanlık tarafından yapılan faaliyetler, e) Program gerçekleşmeleri hakkında genel değerlendirmeler, f) İdarelerin stratejik plan ve performans esaslı program bütçe uygulamaları hakkında genel değerlendirmeler, g) Mahalli idarelerin malî yapılarına ilişkin genel değerlendirmeler, ğ) Bütçeden yardım alan dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllerin faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler, h) Başkanlıkça gerekli görülen diğer bilgiler. 3.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme 3.1.1. Bütçe Hedef ve Gerçekleşmelerinin Değerlendirilmesi 5018 sayılı Kanun’da kamu politikalarının kalkınma planı ve orta vadeli programda belirlenmesi, kaynak tahsisinin ise bahse konu olan politika belgelerine dayanılarak hazırlanan bütçeler vasıtasıyla yapılması öngörülmektedir. Nitekim anılan Kanun’un 17’nci maddesinde gider tekliflerinin, orta vadeli programda belirlenen temel büyüklükler ile ilke ve esaslar dikkate alınarak hazırlanacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Genel ve özel bütçe kapsamındaki idarelerin, bu belge ile belirlenen sınırlar içinde kendi kurumsal önceliklerini saptayarak bütçelerini hazırlamaları gerekmektedir. 2023 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi’nde bütçe giderleri 4.469.570 milyon TL, bütçe gelirleri 3.810.149 milyon TL olarak belirlenmiş ve bütçe dengesinin 659.421 milyon TL, faiz dışı dengenin ise 93.825 milyon TL açık vermesi öngörülmüştür. 6 Şubat depremleri nedeniyle 15 zarar gören vatandaşların ihtiyaçlarının karşılanması, hasar gören konutların yeniden inşası, gerekli altyapı hasarlarının onarılması ve yeni altyapıların tesis edilmesi, kamu idarelerinin yapı stokunda oluşan zararların giderilmesi gibi amaçlarla yapılan harcamaların karşılanabilmesi için 15.7.2023 tarihinde Ek Bütçe yapılmıştır. 2023 yılı merkezi yönetim bütçesinde bütçe açığı hedefi ek bütçe dâhil 659.421 milyon TL olarak öngörülmüş iken yıl sonu gerçekleşmesi 1.380.450 milyon TL olmuştur. Faiz dışı dengenin ek bütçe dahil 13.285 milyon TL açık vermesi hedeflenmiş iken 2023 yıl sonu itibarıyla faiz dışı denge 705.835 milyon TL açık vermiştir. 3.1.2. Yıl Sonundaki Varlık ve Yükümlülüklere İlişkin Bilgilerin Değerlendirilmesi Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 31’inci maddesi ile genel faaliyet raporunun kapsamı belirlenmiş olup maddenin birinci fıkrası (c) bendi hükmüne göre “Yıl sonundaki varlık ve yükümlülüklerin durumunu gösterir cetvel ile bunlara ilişkin bilgiler”e raporda yer verilmesi gerekmektedir. 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nda, “Yıl sonundaki varlık ve yükümlülüklere ilişkin bilgiler” başlığı altında; rapor ekinde yer alan merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idarelere ait bilançoların büyüklüklerinde bir önceki yıla kıyasla ortaya çıkan değişikliklere ve bu değişikliklerin hangi bilanço kalemlerinden kaynaklandığına dair bilgilere yer verilmiştir. 3.1.3. Ödenek Aktarmaları ve Diğer Ödenek İşlemlerine İlişkin Cetvelin Değerlendirilmesi Kamu idarelerinin bütçelerine ilişkin olarak yapılan ödenek aktarmaları ve diğer ödenek işlemlerini gösteren cetvel Genel Faaliyet Raporu ekinde sunulmuştur. 3.1.4. Bütçenin Uygulamasına İlişkin Olarak Yapılan Faaliyetlerin Değerlendirilmesi 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nda, “Bütçe Yönetimine İlişkin Faaliyetler” başlığı altında; mali mevzuatı ve merkezi yönetim bütçe hazırlık ve uygulamasını yönlendirmek amacıyla 2023 yılında çıkarılan Cumhurbaşkanı kararları, yönetmelik, bütçe uygulama tebliği, usul ve esas, genel yazı ve genelgeler ile mali kontrol faaliyetlerine ilişkin bilgilere yer verilmiştir. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 15

16 3.1.5. Bütçeden Yardım Alan Sivil Toplum Kuruluşlarının Faaliyetlerine İlişkin Değerlendirmeler Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 31’inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca Genel Faaliyet Raporu’nda, bütçeden yardım alan dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllerin faaliyetlerine ilişkin değerlendirmelere yer verilmesi gerekmektedir. 2020, 2021 ve 2022 yıllarında eleştiri konusu edilmesine rağmen 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nda da bu kapsamda yardım yapılan kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmeksizin sadece yardım yapan idarelerin açıklandığı görülmüştür. Sorumluluk, mali saydamlık ve tam açıklama ilkelerinin yerine getirilmesi açısından faaliyetlere ilişkin bilgilere yer verilmesinin önemli olduğu değerlendirilmektedir. 3.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun Mali Bilgilerine İlişkin Değerlendirme 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nda, Sosyal Güvenlik Kurumunun bütçe hedef ve gerçekleşmelerine ilişkin bilgilerin yer aldığı bölümün incelenmesi neticesinde; Sosyal Güvenlik Kurumu bütçe gelir/gider gerçekleşmesi tablolarında yer alan tutarlarla SGK tarafından Sayıştay denetimine sunulan 2023 Yılı Bütçe Uygulama Sonuçları Tablosunda yer alan tutarların uyumlu olduğu görülmüştür. 