2018 - ÇANKIRI İL ÖZEL İDARESİ.pdf

ÇANKIRI İL ÖZEL İDARESİ 2018 Yılı Sayıştay Denetim Raporu Kasım 2019

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ ...................................................................................................... 1
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU .................................................................................................. 6
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU .............................................................................................................. 7
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI .......................................................... 7
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ........................................................................ 7
6. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................... 9
7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI ........................................................................................... 9
8. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER ......................... 10
9. EKLER ........................................................................................................................................................ 19

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1:2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu ................................................................................ 4 Tablo 2: 2018 Yılı Ödenekler Tablosu ....................................................................................... 4 Tablo 3: 2018 Yılı Bütçe Giderleri Tablosu ............................................................................... 4 Tablo 4:Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılan 8 Finansman Kodundaki Ödenekler Tablosu ..................................................................................................................................... 15

BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanakları

1. Çankırı İl Özel İdaresi'nin Sermaye İştirakinin Bulunduğu Şirket ve Organize Sanayi Bölgelerindeki Ortaklık Payının Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına Kaydedilmemesi B. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler
2. Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı ile Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesaplarının Bilançoda Birlikte Yer Alması
3. Kiraya Verilen Taşınmazların Kayıtlı Değerlerinin Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabında, Kira Bedellerinin de Maddi Duran Varlıkların Kira Ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabında İzlenmemesi
4. Bakanlık ve Merkezi İdare Kuruluşları Tarafından İl Özel İdarelerince Gerçekleştirilmek Üzere Aktarılan Yatırım Ödeneklerinin Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılması
5. Jeotermal Kaynaklar ile Doğal Mineralli Suları Dolaylı veya Dolaysız Kullanan İşletmelerden Alınması Gereken “İdare Payı”nın Alınmaması Veya Kısmen Alınması

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler Çankırı İl Özel İdaresi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3'üncü maddesinde yer alan sınıflandırma çerçevesinde, genel yönetim kapsamında yer alan kamu idarelerinden birisi olup, faaliyetlerini 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun verdiği yetki ve sorumluluklar çerçevesinde yürütmektedir. Bu itibarla il özel idareleri il halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organı olan il genel meclisi seçimle oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişiliğidir. İl özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisi validir. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6’ncı maddesine göre İl Özel İdaresi, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) Gençlik ve spor, sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; belediye sınırları il sınırı olan büyükşehir belediyeleri hariç ilin çevre düzeni plânı, bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi verilmesi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, binalarının yapım, bakım ve onarımı ile diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin hizmetleri il sınırları içinde, b) İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma; orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri belediye sınırları dışında, yapmakla görevli ve yetkilidir. Ayrıca bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları, kendi görev alanına giren sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskân, gençlik ve spor gibi hizmetler ile bu kurum ve kuruluşların ildeki tüm yapım, bakım ve onarım işlerini kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilir. Bakanlıklar ve merkezi idare kuruluşlarından aktarılan bu tür ödenekler ile gerçekleştirilecek yatırımlar il özel idarelerince tüm il sınırları içerisinde yapılabilmektedir. 10.07.2018 tarih 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 97’nci maddesinde mahalli idareleri ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 bunların merkezi idare ile olan alaka ve münasebetlerini düzenlemek Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır. Bu amaçla İçişleri Bakanlığı bünyesinde bulunan Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü kaldırılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı teşkilatı bünyesinde Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 100’üncü maddesinde de; mahalli idarelerin iş ve işlemlerine dair mevzuatla verilen görev ve hizmetleri yapmak yeni kurulan Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında sayılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yerel yönetimler hakkında verilen yetki ve görevlerin yanında, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ile İçişleri Bakanlığına verilen il özel idaresinin teşkilatı ve işleyişi üzerinde düzenleme, izin ve onay verme görev ve yetkileri halen devam etmektedir. Bu itibarla 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu uyarınca, il özel idarelerinin organlarının çalışma usulleri, norm kadrolarının belirlenmesi, üst yönetici olarak vali ve genel sekreterin atanması, idari denetimi, bütçe ve muhasebe sisteminin oluşturulması, borçlanma izni, işletme ve şirket kurulması ile yurtdışı ilişkilerin yürütülmesi konuları da İçişleri Bakanlığının vesayet denetimi altındadır. 1.2 Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları İl özel idaresinin organları, il genel meclisi, il encümeni ve validir. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl Genel Meclisi” başlıklı 9’uncu maddesi gereğince, İl Genel Meclisi İl Özel İdaresinin karar organıdır ve ildeki seçmenler tarafından seçilmiş üyelerden oluşur. İl encümeni ise valinin başkanlığında, genel sekreter ile il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından seçeceği üç üye ve valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği iki üyeden oluşan il özel idaresinin icra organıdır. Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Görev ve yetkileri 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 30’ncu maddesinde sayılan Vali, il özel idaresi teşkilâtının en üst amiri olarak il özel idaresi teşkilâtını sevk ve idare etmektedir. Genel sekreter, il özel idaresi hizmetlerini vali adına ve onun emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine, il genel meclisi ve il encümeni kararlarına, il özel idaresinin amaç ve politikalarına, stratejik plan ve yıllık çalışma programına göre düzenler ve yürütür. İl özel idaresi teşkilatı 5302 sayılı Kanun’un verdiği yetki ve sorumluluklar

