TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Eylül 2024
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Bütçe Giderleri ve Ödenekler Tablosu ........................................................................ 4 Tablo 2: Bütçe Gelirleri Gerçekleşme Tablosu .......................................................................... 4
KISALTMALAR GYMY Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği IPA Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı KDV Katma Değer Vergisi KHK Kanun Hükmünde Kararname MOSİP Mali Yönetim Otomasyon Sistemi Projesi SGK Sosyal Güvenlik Kurumu TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu
BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 ç) Ülkenin ekonomi, sosyal, demografi, kültür, çevre, bilim ve teknoloji alanları ile gerekli görülen diğer alanlardaki istatistiklerini derlemek, değerlendirmek, analiz etmek ve yayımlamak. d) Resmî istatistik sonuçlarının bilimsel ve teknik açıklamalarını yapmak. e) İstatistik alanındaki bilimsel araştırma teknikleri ile istatistikî yöntem ve bilgi teknolojilerine ilişkin gelişmeleri takip etmek ve bunların uygulanması için gerekli önlemleri almak. f) İstatistik alanındaki ulusal ve uluslararası öncelikleri dikkate alarak istatistikî veri ihtiyacı duyulan alanları ve veri derleme yöntemlerini ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde belirlemek. g) Programın kurum ve kuruluşlara verdiği resmî istatistik görevlerinin yerine getirilmesini izlemek, bu kurumlarca üretilen istatistiklerin uluslararası standartlara uygunluğunu incelemek, kalite kontrolünü yapmak ve bu konularda teknik destek ve koordinasyonu sağlamak. ğ) Kalkınma planları, Cumhurbaşkanınca belirlenen program ve politikalar, ilgili mevzuat ve benimsediği temel ilkeler çerçevesinde, Kurumun orta ve uzun vadeli strateji ve politika çalışmalarını yürütmek; Kurumun stratejik plânlarına, yıllık amaç ve hedeflerine bağlı olarak teşkilât yapısını, hizmet kalite standartlarını, yönetim hizmet ve süreçlerini sürekli geliştirici tedbirler almak. h) Programın uygulanmasına ilişkin Yıllık İzleme Raporlarını hazırlamak. ı) İstatistikî bilgilerin saklanmasını, kullanıcıya sunulmasını, bu alanlara ilişkin sistemlerin geliştirilmesini ve bu amaçla ulusal ve uluslararası bir bilgi ağı ve bilgi akış sisteminin oluşturulmasını koordine etmek. i) 5429 sayılı Kanunda belirtilen ulusal kayıt sistemlerinin oluşturulmasında standartları tanımlamak, uygulamak ve kurumlararası koordinasyon ile uygulanmasını sağlamak. j) Uluslararası düzeyde karşılaştırmalar yapmak amacıyla diğer ülkelere veya ülke gruplarına ait göstergeleri takip etmek, değerlendirmek ve gerekli durumlarda yayımlamak. k) İhtiyaç duyulan alanlarda veri üretilmesi, teknik kapasitenin geliştirilmesi ve güçlendirilmesi amacıyla, ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde araştırma
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 ve teknik yardım projeleri hazırlamak, geliştirmek ve yürütmek. l) İstatistikle ilgili konularda diğer ülkelerle ve uluslararası kuruluşlarla işbirliğini sağlamak ve uluslararası toplantılar düzenlemek. m) Kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yerine getirmek. 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Bilimsel ve teknik özerkliğe sahip bir kurum olan TÜİK’in merkezi Ankara’dadır. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 602’nci maddesine göre TÜİK, merkez ve taşra teşkilâtından meydana gelmektedir. Merkez teşkilâtı, hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Aynı Kararnamenin “Hizmet birimleri” başlıklı 604’üncü maddesinde daire başkanlıklarının isim, görev ve yetkilerinin yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiş olup, 07.05.2020 tarih ve 31120 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Hizmet Birimlerinin Kuruluş, Görev ve Yetkilerine Dair Yönetmelik ile de daire başkanlıkları belirlenmiştir. Merkez Teşkilâtı; Kurumun görev alanıyla ilgili hizmetlerinden sorumlu 20 daire başkanlığından oluşan ana hizmet birimleri ile 4 daire başkanlığı (Strateji Geliştirme, Personel, Destek Hizmetleri, Hukuk Hizmetleri Daire Başkanlıkları), Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği ve Teftiş Başkanlığından oluşan danışma ve yardımcı hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Taşra teşkilâtı ise, sorumluluk bölgesine ait verilerin derlenmesi, değerlendirilmesi, kalite kontrolü, analizi ve merkeze aktarımı ile bölgesel istatistiklerin alt yapısını oluşturmakla görevli olup İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına göre 26 Bölge Müdürlüğü’nden oluşmaktadır. 76 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile değiştirilen 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 608'inci maddesinde bölge müdürlüklerinin merkezleri belirlenmiş ve bölge müdürlüklerine bağlı illeri belirlemeye ve değiştirmeye Kurum Başkanı yetkili kılınmıştır. Merkez ve taşra teşkilâtındaki toplam personel sayısı 4121 olup, bu personelin % 31,4'ü merkez, %68,6’sı ise taşra teşkilatında istihdam edilmektedir. Kurum personelinin %86,1’i kadrolu, %6,7’si 4/B Sözleşmeli Personel , % 7,2’si işçi ve sözleşmeli bilişim personelidir. Kadrolu olarak çalışan personel;TÜİK uzman ve uzman yardımcısı, istatistikçi, matematikçi, mühendis, ekonomist, sosyolog, programcı, mali hizmetler uzmanı ve uzman yardımcısı, iç
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4
denetçi ve diğer kadrolar olarak istihdam edilmektedir.
1.3. Mali Yapı
2023 Mali Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile Kuruma başlangıç ödeneği olarak
1.244.245.000 TL tahsis edilmiş olup, 7456 Sayılı Kanun Geçici Madde 1/1-a uyarınca Strateji
ve Bütçe Başkanlığının onayı ile 464.025.000 TL ek ödenek eklenmiştir. Ek ödenekle beraber
kuruma tahsis edilen tutar, özel bütçeli idareler ödeneğinin %0,0046’ya tekâbül etmektedir.
Yedekten aktarılan 14.400.000 TL, Gelir fazlası karşılığı ödenek kaydından eklenen
4.388.809,80 TL ve likit karşılığı ödenek kaydından eklenen 51.125.600,00 TL ile TÜİK’in
toplam bütçesi 1.778.184.410 TL’ye ulaşmıştır. Yılsonu itibarıyla toplam harcama
1.657.848.305 TL olarak gerçekleşmiştir.
TÜİK tarafından, bütçeyle verilen ödenekler dışında, uluslararası antlaşmalar gereğince
Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) kapsamında 2023 yılında sağlanan
fonlardan 328.316,52 Avro karşılığı 8.826.327,06 TL kaynak kullanılmıştır.
Yerli ve yabancı kurum, kuruluş ve kişilere yayın, bilgi, belge satışı ile bilgi işlem, dizgi,
baskı, teknik danışmanlık, eğitim, proje ve araştırma hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulan
Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 614’üncü
maddesinde düzenlenmiştir. Döner Sermaye İşletmesi kaynağından TÜİK faaliyetleri için 2023
yılında 29.576.438,97 TL harcama yapılmıştır.
TÜİK’in 2023 yılı bütçe gerçekleşmelerine ilişkin tablolar aşağıda yer almaktadır.