3.3. Kamu Borç Yönetimi Kapsamında Sunulan Mali Bilginin Değerlendirilmesi 2023 Yılı Genel Faaliyet Raporu’nun “Kamu Borç Yönetimi Gelişmeleri” başlıklı bölümünün incelemesi sonucu; İç Borçlanma bölümünde yer alan; 2023 yılında 876 milyar TL iç borç servisine karşılık olarak 1.222 milyar TL tutarında iç borçlanma gerçekleştirildiği, yurt içi piyasada yaklaşık 121 milyar TL tutarında TL cinsinden kira sertifikası ihraç edildiği, yurt içi piyasada kurumsal yatırımcılara yönelik olarak döviz cinsi tahvil ile kira sertifikası ihraçları da gerçekleştirilerek 296,8 milyon ABD Doları tutarında ABD Doları cinsi kira sertifikası ve 6,3 milyar ABD Doları tutarında ABD Doları cinsi Devlet tahvil ihracıyla birlikte toplamda 6,6 milyar ABD Doları tutarında finansman sağlandığı, toplam borçlanmanın önemli bir kısmının TL cinsi sabit getirili 17 senetlerle sağlandığı, 2019-2022 döneminde toplam iç borçlanmanın yüzde 47’sinin söz konusu senetlerle sağlanırken bu oranın 2023 yılında yüzde 55’e yükseltildiği, Dış Borçlanma bölümünde yer alan; Ocak, Mart, Nisan aylarında yapılan üç geleneksel tahvil ihracı ve Kasım ayında yapılan kira sertifikası ihracı ile uluslararası sermaye piyasalarından toplamda 10 milyar ABD Doları tutarında finansman sağlandığı; Ocak ayında gerçekleştirilen yılın ilk işleminin 2,75 milyar ABD Doları tutarında 10 yıl vadeli tahvil ihracı olduğu, tahvilin kupon oranının yüzde 9,375, getiri oranının yüzde 9,75 olarak gerçekleştiği; Mart ayında 2,25 milyar ABD Doları tutarında 7 yıl vadeli bir tahvil ihracı gerçekleştirildiği, tahvilin kupon oranının yüzde 9,375, getiri oranının yüzde 9,5 olarak gerçekleştiği; Nisan ayında gerçekleştirilen 2,5 milyar ABD Doları tutarındaki 7 yıl vadeli yeşil tahvil ihracının, Hazine tarafından uluslararası sermaye piyasalarında ihraç edilen ilk ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) tahvili olma özelliğini taşıdığı; Kasım ayında 2,5 milyar ABD Doları tutarında 7 yıl vadeli bir kira sertifikası ihracının gerçekleştirildiği, kira sertifikasının kira oranının yüzde 8,5091, getiri oranının ise yüzde 8,5 (UST + 394,4 baz puan) olarak gerçekleştiği, İç Borç Servisi bölümünde yer alan; 2023 yılında 452,9 milyar TL anapara, 373,6 milyar TL faiz gideri, 49,6 milyar TL kira gideri olmak üzere toplam 876 milyar TL tutarında nakden iç borç servisi gerçekleştirildiği, Dış Borç Servisi bölümünde yer alan; 2023 yılında toplam 163,5 milyar TL anapara ödemesi yapılarak 129,6 milyar TL faiz ödemesi, 16,3 milyar TL döviz cinsinden kira sertifikası ödemesi, 1,9 milyar TL dış borç iskonto ödemesi, 10,6 milyar TL türev ürün giderleri ödemesi, 9,4 milyar TL dış borç genel gider ödemesinin yapıldığı ve bu çerçevede devlet dış borçlarına ilişkin olarak 2023 yılında yapılan toplam dış borç servisi tutarının 331,3 milyar TL seviyesinde gerçekleştirildiği, Borç Stoku bölümünde yer alan; 2023 yılı sonu itibarıyla merkezi yönetim borç stokunun 6 trilyon 737 milyar TL olarak gerçekleştiği, söz konusu borcun 3 trilyon 209 milyar TL’sinin iç borçlardan, 3 trilyon 527 milyar TL’sinin dış borçlardan oluştuğu, merkezi yönetim borç stokunun yüzde 71,6’sının sabit faizli, yüzde 28,4’ünün değişken faizli; yüzde 35,8’inin Türk Lirası ve yüzde 64,2’sinin ise döviz cinsi borçlardan oluştuğu; merkezi yönetim borç stokunun GSYH’ye oranının 2022 yılında yüzde 26,9 seviyesinde gerçekleşmiş olup söz konusu oranın 2023 yılı sonunda yüzde 25,6 seviyesinde gerçekleştiği, 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 17

18 Nakit Yönetimi bölümünde yer alan; 2023 yılı Hazine nakit gerçekleşmelerine göre; nakit bazda toplam 5 trilyon 323 milyar TL gelir elde edildiği, 5 trilyon 395 milyar TL faiz dışı harcama yapıldığı ve faiz dışı açığın 71,7 milyar TL olduğu, toplam 564,9 milyar TL faiz ödemesi ile özelleştirme ve fon gelirleri dâhil edildiğinde ise Hazine nakit dengesinin 625,8 milyar TL açık verdiği, net borçlanmanın 823,5 milyar TL düzeyinde gerçekleşerek kur etkisi de dâhil edildiğinde yıl sonu kasa seviyesinde yaklaşık 360,1 milyar TL artış olduğu, Yönünde verilen bilgiler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Kamu Borç Yönetimi Raporu ile karşılaştırılmış ve sunulan verilerin doğru ve güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır. 19 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM MAHALLİ İDARELER GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci maddesinin ikinci fıkrasında, mahalli idarelerce hazırlanan idare faaliyet raporlarının birer örneğinin Sayıştay ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına gönderileceği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının, bu raporları esas alarak kendi değerlendirmelerini de içeren mahallî idareler genel faaliyet raporunu hazırlayacağı ve kamuoyuna açıklayacağı, aynı zamanda söz konusu raporun birer örneğinin Sayıştaya ve Cumhurbaşkanlığına gönderileceği ifade edilmiştir. Söz konusu Kanun metninin devamında Sayıştayın, mahallî idarelerin raporları hariç idare faaliyet raporlarını, mahallî idareler genel faaliyet raporunu ve genel faaliyet raporunu, dış denetim sonuçlarını dikkate alarak görüşlerini de belirtmek suretiyle Türkiye Büyük Millet Meclisine