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 çerçevesinde norm kadro ilke ve standartlarına göre oluşturulur. Bu itibarla Çankırı İl Özel İdaresi memur, sözleşmeli personel ve işçi olarak teşkilatlandığı merkez ve tüm ilçelerde verdiği hizmetleri; Memur (657-4/A) olarak; 1 genel sekreter, 2 genel sekreter yardımcısı, 8 birim müdürü,11 ilçe özel idare müdürü, 5 şef, 13 VHKİ, 2 memur, 1 şoför, 9 mühendis ve mimar, 7 tekniker ve 4 teknisyen ile 6 hizmetli, Sözleşmeli personel (657-4/B) olarak; 1 avukat, 11 mühendis ile 1tekniker,1 programcı, 1 çözümleyici, 2 ekonomist, 1 mimar, 1şehir plancısı İşçi (657-4/D) olarak ise 127 personel ile gerçekleştirmektedir. Karar organlarından olan il genel meclisi ise 27 üyeden oluşmaktadır. Çankırı İl Özel İdaresi İnsan Kaynakları Birim Müdürlüğü’nün personel durum tablosuna göre toplam 69 adet memur kadrosu doludur. İl Özel İdaresi finansman ve ortaklık açısından İller Bankası, tahsisli ödenekler ve mali istatistiklerin takibi açısından Hazine ve Maliye Bakanlığı, tahsil edilen taşınmaz kültür varlıkları katkı payı açısından belediyeler, madenlerin ruhsat, denetim ve gelirleri açısından Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, üst yöneticileri açısından İçişleri Bakanlığı, köylere altyapı yatırımlarının götürülebilmesi açısından Köylere Hizmet Götürme Birlikleri ile bağlantı içerisinde olmakla beraber ilin mahalli ve müşterek ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ve İl Belediyesi ile de bağlantı ve ilişki halindedir. 1.3 Mali Yapı Çankırı İl Özel İdaresi, faaliyetlerini 2018 yılı bütçesi ile verilen ödenekler ve ilgili kanunlarla merkezi idareden aktarılan diğer kaynaklarla yürütmektedir. Bu kapsamda Çankırı İl Özel İdaresinin 2018 yılı bütçesiyle 48.500.000,00 TL gelir ve ödenek öngörülmüş olup, 61.406.741,40 TL 2017 yılından devreden ödenek ve Merkezi İdare Bütçesinden kullanım amacı belirlenmiş yatırımlar için aktarılan toplam 110.214.200,09 TL ödenek ile birlikte yılı ödenekleri 220.120.941,49 TL’ye ulaşmıştır. Çankırı İl Özel İdaresinin sunulan mali tablolarına göre 2018 yılı gelir ve gider durumu

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 aşağıda gösterilmiştir. Tablo 1:2018 Yılı Bütçe Gelirleri Tablosu Kodu Gelir Türü Tahmini (TL) Gerçekleşen (TL) 01 Vergi Gelirleri 850.000,00 378.536,24 03 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 1.370.000,00 1.222.775,98 04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Diğer Gelirler (Tahsisli ) - 110.337.610,69 05 Diğer Gelirler 46.280.000,00 50.987.201,99 06 Sermaye Gelirleri - - TOPLAM Öz Gelir 48.500.000,00 52.588.514,21 TOPLAM Genel Gelir 48.500.000,00 162.926.124,90 Tablo 2: 2018 Yılı Ödenekler Tablosu Bütçe ile Verilen Ödenek
(TL) Önceki Yıldan Devreden Ödenekler
(TL) Merkezi İdareden Aktarılan Ödenekler
(TL) Net Bütçe Ödeneği Toplamı
(TL) İptal Edilen Ödenek
(TL) Bütçe Gideri Toplamı
(TL) Sonraki Yıla Devreden Ödenek
(TL) 48.500.000,00 61.406.741,40 110.214.200,09 220.120.941,49 350.830,59 164.304.279,50 55.465.831,40 Merkezi yönetim kapsamındaki idareler tarafından ödenek gönderilmek suretiyle bir takım hizmetlerin il özel idareleri eliyle gerçekleştirilmesi 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6'ncı maddesine eklenen ek fıkra ile mümkün kılınmıştır. Bu fıkra hükmünce aktarılan ödenekler nedeniyle öngörülen bütçe büyüklüğü ile gerçekleşen bütçe büyüklükleri arasında çok büyük farklılıklar oluşmaktadır. Bütçe hazırlık aşamasında merkezi yönetim kapsamındaki idarelerden yatırım projeleri karşılığında ne kadar ödenek gönderileceği bilinmediğinden bütçe rakamları gerçekçi olmamaktadır. Aktarma yoluyla gelen nakit gelir ve ödenek kaydedilmek suretiyle bütçeleştirilmektedir. Dolayısıyla il özel idarelerinin yılı bütçeleriyle öngörülen rakamlarla bütçe gerçekleşmeleri arasında fark bulunmaktadır. Tablo 3: 2018 Yılı Bütçe Giderleri Tablosu Kodu Gider Türleri Bütçe Tahmini (TL) Gerçekleşen Gider (TL) 01 Personel Giderleri 10.429.751,00 39.803.385,01 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Prim Gideri 784.001,00 819.600,46 03 Mal ve Hizmet Alım Gideri 12.080.597,00 14.033.738,58 04 Faiz Giderleri - - 05 Cari Transferler 2.443.003,00 3.628.247,82 06 Sermaye Giderleri 20.262.648,00 106.019.307,63 07 Sermaye Transferi - - 09 Yedek Ödenekler 2.500.000,00 - TOPLAM 48.500.000,00 164.304.279,50

