2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu.pdf

Oluşturulma tarihi: 21.08.2026 12:20 Güncellendi: 21.08.2026 12:20

2019 YILI FAALİYET GENEL DEĞERLENDİRME RAPORU Eylül 2020 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI

                                T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI

2019 YILI FAALİYET GENEL DEĞERLENDİRME RAPORU Eylül 2020

2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 39’uncu maddeleri gereği hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmuştur. İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL ÇERÇEVE 1.1. Giriş ............................................................................................................................ 1 1.2. Değerlendirmelerin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı ............................... 2 İKİNCİ BÖLÜM İDARE FAALİYET RAPORLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ 2.1. Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme ............................................................ 6 2.2. Mali Bilginin Değerlendirilmesi ................................................................................ 7 2.2.1. Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi ............................................................ 7 2.2.2. Bütçe Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi ............................................. 9 2.3. Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi ............................................................... 10 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 3.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme ................................................................ 14 3.1.1. Bütçe Hedef ve Gerçekleşmelerinin Değerlendirilmesi .................................. 14 3.1.2. Yıl Sonundaki Varlık ve Yükümlülüklere İlişkin Bilgilerin Değerlendirilmesi ........................................................................................................................ 15 3.1.3 Ödenek Aktarmaları ve Diğer Ödenek İşlemlerine İlişkin Cetvelin Değerlendirilmesi ............................................................................................... 15 3.1.4 Bütçenin Uygulamasına İlişkin Olarak Yapılan Faaliyetlerin Değerlendirilmesi ........................................................................................................................ 16 3.1.5 Bütçeden Yardım Alan Sivil Toplum Kuruluşlarının Faaliyetlerine İlişkin Değerlendirmeler ............................................................................................ 16 3.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun Mali Bilgilerine İlişkin Değerlendirme ............... 16 3.3. Kamu Borç Yönetimi Kapsamında Sunulan Mali Bilginin Değerlendirilmesi .. 17

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM MAHALLİ İDARELER GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 4.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme ................................................................ 20 4.1.1. Mahalli İdare Bütçeleri Gelir ve Gider Hedefleri ile Gerçekleşmelerine İlişkin Değerlendirmeler ............................................................................................... 20 4.1.2. Mahalli İdareler, Mahalli İdarelere Bağlı Kuruluş ve İşletmeler ile Belediye Ortaklıklarının İç ve Dış Borçlarına İlişkin Değerlendirmeler ....................... 21 4.1.3. Mahalli İdarelerin İnsan Kaynakları ile Fiziki Kaynaklarına İlişkin
Değerlendirmeler ............................................................................................... 21 4.1.4. Mahalli İdare Bütçelerinden Yapılan Yardımlar ile Sosyal Hizmet “Harcamalarına İlişkin Değerlendirmeler ...................................................... 21 4.1.5. Mahalli İdarelerin Stratejik Planlama ve Performans Esaslı Bütçeleme Uygulamaları Hakkında Değerlendirmeler ...................................................... 21 4.1.6. Mahalli İdarelere İlişkin İç Denetim Sonuçları Hakkında Değerlendirmeler 21 4.1.7. Mahalli İdarelere İlişkin Olarak İçişleri Bakanlığınca Yürütülen Denetim ve Gözetim Faaliyetleri Hakkında Değerlendirmeler ........................................... 22 4.1.8. Mahalli İdarelerin Yıl İçinde Yapmış Olduğu Yatırımlar ile Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmelerine İlişkin Değerlendirmeler ........................................... 22 EKLER ......................................................................................................... 23 EK 1: 2019 YILI MERKEZİ YÖNETİM BİLANÇOSU ................................................. 23 EK 2: 2019 YILI FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU ............................................... 27

ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1: İdare Faaliyet Raporu Değerlendirilen Kurum Sayısı ............................................ 5 Şekil 2: Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme ............................................................. 7 Şekil 3: Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi .................................................................. 8 Şekil 4: Bütçe Uygulama Sonuçlarının Raporlanmasının Değerlendirilmesi ................... 10 Şekil 5: Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi ............................................................... 11

BİRİNCİ BÖLÜM GENEL ÇERÇEVE 1.1. Giriş Sayıştay tarafından yürütülen denetimlerin amacı; bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu mali yönetiminin hukuka uygun olarak yürütülmesi ve kamu kaynaklarının korunması, kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi, hesap verme sorumluluğu ile mali saydamlığın yerleştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıdır. Sayıştay, bu amaçlar doğrultusunda kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetleyerek sonuçları hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine doğru, yeterli, zamanlı bilgi ve raporlar sunar. Bu kapsamda 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu gereğince Sayıştay tarafından düzenlenmesi gereken raporlar arasında yer alan Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu; kamu idareleri tarafından Sayıştaya gönderilen idare faaliyet raporları, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Genel Faaliyet Raporu ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunun değerlendirme sonuçları dikkate alınarak hazırlanmaktadır. Faaliyet Genel Değerlendirme Raporunun amacı stratejik plan, performans programı ve bütçe ilişkisi bağlamında üst yöneticilerin güvence beyanı vererek kamuoyuna açıkladığı mali bilgi ve performans bilgisinin doğruluğuna güvence vermektir. Faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin denetim sonuçları ile karşılaştırılması sonucunda hazırlanan Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, kamu kaynaklarını kullananların faaliyet sonuçları hakkında doğru ve güvenilir bilgi sağlama ve kamu hizmeti yürütenlerin yönetsel hesap verme sorumluluklarını geliştirme yoluyla kamu mali yönetiminde saydamlık ve hesap verme sorumluluğuna dayalı stratejik yönetim anlayışının geliştirilmesinde önemli bir araçtır. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, 5018 sayılı Kanun’un 41’inci ve 6085 sayılı Kanun’un 39’uncu maddeleri ile Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberine göre; 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 1 T.C. Sayıştay Başkanlığı

 Kamu idareleri üst yöneticileri tarafından hesap verme sorumluluğu çerçevesinde kamu idarelerinin faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde hazırlanan 2019 yılı idare faaliyet raporlarında,  Merkezi yönetim kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının 2019 yılındaki faaliyet sonuçlarına ve mahalli idarelerin mali yapılarına ilişkin genel değerlendirmeleri içerecek şekilde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan 2019 Yılı Genel Faaliyet Raporunda,  Mahalli idarelerce hazırlanan idare faaliyet raporları esas alınarak mahalli idarelerin genel durumunu ortaya koymak üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan 2019 Yılı Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunda, yer alan bilgilerin kanunlar ve diğer hukuki düzenlemelerle belirlenen sunum kriterlerini ve süreç gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığının tespit edilmesi ile 2019 yılı dış denetim sonuçları dikkate alınarak ilgili raporlardaki bilgilerin doğruluk ve güvenirliğinin değerlendirilmesi suretiyle hazırlanmıştır. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu ile Sayıştay, kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasına ilişkin olarak kamu idarelerinin yönetim ve hesap verme sorumluluklarının Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülmesini teminen kamu idarelerinin faaliyet sonuçları hakkında yeterli ve güvenilir bilgiler sunmayı ve kamuoyunu bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. 1.2. Değerlendirmelerin Dayanağı, Amacı, Yöntemi ve Kapsamı Değerlendirmelerin dayanağı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik, Sayıştay Denetim Yönetmeliği ve Sayıştay denetim ve değerlendirme rehberleridir. Değerlendirmeler stratejik plan, performans programı ve bütçe ilişkisi bağlamında üst yöneticilerin güvence beyanı vererek kamuoyuna açıkladığı mali bilgi ve performans bilgisinin doğruluğuna güvence vermek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda değerlendirmeler; Genel Faaliyet Raporu, Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu ve İdare Faaliyet Raporlarının 5018 sayılı Kanun ile Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’te belirtilen sunum kriterlerine ve süreç gerekliliklerine uygunluğu ile raporlarda yer alan bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği bakımından Sayıştay Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberine göre yapılmıştır. 5018 sayılı Kanun ile mali yönetim ve kontrol sistemi sonuç odaklı bir anlayış çerçevesinde; etkinlik, verimlilik, ekonomiklik, saydamlık ve hesap verebilirlik kavramları üzerine inşa edilmiştir. 5018 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte performans esaslı bütçeleme sistemine geçilmiş ve bunun bir sonucu olarak kamu idarelerinin, orta ve uzun vadeli amaç ve hedefleri ile göstergelerine stratejik planlarında yer vermeleri gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda stratejik planda yer alan amaç ve hedeflerin performans programlarında yıllık performans hedeflerine dönüştürülerek bütçe bağlantısının kurulması öngörülmüştür. Mali yılın sonunda ise kamu idareleri performanslarını, hazırlayacakları faaliyet raporları aracılığıyla yine ilgili hedef ve göstergelerle ilişkilendirerek raporlamakla sorumludur. Bu itibarla söz konusu üç doküman; stratejik yönetim süreci, hesap verebilirlik ve mali saydamlığa esas teşkil eden en önemli belgelerdir. 5018 sayılı Kanun ile performans esaslı bütçeleme uygulamasına geçilmiş olup, buna bağlı olarak Sayıştayın denetim görev ve yetkileri de 6085 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmiştir. 6085 sayılı Kanun’un 36’ncı maddesi uyarınca Sayıştay denetimi, “düzenlilik denetimi” ve “performans denetimi”ni kapsamakta olup performans denetimi, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergelerle ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesi suretiyle gerçekleştirilmektedir. 6085 sayılı Kanun’un Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu başlıklı 39’uncu maddesinde ise, kamu idareleri tarafından gönderilen idare faaliyet raporları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan Genel Faaliyet Raporunun denetim grup başkanlıklarınca denetim sonuçları da dikkate alınarak değerlendirileceği belirtilmiştir. Yukarıda adı geçen düzenlemelerin gereği olarak, bu raporda yer alan tespitler;  Mali bilgi ve konsolide mali tabloların değerlendirilmesinde; yürütülen düzenlilik denetimleri ve mali istatistik değerlendirme sonuçları,  Performans bilgisinin değerlendirilmesinde; yürütülen performans denetimleri ve idare faaliyet raporları değerlendirme sonuçları, esas alınarak yapılmıştır. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 3 T.C. Sayıştay Başkanlığı