sunacağı belirtilmiştir. Mali saydamlık ilkesi gereğince her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında denetimin sağlanması amacıyla kamuoyunun zamanında bilgilendirilmesi ve raporların açık ve ulaşılabilir olması zorunludur. Ayrıca yukarıda bahsedilen Kanun’a göre malî saydamlığın sağlanması için gerekli düzenlemelerin yapılması ve önlemlerin alınmasından da kamu idareleri sorumludur. Bu amaçla Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nun, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından izleyen mali yılın Haziran ayının on beşine kadar kamuoyuna açıklanması ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından 5018 sayılı Kanun ve Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik gereğince hazırlanmıştır. Söz konusu Rapor 26.07.2024 tarihinde resmi internet sitesinde yayımlanmak suretiyle kamuoyuna açıklanmış ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmiştir. Yönetmelik’e göre Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda aşağıda sıralanan bilgilerin yer alması gerekmektedir: 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 19

20 a) Mahallî idare bütçeleri gelir ve gider hedefleri ile gerçekleşmelerine ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, b) Mahallî idareler, mahallî idarelere bağlı kuruluş ve işletmeler ile belediye ortaklıklarının iç ve dış borçlarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, c) Mahallî idarelerin insan kaynakları ile fiziki kaynaklarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, ç) Mahallî idare bütçelerinden yapılan yardımlar ile sosyal hizmet harcamalarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, d) Mahallî idarelerin stratejik planlama ve performans esaslı program bütçeleme uygulamaları hakkında genel değerlendirmeler, e) Mahallî idarelere ilişkin iç denetim sonuçları hakkında bilgi ve değerlendirmeler, f) Mahallî idarelere ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yürütülen denetim ve gözetim faaliyetleri hakkında özet bilgiler, g) Mahallî idarelerin yıl içerisinde yapmış olduğu yatırımlar ile gelecek yıllara yaygın yüklenmelerine ilişkin bilgiler, ğ) Başkanlık ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca gerekli görülen diğer bilgiler. 4.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nun mahalli idarelerin faaliyet raporları esas alınarak hazırlanması gerekmektedir. Bununla amaçlanan, mahalli idarelerin mali durum ve performansı hakkında genel bir değerlendirme yaparak analize uygun bir zemin hazırlamaktır. Ancak Rapor’da, mahalli idarelerin faaliyet raporlarında yer alan mali bilgi, performans bilgisi ve diğer bilgilerin birleştirilerek değerlendirilmesini içeren herhangi bir açıklamaya yer verilmemiştir. Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu üzerinde yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır: 4.1.1. Mahalli İdare Bütçeleri Gelir ve Gider Hedefleri ile Gerçekleşmelerine İlişkin Bilgi ve Değerlendirmeler 21 Raporda, bütçe gelir ve gider hedefleri ile gerçekleşmelerine ilişkin detaylı bilgilere yer verilmiş; ancak bu bilgilere ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. 4.1.2. Mahalli İdareler, Mahalli İdarelere Bağlı Kuruluş ve İşletmeler ile Belediye Ortaklıklarının İç ve Dış Borçlarına İlişkin Bilgi ve Değerlendirmeler Rapor’da, mahalli idarelerin borç dağılımlarını ve 2023 yılı itibarıyla toplam borç yükünü gösterir bilgilere yer verilmiş; ancak bu bilgilere ilişkin değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca, Rapor’da mahalli idarelere bağlı kuruluşlar ve işletmeler ile belediye ortaklıklarının borçlarına ilişkin herhangi bir bilgi ve değerlendirmeye yer verilmemiştir. 4.1.3. Mahalli İdarelerin İnsan Kaynakları ile Fiziki Kaynaklarına İlişkin Bilgi ve Değerlendirmeler Rapor’da, mahalli idarelerin insan kaynakları ile fiziki kaynaklarına ilişkin ayrıntılı bilgilere yer verilmiş; ancak bu bilgilere ilişkin değerlendirme yapılmamıştır. 4.1.4. Mahalli İdare Bütçelerinden Yapılan Yardımlar ile Sosyal Hizmet Harcamalarına İlişkin Bilgi ve Değerlendirmeler Rapor’da, mahalli idarelerin yaptıkları yardım ve harcamalar; mahalli idarelere ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlara, hane halkına ve yurtdışına yapılan transferler ile sermaye transferleri şeklinde sınıflandırılmış ve bilgilerine yer verilmiştir. Ancak, söz konusu yardım ve harcamalara ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. 4.1.5. Mahalli İdarelerin Stratejik Planlama ve Performans Esaslı Program Bütçeleme Uygulamaları Hakkında Değerlendirmeler Mahalli idare faaliyet raporları esas alınarak mahalli idarelerin stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme uygulamaları hakkında yapılması gereken genel bir değerlendirmeye Rapor’da yer verilmemiştir. 4.1.6. Mahalli İdarelere İlişkin İç Denetim Sonuçları Hakkında Bilgi ve Değerlendirmeler Rapor’da, mahalli idarelere ilişkin iç denetim sonuçları hakkında sadece yapılan denetim sayılarına ilişkin bilgiye yer verilmiş olup denetim konularına ilişkin olarak bilgi ve değerlendirmelere yer verilmediği görülmüştür. Türlerine göre mahalli idarelere tahsis edilen iç denetçi kadroları ile bunlara yapılan atamalara ilişkin sayısal bilgiye, denetim komisyonlarının oluşum sürecine ve türler itibarıyla düzenlenen rapor sayısına yer verilmiştir. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 21