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 Bütçe ile ilgili olsun ya da olmasın, kurumun faaliyetlerinden dolayı tahakkuk eden 2018 yılı Faaliyet Gideri 86.092.241,53TL, Faaliyet Geliri 163.201.756,81 TL olup, Giderden 77.109.518,28 TL fazla olarak gerçekleşmiştir. Çankırı İl Özel İdaresinin Çankırı Turizm (ÇANTUR) A.Ş. de %96,61 oranında, Çankırı Tuz (ÇANTAŞ) A.Ş.de %50,38 hissesi bulunmaktadır. Yakınkent Organize Sanayi Bölgesi, ortaklığının bulunduğu diğer ticari alanlardır. Ayrıca Çankırı İl Özel İdaresi, Çankırı Çevre Birliği, Vilayetler Hizmet Birliği ile Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı üyesidir. 1.4 Muhasebe ve Raporlama Sistemi Çankırı İl Özel İdaresi mali işlemlerini 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir. 5018 sayılı Kanunun 49'uncu maddesinin ilk iki fıkrasında; “Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür. Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir. Söz konusu 49'uncu maddenin son fıkrasında ise muhasebe işlemlerine, hesap planlarına ve işlemlerin muhasebeleştirilmesinde kullanılacak belgelerin şekil ve türlerine ilişkin düzenlemenin mahalli idareler için İçişleri Bakanlığınca yapılacağı hükmü getirilmiştir. Bu kapsamda il özel idarelerince de uygulanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği çıkarılmıştır. Çankırı İl Özel İdaresinde mali işlemlerle ilgili muhasebe kayıtları Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği çerçevesinde İçişleri Bakanlığının sunduğu e-İçişleri otomasyon sistemi üzerinden yürütülmekte olup, mali nitelikteki hesap ve işlemleri Mali Hizmetler Müdürlüğünce gerçekleştirilmektedir. 2018 yılı denetimi kapsamında Çankırı İl Özel İdaresi tarafından “Kamu İdaresi

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar” ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup, denetim bunlar ile usul ve esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. • Birleştirilmiş veriler defteri • Geçici ve kesin mizan • Bilanço • Banka mevcudu tespit tutanağı • Alınan çekler sayım tutanağı • Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı • Teminat mektupları sayım tutanağı • Değerli kâğıtlar sayım tutanağı • İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetimi hesabı icmal cetveli • Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu • Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu • Faaliyet sonuçları tablosu Denetim görüşü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 11’inci maddesinde, üst yöneticilerin idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumlu oldukları ve bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirecekleri belirtilmektedir. Çankırı Özel İdaresinin 2018 yılı denetimi çerçevesinde kurum iç kontrol sistemine ilişkin aşağıdaki belirleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Kurum iç kontrol sisteminin gerektirdiği yasal yükümlülükleri kısmen yerine getirmiştir. İyi bir iç kontrol sisteminin varlığı kuşkusuz sadece yasal gerekliliklerin yerine getirilmesi değil, aynı zamanda yönetim kademesi ve çalışanlarca da bu yükümlülüklerin benimsenmesine bağlıdır. Etik sözleşmelerin imzalanarak personelin dosyalarına konulması da bu alandaki farkındalığın varlığını göstermektedir. Çankırı İl Özel İdaresince Görev, Yetki ve Çalışma Yönergesi hazırlanarak yürürlüğe girmiş, kurumda yürütülen faaliyetler çerçevesinde iş tanımları yapılmış, iş akış şemaları çıkartılmıştır. Ayrıca, idarece “Risk Strateji Belgesi” hazırlanarak, kurumun amaç ve hedeflerini engelleyecek risklerin tanımlanması da risk yönetimi açısından önemli bir gelişmedir. Aynı şekilde, üst yöneticinin onayıyla “İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu” nun kurulmuş olması, İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planlarının düzenli olarak hazırlanıyor olması, İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu tarafından yıllık olarak İç Kontrol Değerlendirme Raporu’nun hazırlanması iç kontrollerin işlerliğinin daha üst bir seviyeye taşınması açısından önem taşımaktadır. Ancak Özel İdarede iç denetçi kadrosu olmasına rağmen bu kadrolara atama yapılmamış ve İç Denetim Birimi oluşturulmamıştır. Özel İdarece kısmen eksikleri bulunmakla birlikte, mevzuat gerekliliklerine uygun olarak hazırlanan Stratejik Plan, yıllık uygulama planını içeren Performans Programı ile kurumun faaliyet sonuçlarını ve değerlendirmelerini içeren İdare Faaliyet Raporlarının varlığı performans yönetimi sistemini oluşturan önemli adımlardandır. Kurum, idare bütçesini stratejik plan ve programa uygun olarak hazırlamakta, stratejik planda yer alan amaçlar ve bu amaçlara yönelik hedef ve faaliyetlerini, bütçe kaynaklarını gözeterek belirlemektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 Söz konusu tespitler ışığında, kurumun daha iyi bir yönetim oluşturma yolunda önemli ölçüde mesafe kaydettiği görülmektedir. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Çankırı İl Özel İdaresi 2018 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Çankırı İl Özel İdaresi'nin Sermaye İştirakinin Bulunduğu Şirket ve Organize Sanayi Bölgelerindeki Ortaklık Payının Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına Kaydedilmemesi Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabını açıklayan “Hesabın niteliği” başlıklı 181'inci maddesinde; “Bu hesap, mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılır.” denilmekte, 182’nci maddesinde Hesaba ilişkin işlemler, 183’üncü maddesinde de Hesabın işleyişi açıklanmaktadır. Çankırı İl Özel İdaresinin Çankırı Turizm (ÇANTUR) A.Ş’ye %96,61 hisse oranıyla ve Çankırı Tuz (ÇANTAŞ) A.Ş’ye %50,39 hisse oranıyla iştiraki bulunmaktadır. Ancak, 2018 yılı sonunda düzenlenen mali tablolarda, idarenin sermaye iştirakinin bulunduğu şirket ve organize sanayi bölgelerindeki ortaklık payının 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına kaydedilmediği görülmüştür. Kamu idaresi cevabında; İl Özel İdaresinin sadece kira gelirleri olan 2 adet şirketi bulunduğu, şirketlerde yıllardır herhangi bir sermaye artırımında bulunulmadığı ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı ifade edilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 Sonuç olarak Çankırı İl Özel İdaresi'nin sermaye iştirakinin bulunduğu şirket ve organize sanayi bölgelerindeki ortaklık payının Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmemesi sonucu 2018 yılı mali tablolarının doğru bilgi sunmaması ve şirket sermayesinin, ilgili hesaba kaydının tamamlanması konusunda kamu idaresi ile mutabakat sağlanmakla birlikte, 2018 yılı mali tablolarında 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı yer almamakta ve hata devam etmektedir.
8. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı ile Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesaplarının Bilançoda Birlikte Yer Alması Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 59 Dönem faaliyet sonuçları hesap grubunu açıklayan 360’ıncı maddesinde; “(1) Bu hesap grubu, dönem olumlu veya olumsuz faaliyet sonucunun izlenmesi için kullanılır. (2) Dönem faaliyet sonuçları sonucun olumlu veya olumsuz olmasına göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur. 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı (-)” denilerek dönem sonunda faaliyet sonuçlarının olumlu veya olumsuz olabileceğine, niteliğine göre de faaliyet sonucunun ilgili hesaba kaydedileceğine açıklık getirilmiştir. Ancak Çankırı İl Özel İdaresi 2018 yılı Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosu incelendiğinde, kurumun birimleri arasında yer alan İlçe Özel İdare Müdürlüklerinde gerçekleşen olumsuz faaliyet sonucu ile İl Özel İdaresinde gerçekleşen olumlu faaliyet sonucunun karşılıklı mahsubu gerçekleştirilmeden hem 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı hem de 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı ile bilançoya yansıtıldığı görülmüştür. Bir idarenin faaliyetlerinden kaynaklanan sonucun aynı anda hem olumlu hem de olumsuz olarak gerçekleşmesi mümkün olamayacağından, Çankırı İl Özel İdaresi 2018 yılı