Tablo 1: Bütçe Giderleri ve Ödenekler Tablosu
Kod Ödenek Türü Ödenek Toplamı (TL) Yıl Sonu Gerçekleşme (TL)
01 Personel Giderleri 1.314.793.715,62 1.237.821.503,95
02 Sos.Güv. Kur. Dv. Primi Gid. 178.993.284,38 176.430.381,04
03 Mal ve Hizmet Alımları 151.350.409,80 141.505.899,33
05 Cari Transferler 5.927.000,00 5.020.461,56
06 Sermaye Giderleri 127.120.000,00 97.070.058,69
Toplam 1.778.184.409,80 1.657.848.304,57
Tablo 2: Bütçe Gelirleri Gerçekleşme Tablosu
Kod Gelir Kalemleri Bütçe Gerçekleşmesi (TL)
03 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 6.641.713,46
04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 1.717.524.500,00
05 Diğer Gelirler 9.792.329,78
Toplam 1.733.958.543,24
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 2023 yılı bütçe gelir ve gider gerçekleşmelerinin incelenmesi sonucunda; toplam 1.733.958.543,24 TL olan bütçe gelirinin %99’unun analitik bütçe sınıflandırmasında “Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler” kodu altında yer alan Hazine Yardımlarından oluştuğu, toplam 1.657.848.304,57 TL olan bütçe giderinin %85,30’unun SGK prim giderleri ile personel giderlerinden, %8,53’ünün mal ve hizmet alım giderlerinden oluştuğu görülmüştür. 2023 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosunda yer alan gider ve gelir hesaplarının incelenmesi sonucunda ise; Kurumca yapılan 1.744.099.553,59 TL’lik giderin %81,82’sinin SGK prim giderleri ile personel giderlerinden, %8,14’ünün mal ve hizmet alım giderlerinden oluştuğu; 1.918.877.736,02 TL’lik gelirin %90,26’sının alınan bağış ve yardımlar ile özel gelirlerden, %2,98’inin ise diğer gelirlerden oluştuğu görülmüştür. 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi 30.06.2021 tarihli ve 76 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin TÜİK’e ilişkin bölümünde değişiklik yapılarak özel bütçeli bir kuruma dönüştürülen TÜİK, 28.07.2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun ile de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (I) sayılı cetvelden çıkarılarak, (II) sayılı Özel Bütçeli İdareler bölümüne eklenmiştir. 76 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin TÜİK'e ilişkin bölümüne eklenen geçici 2’nci maddede, Kurumun muhasebe hizmetlerini, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren 5 yılı geçmemek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığının yürütmeye devam edeceği ifade edilmiştir. Özel bütçeli idarelerin muhasebe kayıt ve işlemlerinin Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı tarafından yürütülmesi gerekmekte olup, geçiş süreci kapsamında muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülmeye devam etmektedir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esaslar'ın 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Kurum organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar ile yetki devirleri ve sınırları tam ve açık bir şekilde belirlenip yazılı hale getirilmiştir. Bu kapsamda, Yetki Devri ve İmza Yetkileri Yönergesi ile Merkez ve Taşra Teşkilatı Görev Tanımları Rehberi hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. İdarede "Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri" ile ilgili eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yeterli olup, Kamu Görevlileri Etik Sözleşmesi tüm personel tarafından imzalanmıştır. Personelin işe alınması, yer değiştirmesi, görevde yükselmesi, yeterlilik-performans değerlendirmesi ile disiplin hükümlerine yönelik insan kaynakları politikası, "Türkiye İstatistik Kurumu Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği" çerçevesinde tam olarak belirlenmiş ve kurum çalışanlarına duyurulmuştur. Hassas görevler ise, tespit edilmiş olup kontrol mekanizmaları geliştirilmiştir. Stratejik plan ve İdare performans programı içerik olarak