22 4.1.7. Mahallî İdarelere İlişkin Olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Yürütülen Denetim ve Gözetim Faaliyetleri Hakkında Bilgiler Raporda, İçişleri Bakanlığınca yürütülen denetimin kapsamı ve ön inceleme işlemleri hakkında bilgiler ile mülkiye müfettişlerince ve mahalli idareler kontrolörlerince gerçekleştirilen denetim hakkında genel verilere yer verilmiştir. Ancak ilgili yasal düzenlemelerde öngörüldüğü üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yürütülen denetim ve gözetim faaliyetlerine yer verilmemiştir. 4.1.8. Mahalli İdarelerin Yıl İçinde Yapmış Olduğu Yatırımlar ile Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmelerine İlişkin Bilgiler Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda yıl içinde yapılan yatırımlarla ilgili olarak yatırım harcamalarının tutarları ile toplam harcamalar içerisindeki yüzdesel oranlarına yer verilmiştir. Gelecek yıllara yaygın yüklenmelere ilişkin bilgilere ise yer verilmemiştir. 4.1.9. Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Gerekli Görülen Diğer Bilgiler Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu’nda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile mahalli idarelerin birlikte yürüttüğü iş ve projelere detaylı bir şekilde yer verilmiştir. 23 EKLER EK 1: 2023 YILI MERKEZİ YÖNETİM BİLANÇOSU (Bin TL)
AKTİF (VARLIKLAR) 2023 PASİF (KAYNAKLAR) 2023 1 DÖNEN VARLIKLAR 3.128.772.906,20 3 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 2.705.196.795,30 10 HAZIR DEĞERLER 1.299.136.159,40 30 KISA VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 666.039.425,50
100 KASA 64.059,10 304 CARİ YILDA ÖDENECEK TAHVİLLER HESABI 655.313.672,90
101 ALINAN ÇEKLER 3.411.132,20 305 BONOLAR 1.251.183,50
102 BANKA 856.406.278,90 307 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR HESABI 11.062.784,90
103 VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ ( - ) -502.832,40 308 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ HESABI -2.278.870,90
104 PROJE ÖZEL HESABI 23.555.104,50 309 KISA VADELİ DİĞER İÇ MALİ BORÇLAR 690.655,00
105 DÖVİZ 370.374.886,60 31 KISA VADELİ DIŞ MALİ BORÇLAR 310.937.818,50
106 DÖVİZ GÖNDERME EMİRLERİ ( - ) -2.804,00 310 CARİ YILDA ÖDENECEK DIŞ MALİ BORÇLAR 310.937.818,50
107 ELÇİLİK VE KONSOLOSLUK NEZDİNDEKİ PARALAR 5.924.138,70 32 FAALİYET BORÇLARI 948.720.034,00
108 DİĞER HAZIR DEĞERLER 4.781.525,60 320 BÜTÇE EMANETLERİ 71.935.004,00
109 BANKA KREDİ KARTLARINDAN ALACAKLAR 35.124.670,10 322 BÜTÇELEŞTİRİLECEK BORÇLAR 15,2 11 MENKUL KIYMET VE VARLIKLAR 85.246,70 325 NAKİT TALEP VE TAHSİSLERİ 674.411.232,60
110 HİSSE SENETLERİ HESABI 84.074,50 329 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 202.373.782,30
111 ÖZEL KESİM TAHVİL SENET VE BONOLARI HESABI 5 33 EMANET YABANCI KAYNAKLAR 346.290.765,50
117 MENKUL VARLIKLAR 1.167,20 330 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 20.233.851,00 12 FAALİYET ALACAKLARI 1.438.314.847,80 332 OKUL PANSİYONLARI 598.161,80
120 GELİRLERDEN ALACAKLAR 485.272.952,70 333 EMANETLER 252.912.933,80
121 GELİRLERDEN TAKİPLİ ALACAKLAR 919.087.142,30 335 TEK HAZİNE KURUMLAR HESABINDAN BORÇLAR HESABI 64.372.064,10
122 GELİRLERDEN TECİLLİ VE TEHİRLİ ALACAKLAR 25.992.161,40 337 MUTEMETLİK CARİ HESABI 41.907,90
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 141.866,60 338 KONSOLOSLUK CARİ HESABI 0
127 DİĞER FAALİYET ALACAKLARI 7.820.724,70 339 RİSK HESABI 8.131.846,90 13 KURUM ALACAKLARI 213.756.610,00 34 ALINAN AVANSLAR 1.299.358,60
130 DIŞ BORCUN İKRAZINDAN DOĞAN ALACAKLAR 3.336.852,40 340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 1.289.219,00
132 KURUMCA VERİLEN BORÇLARDAN ALACAKLAR 12.396.792,90 349 ALINAN DİĞER AVANSLAR 10.139,60
137 TAKİPTEKİ KURUM ALACAKLARI 197.483.587,10 36 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 10.958.881,90
138 TAKİPTEKİ KURUM ALACAKLARI KARŞILIĞI (-) -29.631,70 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 4.108.317,80
139 DİĞER KURUM ALACAKLARI 569.009,40 362 FONLAR VEYA DİĞER KAMU İDARELERİ ADINA YAPILAN TAH. 4.579.619,30 14 DİĞER ALACAKLAR 6.039.849,60 363 KAMU İDARELERİ PAYLARI 1.298.019,20
140 KİŞİLERDEN ALACAKLAR 6.039.849,60 368 VADESİ GEÇMİŞ ERT. VEYA TAK. VERGİ VE DİĞ. YÜKÜMLÜLÜKLER 972.925,60 15 STOKLAR 57.475.895,30 37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 4.193.367,10
150 İLK MADDE VE MALZEME 56.434.546,40 370 DÖNEM KARI VERGİ VE DİGER YÜK.KAR.HES. 19.493,90
151 YARI MAMÜLLER - ÜRETİM 132.274,40 371 DÖNEM KARI VE PEŞİN ÖD. VERGİLER VE DİGER YÜK KAR.HES. (-) -10.658,80
152 MAMULLER 197.538,30 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 4.161.054,00
153 TİCARİ MALLAR 702.818,20 379 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 23.477,90
157 DİĞER STOKLAR 8.718,00 38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 416.737.593,80 16 ÖN ÖDEMELER 86.248.143,30 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 37.227.855,70