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 Bilançosunda 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı ile 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabının bir arada gösterilmesinin yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümlerine aykırı olduğu değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; İl Özel İdaresi'nin, merkez teşkilatı ile 11 ilçe teşkilatının muhasebe hesaplarını ayrı çalıştırıldığı, 590 hesabının merkezde çalıştığı, ilçelerin herhangi bir gelirleri olmadığından sene sonunda 591 hesabının çalıştırıldığı, ilçeleri olumsuz faaliyet hesabı olarak görünmekte ve kullanılan program gereği otomatik olarak 2 hesapta çalıştırıldığı belirtilmiştir. Bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılmasına gayret edileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu ve 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesaplarının bilançoda birlikte yer almaması gerektiği hususunda idare ile görüş birliğine varılmıştır. Ancak e-içişleri sisteminin olumlu ve olumsuz faaliyet sonuçlarını bilançoda bir arada göstermesi Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine aykırıdır ve 2018 yılı mali tablolarında 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı ile 591 Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı gerçek durumu yansıtmamaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 49’uncu ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun 48’inci maddeleri uyarınca mahalli idarelerde hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş bütçe ve muhasebe ilkeleri çerçevesinde hazırlanmasına temel olacak şekilde çıkarılması amacına yönelik olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği İçişleri Bakanlığınca çıkarılmıştır. Bu yönetmelik kapsamında yapılacak işlem ve kayıtlar bilgi teknolojilerinden yararlanarak hazırlanan programlar ile yapılmaktadır. İl özel idarelerinin kullanması amacıyla İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan e-içişleri sistemi Bütçe ve Muhasebe Modülü ile kayıt ve işlemler yapılmaktadır. Ancak sistem devreye girdiği 2009 yılından bu yana ihtiyaçları karşılayacak ölçüde geliştirilememiştir. Bulgu konusu hususla birlikte raporun diğer maddelerinde yer alan mali tablolarla ilgili hataların bu sistemden kaynaklandığı idarelerce belirtilmekle birlikte sorun aktarma ve giderme konusunda il özel idarelerinin vesayet kuruluşu olan İçişleri Bakanlığınca yeteri kadar dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır. İl özel idarelerinin herhangi bir tasarruf yetkisi bulunmaması göz önüne alındığında, bu sistem hatalarının söz konusu bakanlıkça düzeltilmesi gerekmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 BULGU 2: Kiraya Verilen Taşınmazların Kayıtlı Değerlerinin Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabında, Kira Bedellerinin de Maddi Duran Varlıkların Kira Ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabında İzlenmemesi Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nün 26.11.2014 tarih ve 13278 sayılı genel yazılarında, taşınmazlardan kiraya verilenler için 990 Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabının, bu taşınmazlardan elde edilecek toplam kira gelirleri ile irtifak hakkı gelirlerinin yıllar itibarıyla izlenebilmesi amacıyla 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının ihdas edildiği ve bu hesapların yardımcı hesap kayıtlarının yazı eki 2’de açıklandığı belirtilmiştir. Söz konusu Muhasebat Genel Müdürlüğü yazısında; “1-Kiraya verilen taşınmazlar ile üzerinde irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlara ilişkin belgeler muhasebe birimlerine verildiğinde, kayıtlı değerleri üzerinden 990 Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabının ilgili yardımcı hesabına borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak; diğer taraftan toplam kira ve irtifak hakkı tesisi gelirleri (peşin tahsil edilenler hariç) tahsil edileceği yıllara göre 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının bölümlenmiş yardımcı hesaplarına borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydedilecektir. 2- Dönem sonlarında, 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının bölümlenmiş yardımcı hesaplarında kayıtlı tutarlar sürenin güncellenmesi amacıyla bu hesaba borç ve alacak kaydedilecektir. 3- Kira ve irtifak hakkı tesisi gelirleri tahsil edildiğinde 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına borç, 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir. Kira sözleşmesi ya da irtifak hakkı tesisi süresi sona erdiğinde 999- Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına borç, 990-Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabına alacak kaydedilecektir. ...” denilmekte ve yazı ekinde örnek muhasebe kayıtlarına yer verilmektedir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 990 Kiraya Verilen Duran Varlıklar Hesabını açıklayan 475’inci maddesinde de; “(1) Bu hesap kurumun, bilançolarında kayıtlı duran varlıklardan kiraya verilenlerin izlenmesi için kullanılır.”