mevzuata uygun şekilde hazırlanmış ve zamanında yayımlanmıştır. İdare tarafından iç kontrol riskleri tam ve doğru şekilde belirlemiş olup, konsolide risk raporunda yayımlanmıştır. Risklerin değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılarak söz konusu risklerin etki ve olasılığını azaltacak kontrol faaliyetleri geliştirilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 İdare tarafından yetkileri belirlemek amacıyla iş akış süreçleri hazırlanmış ve bir program aracılığıyla tüm personele duyurulmuştur. İdare tarafından yetki devirleri Yetki Devri ve İmza Yetkileri Yönergesi’ne uygun olarak yapılmış ve görevlendirmelerde “görevler ayrılığı” ilkesine uyulmuştur. İdarece belirlenen risklerin kabul edilebilir düzeye indirilmesine yönelik kontrol faaliyetleri ve sorumluları belirlenmiş olup, Merkez ve Taşra Teşkilatı Konsolide Risk Raporu’nda yayımlanmıştır. Kamu idaresinin ön mali kontrol yönergesi mevcut olup, ön mali kontrol sistemi İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’a uygun olarak kurulmuştur. İdare faaliyet raporu içerik olarak mevzuata uygun olarak hazırlanmış olup, ilgili mevzuatta belirlenen sunum kriterlerini ve süreç gerekliliklerini genel olarak karşılamaktadır. İdarenin 2023-2024 yıllarını kapsayan Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı mevcuttur ve içerik olarak Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği’ne uygundur. İdarenin tüm birimleri tarafından iç kontrol sistemi, yılda en az bir kez değerlendirilmekte ve değerlendirme sonuçları İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kuruluna raporlanmaktadır. İç kontrol sisteminin değerlendirilmesi amacıyla 7-17 Kasım 2023 tarihleri arasında merkez ve taşra dahil tüm birimlerin katılımıyla “İç Kontrol Sistemi Öz Değerlendirme Anket” çalışması yapılmıştır. Kamu İdaresinde 5 iç denetçi kadrosu bulunmakta olup kadrolardan 4’ü doludur. İç denetim birimi tarafından, 2023 Yılı İç Denetim Programı kapsamında iç kontrol sürecine ilişkin denetim çalışması gerçekleştirilmiş olup İç Kontrol Süreci Sistem Denetimi Raporu hazırlanmıştır. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Türkiye İstatistik Kurumu 2023 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9
A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR
Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olan bulgular yer almaktadır.
BULGU 1: Tahsisli Kullanılan Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarının Hatalı
Olması
Türkiye İstatistik Kurumunun (Kurum) tahsisli olarak kullandığı ana hizmet binası ve
bazı bölge müdürlüklerine ait hizmet binalarının muhasebe kayıtlarında hem arsa değeri hem
de bina değeri olarak ayrı ayrı takip edildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin (GYMY) “Maddi duran varlıkların kayıt
değerleri” başlıklı 26'ncı maddesinin ikinci fıkrasında, maddi duran varlıkların bütünleyici
parçaları ve eklentilerinin, ilgili maddi duran varlıkla birlikte değerlendirileceği,
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin (MYMY) 252 Binalar Hesabının
niteliğine ilişkin 175'inci maddesinde; binalar hesabının eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil
olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu
edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı
hüküm altına alınmıştır.
Bütünleyici parça kavramı ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 684'üncü
maddesinde; yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara
uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parça
olarak tanımlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince maddi duran varlıkların bütünleyici
parçaları ve eklentileri ile birlikte değerlendirilmesi, binalar hesabının eklenti ve bütünleyici
parçaları dahil olarak izlenmesi gerekmektedir.