160 İŞ AVANS VE KREDİLERİ 2.910.879,30 381 GİDER TAHAKKUKLARI 379.509.738,10
162 BÜTÇE DIŞI AVANS VE KREDİLER 73.034.702,20 39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 19.550,60
164 AKREDİTİFLER 4.561.402,40 397 SAYIM FAZLALARI 19.550,60
166 PROJE ÖZEL HESABINDAN VERİLEN AVANS VE AKREDİTİFLER 302.893,40 4 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 6.961.706.875,10
167 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI AVANS VE AKREDİFLERİ 5.438.266,00 40 UZUN VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 2.582.922.418,60 18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 26.556.429,10 404 TAHVİLLER HESABI 2.552.453.794,70
180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 26.370.330,90 407 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR HESABI 122.021.145,80
181 GELİR TAHAKKUKLARI 186.098,20 408 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ HESABI -97.085.264,60 19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 1.159.725,10 409 UZUN VADELİ DİĞER İÇ MALİ BORÇLAR 5.532.742,80
190 DEVREDEN KATMA DEĞER VERGİSİ 1.156.220,00 41 UZUN VADELİ DIŞ MALİ BORÇLAR 3.214.834.166,70
193 PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR 0 410 DIŞ MALİ BORÇLAR 3.214.834.166,70
194 TEYİTSİZ DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI 0 42 FAALİYET BORÇLARI 177
196 PERSONEL AVANSLARI 0 429 DİĞER FAALİYET BORÇLARI 177
197 SAYIM NOKSANLARI 3.505,10 43 DİĞER BORÇLAR 5.113.613,70
198 DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR 0 430 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 4.822.482,20 2 DURAN VARLIKLAR 38.789.630.756,50 438 VADESİ GEÇMİŞ, ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER HESABI 7.294,70 21 MENKUL KIYMET VE VARLIKLAR 1.540.462,10 439 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 283.836,80
217 MENKUL VARLIKLAR 1.540.462,10 44 ALINAN AVANSLAR 3.730,60 22 FAALİYET ALACAKLARI 128.658.486,20 440 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 3.730,60
220 GELİRLERDEN ALACAKLAR 118.177.615,20 47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 42.955.954,50
222 GELİRLERDEN TECİLLİ VE TEHİRLİ ALACAKLAR 803.167,40 472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 42.919.852,10
226 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 865.628,80 479 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 36.102,40
227 DİĞER FAALİYET ALACAKLARI 8.812.074,80 48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 1.115.876.813,80 23 KURUM ALACAKLARI 414.418.316,20 480 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER 187.395.026,00
230 DIŞ BORCUN İKRAZINDAN DOĞAN ALACAKLAR 15.991.633,90 481 GİDER TAHAKKUKLARI 928.481.787,70
232 KURUMCA VERİLEN BORÇLARDAN ALACAKLAR 390.782.748,90 5 ÖZ KAYNAKLAR 32.251.499.992,40 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 23

24 239 DİĞER KURUM ALACAKLARI 7.643.933,40 50 NET DEĞER 4.322.031.342,80 24 MALİ DURAN VARLIKLAR 529.359.579,00 500 NET DEĞER 4.322.031.342,80
240 MALİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 268.828.804,80 51 DEĞER HAREKETLERİ 14.090.192,60
241 MAL VE HİZMET ÜRETEN KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 641.593.862,00 519 DEĞER HAREKETLERİ SONUÇLARI 14.090.192,60
242 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 15.104.922,00 57 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 39.873.835.432,70
247 SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) -396.303.923,90 570 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 39.873.835.432,70
248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 135.914,10 58 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI -9.478.252.159,60 25 MADDİ DURAN VARLIKLAR 37.440.744.319,90 580 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI -9.478.252.159,60
250 ARAZİ VE ARSALAR 33.050.730.025,10 59 DÖNEM FAALİYET SONUÇLARI -2.480.204.816,20
251 YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ 1.626.411.785,70 591 DÖNEM OLUMSUZ FAALİYET SONUCU ( - ) -2.480.204.816,20
252 BİNALAR 3.331.330.379,00
253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR 101.079.800,30
254 TAŞITLAR 57.533.794,60
255 DEMİRBAŞLAR 195.128.692,60
256 DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR 88.899.536,30
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -2.033.159.782,40
258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR 1.006.183.133,40
259 YATIRIM AVANSLARI 16.606.955,30
26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 2.205,50
260 HAKLAR 12.518.068,20
263 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 2.181,00
264 ÖZEL MALİYETLER 582.724,40
267 DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 20.406,90
268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -13.121.175,00
28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 274.867.862,10
280 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER 75.782.507,70
281 GELİR TAHAKKUKLARI 199.085.354,40
29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 39.525,60
294 ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR 3.440.166,50