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 denilmekte, devamında da 476’ncı madde olarak hesabın işleyişine açıklık getirilmektedir. Her ne kadar Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer verilmemiş de olsa 2016 yılı Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planında 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı hesap kodları arasında sayılmıştır. Çankırı İl Özel İdaresinin mülkiyetinde olan gayrimenkullerden kiraya verilenlerin Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planında yer alan hesap kodları itibariyle muhasebe kayıtlarında yer alması hem Yönetmelik’in hem de Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün yazıları gereğidir. Ancak bu mülklerin kiralanmasına ilişkin işlemler muhasebe kayıtlarına yansıtılmamıştır. Kiraya verilen duran varlıkların kayıtlı değerleri üzerinden anılan hesaplarda takip edilmemesi nedeniyle Çankırı İl Özel İdaresinin yıl içinde ve yıl sonunda düzenlenen mali tablolarında 990 Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı, 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabı yer almamaktadır. Kamu idaresi cevabında; bulguda belirtilen husus konusunda ilgili birimler arasında koordinasyon sağlanıp doğru işlem tesis edileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak kiraya verilen taşınmazların kayıtlı değerlerinin kiraya verilen, irtifak hakkı tesis edilen maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri hesabında, kira bedellerinin de maddi duran varlıkların kira ve irtifak hakkı gelirleri hesabında izlenmesi konusunda idare ile görüş birliğine varılmış olup, konunun ileriki dönemlerde takip edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir. BULGU 3: Bakanlık ve Merkezi İdare Kuruluşları Tarafından İl Özel İdarelerince Gerçekleştirilmek Üzere Aktarılan Yatırım Ödeneklerinin Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılması 5302 sayılı Kanun'un 6’ncı maddesinde; “(Ek fıkra: 3/7/2005-5393/85 md. Değişik ikinci fıkra: 24/7/2008-5793/42 md.) Bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları; yapım, bakım ve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon, enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık, iskân, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendi bütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmak suretiyle gerçekleştirebilir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 Aktarma işlemi ilgili bakanın onayıyla yapılır ve bu ödenekler tahsis amacı dışında kullanılamaz. İş, il özel idaresinin tabi olduğu usul ve esaslara göre sonuçlandırılır. İl özel idareleri de bütçe imkânları ölçüsünde bu yatırımlara kendi bütçesinden ödenek aktarabilir. Bu fıkraya göre, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşları tarafından aktarılacak ödenekler ile gerçekleştirilecek yatırımlar, birinci fıkrada öngörülen görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın bütün il sınırları içinde yapılabilir.” hükmü yer almaktadır. 2018 yılı Yatırım Programı ile 2018 yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Kararın 20’nci maddesinin 4’üncü fıkrasında “Yerel ve bölgesel nitelikli yatırımların uygulamalarında koordinasyonu güçlendirmek, etkinliği artırmak ve yerel kurumsal kapasitenin gelişimini sağlamak amacıyla merkezi kamu idareleri, projenin mahiyeti uygun düştüğü ölçüde, yatırım uygulamalarının 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6’ncı maddesi hükümleri gereğince gerçekleştirilmesine öncelik verir.” denilmektedir. Bu hükümler kapsamında bakanlıklar ve merkezi idare kuruluşlarının kamu yatırım programında yer alan projelerine ait yatırımları için bütçelerinde ayrılan ödenekler, il özel idarelerine aktarılmakta ve bu ödenekler karşılığı hizmetler de il özel idaresinin tabi olduğu mevzuat kapsamında ihalesi yapılarak gerçekleştirilmektedir. Her iki düzenlemede de yatırım ödeneklerinin tekrar Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarılmasına izin veren bir hüküm bulunmamaktadır. Diğer taraftan, Köylere Hizmet Götürme Birliklerine il özel idarelerince sadece 5355 Sayılı Kanun’un 18’inci maddesinde sayılan ve köye yönelik hizmetlere ait olan ödenekler aktarılabileceğinden, madde metninde sayılmayan yatırımlara ait ödeneklerin merkezi idare kuruluşlarınca doğrudan Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarılması da mümkün görülmemektedir. 2018 yılı yatırım programında yer alan bakanlık ve merkezi idare kuruluşlarına ait projelere ayrılan yatırım ödeneklerinden 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6’ncı maddesi hükümleri kapsamında gerçekleştirilmesi için Çankırı İl Özel İdaresine aktarılan ve aşağıdaki listede yer alan 902.000 TL tutarındaki ödeneğin il özel idaresince tekrar Köylere Hizmet Götürme Birliklerine aktarılmasının mevzuata uygun olmadığı, bu aktarmalarla 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu dışında kalan bir alan oluştuğu değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 Tablo 4:Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılan 8 Finansman Kodundaki Ödenekler Tablosu Yevmiye Tarihi Numarası Finansal Kod Yapılan İş İlçe Adı Gönderilen Ödenek (TL) 19.03.2018 795 8 Kızılırmak İlçesi İlçe Kütüphanesi Bakım ve Onarım Kızılırmak 45.000,00 13.09.2018 2791 8 Ilgaz Yıldıztepe Turizm Alt İstasyonu Ilgaz 60.000,00 11.12.2018 3980 8 Ilgaz Yıldıztepe Kafeterya ve Çevre Düzenle. Ilgaz 250.000,00 29.01.2018 273 8 Ilgaz Yıldıztepe Mekanik Hat ve Enerji Hattı Ilgaz 410.000,00 25.06.2018 1882 8 Ilgaz Yıldıztepe Kafeterya Ilgaz 97.000,00 21.11.2018 3708 8 Ilgaz Yıldıztepe Trafo Onarımı Ilgaz 40.000,00 Kamu idaresi cevabında; bulguda belirtilen ödeneklerin, Mahalli İdareler Bütçe Muhasebe Yönetmeliği'nin 17'nci maddesi uyarınca gelir-gider kayıtlarının yapılmış olduğu, idarece projesinin hazırlandığı, teknik personel tarafından kontrolünün yapıldığı ve 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun 64'üncü maddesi uyarınca İl Genel Meclisi kararıyla ve protokolle, hak edişle birlikte merkezden gönderildiği belirtilmiştir. Genel olarak iş ve işlemlerimizde bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılmasına gayret ve titizlik gösterildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak Köylere Hizmet Götürme Birliklerine yapılan aktarmalarla ilgili olarak, bu ödeneklerin İl Özel İdaresi tarafından harcanması konusunda mutabakat sağlanmıştır. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir. BULGU 4: Jeotermal Kaynaklar ile Doğal Mineralli Suları Dolaylı veya Dolaysız Kullanan İşletmelerden Alınması Gereken “İdare Payı”nın Alınmaması Veya Kısmen Alınması 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun 1’inci maddesinde, Kanun’un amacının jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 olduğu;10’uncu maddesinde akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı tesislerin gayrisafi hasılatının % 1’i tutarında idare payının, her yıl Haziran ayı sonuna kadar İdareye ödeneceği; 3’üncü maddesinde ise gayrisafi hasılatın “İşletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dâhil olduğu miktar,” şeklinde tanımlandığı görülmektedir. Bununla beraber bazı termal otel işletmecilerinin, termal sağlık merkezi cirosu dışında otelin veya tesisin düğün, kongre, sporcu etkinlikleri gibi ilave gelirlerinin de bulunduğu dolayısıyla ‘gayrisafi hasılat’ konusunda tereddüt oluştuğu o nedenle de yüzde 1’lik İdare Payının otel ve işletmenin gayrisafi hasılatından değil, sadece termal sağlık merkezi hasılatından alınması gerektiği iddiasıyla konuyu Anayasa Mahkemesi’ne götürmüşlerdir. Bunun üzerine Anayasa Mahkemesi; “Kullanılan akışkan miktarı ile elde edilen hâsılat arasında doğru bir orantının bulunduğu ve istisnai durumlar dışında işletmenin büyüklüğüne paralel olarak kullanılan akışkan miktarı arttıkça, gayrisafi hâsılatın da aynı oranda artacağı tabiidir. İstisnaen, bazı işletmelerce kullanılan akışkan miktarı az olmasına rağmen, uygulanan satış ve pazarlama politikasına bağlı olarak elde edilen hâsılatın diğer işletmelere nazaran fazla olması mümkündür. Ancak bu durumda dahi, elde edilen hâsılatın fazla olmasının, kullanılan akışkan miktarından tamamen bağımsız olduğu düşünülemez. İşletmenin elde ettiği hâsılatın bütününde, akışkan kullanımının oluşturduğu ticari avantajın etkisinin bulunduğu göz ardı edilmemelidir. Kaldı ki, itiraz konusu kuralda, idare payı matrahının tespitinde, akışkanın fiilen kullanıldığı tesiste elde edilen hâsılatın esas alınması öngörülmüş olup mükellefin diğer işletmelerinde elde edilen hâsılatın dikkate alınması söz konusu değildir. Bu durumda, idare payının, faaliyetin sonucunda elde edilen hâsılat üzerinden alınmasının öngörülmesinde, sosyal devlet ve vergilendirmede eşitlik ve adalet ilkelerine aykırı bir yön bulunmamaktadır.” demek suretiyle akışkanı kullanmak suretiyle gerçekleştirilen doğrudan ve/veya dolaylı faaliyet sonucunda elde edilen hasılat üzerinden alınması gerektiğine karar vermiştir. Bu durumda örneğin bir termal otelin sadece kaplıca merkezi gayrisafi hasılatı (cirosu) üzerinden değil tüm gayrisafi hasılatı üzerinden idare payı alınması gerekir. Oysa Çankırı İl Özel İdaresince, bazı işletmelerden sadece su kullanım bedeli üzerinden idare payı alınmaktadır. Bunun yanında, bazı işletmelerden ise idare payı hiç alınmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, Anayasa Mahkemesi’nin kararında da vurgulandığı gibi değişik pazarlama politikaları ve satış teknikleriyle akışkanın dolaylı veya dolaysız kullanımı yoluyla elde edilen hasılat üzerinden idare payı alınması gerektiği açıktır. İlgili işletmecilerin ayrıntılı gelir tablosu ile bilançoların doğrudan vergi idaresi ile yazışmak suretiyle elde edilmesi ve 5686