Ancak, 2018 yılında maddi duran varlıkların raporlanmasına ilişkin GYMY ’in 26'ncı
maddesine eklenen üçüncü fıkrası ile üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile
yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmış olup benzer bir düzenleme de
MYMY’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170'inci maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinin (5) numaralı alt bendine eklenmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 GYMY ve MYMY’de yapılan söz konusu değişiklikler ile üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların raporlama usullerin diğer maddi duran varlıklardan farklılaştırılması öngörülmüş olmakla birlikte GYMY’e eklenen Geçici 2'nci maddesi ve MYMY’e eklenen Geçici 4'üncü maddesi ile bu değişiklik hükmünün uygulanması 01.01.2025 tarihine ertelenmiş olduğundan kamu idareleri tarafından bu kapsamda yapılacak olan muhasebe kayıtlarının ve mali raporlamanın mevcut düzenlemeler esas alınarak yapılması bir başka ifade ile maddi duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentileri ile beraber kayıt altına alınmasına devam edilmesi gerekmektedir. Yukarda yer alan mevzuat hükümleri gereğince, Kurumun faaliyetlerini yürüttüğü ana hizmet binası ile bölge müdürlüklerine ait hizmet binalarının üzerine inşa edildiği arsalar söz konusu binaların bütünleyici parçası olarak kabul edilerek ilgili bina ile beraber kayıt altına alınması gerekmektedir. Nitekim Kuruma tahsisli bu taşınmazlar, tapu kayıtlarında hizmet binası ve arsası olarak gözükmekte ve hizmet binasının üzerine inşa edildiği arsalar için ayrı bir tapu kaydı bulunmamaktadır. Kurumun muhasebe kayıtları üzerinde yapılan incelemede, tahsisli olarak kullanılan ana hizmet binası ile 14 adet bölge müdürlüğüne ait hizmet binasının muhasebede hem arsa değerine esas tutar üzerinden 250 Arazi ve Arsalar Hesabında hem de bina değerine esas tutar üzerinden 252 Binalar Hesabında takibinin yapıldığı ve bu nedenle 250 Arazi ve Arsalar Hesabının 911.803.309,18 TL kadar fazla, 252 Binalar Hesabının ise 911.803.309,18 TL kadar eksik olarak Kurum mali tablosunda yer aldığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi tarafından, bulguda tespit edilen hususa iştirak edilerek hatalı şekilde hem arsa değeri hem de bina değeri olarak muhasede ayrı ayrı takibi yapılan taşınmazlara ilişkin bölge müdürlüklerine gerekli düzeltmelerin yapılması için üst yazıların yazıldığı, akabinde GYMY'nin ve MYMY'nin mevcut hükümleri çerçevesinde bu binaların bütünleyici parçalarını içerecek şekilde muhasebeleştirilme işlemlerinin tamamlandığı belirtilmiş olmakla beraber söz konusu düzeltici işlemler 2024 yılında yapıldığından 2023 yılı mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır. Sonuç itibarıyla, 2023 yılı mali tabloları, hizmet binası olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin arsa ve bina değerlerinin muhasede ayrı ayrı takibinin yapılması nedeniyle 250 Arazi ve Arsalar Hesabı 911.803.309,18 TL fazla ve 252 Binalar Hesabı 911.803.309,18 TL eksik bilgi sunmaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 B. DİĞER BULGULAR Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olmayan bulgular yer almaktadır. BULGU 1: Ek Karşılık Primlerinin Ödenmemesi Kurum tarafından ek karşılık primlerine ilişkin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve bu primlere ilişkin ödemelerin gerçekleşmediği görülmüştür. 5510 sayılı Kanun'un 81'inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde; 4'üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılara bağlanan veya bağlanacak vazife malûllük aylıkları ile bunların hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylıklarının karşılığı olmak üzere, bu kapsamdaki sigortalılar için kamu idarelerinin bütçelerinden ayrılan sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi ödeneklerinin % 20'si oranında ek karşılık primi alınacağı, ayrılan ek karşılık priminin tamamının kurum bütçelerinin yetkili makamlarca onaylanarak yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ay başlarından itibaren altı ay içinde ve aylık eşit taksitlerle ödeneceği, Süresinde ödenmeyen ek karşılık primleri için ilgili Kanun'un 89'uncu maddesi gereğince gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacağı, hüküm altına alınmıştır. GYMY'nin "Faaliyet sonuçları tablosu ilkeleri" başlıklı 6'ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "Kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir ve gider işlemleri, tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve gider hesaplarında izlenir. Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri gereği tahakkuk eden her türlü gelir ve giderin kaydına mahsustur.", "Yabancı kaynaklara ilişkin ilkeler" başlıklı 10'uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, "Kamu idarelerinin bilinen ve tutarları tahmin ve hesap edilebilen bütün yabancı kaynakları kaydedilir ve bilançoda gösterilir.", "368 Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı" başlıklı 195'inci maddesinin birinci fıkrasında da "Bu hesap, kanuni süresi içerisinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır." hükümleri yer almaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince, kamu idarelerinin bütçelerinden ayrılan sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi ödeneklerinin % 20'si oranında hesaplanacak ek karşılık primine ilişkin tahakkuk kayıtlarının mali yıl başında 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı kullanılarak yapılması ve bu tutarların altı ay içinde ve aylık eşit taksitlerle ödenmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; ek karşılık primlerinin 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı kullanılarak muhasebe kayıtlarına alınmadığı, 2023 yılında ödenmesi gereken ek karşılık primlerinin Kurum tarafından ödenmediği ve bu nedenle söz konusu giderlerin Kurumun faaliyet hesaplarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi tarafından, bulguda yer alan tespitlere iştirak edilmiş olup Sosyal Güvenlik Kurumuna 19.04.2024 tarihinde 2022 ve 2023 yılı için Ek karşılık prim ödemelerinin yapılması yönünde yazılı bildirimde bulunulduğu, MOSİP (Mali Yönetim Otomasyon Sistemi Projesi) üzerinden 2022 ve 2023 yılları için tahakkuk girişlerinin yapıldığı, ek karşılık primlerine ilişkin tahakkuk ve ödeme işlemleri için ödenek talep edildiği bilgisi verilmiştir. Söz konusu kayıt ve ödeme işlemleri henüz yapılmadığından bulgu konusu hususa ilişkin kanaatimiz devam etmektedir. Sonuç itibarıyla, ek karşılık primlerine ilişkin tahakkuk ve ödeme işlemlerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması gerekmektedir. BULGU 2: Sosyal Güvenlik Kurumuna Fatura Karşılığı Olarak Ödenmesi Gereken Tutarların Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Ödenmesi Kurum tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna fatura karşılığı olarak ödenmesi gereken tutarların Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılandığı görülmüştür. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 89'uncu ve Ek 68'inci maddelerinde (madde mülga), Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından fatura edilecek tutarlar üzerinden ödenmesi gereken ikramiye, tazminat, vb. ödemelerin genel bütçe kapsamındaki kurumlar adına Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, diğer kurumlar için kendi bütçelerinden karşılanarak SGK’ya aktarılması hüküm altına alınmıştır. 30.06.2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 76 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin TÜİK’ e ilişkin