İKİNCİ BÖLÜM İDARE FAALİYET RAPORLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ İdare faaliyet raporları, idarelere ilişkin genel bilgi, amaç ve hedefler ile hesap verebilirlik ve mali saydamlık ilkeleri çerçevesinde faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde üst yönetici tarafından hazırlanır ve idarenin kurumsal kapasitesi ile mali bilgi ve performans bilgisini içerir. Bu bölümde idare faaliyet raporlarına ilişkin yapılan değerlendirmeler; 5018 sayılı Kanun ile Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’te belirtilen sunum kriterlerine ve süreç gerekliliklerine uygunluğu ile raporlarda yer alan bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği bakımından Faaliyet Raporları Değerlendirme Rehberine göre yapılmıştır. Değerlendirmeler, aşağıdaki grafikte de gösterildiği üzere; 35 genel bütçeli kamu idaresi, 96 özel bütçeli idare (yükseköğretim kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri), 35 özel bütçeli diğer idare, 2 sosyal güvenlik kurumu, 8 il özel idaresi, 134 belediye, 3 mahalli idare birliği olmak üzere toplam 313 kamu idaresinin faaliyet raporu değerlendirmeleri ve denetim sonuçları dikkate alınarak yapılmıştır. Şekil 1: İdare Faaliyet Raporu Değerlendirilen Kurum Sayısı 35 96 35 8 3 134 Genel Bütçe Özel Bütçe-A Özel Bütçe-B Sosyal Güvenlik Kurumları İl Özel İdareleri Mahalli İdare Birliği Belediyeler 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 5 T.C. Sayıştay Başkanlığı

2.1. Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme Bu bölümde idare faaliyet raporları, Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 11 ve 18’inci maddelerinde yer alan faaliyet raporlarının sunum ve içeriğine ilişkin hükümler göz önüne alınarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda yapılan tespitler ve genellik arz eden eksiklikler şu şekilde sıralanabilir:

İdare faaliyet raporlarının; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarınca izleyen mali yılın en geç Şubat ayı, il özel idarelerince Mart ayı, belediyeler ile mahalli idare birlikleri tarafından ise izleyen mali yılın en geç Nisan ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde, Sayıştay tarafından değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinden 30’unun faaliyet raporunu yayımlamadığı görülmüştür. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 23’ü belediye ve 1’i mahalli idare birliğidir. İdare faaliyet raporunu yayımlayan 283 kamu idaresinden ise 81’inin yayımlama tarihinin mevzuat gerekliliğine uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 5’i genel bütçeli idare, 11’i özel bütçeli idare (üniversite), 1’i diğer özel bütçeli idare, 63’ü belediye ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Yönetmelik’te mali saydamlık ilkesi gereğince idare faaliyet raporlarında bulunması gereken başlıklar ve içerikler belirlenmiştir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde bahse konu kamu idarelerinden 179’unun Yönetmelik’te öngörülen tüm bölümleri (genel bilgiler, amaç ve hedefler, öneri ve tedbirler gibi) içerecek şekilde faaliyet raporlarını hazırladığı, diğer 104 kamu idaresinin ise Yönetmelik’te öngörülen bölümlerden en az birine idare faaliyet raporlarında yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 37’si özel bütçeli idare (üniversite), 10’u diğer özel bütçeli idare, 40’ı belediye, 5’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 38’inin faaliyet raporunda kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermediği tespit edilmiştir. Bu idarelerden 7’si genel bütçeli idare, 3’ü özel bütçeli idare (üniversite), 3’ü diğer özel bütçeli idare, 22’si belediye, 2’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu6 T.C. Sayıştay Başkanlığı

İdare faaliyet raporlarının; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarınca izleyen mali yılın en geç Şubat ayı, il özel idarelerince Mart ayı, belediyeler ile mahalli idare birlikleri tarafından ise izleyen mali yılın en geç Nisan ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde, Sayıştay tarafından değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinden 30’unun faaliyet raporunu yayımlamadığı görülmüştür. Bu idarelerden 6’sı genel bütçeli idare, 23’ü belediye ve 1’i mahalli idare birliğidir. İdare faaliyet raporunu yayımlayan 283 kamu idaresinden ise 81’inin yayımlama tarihinin mevzuat gerekliliğine uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 5’i genel bütçeli idare, 11’i özel bütçeli idare (üniversite), 1’i diğer özel bütçeli idare, 63’ü belediye ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Yönetmelik’te mali saydamlık ilkesi gereğince idare faaliyet raporlarında bulunması gereken başlıklar ve içerikler belirlenmiştir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde bahse konu kamu idarelerinden 179’unun Yönetmelik’te öngörülen tüm bölümleri (genel bilgiler, amaç ve hedefler, öneri ve tedbirler gibi) içerecek şekilde faaliyet raporlarını hazırladığı, diğer 104 kamu idaresinin ise Yönetmelik’te öngörülen bölümlerden en az birine idare faaliyet raporlarında yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 37’si özel bütçeli idare (üniversite), 10’u diğer özel bütçeli idare, 40’ı belediye, 5’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 38’inin faaliyet raporunda kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermediği tespit edilmiştir. Bu idarelerden 7’si genel bütçeli idare, 3’ü özel bütçeli idare (üniversite), 3’ü diğer özel bütçeli idare, 22’si belediye, 2’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir. Yukarıda açıklanan ve aşağıdaki grafikte özetlenen tespitler ışığında; idare faaliyet raporlarının, öngörülen tarihte hazırlanmasının ve mevzuatın öngördüğü tüm bilgileri içermesinin, 5018 sayılı Kanun’un temel ilkelerinden olan mali saydamlık ve Yönetmelik’te belirtilen tam açıklama ilkeleri açısından önemli olduğu değerlendirilmektedir. Şekil 2: Sunum ve İçerik Yönünden Değerlendirme 2.2. Mali Bilginin Değerlendirilmesi 2.2.1. Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi
İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında bilanço, faaliyet sonuçları tablosu ve nakit akış tablosu gibi temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer verilmelidir. Yapılan inceleme neticesinde 206 kamu idaresinin faaliyet raporunda temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 23’ü genel bütçeli idare, 68’i özel bütçeli idare (üniversite), 22’si diğer özel bütçeli idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 84’ü belediye, 14’ü il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
“Mali Bilgiler” başlığı altında yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgilere yer verilmesi gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde 134 kamu idaresinin yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere idare faaliyet raporunda yer vermediği görülmüştür. Bu idarelerden 38 104 81 30 0 50 100 150 200 250 300 350 Kullanılan kaynaklar hakkında bilgi vermeyen kamu idaresi sayısı Yönetmelikte öngörülen tüm başlıklarla ilgili bilgileri içerecek şekilde hazırlamayan kamu idaresi sayısı Faaliyet raporunu zamanında yayımlamayan kamu idaresi sayısı Faaliyet raporunu yayımlamayan kamu idaresi sayısı 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 7 T.C. Sayıştay Başkanlığı

8’i genel bütçeli idare, 20’si özel bütçeli idare (üniversite), 5’i diğer özel bütçeli idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 89’u belediye ve 11’i il özel idaresidir. 3) İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında tüm varlık ve yükümlülüklerin açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 113’ünün tüm varlık ve yükümlülüklerini faaliyet raporlarında açıklamadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 17’si genel bütçeli idare, 38’i özel bütçeli idare (üniversite), 11’i diğer özel bütçeli idare, 41’i belediye, 5’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Şekil 3: Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi Yukarıda da bahsedildiği gibi değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinin %73’ü faaliyet raporunda temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermemiş, %40’ı ise tüm varlık ve yükümlülüklerini faaliyet raporlarında açıklamamıştır. Bu durum, faaliyet raporlarıyla amaçlanan mali bilgiye yönelik kamuya hesap verme sorumluluğunun tam olarak yerine getirilmesini engellemektedir. Faaliyet raporlarının stratejik yönetim süreci ve hesap verebilirliğe temel olacak bir nitelik taşıyabilmesi için, bu raporların kurumların mali tablolarını içermesi gerekmektedir. 113 134 206 0 50 100 150 200 250 300 Tüm varlık ve yükümlülükleri açıklamayan kamu idaresi sayısı Yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere yer vermeyen kamu idaresi sayısı Temel mali tablolara yer vermeyen kamu idaresi sayısı 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu8 T.C. Sayıştay Başkanlığı

8’i genel bütçeli idare, 20’si özel bütçeli idare (üniversite), 5’i diğer özel bütçeli idare, 1’i sosyal güvenlik kurumu, 89’u belediye ve 11’i il özel idaresidir. 3) İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında tüm varlık ve yükümlülüklerin açıklanması gerekmektedir. Yapılan inceleme neticesinde kamu idarelerinden 113’ünün tüm varlık ve yükümlülüklerini faaliyet raporlarında açıklamadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 17’si genel bütçeli idare, 38’i özel bütçeli idare (üniversite), 11’i diğer özel bütçeli idare, 41’i belediye, 5’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Şekil 3: Mali Tablo Bilgisinin Değerlendirilmesi Yukarıda da bahsedildiği gibi değerlendirmeye tabi tutulan kamu idarelerinin %73’ü faaliyet raporunda temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermemiş, %40’ı ise tüm varlık ve yükümlülüklerini faaliyet raporlarında açıklamamıştır. Bu durum, faaliyet raporlarıyla amaçlanan mali bilgiye yönelik kamuya hesap verme sorumluluğunun tam olarak yerine getirilmesini engellemektedir. Faaliyet raporlarının stratejik yönetim süreci ve hesap verebilirliğe temel olacak bir nitelik taşıyabilmesi için, bu raporların kurumların mali tablolarını içermesi gerekmektedir. 113 134 206 0 50 100 150 200 250 300 Tüm varlık ve yükümlülükleri açıklamayan kamu idaresi sayısı Yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşlara ilişkin bilgilere yer vermeyen kamu idaresi sayısı Temel mali tablolara yer vermeyen kamu idaresi sayısı 2.2.2. Bütçe Uygulama Sonuçlarının Değerlendirilmesi Değerlendirmeye tabi tutulan idare faaliyet raporlarında yer alan bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin bilgilerin, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenlerinin açıklanması dışında, büyük ölçüde mevzuata uygun şekilde raporlandığı görülmüştür. İdare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında yer alan bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin bilgiler bu hükme göre değerlendirilmiş ve aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Yönetmelik’in 18’inci maddesine göre, idare faaliyet raporlarında “Mali Bilgiler” başlığı altında, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerine yer verilmelidir. Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 209’unun bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 18’i genel bütçeli idare, 68’i özel bütçeli idare (üniversite), 18’i diğer özel bütçeli idare, 97’si belediye ve 7’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 77’sinin bütçe ile tahsis edilen ödeneklerin dışında idarenin kullanımına tahsis edilen özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları faaliyet raporunda göstermediği görülmüştür. Bu idarelerden 15’i genel bütçeli idare, 15’i özel bütçeli idare (üniversite), 6’sı diğer özel bütçeli idare, 40’ı belediye ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 42’sinin bütçe ödeneklerini başlangıç ve yılsonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermediği görülmüştür. Bu idarelerden 4’ü özel bütçeli idare (üniversite), 1’i diğer özel bütçeli idare, 33’ü belediye, 3’ü il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 51’inde bütçe hedefleri ödenek cetvelleri ile karşılaştırıldığında, hedeflerin doğru gösterilmediği görülmüştür. Bu idarelerden 3’ü genel bütçeli idare, 15’i özel bütçeli idare (üniversite), 4’ü diğer özel bütçeli idare, 25’i belediye, 3’ü il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 16’sının yılsonu ödeneklerini doğru kaydetmediği görülmüştür. Bu idarelerden 1’i özel bütçeli idare (üniversite), 13’ü belediye, 1’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 9 T.C. Sayıştay Başkanlığı
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 15’inin bütçe gerçekleşmelerinin, düzenlilik denetimi sonuçları itibarıyla kontrol edildiğinde, gerçeği yansıtmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 2’si genel bütçeli idare, 6’sı özel bütçeli idare (üniversite), 1’i diğer özel bütçeli idare, 5’i belediye ve 1’i il özel idaresidir. Şekil 4: Bütçe Uygulama Sonuçlarının Raporlanmasının Değerlendirilmesi Faaliyet raporlarında bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasındaki sapma nedenlerinin açıklanması ve bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin yukarıda sayılan diğer hususlara uygun bir şekilde raporlama yapılması önem arz etmektedir. 2.3. Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi Yönetmelik’in 18’inci maddesine göre, idare faaliyet raporlarında “Performans Bilgileri” başlığı altında, idarenin stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyet ve projelerine, performans programında yer alan performans hedef ve göstergelerinin gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerine, diğer performans bilgilerine ve bunlara ilişkin değerlendirmelere yer verilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda yapılan inceleme neticesinde şu hususlar tespit edilmiştir:
Faaliyet raporu hazırlayan ve performans bilgisi değerlendirilen kamu idarelerinden 72’sinin performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamadığı görülmüştür. Bu idarelerden 7’si genel bütçeli idare, 30’u özel bütçeli idare 15 16 51 42 77 209 0 50 100 150 200 250 300 Bütçe gerçekleşmeleri gerçeği yansıtmayan kamu idaresi sayısı Yıl sonu ödeneklerini doğru kaydetmeyen veya ödenek artış, eksiliş ve aktarmalarını mevzuata uygun olarak yapmayan kamu idaresi sayısı Bütçe hedeflerini, ödenek cetvelleri ile tutarlı göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe ödeneklerini başlangıç ve yıl sonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermeyen kamu idaresi sayısı Özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmayan kamu idaresi sayısı 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu10 T.C. Sayıştay Başkanlığı
Faaliyet raporu hazırlayan kamu idarelerinden 15’inin bütçe gerçekleşmelerinin, düzenlilik denetimi sonuçları itibarıyla kontrol edildiğinde, gerçeği yansıtmadığı görülmüştür. Bu idarelerden 2’si genel bütçeli idare, 6’sı özel bütçeli idare (üniversite), 1’i diğer özel bütçeli idare, 5’i belediye ve 1’i il özel idaresidir. Şekil 4: Bütçe Uygulama Sonuçlarının Raporlanmasının Değerlendirilmesi Faaliyet raporlarında bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasındaki sapma nedenlerinin açıklanması ve bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin yukarıda sayılan diğer hususlara uygun bir şekilde raporlama yapılması önem arz etmektedir. 2.3. Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi Yönetmelik’in 18’inci maddesine göre, idare faaliyet raporlarında “Performans Bilgileri” başlığı altında, idarenin stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyet ve projelerine, performans programında yer alan performans hedef ve göstergelerinin gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerine, diğer performans bilgilerine ve bunlara ilişkin değerlendirmelere yer verilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda yapılan inceleme neticesinde şu hususlar tespit edilmiştir:
Faaliyet raporu hazırlayan ve performans bilgisi değerlendirilen kamu idarelerinden 72’sinin performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamadığı görülmüştür. Bu idarelerden 7’si genel bütçeli idare, 30’u özel bütçeli idare 15 16 51 42 77 209 0 50 100 150 200 250 300 Bütçe gerçekleşmeleri gerçeği yansıtmayan kamu idaresi sayısı Yıl sonu ödeneklerini doğru kaydetmeyen veya ödenek artış, eksiliş ve aktarmalarını mevzuata uygun olarak yapmayan kamu idaresi sayısı Bütçe hedeflerini, ödenek cetvelleri ile tutarlı göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe ödeneklerini başlangıç ve yıl sonu ödenekleri olarak ayrı ayrı göstermeyen kamu idaresi sayısı Özel ödenek, dış proje kredisi veya bağış ve yardım gibi kaynakları göstermeyen kamu idaresi sayısı Bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında açıklama yapmayan kamu idaresi sayısı (üniversite), 4’ü diğer özel bütçeli idare, 28’i belediye, 2’si il özel idaresi ve 1’i mahalli idare birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan ve performans bilgisi değerlendirilen kamu idarelerinden 76’sının faaliyet raporlarında verdiği bilginin ölçülebilir olmadığı veya doğrulama kaynaklarından elde edilen son verilerle uyumlu olmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 10’u genel bütçeli idare, 18’i özel bütçeli idare (üniversite), 8’i diğer özel bütçeli idare, 36’sı belediye, 3’ü il özel idaresi ve 1’i mahalli idareler birliğidir.
Faaliyet raporu hazırlayan ve performans bilgisi değerlendirilen kamu idarelerinden 155’inin performans hedef ve göstergeleri ile gerçekleşmeler arasında meydana gelen tüm sapmaların nedenlerine ilişkin açıklama yapmadıkları veya yapılan açıklamaların geçerli ve ikna edici sebeplere dayanmadığı tespit edilmiştir. Bu idarelerden 11’i genel bütçeli idare, 55’i özel bütçeli idare (üniversite), 8’i diğer özel bütçeli idare, 75’i belediye, 5’i il özel idaresi ve 1’i mahalli idareler birliğidir. Yukarıda yer verilen ve aşağıdaki grafikte özetlenen tespitler ışığında; Yönetmelik’te belirtilen tutarlılık ilkesi gereğince performans programında belirlenen performans hedef ve göstergelerine faaliyet raporunda aynen yer verilmesi; tam açıklama ilkesi gereğince de faaliyet sonuçlarının tüm yönleriyle açıklanması; raporlanan performans bilgisinin ölçülebilir ve doğrulanabilir olması ve faaliyet raporunda performans hedefleri ile gerçekleşmeler arasında meydana gelen sapmalar hakkında geçerli ve ikna edici nedenler sunulması gerektiği değerlendirilmektedir. Şekil 5: Performans Bilgisinin Değerlendirilmesi 155 76 72 0 50 100 150 200 250 300 Performans hedefi ile gerçekleşmeler arasındaki sapma nedenlerine ilişkin geçerli ve ikna edici açıklama yapmayan kamu idaresi sayısı Sunulan performans bilgisi ölçülebilir olmayan veya doğrulama kaynaklarından elde edilen son verilerle uyumlu olmayan kamu idaresi sayısı Performans programında belirlenen hedef ve göstergelere ilişkin gerçekleşmeleri raporlamayan veya eksik raporlayan kamu idaresi sayısı 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 11 T.C. Sayıştay Başkanlığı

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, merkezî yönetim kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının bir malî yıldaki faaliyet sonuçlarının Cumhurbaşkanlığınca hazırlanacak genel faaliyet raporunda gösterileceği; altıncı fıkrasında ise raporlarda yer alacak hususların ve raporların hazırlanması, ilgili idarelere verilmesi, kamuoyuna açıklanması ve bu işlemlere ilişkin süreler ile diğer usûl ve esasların, Sayıştayın görüşü alınarak Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir. Anılan düzenlemeye istinaden yürürlüğe konulan Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde, faaliyet raporlarının mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde hazırlanması gerektiği ve faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin doğru, güvenilir ve tarafsız olmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan Genel Faaliyet Raporu 5018 sayılı Kanun’un 41’inci maddesi ile Sayıştay Başkanlığına verilen görevin gereği olarak Kanun ve Yönetmelik’te belirlenen esas ve usullere uygunluk ile sunulan bilgilerin doğruluk ve güvenilirliği yönünden değerlendirilmektedir. Mali saydamlık ilkesi gereğince, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında kamuoyunun zamanında bilgilendirilmesi, raporların açık ve ulaşılabilir olması zorunludur. Nitekim Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 14’üncü maddesine göre; Genel Faaliyet Raporunun, izleyen mali yılın Haziran ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanması ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda 2019 yılı Genel Faaliyet Raporu, mali saydamlığı sağlayacak şekilde ve mevzuatta öngörülen sürede kamuoyuna açıklanmış ve aynı süre içerisinde Sayıştay Başkanlığına gönderilmiştir. Ayrıca Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in “Genel faaliyet raporunun kapsamı” başlıklı 15’inci maddesi uyarınca Genel Faaliyet Raporunda aşağıda sıralanan bilgilerin yer alması gerekmektedir: 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 13 T.C. Sayıştay Başkanlığı

a) Merkezi yönetim bütçesi gelir ve gider hedefleri ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenleri, b) Kamu borç yönetimi raporu kapsamında borç stokundaki gelişmeler ve borçlanmaya ilişkin diğer bilgiler, c) Yılsonundaki varlık ve yükümlülüklerin durumunu gösterir cetvel ile bunlara ilişkin bilgiler, d) Ödenek aktarmaları ve diğer ödenek işlemlerini gösteren cetvel, e) Bütçenin uygulamasına ilişkin olarak Bakanlık tarafından yapılan faaliyetler, f) İdarelerin stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme uygulamaları hakkında genel değerlendirmeler, g) Mahalli idarelerin malî yapılarına ilişkin genel değerlendirmeler, h) Bütçeden yardım alan dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllerin faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler, i) Bakanlıkça gerekli görülen diğer bilgiler. 3.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme 3.1.1. Bütçe Hedef ve Gerçekleşmelerinin Değerlendirilmesi 5018 sayılı Kanun’da kamu politikalarının kalkınma planı, orta vadeli program ve orta vadeli mali planda belirlenmesi, kaynak tahsisinin ise bahse konu olan politika belgelerine dayanılarak hazırlanan bütçeler vasıtasıyla yapılması öngörülmektedir. Nitekim anılan Kanun’un 17’nci maddesinde gider tekliflerinin, orta vadeli program ve orta vadeli mali planda belirlenen ilke ve esaslar dikkate alınarak hazırlanacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Genel ve özel bütçe kapsamındaki idarelerin, bu iki belge ile belirlenen sınırlar içinde kendi kurumsal önceliklerini saptayarak bütçelerini hazırlamaları gerekmektedir. Ancak Orta Vadeli Mali Planda (OVMP) belirlenen ödenek tavanları ile 2019 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda öngörülen başlangıç ödeneklerinin kıyası suretiyle yapılan incelemede; bazı kurumlarda başlangıç ödeneklerinin belirlenen tavanın üzerinde kaldığı görülmüştür. 2019 yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporunda da değinildiği üzere genel bütçeli kurumlardan özel bütçeli kurumlara yapılan Hazine yardımlarının Orta Vadeli Mali Plana (OVMP) dâhil edilmemesinden kaynaklanan bu durum, plan ve bütçe arasındaki ilişkinin değerlendirilmesini zorlaştıracak niteliktedir. Dolayısıyla bu değerlendirmenin daha sağlıklı yapılabilmesi ve hesap verebilirliğin temini için Hazine yardımlarının Orta Vadeli Mali Planda (OVMP) öngörülen ödenek tavanlarına dâhil edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir Diğer taraftan, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin başlangıç ödeneklerinin, yılsonu gerçekleşmeleri ile karşılaştırılması sonucunda ise bazı kamu idarelerinin bütçelerinin süregelen bir şekilde yılsonu gerçekleşmelerinin altında kaldığı, buna rağmen aynı kamu idarelerinin sonraki yıl bütçe tahminlerini de düşük belirlediği görülmüştür. Yapılan değerlendirmede kurum bazında başlangıç ödeneğinden sapmaların genel itibariyle personel giderleri, cari transferler, sermaye giderleri ile yatırım harcamalarından kaynaklandığı görülmüş ve bu durumun bütçe tahminlerinin sağlıklı yapılmasını zorlaştırdığı kanaatine varılmıştır. Genel Faaliyet Raporunda, bütçe ile gerçekleşme arasındaki sapmaların nedenlerine harcamaların ekonomik sınıflandırması itibariyle yer verilmiş olmakla birlikte, bahse konu açıklamaların bir kısmının, bütçeleme ve planlama sürecinde öngörülebilir olması nedeniyle açıklık ve tam açıklama ilkelerini yeterince karşılamadığı değerlendirilmektedir. 3.1.2. Yıl Sonundaki Varlık ve Yükümlülüklere İlişkin Bilgilerin Değerlendirilmesi Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 15’inci maddesi ile Genel Faaliyet Raporunun kapsamı belirlenmiş olup, Yönetmelik’in (c) fıkrası hükmüne göre “yılsonundaki varlık ve yükümlülüklerin durumunu gösterir cetvel ile bunlara ilişkin bilgiler” e raporda yer verilmesi gerekmektedir. 2019 yılı Genel Faaliyet Raporunda, “Yılsonundaki varlık ve yükümlülüklere ilişkin bilgiler” başlığı altında; rapor ekinde yer alan merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumu ve mahalli idarelere ait bilançoların büyüklüklerinde bir önceki yıla kıyasla ortaya çıkan değişikliklere ve bu değişikliklerin hangi bilanço kaleminden kaynaklandığına dair bilgilere yer verilmiştir. 3.1.3 Ödenek Aktarmaları ve Diğer Ödenek İşlemlerine İlişkin Cetvelin Değerlendirilmesi Kamu idarelerinin bütçeleri içinde ve idareler arasında yapılan ödenek aktarmaları ile ödenek ekleme ve yedek ödenekten kullanıma ilişkin cetveller Genel Faaliyet Raporu eklerinde sunulmuştur. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 15 T.C. Sayıştay Başkanlığı

Ancak Genel Faaliyet Raporu ekinde yer alan “Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinin 2019 Yılı Bütçe Ödenek ve Gerçekleşmeleri” tablosu incelendiğinde, ödenek üstü kullanım bulunmasına karşın, Genel Faaliyet Raporunda buna ilişkin herhangi bir açıklayıcı bilginin sunulmadığı görülmüştür. Bu durum tam açıklama ilkesini zedeleyebilecek nitelikte olduğundan Genel Faaliyet Raporunda bu hususa ilişkin bilgiye ayrıca yer verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. 3.1.4 Bütçenin Uygulamasına İlişkin Olarak Yapılan Faaliyetlerin Değerlendirilmesi 2019 yılı Genel Faaliyet Raporunda, “ Bütçe Yönetimine İlişkin Faaliyetler” başlığı altında; mali mevzuatı ve merkezi yönetim bütçe hazırlık ve uygulamasını yönlendirmek amacıyla 2019 yılında çıkarılan bütçe uygulama tebliği, usul ve esas, genel yazı ve genelgelere ilişkin bilgilere, yıl içi ödenek işlemleri ile ilgili bilgilere ve mali kontrol faaliyetlerine ilişkin bilgilere yer vermiştir. 3.1.5 Bütçeden Yardım Alan Sivil Toplum Kuruluşlarının Faaliyetlerine İlişkin Değerlendirmeler Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 15’inci maddesi birinci fıkrası hükmü uyarınca Genel Faaliyet Raporunda, bütçeden yardım alan dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllerin faaliyetlerine ilişkin değerlendirmelere yer verilmesi gerekmektedir. 2018 yılı raporunda eleştiri konusu edilmesine rağmen 2019 yılı Genel Faaliyet Raporunda da bu kapsamda yardım yapılan kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmeksizin sadece yardım yapılan idarelerin açıklandığı görülmüştür. Bu durumun sorumluluk ilkesi gereği hesap verebilirlik ve mali saydamlığı zedeleyecek nitelikte olduğu değerlendirilmektedir. 3.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun Mali Bilgilerine İlişkin Değerlendirme 2019 Yılı Genel Faaliyet Raporunda, Sosyal Güvenlik Kurumunun bütçe hedef ve gerçekleşmelerine ilişkin bilgilerin yer aldığı bölümün incelenmesi neticesinde;
Sosyal Güvenlik Kurumu bütçe gelir/gider gerçekleşmesi tablolarında yer alan tutarlarla SGK tarafından Sayıştay denetimine sunulan 2019 yılı Bütçe Uygulama Sonuçları Tablosunda yer alan tutarların uyumlu olduğu görülmüştür. 3.3. Kamu Borç Yönetimi Kapsamında Sunulan Mali Bilginin Değerlendirilmesi 2019 Yılı Genel Faaliyet Raporunun “Kamu Borç Yönetimi Gelişmeleri” başlıklı bölümünün;  II.B.1. İç Borçlanma bölümünde yer alan, 2019 yılında 159,3 milyar TL iç borç servisine karşılık olarak 211 milyar TL tutarında iç borçlanma gerçekleştirildiği; 7,6 milyar TL tutarında TL cinsinden kira sertifikası, 82,3 ton altın karşılığı senet ihraç edildiği; yurt içi piyasada döviz cinsi tahvil ve kira sertifikası ihraçları ile yaklaşık 5,2 milyar Avro ve 86 milyon ABD Doları finansman sağlandığı ,  II.B.2 Dış Borçlanma bölümünde yer alan, 2019 yılında 34,6 milyar TL anapara ödemesi, 24,2 milyar TL faiz ödemesi, 215 milyon TL iskonto gideri, 672 milyon türev ürün gideri, 204 milyon TL dış borç genel gideri ve 1,5 milyar TL döviz cinsi kira sertifikası gideri olmak üzere toplam 61,4 milyar TL tutarında dış borç servisi gerçekleştirildiği,  II.B.3 Borç Stoku bölümünde yer alan; 2019 yılı sonu itibariyle merkezi yönetim brüt borç stokunun 1 trilyon 328,8 milyar TL olarak gerçekleştiği; söz konusu borcun 755,1 milyar TL’sinin iç borçlardan, 573,8 milyar TL’sinin dış borçlardan oluştuğu; merkezi yönetim borç stokunun % 74’ünün sabit faizli borçlardan, % 26’sının değişken faizli borçlardan oluştuğu, yönünde verilen bilgiler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Kamu Borç Yönetimi Raporu ile karşılaştırılmış ve sunulan verilerin doğru ve güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 17 T.C. Sayıştay Başkanlığı

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM MAHALLİ İDARELER GENEL FAALİYET RAPORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 41’inci maddesinin ikinci fıkrasında, mahallî idarelerce hazırlanan idare faaliyet raporlarının birer örneğinin Sayıştay ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderileceği; Çevre ve Şehircilik Bakanlığının, bu raporları esas alarak kendi değerlendirmelerini de içeren mahallî idareler genel faaliyet raporunu hazırlayacağı ve kamuoyuna açıklayacağı; aynı zamanda, söz konusu raporun birer örneğinin Sayıştaya ve Cumhurbaşkanlığına gönderileceği ifade edilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde, faaliyet raporlarının mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde hazırlanması gerektiği, 5’inci maddesinde ise faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin doğru, güvenilir ve tarafsız olmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Mali saydamlık ilkesi gereğince, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında denetimin sağlanması amacıyla kamuoyunun zamanında bilgilendirilmesi ve raporların açık ve ulaşılabilir olması gerekmektedir. Nitekim, Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 12’nci maddesine göre; Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunun, izleyen mali yılın Haziran ayının onbeşine kadar kamuoyuna açıklanması ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir. Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünce 18.08.2020 tarihinde Sayıştay Başkanlığına gönderilmiştir. Dolayısıyla söz konusu Rapor, mevzuatta belirtilen zamanda kamuoyu ile paylaşılmamış ve Sayıştay Başkanlığına gönderilmemiştir. Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in “Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunun Kapsamı” başlıklı 13’üncü maddesi uyarınca, Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunda aşağıda sıralanan bilgilerin yer alması gerekmektedir; a) Mahalli idare bütçeleri gelir ve gider hedefleri ile gerçekleşmelerine ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 19 T.C. Sayıştay Başkanlığı

b) Mahalli idareler, mahalli idarelere bağlı kuruluş ve işletmeler ile belediye ortaklıklarının iç ve dış borçlarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, c) Mahalli idarelerin insan kaynakları ile fiziki kaynaklarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, d) Mahalli idare bütçelerinden yapılan yardımlar ile sosyal hizmet harcamalarına ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, e) Mahalli idarelerin stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme uygulamaları hakkında genel değerlendirmeler, f) Mahalli idarelere ilişkin iç denetim sonuçları hakkında bilgi ve değerlendirmeler, g) Mahalli idarelere ilişkin olarak İçişleri Bakanlığınca yürütülen denetim ve gözetim faaliyetleri hakkında özet bilgiler, h) Mahalli idarelerin yıl içinde yapmış olduğu yatırımlar ile gelecek yıllara yaygın yüklenmelerine ilişkin bilgiler, i) Bakanlık ve İçişleri Bakanlığınca gerekli görülen diğer bilgiler. 4.1. Sunulan Bilgilere İlişkin Değerlendirme Anılan Yönetmelik uyarınca, Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunun mahalli idarelerin faaliyet raporları esas alınarak hazırlanması gerekmektedir. Bununla amaçlanan, mahalli idarelerin mali durum ve performansı hakkında genel bir değerlendirme yaparak analize uygun bir zemin hazırlamaktır. Ancak, Raporda, mahalli idarelerin faaliyet raporlarında yer alan mali bilgi, performans bilgisi ve diğer bilgilerin birleştirilmesi suretiyle yapılan herhangi bir değerlendirmeye yer verilmemiştir. Yönetmeliğin “Mahalli idareler genel faaliyet raporunun kapsamı” başlıklı 13’üncü maddesi çerçevesinde Rapor üzerinde yapılan inceleme neticesinde aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır; 4.1.1. Mahalli İdare Bütçeleri Gelir ve Gider Hedefleri ile Gerçekleşmelerine İlişkin Değerlendirmeler Raporda, bütçe gelir ve gider gerçekleşmelerine ilişkin detaylı bilgilere yer verilmiş; ancak, bu bilgilere ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca, bütçe gelir ve gider hedeflerine ilişkin bilgilere ve değerlendirmelere de Raporda yer verilmemiştir. 4.1.2. Mahalli İdareler, Mahalli İdarelere Bağlı Kuruluş ve İşletmeler ile Belediye Ortaklıklarının İç ve Dış Borçlarına İlişkin Değerlendirmeler Mahalli idarelerin borç dağılımlarını ve 2019 yılı itibariyle toplam borç yükünü gösterir bilgilere Raporda yer verilmiş; ancak, bu bilgilere ilişkin değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca, Raporda mahalli idarelere bağlı kuruluşlar ve işletmeler ile belediye ortaklıklarının borçlarına ilişkin herhangi bir bilgi ve değerlendirmeye yer verilmemiştir. 4.1.3. Mahalli İdarelerin İnsan Kaynakları ile Fiziki Kaynaklarına İlişkin Değerlendirmeler Mahalli idarelerin insan kaynaklarına ilişkin ayrıntılı bilgilere Raporda yer verilmiş; ancak, bu bilgilere ilişkin değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca, Raporda fiziki kaynaklara ilişkin herhangi bir bilgi ve değerlendirmeye de yer verilmemiştir. 4.1.4. Mahalli İdare Bütçelerinden Yapılan Yardımlar ile Sosyal Hizmet Harcamalarına İlişkin Değerlendirmeler Mahalli idarelerin yaptıkları yardım ve harcamalar; mahalli idarelere yardımlarının ve kar amacı gütmeyen kuruluşlara, hane halkına ve yurtdışına yapılan transferler ile sermaye transferleri şeklinde sınıflandırılmış ve bilgilerine yer verilmiştir. Ancak, söz konusu yardım ve harcamalara ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. 4.1.5. Mahalli İdarelerin Stratejik Planlama ve Performans Esaslı Bütçeleme Uygulamaları Hakkında Değerlendirmeler Mahalli idare faaliyet raporları esas alınarak mahalli idarelerin stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme uygulamaları hakkında yapılması gereken genel bir değerlendirmeye Raporda yer verilmemiştir. 4.1.6. Mahalli İdarelere İlişkin İç Denetim Sonuçları Hakkında Değerlendirmeler Raporda, mahalli idarelere ilişkin iç denetim sonuçları hakkında bilgi ve değerlendirmelere yer verilmemiş olup; sadece, türlerine göre mahalli idarelere tahsis edilen iç denetçi kadroları ile bunlara yapılan atamalara ilişkin sayısal bilgiye ve denetim komisyonlarının oluşum sürecine yer verilmiştir. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 21 T.C. Sayıştay Başkanlığı

4.1.7. Mahalli İdarelere İlişkin Olarak İçişleri Bakanlığınca Yürütülen Denetim ve Gözetim Faaliyetleri Hakkında Değerlendirmeler Raporda İçişleri Bakanlığınca yürütülen denetimin kapsamı ve ön inceleme işlemleri hakkında bilgiler ile Mülkiye Müfettişlerince ve Mahalli İdareler Kontrolörlerince gerçekleştirilen denetim hakkında genel verilere yer verilmiştir. 4.1.8. Mahalli İdarelerin Yıl İçinde Yapmış Olduğu Yatırımlar ile Gelecek Yıllara Yaygın Yüklenmelerine İlişkin Değerlendirmeler Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunda yıl içinde yapılan yatırımlarla ilgili olarak yatırım harcamalarının tutarları ile toplam harcamalar içerisindeki yüzdesel oranlarına yer verilmiştir. Gelecek yıllara yaygın yüklenmelere ilişkin bilgilere ise yer verilmemiştir. EKLER EK 1: 2019 YILI MERKEZİ YÖNETİM BİLANÇOSU MERKEZİ YÖNETİM SEKTÖRÜ 2019 YILI KONSOLİDE BİLANÇOSU (Bin TL) AKTİF (VARLIKLAR) 2019 PASİF (KAYNAKLAR) 2019 1 DÖNEN VARLIKLAR 653.621.664 3 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 300.763.454 10 HAZIR DEĞERLER 103.337.791 30 KISA VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 176.847.971
100 KASA 21.479 304 CARİ YILDA ÖDENECEK TAHVİLLER HESABI 160.398.873
101 ALINAN ÇEKLER 315.420 305 BONOLAR 15.482.652
102 BANKA 51.824.585 307 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR HESABI 907.531
103 VERİLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMİRLERİ ( - ) -380.866 308 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ HES -631.756
104 PROJE ÖZEL HESABI 3.566.785 309 KISA VADELİ DİĞER İÇ MALİ BORÇLAR 690.672
105 DÖVİZ 37.289.338 31 KISA VADELİ DIŞ MALİ BORÇLAR 36.445.638
106 DÖVİZ GÖNDERME EMİRLERİ ( - ) -4.432 310 CARİ YILDA ÖDENECEK DIŞ MALİ BORÇLAR 36.445.638
107 ELÇİLİK VE KONSOLOSLUK NEZDİNDEKİ PARALAR 1.040.041 32 FAALİYET BORÇLARI 8.654.551
108 DİĞER HAZIR DEĞERLER 215.848 320 BÜTÇE EMANETLERİ 2.911.506
109 BANKA KREDİ KARTLARINDAN ALACAKLAR 9.449.593 322 BÜTÇELEŞTİRİLECEK BORÇLAR 543.400 11 MENKUL KIYMET VE VARLIKLAR 6.975 323 BÜTÇELEŞTİRİLMİŞ BORÇLAR 0
110 HİSSE SENETLERİ HESABI 6.856 325 NAKİT TALEP VE TAHSİSLERİ 5.196.533
111 ÖZEL KESİM TAHVİL SENET VE BONOLARI HESABI 5 326 ALINAN DEPOZİTO VE TAMİNATLAR 28
112 KAMU KESİMİ TAHVİL SENET VE BONOLARI HESABI 0 329 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 3.083
117 MENKUL VARLIKLAR 114 33 EMANET YABANCI KAYNAKLAR 25.710.306 12 FAALİYET ALACAKLARI 470.820.610 330 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 4.459.926
120 GELİRLERDEN ALACAKLAR 54.438.604 332 OKUL PANSİYONLARI 202.410
121 GELİRLERDEN TAKİPLİ ALACAKLAR 407.278.681 333 EMANETLER 12.630.590
122 GELİRLERDEN TECİLLİ VE TEHİRLİ ALACAKLAR 7.920.055 335 TEK HAZİNE KURUMLAR HESABINDAN BORÇLAR HESABI 5.634.307
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 113.229 336 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 1.143
127 DİĞER FAALİYET ALACAKLARI 1.070.041 337 MUTEMETLİK CARİ HESABI 30.531 13 KURUM ALACAKLARI 44.479.343 338 KONSOLOSLUK CARİ HESABI 0
130 DIŞ BORCUN İKRAZINDAN DOĞAN ALACAKLAR 1.047.745 339 RİSK HESABI 2.751.399
132 KURUMCA VERİLEN BORÇLARDAN ALACAKLAR 4.940.153 34 ALINAN AVANSLAR 188.220
135 TEK HAZİNE KURUMLAR HESABINDAN ALACAKLAR HESABI 0 340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 180.533
136 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR 0 349 ALINAN DİĞER AVANSLAR 7.687
137 TAKİPTEKİ KURUM ALACAKLARI 38.365.403 36 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 2.518.656
138 TAKİPTEKİ KURUM ALACAKLARI KARŞILIĞI (-) -7.722 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 541.363
139 DİĞER KURUM ALACAKLARI 133.764 362 FONLAR VEYA DİĞER KAMU İDARELERİ ADINA YAPILAN TAH. 848.127 14 DİĞER ALACAKLAR 1.917.223 363 KAMU İDARELERİ PAYLARI 999.609
140 KİŞİLERDEN ALACAKLAR 1.917.223 368 VADESİ GEÇMİŞ ERT. VEYA TAK. VERGİ VE DİĞ. YÜKÜMLÜLÜKLER 129.558 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 23 T.C. Sayıştay Başkanlığı

15 STOKLAR 8.009.595 37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 1.100.023
150 İLK MADDE VE MALZEME 7.724.742 370 DÖNEM KARI VERGİ VE DİGER YÜK.KAR.HES. 5.158
151 YARI MAMÜLLER - ÜRETİM 42.254 371 DÖNEM KARI VE PEŞİN ÖD. VERGİLER VE DİGER YÜK KAR.HES. (-) -3.418
152 MAMULLER 47.278 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 926.113
153 TİCARİ MALLAR 184.922 379 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 172.170
157 DİĞER STOKLAR 10.399 38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 49.289.342 16 ÖN ÖDEMELER 21.769.403 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 4.171.500
160 İŞ AVANS VE KREDİLERİ 702.081 381 GİDER TAHAKKUKLARI 45.117.842
161 PERSONEL AVANSLARI 0 39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 8.748
162 BÜTÇE DIŞI AVANS VE KREDİLER 17.891.714 397 SAYIM FAZLALARI 8.748
164 AKREDİTİFLER 3.017.580 4 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 1.253.284.345
165 MAHSUP DÖNEMİNE AKTARILAN AVANS VE KREDİLER 0 40 UZUN VADELİ İÇ MALİ BORÇLAR 575.904.677
166 PROJE ÖZEL HESABINDAN VERİLEN AVANS VE AKREDİTİFLER 84.407 403 KAMU İDARELERİNE MALİ BORÇLAR HESABI 0
167 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI AVANS VE AKREDİFL 73.622 404 TAHVİLLER HESABI 565.280.801 18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 2.589.382 407 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR HESABI 26.498.526
180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 1.653.920 408 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ HES -19.252.420
181 GELİR TAHAKKUKLARI 935.461 409 UZUN VADELİ DİĞER İÇ MALİ BORÇLAR 3.377.770 19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 691.343 41 UZUN VADELİ DIŞ MALİ BORÇLAR 537.647.218
190 DEVREDEN KATMA DEĞER VERGİSİ 222.780 410 DIŞ MALİ BORÇLAR 537.647.218
194 TEYİTSİZ DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI 0 43 DİĞER BORÇLAR 811.184
196 PERSONEL AVANSLARI 1.891 430 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 811.178
197 SAYIM NOKSANLARI 1.645 439 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 6
198 DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR 465.027 44 ALINAN AVANSLAR 2.461 AKTİF (VARLIKLAR) 2019 PASİF (KAYNAKLAR) 2019 2 DURAN VARLIKLAR 4.164.831.260 440 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI 2.461 21 MENKUL KIYMET VE VARLIKLAR 68.887 47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 9.427.760
217 MENKUL VARLIKLAR 68.887 472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 9.391.656 22 FAALİYET ALACAKLARI 25.509.830 479 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 36.104
220 GELİRLERDEN ALACAKLAR 23.814.849 48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 129.491.044
222 GELİRLERDEN TECİLLİ VE TEHİRLİ ALACAKLAR 601.082 480 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER 23.369.841
226 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 285.839 481 GİDER TAHAKKUKLARI 106.121.203
227 DİĞER FAALİYET ALACAKLARI 808.059 5 ÖZ KAYNAKLAR 3.264.405.126 23 KURUM ALACAKLARI 74.822.645 50 NET DEĞER 1.179.865.066
230 DIŞ BORCUN İKRAZINDAN DOĞAN ALACAKLAR 9.847.789 500 NET DEĞER 1.179.865.066
232 KURUMCA VERİLEN BORÇLARDAN ALACAKLAR 60.492.226 51 DEĞER HAREKETLERİ 13.195.486
239 DİĞER KURUM ALACAKLARI 4.482.630 519 DEĞER HAREKETLERİ SONUÇLARI 13.195.486 24 MALİ DURAN VARLIKLAR 179.952.541 54 YEDEKLER 0
240 MALİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 76.913.711 540 YASAL YEDEKLER 0 241 MAL VE HİZMET ÜRETEN KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 159.601.311 549 ÖZEL FONLAR 0
242 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLARA YATIRILAN SERMAYELER 11.224.557 57 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 5.326.713.203
247 SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) -67.787.540 570 GEÇMİŞ YILLAR OLUMLU FAALİYET SONUÇLARI 5.326.713.203
248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 501 58 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI -3.011.077.270 25 MADDİ DURAN VARLIKLAR 3.879.281.409 580 GEÇMİŞ YILLAR OLUMSUZ FAALİYET SONUÇLARI -3.011.077.270
250 ARAZİ VE ARSALAR 3.262.902.364 59 DÖNEM FAALİYET SONUÇLARI -244.291.359
251 YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ 237.759.844 590 DÖNEM OLUMLU FAALİYET SONUCU 0
252 BİNALAR 459.011.264 591 DÖNEM OLUMSUZ FAALİYET SONUCU ( - ) -244.291.359
253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR 22.847.543
254 TAŞITLAR 6.149.271
255 DEMİRBAŞLAR 47.797.853
256 DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR 24.342.869
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -399.087.657
258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR 214.058.396
259 YATIRIM AVANSLARI 3.499.663
26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR -9.709
260 HAKLAR 4.516.897
264 ÖZEL MALİYETLER 223.272
267 DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 14.270
268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -4.764.149
28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 5.617.025
280 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER 5.435.298
281 GELİR TAHAKKUKLARI 181.727
29 DİĞER DURAN VARLIKLAR -411.368
294 ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR 3.420.122
297 DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR 28
299 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ( - ) -3.831.518
AKTİF TOPLAMI 4.818.452.925 PASİF TOPLAMI 4.818.452.925 AKTİF (VARLIKLAR) 2019 PASİF (KAYNAKLAR) 2019 9- BORÇLU NAZIM HESAPLAR 9- ALACAKLI NAZIM HESAPLAR
90 ÖDENEK HESAPLARI 0 90 ÖDENEK HESAPLARI 0
906 MAHSUP DÖNEMİNE AKTARILAN KULLANILACAK ÖDENEKLER 0 907 MAHSUP DÖNEMİNE AKTARILAN ÖDENEKLER 0 91 NAKİT DIŞI TEMİNAT VE KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 77.014.518 91 NAKİT DIŞI TEMİNAT VE KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 77.014.518
910 TEMİNAT MEKTUPLARI 76.484.325 911 TEMİNAT MEKTUPLARI EMANETLERİ 76.484.325
912 KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMETLER 33.765 913 KİŞİLERE AİT MENKUL KIYMET EMANETLERİ 33.765
914 VERİLEN TEMİNAT MEKTUPLARI HESABI 496.428 915 VERİLEN TEMİNAT MEKTUPLARI KARŞILIĞI HESABI 496.428 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 25 T.C. Sayıştay Başkanlığı

92 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 209.989.074 92 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 209.989.074
920 GİDER TAAHHÜTLERİ 193.444.055 921 GİDER TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI 193.444.055
922 KAMU-ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ TAAHHÜTLERİ HESABI 16.545.019 923 KAMU-ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI HESABI 16.545.019 93 VERİLEN GARANTİLER 353.314.986 93 VERİLEN GARANTİLER 353.314.986
930 VERİLEN GARANTİLER 192.095.810 931 VERİLEN GARANTİLER KARŞILIĞI 192.095.810
932 VERİLEN TAAHHÜT BELGELERİ 64.531.510 933 VERİLEN TAAHHÜT BELGELERİ KARŞILIĞI 64.531.510
934 BORÇ ÜSTLENİM TAAHHÜTLERİ HESABI 96.687.665 935 BORÇ ÜSTLENİM TAAHHÜTLERİ KARŞILIĞI HESABI 96.687.665 94 DEĞERLİ KAĞIT VE ÖZEL TAHKKUK 30.342.263 94 DEĞERLİ KAĞIT VE ÖZEL TAHKKUK 30.342.263
940 DEĞERLİ KAĞIT AMBARLARI 1.124.631 945 DEĞERLİ KAĞIT İŞLENMLERİ 1.548.927
942 ZİMMETLE VERİLEN DEĞERLİ KAĞITLAR 423.205 947 ÖZEL TAHAKKUKLAR 11.806.901
944 YOLDAKİ DEĞERLİ KAĞITLAR 1.091 949 BAŞKA BİRİMLER ADINA İZLENEN ALACAK EMANETLERİ 16.986.435
946 ÖZEL TAHAKKUKLARDAN ALACAKLAR 11.806.901
948 BAŞKA BİRİMLER ADINA İZLENEN ALACAKLAR 16.986.435
95 DIŞ BORÇLANMA İLE İLGİLİ HESAPLAR 26.369.542 95 DIŞ BORÇLANMA İLE İLGİLİ HESAPLAR 26.369.542
950 KULLANILACAK DIŞ KREDİLER 21.453.261 951 KREDİ ANLAŞMALARI 21.453.261
954 RİSK HESABI ALACAKLARI 4.881.424 955 RİSK HESABI ALACAKLARI KARŞILIĞI 4.881.424
956 GENEL BÜTÇE DIŞI İDARELER TEYİTSİZ DOĞRUDAN DIŞ PROJE KRE 12.825 957 GENEL BÜTÇE DIŞI İDARELER DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİ KULLANIMLARI BİLDİRİM HESABI 12.825
958 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİLERİNDEN AÇILAN AKREDİTİFLER 22.033 959 DOĞRUDAN DIŞ PROJE KREDİLERİNDEN AÇILAN AKREDİTİFLER KARŞILIĞI HESABI 22.033 96 KURUMCA VERİLEN EMANETLER 4.382.123 96 KURUMCA VERİLEN EMANETLER 4.382.123
960 BAĞIŞ VE HİBELER HESABI 325 961 BAĞIŞ VE HİBELER KARŞILIĞI HESABI 342
962 BİLİMSEL PROJELER HESABI 1.449.586 963 BİLİMSEL PROJELER KARŞILIĞI HESABI 1.449.568
964 KAMU İDARELERİNE TAHSİSLİ BİNALAR VE ARAZİLER HESABI 2.932.213 965 KAMU İDARELERİNE TAHSİSLİ BİNALAR VE ARAZİLER KARŞILIĞI HESABI 2.932.213
968 İZ BEDELLE İZLENEN KIYMETLER HESABI 0 969 İZ BEDELLE İZLENEN KIYMETLER KARŞILIĞI HESABI 0 97 DİĞER NAZIM HESAPLAR 91.879.176 97 DİĞER NAZIM HESAPLAR 91.879.176
970 TÜREV PİYASASI BORÇLARI HESABI 45.759.701 971 TÜREV PİYASASI BORÇLARI KARŞILIĞI HESABI 45.759.701
972 TÜREV PİYASASI ALACAKLARI HESABI 46.119.475 973 TÜREV PİYASASI ALACAKLARI KARŞILIĞI HESABI 46.119.475 99 DİĞER NAZIM HESAPLAR 75.486.366 99 DİĞER NAZIM HESAPLAR 75.486.366
990 KİRAYA VERİLEN DURAN VARLIKLAR 2.235.865 999 DİĞER NAZIM HESAPLAR KARŞILIĞI HESABI 75.486.366
991 MAZBUT VAKIFLAR TAŞINMAZ SATIŞLARI VE TAVİZ BEDELLERİ 3.986.906
992 MAZBUT VAKIFLAR İÇİN YAPILAN GİDERLER HESABI -3.986.906
993 MADDİ DURAN VARLIKLARIN KİRA VE İRTİFAK HAKKI GELİRLERİ 1.379.283
998 DİĞER NAZIM HESAPLAR 71.871.218
GENEL TOPLAM 5.687.230.972 GENEL TOPLAM 5.687.230.972

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde yer alan Merkezi Yönetim alt sektörüne dahil idarelerin verilerini içermektedir.
Borçlanma senetleri muhasebe kayıtlarındaki değerler üzerinden raporlanmıştır.
Konsolide bilanço tek bir raporlama birimine aitmiş gibi kabul edildiğinden 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu ve 591-Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı netleştirilerek raporlanmıştır. 4.Mali raporlama tabloları dış denetimden geçmemiş mali veriler kullanılarak hazırlanmaktadır. 5.Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerce tahsisli olarak kullanılan taşınmazın değeri 1 trilyon 482 milyar 86 milyon TL'dir.
Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin kendi aralarında yaptıkları işlemlere uygulanan konsolidasyon işleminin detayları Bilançonun Eki olan "Konsolide Edilen / Edilemeyen Tutarlar" tablosunda yer almaktadır. 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu26 T.C. Sayıştay Başkanlığı

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde yer alan Merkezi Yönetim alt sektörüne dahil idarelerin verilerini içermektedir.
Borçlanma senetleri muhasebe kayıtlarındaki değerler üzerinden raporlanmıştır.
Konsolide bilanço tek bir raporlama birimine aitmiş gibi kabul edildiğinden 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu ve 591-Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu Hesabı netleştirilerek raporlanmıştır. 4.Mali raporlama tabloları dış denetimden geçmemiş mali veriler kullanılarak hazırlanmaktadır. 5.Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerce tahsisli olarak kullanılan taşınmazın değeri 1 trilyon 482 milyar 86 milyon TL'dir.
Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin kendi aralarında yaptıkları işlemlere uygulanan konsolidasyon işleminin detayları Bilançonun Eki olan "Konsolide Edilen / Edilemeyen Tutarlar" tablosunda yer almaktadır. EK 2: 2019 YILI FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU MERKEZİ YÖNETİM SEKTÖRÜ 2019 YILI KONSOLİDE FAALİYET SONUÇLARI TABLOSU (Bin TL) 2019 % Dağılım FAALİYET GELİRLERİ TOPLAMI (Tahakkuk Esaslı) 1.146.752.867,6 100,0 Vergi Gelirleri 752.561.477,6 65,6 Gelir ve Kaz anç Üzerinden Alınan Vergiler 261.166.171,9 22,8 Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler 18.151.907,1 1,6 Dahilde Alınan Mal ve Hizmet Vergileri 282.708.752,7 24,7 Ulus lararası Ticaret ve Muamelelerden Alınan Vergiler 142.746.893,7 12,4 Damga Vergisi 21.332.517,8 1,9 Harçlar 26.453.488,7 2,3 Başka Yerde Sınıflandırılmayan Vergiler 1.745,6 0,0 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 119.566.042,8 10,4 Mal ve Hizmet Satış Gelirleri 16.714.807,6 1,5 Malların Kullanm a veya Faaliyette Bulunm a İzni Gelirleri 5.471.244,8 0,5 KİT ve Kamu Bankaları Gelirleri 83.355.576,7 7,3 Kurumlar Hasılatı 26.091,7 0,0 Kurumlar Karları 2.247.271,3 0,2 Kira Gelirleri 10.056.523,0 0,9 Diğer Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 1.694.527,7 0,1 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 15.566.338,9 1,4 Yurt Dışından Alınan Bağış ve Yardımlar 4.858.447,3 0,4 Merkezi Yönetim Bütçesine Dahil İdarelerden Alınan Bağış ve Yardımlar 753.048,4 0,1 Diğer İdarelerden Alınan Bağış ve Yardımlar 824.804,1 0,1 Kurumlardan ve Kiş ilerden Alınan Yardım ve Bağışlar 3.687.004,3 0,3 Proje Yardımları 1.328.263,7 0,1 Özel Gelirler 4.114.771,0 0,4 Diğer Gelirler 136.341.736,4 11,9 Faiz Gelirleri 19.839.546,8 1,7 Kişi ve Kurumlardan Alınan Paylar 25.622.487,6 2,2 Para Cezaları 67.497.897,7 5,9 Diğer Çeşitli Gelirler 23.381.804,3 2,0 Menkul Kıymet Ve Varlık Satış Gelirleri 638.597,4 0,1 Taşınmaz Satış Gelirleri 629.281,9 0,1 Taşınır Satış Gelirleri 3.143,7 0,0 Menkul Kıymet Ve Varlık Satış Gelirleri 6.171,8 0,0 Değer ve Miktar Değişimleri Gelirleri 120.460.189,8 10,5 Döviz Mevcudunun Değerlenmes inde Oluşan Olum lu Kur Farkları 23.008.219,2 2,0 Menkul Kıymet ve Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 12.461.148,6 1,1 Stokların Değerlem esinden Oluşan Olumlu Farklar 1.185,8 0,0 Maddi Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olumlu Farklar 431.674,9 0,0 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsi Borç Stokundaki Az alışlar 57.409.822,3 5,0 Kur Değişikliği Nedeniyle Döviz Cinsinden Alacaklardaki Artışlar 11.164.700,2 1,0 Kur Değişikliği Dışındaki Değer ve Miktar Değişimlerinden Kaynaklanan Gelirler 87.027,0 0,0 Diğer Değer ve Miktar Değişimleri Gelirleri 15.896.411,8 1,4 Karşılık Gelirleri 30.607,5 0,0 Takipteki Kurum Alac akları Karşılıklarından Kaynaklananlar 4.460,7 0,0 Kıdem Tazminatı Karşılıkları 26.107,3 0,0 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları 39,6 0,0 Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklar 1.587.877,2 0,1 Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olma 1.206.652,9 0,1 Özel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmay 219.375,2 0,0 Düzenleyi ve Denetleyici Kurumlardan Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlık 30.765,2 0,0 Sosyal Güvenlik Kurumlarından Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan 1.347,9 0,0 Mahalli İdarelerden Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan Varlıklardan E.E.G 129.736,0 0,0 FAALİYET GİDERLERİ TOPLAMI (Tahakkuk Esaslı) 1.391.044.226,8 100,0 Personel Giderleri 251.456.899,6 18,1 Memurlar 202.603.961,6 14,6 Sözleşmeli Personel 20.893.812,1 1,5 İşçiler 18.440.986,1 1,3 Geçici Personel 3.838.517,5 0,3 Diğer Pers onel 4.351.075,7 0,3 Milletvekilleri 184.811,9 0,0 Cumhurbaşkanı Ödeneği 994,0 0,0 İs tihbarat Personeli 1.142.740,7 0,1 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 43.123.501,6 3,1 Memurlar 32.413.658,5 2,3 Sözleşmeli Personel 3.170.400,4 0,2 İşçiler 3.638.049,8 0,3 Geçici Personel 763.986,1 0,1 Diğer Pers onel 2.990.477,1 0,2 Milletvekilleri 8.731,3 0,0 İs tihbarat Personeli 119.104,7 0,0 Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri Gecikme Cezası ve Zam ları 19.093,7 0,0 Mal Ve Hizmet Alım Giderleri 79.680.419,2 5,7 Üretime Yönelik Mal Ve Malz eme Alımları 714.875,4 0,1 Tüketime Yönelik Mal Ve Malzeme Alımları 35.162.027,9 2,5 Yolluklar 2.732.529,2 0,2 Görev Giderleri 5.754.281,5 0,4 Hizmet Alımları 32.821.310,9 2,4 Temsil Ve Tanıtma Giderleri 196.065,4 0,0 Menkul Mal,Gayrimaddi Hak Alım, Bakım Ve Onarım Giderleri 1.125.671,5 0,1 Gayrim enkul Mal Bakım Ve Onarım Giderleri 615.138,7 0,0 Tedavi Ve Cenaze Giderleri 558.518,6 0,0 Faiz Giderleri 117.878.858,4 8,5 Kamu Kurumlarına Ödenen İç Borç Faiz Giderleri 921.683,9 0,1 Diğer İç Borç Faiz Giderleri 88.355.339,7 6,4 Dış Borç Faiz Giderleri 26.230.935,5 1,9 İs konto Giderleri 1.903.669,4 0,1 16.077,8 0,0 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu 27 T.C. Sayıştay Başkanlığı

Kira Sertifikası Giderleri 335.302,6 0,0 Finansal Kiralama Borçlanma Maliyeti Giderleri 115.849,5 0,0 Cari Transferler 403.991.581,4 29,0 Görev Zararları 94.062.298,3 6,8 Hazine Yardımları (Mahalli İdare Yardımları) 136.252.408,6 9,8 Kar Amacı Gütmeyen Kuruluşlara Yapılan Transferler 5.932.355,8 0,4 Hane Halkına Yapılan Transferler 62.919.013,9 4,5 Yurtdışına Yapılan Transferler 4.092.865,9 0,3 Gelirlerden Ayrılan Paylar 100.732.638,9 7,2 Sermaye Giderleri 6.979,9 0,0 Maddi Mal Alım ları 6.979,9 0,0 Sermaye Transferleri 20.123.918,0 1,4 Yurtiçi Sermaye Transferleri 19.798.160,6 1,4 Yurtdışı Sermaye Transferleri 325.757,5 0,0 Değer Ve Miktar Değişimleri Giderleri 167.604.057,0 12,0 Döviz Mevcudunun Değerlenmesinde Oluşan Olumsuz Kur Farkları 19.363.563,6 1,4 Menkul Kıymet ve Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olum suz Farklar 701,3 0,0 Stokların Değerlemesinden Oluşan Olumsuz Farklar 689,1 0,0 Maddi Duran Varlıkların Değerlemesinden Oluşan Olum suz Farklar 116.850,0 0,0 Kur Değiş ikliği Nedeniyle Döviz Cinsi Borç Stokundaki Artışlar 122.299.652,1 8,8 Kur Değiş ikliği Nedeniyle Döviz Cinsinden Alacaklardaki Azalışlar 6.687.635,1 0,5 Kur Değ. Dışındaki Değer ve Miktar Değişimlerinden Kaynaklanan Giderler 221.955,7 0,0 Diğer Değer ve Miktar Değiş imleri Giderleri 18.913.010,2 1,4 Gelirlerin Ret ve İadesinden Kaynaklanan Giderler 6.874,0 0,0 Vergi Gelirlerilerinin Ret ve İadesinden Kaynaklanan Giderler 6.121,7 0,0 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirlerinin Ret ve İadesinden Kaynaklanan Giderler 751,7 0,0 Diğer Gelirlerin Ret ve İadesinden Kaynaklanan Giderler 0,6 0,0 Amortisman Giderleri 185.083.177,6 13,3 Maddi Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 183.950.331,3 13,2 Maddi Olmayan Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 839.241,0 0,1 Diğer Duran Varlıkların Amortisman Giderleri 293.605,2 0,0 İlk Madde ve Malzeme Giderleri 11.158.155,9 0,8 Kırtasiye Malzemeleri 1.363.980,6 0,1 Beslenme, Gıda amaçlı ve Mutfakta Kullanılan Tüketim Malzemeleri 57.351,0 0,0 Tıbbi ve Labaratuvar Sarf Malzemeleri 1.660.867,2 0,1 Yakıtlar, Yakıt Katkıları ve Katkı Yağlar 1.514.827,4 0,1 Temizlem e Ekipmanları 347.549,8 0,0 Giyecek, Mefruşat ve Tuhafiye Malzem eleri 321.857,3 0,0 Yiyecek 1.897.134,8 0,1 İçecek 92.141,2 0,0 Canlı Hayvanlar 6.496,7 0,0 Zirai Maddeler 67.596,1 0,0 Yem 11.107,0 0,0 Bakım, Onarım ve Üretim Malzemeleri 1.773.246,4 0,1 Yedek Parçalar 473.397,2 0,0 Nakil Vas ıtaları Lastikleri 26.265,1 0,0 Değiş im, Bağış ve Satış Amaçlı Giderler 891.988,7 0,1 Spor Malzemeleri Grubu 18.872,4 0,0 Basınçlı Ekipmanlar 18.250,7 0,0 Diğer Tüketim Amaçlı Ekipmanlar 615.226,2 0,0 Karşılık Giderleri 1.020.358,0 0,1 Takipteki Kurum Alacakları Karşılığı 4.460,6 0,0 Stok Değer Düşüklüğü Karşılıkları 0,0 0,0 Kıdem Tazminatı Karşılıkları 1.015.538,2 0,1 4632 S.K. BES Devlet Katkısı Karşılıkları 0,1 0,0 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları 359,0 0,0 Satışların Maliyeti 2.402.504,4 0,2 Satılan Mamuller Maliyeti 719.682,2 0,1 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 1.492.870,8 0,1 Satılan Hiz met Maliyeti 189.244,4 0,0 Araştırma ve Gelirştirme Giderleri 183,7 0,0 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 97,9 0,0 Genel Yönetim Giderleri 33,7 0,0 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararlar 288,7 0,0 Finansman Giderleri 103,1 0,0 Silinen Alacaklardan Kaynaklanan Giderler 89.060.721,1 6,4 Gelirlerden Alacaklardan Silinenler 88.918.237,0 6,4 Kişilerden Alacaklardan Silinenler 94.389,0 0,0 Kurum Alacaklarından Silinenler 48.095,1 0,0 Kamu İdarelerine Bedelsiz Olarak Devredilen Mali Olmayan Varlıklardan Kaynakl 1.623.222,8 0,1 Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerine Bedels iz Olarak Devredilen Varlıklar 237.110,0 0,0 Öz el Bütç e Kapsamındaki Kamu İdarelerine Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklard 1.302.478,4 0,1 Düzenleyici ve Denetleyici Kururumlara Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan K 531,7 0,0 Sos Güv. Kururumlarına Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Gid 1.933,2 0,0 Mahalli İdarelere Bedelsiz Olarak Devredilen Varlıklardan Kaynaklanan Giderler 81.169,5 0,0 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 12.433.228,9 0,9 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 12.433.228,9 0,9 Diğer Giderler 4.389.768,9 0,3 Hazine Taş ınmazlarının Satışından Mahalli İdarelere Paylar 17.007,6 0,0 Tarım sal Alan Satışlarından Vakıflar Genel Müdürlüğü Payı -127,3 0,0 Tarım sal Alan Satış İndirim i 5.280,7 0,0 2/B Satışlarından Vakıflar Genel Müdürlüğü Payı 127,3 0,0 2/B Satış İndirimi 263,0 0,0 Yukarıda Tanımlanmayan Diğer Giderler 4.367.217,6 0,3 NET FAALİYET SONUCU -244.291.359,2 2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu28 T.C. Sayıştay Başkanlığı

Kamu idareleri tarafından Sayıştaya gönderilen idare faaliyet raporları, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Genel Faaliyet Raporu ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Sayıştaya gönderilen Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporunda yer alan bilgilerin dış denetim sonuçları dikkate alınarak doğruluk ve güvenirliğinin değerlendirilmesi suretiyle hazırlanan rapordur.

2019 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu.pdf

Bu sayfada