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 sayılı Kanun gereğince İdare Payının tahakkuk ettirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; ilgili birime konuyla ilgili yazı yazıldığı, konu üzerinde hassasiyetle durulacağı ve idare payının eksiksiz tahsilinin sağlanacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak 5686 sayılı Kanuna göre, jeotermal kaynaklar ile doğal mineralli suları dolaylı veya dolaysız kullanan otel ve tesislerden alınması gereken idare payının tespitinin ve tahsilatının gerçekleştirilmesi konusunda idare ile mutabakat sağlanmıştır. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 9. EKLER EK 1: KAMU İDARESİ TARAFINDAN SUNULAN MALİ TABLOLAR ÇANKIRI İL ÖZEL İDARESİ 2018 YILI BİLANÇOSU Cari Yıl 2018 PASİF Cari Yıl 2018 TL TL 1 DÖNEN VARLIKLAR 78.283.556,15 3 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 8.423.405,71 10 HAZIR DEĞERLER 60.313.619,93 30 KISA VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 0,00 102 BANKA HESABI 60.313.619,93 300 BANKA KREDİLERİ HESABI 0,00 103 VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ HESABI ( - ) 0,00 32 FAALİYET BORÇLARI 21.043,39 12 FAALİYET ALACAKLARI 6.699.101,00 320 BÜTÇE EMANETLERİ HESABI 21.043,39 120 GELİRLERDEN ALACAKLAR HESABI 0,00 33 EMANET YABANCI KAYNAKLAR 6.873.163,34 121 GELİRLERDEN TAKİPLİ ALACAKLAR 1.778.874,57 330 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI 1.361.562,67 122 GELİRLERDEN TECİLLİ VE TEHİRLİ ALACAKLAR HESABI 1.081,11 333 EMANETLER HESABI 5.511.600,67 126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 77.980,32 36 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 1.529.198,98 127 DİĞER FAALİYET ALACAKLARI HESABI 4.841.165,00 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HESABI 1.223.517,69 14 DİĞER ALACAKLAR 490.459,14 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ HESABI 269.170,07 140 KİŞİLERDEN ALACAKLAR HESABI 490.459,14 362 FONLAR VEYA DİĞER KAMU İDARELERİ ADINA YAPILAN TAHSİLAT HESABI 36.511,22 15 STOKLAR 10.485.059,23 37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 0,00 150 İLK MADDE VE MALZEME HESABI 10.485.059,23 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI 0,00 16 ÖN ÖDEMELER 295.316,85 4 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 637.620,24 160 İŞ AVANS VE KREDİLERİ HESABI 0,00 47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 637.620,24 162 BÜTÇE DIŞI AVANS VE KREDİLER 175.316,85 472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI HESABI 637.620,24 165 MAHSUP DÖNEMİNE AKTARILAN AVANS VE KREDİLER HESABI 120.000,00 5 ÖZ KAYNAKLAR 275.539.216,66 19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 0,00 50 NET DEĞER -29.833.089,74 191 İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 0,00 500 NET DEĞER HESABI -29.833.089,74 2 DURAN VARLIKLAR 206.316.686,46 51 DEĞER HAREKETLERİ 840.000,00 22 FAALİYET ALACAKLARI 139.261,00 511 MUHASEBE BİRİMLERİ ARASI İŞLEMLER HESABI 0,00 220 GELİRLERDEN ALACAKLAR HESABI 139.261,00 519 DEĞER HAREKETLERİ SONUÇ HESABI 840.000,00 24 MALİ DURAN VARLIKLAR 6.732.576,77 57 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 231.200.291,51 240 MALİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER HESABI 5.857.231,77 570 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI HESABI 231.200.291,51 241 MAL VE HİZMET ÜRETEN KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER HESABI 875.345,00 58 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI -3.777.500,39 25 MADDİ DURAN VARLIKLAR 199.441.075,39 580 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI HESABI ( - ) -3.777.500,39 250 ARAZİ VE ARSALAR HESABI 2.923.390,85 59 DÖNEM FAALİYET SONUÇLARI 77.109.515,28 251 YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ 11.805.741,27 590 DÖNEM OLUMLU FAALİYET SONUCU HESABI 89.416.623,75 252 BİNALAR HESABI 68.521.590,85 591 DÖNEM OLUMSUZ FAALİYET SONUCU HESABI ( - ) -12.307.108,47 253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR HESABI 9.041.133,93 254 TAŞITLAR HESABI 9.596.291,75 255 DEMİRBAŞLAR HESABI 1.519.293,04 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI ( - ) -266.292,49 258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI 96.299.926,19 29 DİĞER DURAN VARLIKLAR 3.773,30 294 ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR 25.924,46 299 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR HESABI ( - ) -22.151,16 AKTİF TOPLAM 284.600.242,61 PASİF TOPLAMI 284.600.242,61 AKTİF