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 bölümünde değişiklik yapılarak, Kurum kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilişkili bir kuruma dönüştürülmüştür. 28.07.2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile de TÜİK, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (I) sayılı cetvelden çıkarılarak, (II) sayılı Özel Bütçeli İdareler bölümüne eklenmiş olup Kurumun 2022 yılı bütçesi bu değişikliler doğrultusunda hazırlanmış özel bütçeye geçiş süreci tamamlanmıştır. Yukarıda yer verilen hükümler gereğince; özel bütçeli bir kurum haline gelmiş olan Kurumun 2022 yılından itibaren bahsi geçen fatura karşılığı SGK’ya ödenecek olan giderleri kendi bütçesinden karşılaması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; Kurumun bütçe yapısındaki değişikliğin SGK sistemlerine işlenmemesi ve Kurumun, SGK kayıtlarında genel bütçeli kurum olarak yer alması sebebiyle, 2022 ile 2023 yıllarında Kurum tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna fatura karşılığı olarak ödenmesi gereken tutarların Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılandığı ve bu nedenle söz konusu giderlerin Kurumun faaliyet hesaplarına yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi tarafından, bulguda yer alan tespitlere iştirak edilmiş olup Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından bu yıllara ait borç bildirimi yapılması halinde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığından ödenek talep edilerek ödemelerin yapılacağı bu giderlerin Kurum mali tablolarında Hazine ve Maliye Bakanlığına borç olarak kayıt altına alınacağı belirtilmiştir. Söz konusu kayıtlar henüz yapılmadığından bulgu konusu hususa ilişkin kanaatimiz devam etmektedir. Sonuç itibarıyla, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Kurum adına ödenmiş olan tutarların tespit edilerek bu tutarların, Kurum mali tablolarında Hazine ve Maliye Bakanlığına borç olarak kayıt altına alınması gerektiği değerlendirilmektedir. BULGU 3: Mevzuatta Öngörülmeyen Görevlerde Kısmi Zamanlı Personel İstihdam Edilmesi Kurumda, mevzuatta öngörülmeyen görevlerde bir yıldan az süreli olarak kısmi zamanlı personel istihdam edildiği görülmüştür.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “İstihdam Şekilleri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Sözleşmeli personel:” başlıklı (B) fıkrasında “…(Ek paragraf: 20/11/2017 -KHK- 696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Cumhurbaşkanınca karar verilen görevlerde (…)(1) sözleşme ile çalıştırılanlar da bu fıkra kapsamında istihdam edilebilir.” hükmü yer almaktadır. Cumhurbaşkanınca yayımlanan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ın “Bir yıldan az süreli veya mevsimlik çalışma” başlıklı ek 8’inci maddesinde; 657 sayılı Kanun'un 4’üncü maddesinin (B) fıkrası uyarınca bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet kapsamında yılın, ayın veya haftanın bazı günleri ya da günün belirli saatleri gibi kısmi zamanlı hizmetlerin ve bu hizmetlerde çalıştırılacakların ücret ve adet üst sınırlarının Esaslar’a ekli 5 sayılı “Bir Yıldan Az Süreli Hizmetlere İlişkin Cetvel” de gösterileceği belirtilmiştir. Mezkûr madde de ayrıca, “Bu kapsamda görev yapacak personele ait tip sözleşme örneklerinin Cumhurbaşkanlığına vize ettirilmesi zorunludur. Vize işlemi yapılmadan sözleşme yapılamaz ve herhangi bir ödemede bulunulamaz.” denilmiştir. Bir Yıldan Az Süreli Hizmetlere İlişkin Cetvel’de, Türkiye İstatistik Kurumu için kısmi zamanlı personelin istihdam edilebileceği hizmet; “Resmî İstatistik Programı ile kalkınma planlarında yer alan ve/veya acil veri ihtiyacı bulunan durumlarda yapılacak veri derleme, değerlendirme ve benzeri çalışmalar ile aynı nitelikteki proje bazlı veya parça başı çalışmalar” olarak tanımlanmış olup hizmet kapsamındaki görevlerde adam/ay esasına göre istihdam edilecek personelin üst sınırı 16.000 adet olarak belirlenmiştir. 5429 sayılı İstatistik Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde; veri ifadesinin, anket veya idarî kayıtlar yoluyla elde edilen nicel ve/veya nitel istatistikî bilgileri ifade ettiği, alan çalışmasının ise, istatistik çalışmalarıyla ilgili her türlü veriyi derlemek üzere istatistikî birim ile görüşülmesi, bilgilerin anket formuna aktarılması ve bu formların Başkanlığa teslimine kadar geçen sürede yapılan çalışmaları ifade ettiği düzenlenmiştir. Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, hangi görevlerin bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet kapsamında olduğuna cumhurbaşkanınca karar verileceği, karar kapsamında bulunmayan görevlerin bahsi geçen personel eliyle gördürülemeyeceği anlaşılmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumunda, resmî istatistik programı ile kalkınma planlarında yer alan ve/veya acil veri ihtiyacı bulunan durumlarda yapılacak veri derleme, değerlendirme ve benzeri çalışmalar ile aynı nitelikte proje bazlı veya parça başı