297 DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR 28.680,30
299 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -3.429.321,20
AKTİF TOPLAMI 41.918.403.662,80 PASİF TOPLAMI 41.918.403.662,80 9- BORÇLU NAZIM HESAPLAR 9- ALACAKLI NAZIM HESAPLAR
91 NAKİT DIŞI TEMİNAT VE KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 403.086.484,70 91 NAKİT DIŞI TEMİNAT VE KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 403.086.484,70
910 TEMİNAT MEKTUPLARI 401.608.587,10 911 TEMİNAT MEKTUPLARI EMANETLERİ 401.608.587,10
912 KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 267.816,50 913 KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMET EMANETLERİ 267.816,50
914 VERİLEN TEMİNAT MEKTUPLARI HESABI 1.210.081,10 915 VERİLEN TEMİNAT MEKTUPLARI KARŞILIĞI HESABI 1.210.081,10 92 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 1.034.797.168,60 92 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 1.034.797.168,60
920 GİDER TAAHHÜTLERİ 1.016.390.700,20 921 GİDER TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI 1.016.390.700,20
922 KAMU-ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ TAAHHÜTLERİ HESABI 18.406.468,40 923 KAMU-ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI HESABI 18.406.468,40 93 VERİLEN GARANTİLER 1.895.103.834,30 93 VERİLEN GARANTİLER 1.894.908.176,60
930 VERİLEN GARANTİLER 1.194.971.177,00 931 VERİLEN GARANTİLER KARŞILIĞI 1.194.971.177,00
932 VERİLEN TAAHHÜT BELGELERİ 344.748.791,60 933 VERİLEN TAAHHÜT BELGELERİ KARŞILIĞI 344.553.133,90
934 BORÇ ÜSTLENİM TAAHHÜTLERİ HESABI 355.383.865,70 935 BORÇ ÜSTLENİM TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI HESABI 355.383.865,70 94 DEĞERLİ KAĞIT VE ÖZEL TAHAKKUK 80.833.101,60 94 DEĞERLİ KAĞIT VE ÖZEL TAHAKKUK 80.833.101,60
940 DEĞERLİ KAĞIT AMBARLARI 7.746.955,80
942 ZİMMETLE VERİLEN DEĞERLİ KAĞITLAR 2.800.881,70
944 YOLDAKİ DEĞERLİ KAĞITLAR 480,5 945 DEĞERLİ KAĞIT İŞLEMLERİ 10.548.318,00
946 ÖZEL TAHAKKUKLARDAN ALACAKLAR 20.037.350,50 947 ÖZEL TAHAKKUKLAR 20.037.350,50
948 BAŞKA BİRİMLER ADINA İZLENEN ALACAKLAR 50.247.433,10 949 BAŞKA BİRİMLER ADINA İZLENEN ALACAK EMANETLERİ 50.247.433,10 95 DIŞ BORÇLANMA İLE İLGİLİ HESAPLAR 338.813.726,20 95 DIŞ BORÇLANMA İLE İLGİLİ HESAPLAR 338.813.726,20
950 KULLANILACAK DIŞ KREDİLER 334.536.813,80 951 KREDİ ANLAŞMALARI 334.536.813,80
954 RİSK HESABI ALACAKLARI 4.271.305,00 955 RİSK HESABI ALACAKLARI KARŞILIĞI 4.271.305,00
956 GENEL BÜTÇE DIŞI İDARELER TEYİTSİZ DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI 5.607,40 957 GENEL BÜTÇE DIŞI İDARELER DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI BİLDİRİM 5.607,40
958 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİLERİNDEN AÇILAN AKREDİTİFLER 0 959 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİLERİNDEN AÇILAN AKREDİTİFLER KARŞILIĞI 0 96 KURUMCA VERİLEN EMANETLER 249.084.120,80 96 KURUMCA VERİLEN EMANETLER 249.084.120,80
960 BAĞIŞ VE HİBELER HESABI 0 961 BAĞIŞ VE HİBELER KARŞILIĞI HESABI 0
962 BİLİMSEL PROJELER HESABI 249.020.687,70 963 BİLİMSEL PROJELER KARŞILIĞI HESABI 249.020.687,70
964 KAMU İDARELERİNE TAHSİSLİ BİNALAR VE ARAZİLER HESABI 63.361,90 965 KAMU İDARELERİNE TAHSİSLİ BİNALAR VE ARAZİLER KARŞILIĞI HESABI 63.361,90
968 İZ BEDELLE İZLENEN KIYMETLER HESABI 71,2 969 İZ BEDELLE İZLENEN KIYMETLER KARŞILIĞI HESABI 71,2 97 DİĞER NAZIM HESAPLAR 690.686.211,00 97 DİĞER NAZIM HESAPLAR 690.686.211,00
970 TÜREV PİYASASI BORÇLARI HESABI 344.646.361,00 971 TÜREV PİYASASI BORÇLARI KARŞILIĞI HESABI 344.646.361,00
972 TÜREV PİYASASI ALACAKLARI HESABI 346.039.850,00 973 TÜREV PİYASASI ALACAKLARI KARŞILIĞI HESABI 346.039.850,00 99 DİĞER NAZIM HESAPLAR 1.177.063.492,50 99 DİĞER NAZIM HESAPLAR 1.177.259.150,20
990 KİRAYA VERİLEN DURAN VARLIKLAR 84.891.784,10
991 MAZBUT VAKIFLAR TAŞINMAZ SATIŞLARI VE TAVİZ BEDELLERİ 1.198.355,20 992 MAZBUT VAKIFLAR İÇİN YAPILAN GİDERLER HESABI 1.198.355,20
993 MADDİ DURAN VARLIKLARIN KİRA VE İRTİFAK HAKKI GELİRLERİ 6.245.653,60
998 DİĞER NAZIM HESAPLAR 1.084.727.699,70 999 DİĞER NAZIM HESAPLAR KARŞILIĞI HESABI 1.176.060.795,00
GENEL TOPLAM 47.787.871.802,40 GENEL TOPLAM 47.787.871.802,40 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 24

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde yer alan Merkezi Yönetim alt sektörüne dahil idarelerin verilerini içermektedir.
Borçlanma senetleri muhasebe kayıtlarındaki değerler üzerinden raporlanmıştır.
Konsolide bilanço tek bir raporlama birimine aitmiş gibi kabul edildiğinden 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu ve 591-Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı netleştirilerek raporlanmıştır. 4.Mali raporlama tabloları dış denetimden geçmemiş mali veriler kullanılarak hazırlanmaktadır. 5.Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerce tahsisli olarak kullanılan taşınmazın değeri 16 trilyon 229 milyar 526 milyon TL'dir.
Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin kendi aralarında yaptıkları işlemlere uygulanan konsolidasyon işleminin detayları Bilançonun Eki olan "Konsolide Edilen / Edilemeyen Tutarlar" tablosunda yer almaktadır.
2023 yılında duran varlıklar ve özkaynaklarda meydana gelen artış, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği'nin 30 uncu maddesi ve Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 85 Sıra Nolu Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu İdarelerinde Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması Genel Tebliği çerçevesinde yapılan enflasyon düzeltmesinden kaynaklanmaktadır. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 25

26 EK 2: 2023 YILI MERKEZİ YÖNETİM FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU(Bin TL)
2023 % Dağılım FAALİYET GELİRLERİ TOPLAMI (Tahakkuk Esaslı) 7.343.568.816,20 100 Vergi Gelirleri 5.365.304.073,60 73,1 Gelir ve Kazanç Üzerinden Alınan Vergiler 1.992.905.545,10 27,1 Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler 90.020.924,70 1,2 Dahilde Alınan Mal ve Hizmet Vergileri 1.865.467.507,80 25,4 Uluslararası Ticaret ve Muamelelerden Alınan Vergiler 1.178.772.748,90 16,1 Damga Vergisi 92.092.247,00 1,3 Harçlar 135.804.815,00 1,8 Başka Yerde Sınıflandırılmayan Vergiler 10.240.285,10 0,1 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 256.174.969,30 3,5 Mal ve Hizmet Satış Gelirleri 59.029.725,30 0,8 Malların Kullanma veya Faaliyette Bulunma İzni Gelirleri 27.023.764,40 0,4 KİT ve Kamu Bankaları Gelirleri 79.014.327,20 1,1 Kurumlar Hasılatı 81.678,60 0 Kurumlar Karları 15.950.244,70 0,2 Kira Gelirleri 62.500.383,20 0,9 Diğer Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 12.574.845,90 0,2 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 87.446.700,90 1,2 Yurt Dışından Alınan Bağış ve Yardımlar 28.432.834,80 0,4 Merkezi Yönetim Bütçesine Dahil İdarelerden Alınan Bağış ve Yardımlar 17.654,10 0 Diğer İdarelerden Alınan Bağış ve Yardımlar 21.158.988,10 0,3 Kurumlardan ve Kişilerden Alınan Yardım ve Bağışlar 18.365.091,70 0,3 Proje Yardımları 4.633.879,10 0,1 Özel Gelirler 14.756.517,90 0,2 Hizmet Sunumu Karşılığı Alınan Gelirler 81.735,10 0 Diğer Gelirler 737.447.811,60 10 Faiz Gelirleri 289.373.323,00 3,9 Kişi ve Kurumlardan Alınan Paylar 122.535.440,10 1,7 Para Cezaları 183.212.047,30 2,5 Diğer Çeşitli Gelirler 142.327.001,10 1,9 Menkul Kıymet Ve Varlık Satış Gelirleri 1.520.779,40 0 Taşınmaz Satış Gelirleri 1.231.545,40 0 Taşınır Satış Gelirleri 110.702,20 0 Menkul Kıymet Ve Varlık Satış Gelirleri 170.209,30 0 Diğer Sermaye Satış Gelirleri 8.322,50 0 Değer ve Miktar Değişimleri Gelirleri 892.054.628,30 12,1 Döviz Mevcudunun Değerlenmesinde Oluşan Olumlu Kur Farkları 491.641.675,10 6,7 Menkul Kıymet ve Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 820.825,30 0 Stokların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 121,6 0 Maddi Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 5.322.328,00 0,1 Maddi Olmayan Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 13.912,90 0 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsi Borç Stokundaki Azalışlar 85.312.263,00 1,2 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsinden Alacaklardaki Artışlar 137.961.930,10 1,9 Kur Değişikliği Dışındaki Değer ve Miktar Değişimlerinden Kaynaklanan Gelirler 728,9 0 Diğer Değer ve Miktar Değişimleri Gelirleri 170.980.843,40 2,3 Karşılık Gelirleri 194.126,10 0 Takipteki Kurum Alacakları Karşılıklarından Kaynaklananlar 59,2 0 Kıdem Tazminatı Karşılıkları 193.792,90 0 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları 274 0 Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklar 871.742,80 0 Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 235.000,00 0 Özel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 278.953,90 0 Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlardan Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 18.163,70 0 Sosyal Güvenlik Kurumlarından Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 9.327,60 0 Mahalli İdarelerden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 330.297,60 0 Diğer Gelirler 2.553.984,20 0 Özel Hesap Gelirleri 2.553.984,20 0 FAALİYET GİDERLERİ TOPLAMI (Tahakkuk Esaslı) 9.823.773.632,40 100 Personel Giderleri 1.345.873.231,10 13,7 Memurlar 1.053.403.499,40 10,7 Sözleşmeli Personel 92.746.885,70 0,9 İşçiler 144.962.233,20 1,5 Geçici Personel 27.931.741,70 0,3 Diğer Personel 20.520.015,80 0,2 Milletvekilleri 736.608,60 0 Cumhurbaşkanı Ödeneği 1.445,00 0 İstihbarat Personeli 5.570.801,70 0,1 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 187.385.348,60 1,9 Memurlar 136.873.663,80 1,4 Sözleşmeli Personel 11.259.395,40 0,1 İşçiler 28.215.170,20 0,3 Geçici Personel 4.469.944,30 0 Diğer Personel 6.045.116,50 0,1 Milletvekilleri 26.186,20 0 27 İstihbarat Personeli 458.800,30 0 Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri Gecikme Cezası ve Zamları 37.071,90 0 Mal Ve Hizmet Alım Giderleri 457.391.725,90 4,7 Üretime Yönelik Mal Ve Malzeme Alımları 4.278.416,50 0 Tüketime Yönelik Mal Ve Malzeme Alımları 192.032.516,90 2 Yolluklar 13.539.778,80 0,1 Görev Giderleri 32.746.550,10 0,3 Hizmet Alımları 199.639.788,90 2 Temsil Ve Tanıtma Giderleri 1.981.322,00 0 Menkul Mal, Gayrimaddi Hak Alım, Bakım Ve Onarım Giderleri 8.652.387,10 0,1 Gayrimenkul Mal Bakım Ve Onarım Giderleri 2.367.607,70 0 Tedavi Ve Cenaze Giderleri 2.153.357,80 0 Faiz Giderleri 1.097.588.225,60 11,2 Diğer İç Borç Faiz Giderleri 918.750.108,80 9,4 Dış Borç Faiz Giderleri 161.533.674,60 1,6 İskonto Giderleri 12.062.268,90 0,1 Türev Ürün Giderleri 1.129.489,00 0 Kira Sertifikası Giderleri 3.644.596,70 0 Finansal Kiralama Borçlanma Maliyeti Giderleri 468.087,50 0 Cari Transferler 2.427.979.726,90 24,7 Görev Zararları 793.935.292,30 8,1 Hazine Yardımları (Mahalli İdare Yardımları) 550.614.993,50 5,6 Kar Amacı Gütmeyen Kuruluşlara Yapılan Transferler 36.791.229,20 0,4 Hane Halkına Yapılan Transferler 401.242.716,80 4,1 Yurtdışına Yapılan Transferler 19.365.287,30 0,2 Gelirlerden Ayrılan Paylar 626.030.207,70 6,4 Sermaye Transferleri 886.039.758,30 9 Yurtiçi Sermaye Transferleri 837.077.415,20 8,5 Yurtdışı Sermaye Transferleri 1.099.197,30 0 Hazine Yardımları 47.863.145,80 0,5 Değer Ve Miktar Değişimleri Giderleri 2.172.307.415,50 22,1 Döviz Mevcudunun Değerlenmesinde Oluşan Olumsuz Kur Farkları 311.262.122,10 3,2 Menkul Kıymet ve Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumsuz Farklar 119.254,20 0 Stokların Değerlemesinden Oluşan Olumsuz Farklar 729,4 0 Maddi Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumsuz Farklar 198.852,00 0 Maddi Olmayan Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 2,5 0 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsi Borç Stokundaki Artışlar 1.579.071.751,50 16,1 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsinden Alacaklardaki Azalışlar 17.182.893,30 0,2 Kur Değ. Dışındaki Değer ve Miktar Değişimlerinden Kaynaklanan Giderler 161.702,20 0 Diğer Değer ve Miktar Değişimleri Giderleri 264.310.108,30 2,7 Amortisman Giderleri 440.726.113,80 4,5 Maddi Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 436.820.712,70 4,4 Maddi Olmayan Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 3.848.342,80 0 Diğer Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 57.058,30 0 İlk Madde ve Malzeme Giderleri 64.024.907,80 0,7 Kırtasiye Malzemeleri 4.402.332,60 0 Beslenme, Gıda amaçlı ve Mutfakta Kullanılan Tüketim Malzemeleri 364.977,10 0 Tıbbi ve Laboratuvar Sarf Malzemeleri 19.880.910,10 0,2 Yakıtlar, Yakıt Katkıları ve Katkı Yağlar 4.199.073,60 0 Temizleme Ekipmanları 1.873.738,50 0 Giyecek, Mefruşat ve Tuhafiye Malzemeleri 2.215.271,30 0 Yiyecek 8.860.022,10 0,1 İçecek 451.447,60 0 Canlı Hayvanlar 1.038.661,80 0 Zirai Maddeler 935.115,70 0 Yem 61.266,80 0 Bakım, Onarım ve Üretim Malzemeleri 9.435.088,10 0,1 Yedek Parçalar 3.587.847,00 0 Nakil Vasıtaları Lastikleri 195.628,40 0 Değişim, Bağış ve Satış Amaçlı Giderler 2.723.613,40 0 Spor Malzemeleri Grubu 151.805,60 0 Basınçlı Ekipmanlar 37.671,70 0 Diğer Tüketim Amaçlı Ekipmanlar 3.610.436,50 0 Karşılık Giderleri 13.312.357,90 0,1 Takipteki Kurum Alacakları Karşılığı 1.328,10 0 Kıdem Tazminatı Karşılıkları 13.287.305,90 0,1 Kurumlar Vergisi Karşılıkları 19.493,90 0 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları 4.230,00 0 Satışların Maliyeti 8.903.277,40 0,1 Satılan Mamuller Maliyeti 2.602.579,30 0 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 5.948.221,60 0,1 Satılan Hizmet Maliyeti 351.328,80 0 Araştırma ve Geliştirme Giderleri 108,9 0 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 2,5 0 Genel Yönetim Giderleri 315,9 0 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararlar 9,4 0 Finansman Giderleri 711 0 Silinen Alacaklardan Kaynaklanan Giderler 608.473.436,90 6,2 Gelirlerden Alacaklardan Silinenler 607.714.061,20 6,2 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 27

28 Kişilerden Alacaklardan Silinenler 514.181,30 0 Kurum Alacaklarından Silinenler 245.088,30 0 Diğer Kurum Alacaklarından Silinenler 106,1 0 Kamu İdarelerine Bedelsiz Olarak Devredilen Mali Olmayan Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 2.882.799,90 0 Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerine Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 2.261.457,10 0 Özel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerine Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 455.858,60 0 Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlara Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 20.051,60 0 Sos Güv. Kurumlarına Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 3.516,00 0 Mahalli İdarelere Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 141.916,60 0 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 97.987.477,30 1 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 97.987.477,30 1 Diğer Giderler 12.897.829,40 0,1 Hazine Taşınmazlarının Satışından Mahalli İdarelere Paylar 59.951,80 0 2/B Satış İndirimi 922 0 Yukarıda Tanımlanmayan Diğer Giderler 12.836.955,60 0,1
NET FAALİYET SONUCU -2.480.204.816,20

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan Merkezi Yönetim alt sektörüne dahil idarelerin verilerini içermektedir.
Faaliyet gelirleri ve giderleri, muhasebe ilke ve kurallarına uygun olarak mali yıl içerisinde tahakkuk eden ve tahsilat veya ödeme şartına bağlı kalınmaksızın hesaplara kaydedilen her türlü kamu gelir ve giderinden oluşmaktadır.
Nakit esasına göre kayıt ve takip edilen bütçe giderleri ve bütçe gelirleri; yasama organı tarafından analitik bütçe sınıflamasına uygun olarak kamu kaynaklarından ödeme yapma yetkisi (ödenek) ve tahsilat yapma yetkisinin takibine yönelik olarak kullanılırlar. Nazım karakterli olarak kullanılan bütçe giderleri ve bütçe gelirleri hesaplarının; faaliyet hesapları grubundaki gelirler ve giderler hesaplarından bağımsız olarak değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekir.
610 İndirim, İade ve İskonto hesap kodu bu tabloda Faaliyet Gelirlerinde ilgili detay koda eklenmiştir.
Mali raporlama tabloları dış denetimden geçmemiş mali veriler üzerinden derlenmektedir.
Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin kendi aralarında yaptıkları işlemlere uygulanan konsolidasyon işleminin detayları Bilançonun Eki olan "Konsolide Edilen / Edilemeyen Tutarlar" tablosunda yer almaktadır. 2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu T.C. Sayıştay Başkanlığı 28

Kamu idareleri tarafından Sayıştaya gönderilen idare faaliyet raporları, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Genel Faaliyet Raporu ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunda yer alan bilgilerin dış denetim sonuçları dikkate alınarak doğruluk ve güvenirliğinin değerlendirilmesi suretiyle hazırlanan rapordur.

2023 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu.pdf

Bu sayfada