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20 ÇANKIRI İL ÖZEL İDARESİ 2018 YILI FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU HESAP YARDIMCI Giderin Türü 2016 2017 2018 KODU HESAP 630 0 1 Personel Giderleri 31.994.379,40 36.356.881,16 39.803.385,01 630 0 2 Sosyal Güvenlik Kurumuna Devlet Primi Giderleri 546.912,16 720.901,88 819.600,46 630 0 3 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 6.603.494,25 8.796.316,00 7.778.553,10 630 0 4 Faiz Giderleri 0 0 0 630 0 5 Cari Transferler 9.413.826,55 9.289.217,47 3.628.247,82 630 0 7 Sermaye Transferleri 333.163,65 1.719.591,68 460.729,21 630 1 1 Değer Ve Miktar Değişimleri Giderleri 107.081,00 723.842,92 1.523.424,88 630 1 2 Gelirlerin Ret Ve İadesinden Kaynaklanan Giderler 1.894,92 0 10.635,96 630 1 3 Amortisman Giderleri 46.111,32 0 2.660.000,00 630 1 4 İlk Madde Ve Malzeme Giderleri 92.203,26 12.700.409,70 8.949.707,94 630 20 Silinen Alacaklardan Kaynaklanan Giderler 0 44.795,60 0 630 30 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 20.060,00 37.465,00 168.143,36 630 99 Diğer Giderler 1.395.367,47 51.756.075,38 20.289.814,69 Giderler Toplamı: 50.554.493,98 122.145.496,79 86.092.241,53 HESAP YARDIMCI Gelirin Türü 2016 2017 2018 KODU HESAP KOD 1 600 0 1 Vergi Gelirleri 516.184,47 360.683,07 378.536,24 600 0 3 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 2.064.256,47 2.363.436,55 1.529.442,71 600 0 4 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 84.085.661,87 69.709.849,69 110.337.610,69 600 0 5 Diğer Gelirler 40.467.035,03 45.934.027,09 50.956.167,17 Gelirler Toplamı: 127.133.137,84 118.367.996,40 163.201.756,81 Faaliyet Sonucu (+/-) 76.578.643,86 -3.777.500,39 77.109.515,28

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 21 EK 2: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu ile Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesaplarının Bilançoda Birlikte Yer Alması 2016 Yerine Getirilmedi 2018 yılı Sayıştay Denetim Raporunun Tespit ve değerlendirmeler Bölümünde 1. madde ile bulgu konusu yapılmıştır. Kiraya Verilen Taşınmazların Kayıtlı Değerlerinin Kiraya Verilen, İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabında, Kira Bedellerinin de Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabında İzlenmemesi 2016 Yerine Getirilmedi 2018 yılı Sayıştay Denetim Raporunun Tespit ve Değerlendirmeler Bölümünde 2. madde ile bulgu konusu yapılmıştır. Devlet Su İşleri'ne Ait Projelerin Yapım İhalelerini Alan Yüklenicilerin; yapım ve üretim sahası kendilerine devredildikten sonra Özel İdareye Ödemeleri Gereken "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı" Bedellerini Ödememeleri 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Ruhsat bedelleri toplanmaya başlamıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Çankırı İl Özel İdaresi 2018 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 22 2016 Yılı Başında İller Bankasınca Çankırı İl Özel idaresi'ne Hibe Edilen İki Kamyon ve Bir Yol Süpürme Aracının İhtiyaç Fazlası Olarak Değerlendirilerek Çankırı Belediyesine Bedelsiz Devredilmesi 2016 Tam Olarak Yerine Getirildi Bedelsiz devir 2018 yılı içinde yapılmamıştır. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6'ncı maddesi kapsamında Bakanlık ve Merkezi İdare Kuruluşlarınca İl Özel İdarelerince Gerçekleştirilmek Üzere Aktarılan Yatırım Ödeneklerinin Köylere Hizmet Götürme Birliklerine Aktarılması 2016 Yerine Getirilmedi 2018 yılı Sayıştay Denetim Raporunun Tespit ve Değerlendirmeler Bölümünde 3. madde ile bulgu konusu yapılmıştır. Diğer Kamu İdarelerine Tahsis Edilen veya Diğer Kamu İdarelerince Tahsisli Kullandırılan Taşınmazlarla İlgili Tahsis İşlemlerinin Muhasebeleştirilmemesi 2016 Kısmen Yerine Getirildi İdare tahsis işlemlerini tamamlamak üzeredir. İl Özel İdaresinin Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazların Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik Hükümlerine Göre Yapılması Gereken Envanter ve Değerleme İşlemlerinin Tamamlanmaması ve İlgili Hesaplara Kaydının Yapılmaması Nedeniyle Mali Tablolarda Taşınmazlarla İlgili Hesapların Doğru Bilgi Sunamaması 2016 Kısmen Yerine Getirildi Değerleme işlemlerini tamamlanmak üzeredir.