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 çalışmalar kapsamındaki görevlerde söz konusu istihdam şekli ile personel çalıştırılabileceği öngörülmüştür. O hâlde, resmî istatistik üretim sürecinde yer alarak alan çalışmasına katılan, anket ve idari kayıtlar aracılığıyla veriyi toplayan; toplanan veriyi değerlendiren ve resmî istatistik, endeks ve göstergelerin üretiminde benzeri görevlerde yer alanların bu tip istihdam şekli ile istihdam edilmesi mümkün olacaktır. Yapılan incelemede, Kurumda istatistik üretiminin veri derleme, değerlendirme ve benzeri aşamalarında bulunmayan Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği, Bilişim Destek Grup Başkanlığı gibi merkez teşkilatı hizmet birimlerindeki bazı görevlerin bir yıldan az süreli sözleşme ile çalışan personel eliyle yürütüldüğü, söz konusu personelin hizmet sözleşmelerindeki görev tanımlarının Cumhurbaşkanlığınca vize edilen tip sözleşmenin aksine muayyen şekilde yapılmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi tarafından, Cumhurbaşkanlığınca vize edilen sözleşme maddelerinde herhangi bir değişikliğe gidilmediği ifade edilmiş ise de Kurumun taşra teşkilatında bu kapsamda istihdam edilecek personel ile yapılmakta olan sözleşmelerde Cumhurbaşkanlığı tarafından vize edilen sözleşme metinlerinde yer alan ve istihdam edilecek olan personel tarafından yürütülecek faaliyeti belirleyecek olan görev tanımına yer verilmekte iken Kurumun merkez teşkilatında istihdam edilecek personel ile yapılmakta olan sözleşmelerde Cumhurbaşkanlığı tarafından vize edilmiş olan sözleşme örneğinden farklı olarak görev tanımına yer verilmemektedir. Yine Kamu İdaresince; resmî istatistik üretim sürecinde yer alarak alan çalışmasına katılan, anket ve idari kayıtlar aracılığıyla veriyi toplayan, toplanan veriyi değerlendiren ve resmî istatistik, endeks ve göstergelerin üretiminde ve benzeri görevlerde yer alanların istihdam edilmesinin mümkün olduğu, bu kapsamda Kurum hizmet birimlerince yürütülen faaliyetlerin bir kısmının veri toplama ve veri derleme süreci ile ilişkili iken bir kısım faaliyetlerin ise ilgili mevzuat hükmünde yer alan benzeri çalışmalar kapsamında yürütüldüğü ifade edilmiş ise de Kuruma istatistik üretim sürecinde verilen görevlerin yerine getirebilmesi amacıyla ilgili mevzuat ile verilmiş olan personel istihdam yetkisinin kapsamının mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bahse konu istihdam yetkisi, ilgili mevzuatında istatistiki veri üretim süreçleri (derleme, değerlendirme ve benzeri aşamalar) ile ilişkilendirilmiş olup mevzuat ile belirlenmiş olan veri süreçleri dışında yer alan faaliyetlerin de bu kapsamda değerlendirilerek bu alanlarda istihdam yoluna gidilmesi bir başka ifade ile Kurumun diğer faaliyetlerinin dolaylı yoldan bu kapsama dahil edilmesinin söz konusu istihdam türünü genel
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 bir istihdam şekline dönüştüreceği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi tarafından, üst politika belgeleriyle kararlaştırılan resmî istatistiklerin üretilmesinde kolaylık sağlanması, işgücü ihtiyacının hızlı şekilde temin edilmesi nedenlerinden ötürü sağlanan bu personel istihdam biçimi ancak veriyi toplama, değerlendirme ve benzeri çalışmalarda kullanılabilecek olup herhangi bir proje veya çalışma ile ilişkilendirilse bile sayılan çalışmalar haricindeki sair idari görevler ancak diğer personel eliyle gördürülebileceğinden bulgu konusu hususa ilişkin kanaatimiz devam etmektedir. Sonuç itibarıyla, bir yıldan az süreli sözleşme imzalanarak istihdam edilen kısmi zamanlı personelin yalnızca mevzuatın öngördüğü hizmet kapsamındaki görevlerde çalıştırılması gerekmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye İstatistik Kurumu 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr