TÜRK TARİH KURUMU Eylül 2022
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: 2020 - 2021 Yılları Bütçe Giderleri Ödenek ve Gerçekleşme Rakamlarının Karşılaştırılması .....................................................................................................................6 Tablo 2: 2021 Yılı Bütçe Giderleri Gerçekleşme Dağılımı ......................................................6 Tablo 3: 2020–2021 Yılları Bütçe Gelirleri Tahmin ve Gerçekleşme Rakamlarının Karşılaştırılması .....................................................................................................................7
KISALTMALAR AYK Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu KHK Kanun Hükmünde Kararname KİT Kamu İktisadi Teşebbüsü SGK Sosyal Güvenlik Kurumu TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası TDK Türk Dil Kurumu TTK Türk Tarih Kurumu
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 İdare, 2021 yılı faaliyet döneminde, önceki yıllardan devam eden iki projeye destek vermiştir. Bunlar; “İzmir Agora Ören Yerinde Bulunan Osmanlı Bakiyeleri”; “Envanter Çalışması: Karadağ’da Osmanlı Mimari Eserleri” projeleridir. Yıl içinde “Geç Anti̇k Çağda Kurumlar ve Kavramlar” isimli proje başlatılmıştır. Kurum İçi Projeler kapsamında; “Sicill-i Ahvâl Defterinin Yayına Hazırlanması; Külliyât-ı Kavânin Projesi Kapsamında Eserin Özetlerinin Çıkarılması, Dizin Oluşturulması, Ortaya Çıkacak Eserin Yayına Hazır Hâle Getirilmesi Projesi”; “Enver Kadic Kronika Adlı Eserinin (Bosna Evrakının) Yayına Hazırlanması Projesi”; “Katalog Kayıtlarının Güncellenmesi Projesi”; “Yurtdışı Türk Kültürü Envanteri Projesi”; “Sinema ve Belgesel Film Yapımı Projesi”; “Yayın ve Telif Ücretleri Projesi”; “Kazı Destekleri Projesi”, “İstanbul Rami Kışlası 3.Etap Restorasyonu Projesi” olmak üzere 8 proje yürütülmüştür. İdare tarafından ayrıca yürütülen 108 kazı projesine ek olarak 38 kazı ve yüzey araştırmasına destek verilmiştir. Yıl içinde 29 adet, idarece düzenlenen, başka kurumlarla ortaklaşa düzenlenen, katılım sağlanan ve desteklenen bilimsel etkinlik gerçekleştirilmiştir. 2021 yılında toplam 75 adet eserin basımı yapılmış; bu eserlerin 33 adeti yeni yayın, 38 adeti tıpkıbasım ve 4 adeti süreli yayındır. İdare görev alanı çerçevesinde 2021 yılında yüksek lisans, doktora ve doktora sonrası olmak üzere, yurt içinde ve yurt dışında öğrenim gören ve bilimsel araştırma yapan 571 kişiye burs vermiştir. 56.006’sı kitap, 1.025’i süreli yayın, 13’ü CD olmak üzere toplam 57.044 İdare yayını üniversitelere, kütüphanelere ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ücretsiz olarak dağıtılmış; Türk kamuoyunda ve özellikle gençlerde tarih bilincini artırmak amacıyla “Tarihe Gönül Verenler ve Yaşayan Tarih Adlı Röportaj Serileri”, “Anadolu'da Yunan Mezalimi Belgeseli” hazırlatılmış; 4 kitap fuarına katılım sağlanarak İdare yayınları okuyucuyla buluşturulmuştur. Bu yapısıyla İdarenin Misyonu (Görevi); Türk ve Türkiye tarihini çağdaş sosyal bilim anlayışıyla araştırmak ve yaymak; bu alandaki araştırmaları desteklemek ve toplumdaki tarih bilincini geliştirmektir. İdarenin Vizyonu (Hedefi); Türk tarihçiliğini millî ve evrensel ölçekte en üst düzeye ulaştırmaktır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları 664 sayılı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye göre: İdare, Yüksek Kuruma bağlı, özel bütçeli ve kamu tüzel kişiliğine sahip, görev alanında bilimsel hizmet ve faaliyette bulunan bir kurumdur. İdare ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip olup hizmet ve görevlerini, mevzuat hükümleri ile Yüksek Kurumun bünyesinde kurulu Yönetim Kurulunca belirlenen ilke, politika ve stratejiler doğrultusunda Yüksek Kurum Başkanlığının gözetim, denetim ve eşgüdümünde yerine getirmektedir. 27.9.1984 tarihli ve 3046 sayılı Bakan Yardımcılarının Mali Hakları ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un; "Bağlılık, ilgililik ve ilişkililik değişikliği” kenar başlıklı (Ek : 3.6.2011 – KHK - 643/2 md.; Değişik: 2.7.2018 – KHK - 703/41 md.) 19/A maddesinde; “Bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar (10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlar dahil), Cumhurbaşkanınca, Cumhurbaşkanlığı veya bakanlıklarla ilgilendirilebilir. Söz konusu kuruluşların özel kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde bağlı, ilgili ve ilişkili olunan bakanlığa ya da bakana verilen yetki ve görevler ilgilendirilen bakanlık veya bakan tarafından kullanılır ve yerine getirilir. Bakan, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların (5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı cetvelde yer alan kurumlar dâhil) her türlü faaliyet ve işlemlerini denetlemeye yetkilidir.” Düzenlemesine yer verilmiştir. Söz konusu düzenleme hükmü uyarınca Cumhurbaşkanlığınca 15.07.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2018/1 sayılı Genelge Eki Listede Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun merkezi yönetimle olan bağ ve ilgisi Kültür ve Turizm Bakanlığının “İlgili kurumu” olarak belirlenmiştir. İdare 664 sayılı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ye göre bir başkan, bir başkan yardımcısı ve bilim kurulundan oluşur. 3046 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesine dayanılarak Bilim Kurulu, 13’üncü maddesine dayanılarak İnsan Kaynakları ve Destek Hizmetleri Müdürlüğü; 5436 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 15’inci maddesi gereği Strateji Geliştirme Müdürlüğü; 26.06.2013 tarih ve 28689 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2013/4904 sayılı Bakanlar Kurulu kararına dayanılarak Kütüphane Müdürlüğü kurulmuş; Bilimsel Çalışmalar Müdürlüğü ise Kurumun 664 sayılı KHK’da sayılan görevleri yerine getirmek amacıyla sonradan ihtiyaç duyduğu birim olarak teşkilat yapısına ayrıca ilave edilmiştir. İdarenin merkezi Ankara’da olup, taşra ve yurtdışı teşkilatı bulunmamaktadır. Bilim Kurulu; kurum başkanı, başkan yardımcısı ile seçilme usul ve esasları ilgili mevzuatla belirlenmiş en az 20, en çok 50 asli üyeden oluşmaktadır. İdare kadrolarının tespiti, ihdası, kullanımı ve iptali ile kadrolara ilişkin diğer hususlar, 10.07.2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Genel Kadro ve Usulü Hakkında 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerine göre düzenlenir. Kurumun personeli, 657 sayılı Kanun hükümlerine tâbi memur, 657 sayılı Kanun’un 4-B statüsünde sözleşmeli ve işçiler olmak üzere üç ayrı statüde personel istihdam edilmektedir İdarenin 657 sayılı Kanun kapsamında ihdas edilmiş 146 adet memur kadrosu, 657 sayılı Kanun’un 4-B maddesi kapsamında 374 adet sözleşmeli pozisyonu, 2876 sayılı Kanun kapsamında 1 kişi, 375 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesi kapsamında 42 adet sürekli işçi pozisyonu mevcuttur. 2021 yılsonu itibarıyla 1 başkan, 1 başkan yardımcısı, 1 iç denetçi, 1 hukuk müşaviri, 1 kütüphane müdürü, 1 insan kaynakları ve destek hizmetleri müdürü, 1 strateji uzmanı, 17 yüksek kurum uzmanı, 2 yüksek kurum uzman yardımcısı,1 mali hizmetler uzmanı, 1 uzman, 1 ayniyat saymanı, 10 şef, 1 sayman, 10 bilgisayar işletmeni, 8 memur, 6 kütüphaneci, 1 mütercim, 1 hemşire, 1 teknisyen, 1 şoför, 1 dağıtıcı, 3 memur (şartlı), 4 hizmetli (şartlı) olmak üzere toplam 76 adeti memur statüsünde; 226 arkeolog, 45 müze araştırmacısı, 38 restoratör, 10 arşiv uzmanı, 1 kütüphaneci, 2 mütercim-tercümen, 1 teknisyen, 5 tashihçi, 2 dizgi operatörü, 3 büro personeli, 1 bilgisayar programcısı pozisyonundaki 334 kişi 657 sayılı Kanun’un 4-B maddesi kapsamında sözleşmeli statüde; 1 dizgi operatörü 2876 sayılı Kanun kapsamında; 42 kişi de 375 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesi uyarınca sürekli işçi pozisyonunda olmak üzere toplam 453 personel istihdam edilmiştir. Kadro ve pozisyonları ile özlük hakları Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunda kayıtlı bulunan 1 strateji geliştirme müdür vekili, 1 sözleşmeli uzman, 1 hukuk müşaviri, 1 bilgisayar işletmeni, 1 memur, 2 idari işler müdürü, 1 veri hazırlama ve kontrol işletmeni ile 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun 38’inci maddesine göre çalışan 1 öğretim üyesi olmak
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 üzere 9 ayrı personel geçici görevle ayrıca çalıştırılmışlardır. 1.3. Mali Yapı İdare; Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna bağlı, tüzel kişiliği haiz, özel bütçeli bir kamu kuruluşu olarak, 10.07.2009 tarihli ve 27284 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bütçe Kanunlarında Yer Alan Bazı Hükümlerin İlgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Eklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin 5917 sayılı Kanun’un 47’nci maddesinin 15/a bendi uyarınca 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun Ekli (II) sayılı Cetvelinde “B-Özel Bütçeli Diğer İdareler” kapsamında yer almıştır. Özel bütçeli idareler bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları özel kanunla düzenlenen kamu idareleridir. İdare hazine yardımı almamakta, faaliyet dönemine ilişkin tahakkuk eden her türlü giderlerini özkaynaklarına dayalı gelir ödenek tahsislerinden karşılamaktadır. İdarenin bütçe işlemleri ilgili yıl bütçe kanunlarına, bütçe ve ödenek yapısı ise merkezi bütçe prosedürlerine tabidir. Bütçe işleri, strateji geliştirme müdürlüğü; alım satım işleri insan kaynakları ve destek hizmetleri müdürlüğü tarafından yürütülmekte, ön mali kontrol işlemleri; Türk Tarih Kurumu Başkanlığı Ön Mali Kontrol Usul ve Esasları Yönergesi’ne göre strateji geliştirme müdürlüğünce yerine getirilmektedir. Gelir ve gider kalemlerinin takibi ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca muhasebe yetkilisi tarafından yürütülmektedir. İdare bütçesi içinde gösterilmeyen sosyal tesisler, döner sermaye işletmesi, şirketler ya da bütçe dışı özel hesap bulunmamaktadır. 2020 yılında 7197 sayılı 2020 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile 16.360.000,00 TL ödenek tahsis edilmiş, yıl içerisinde yapılan aktarma ve eklemeler sonucunda toplam ödenek 94.176.398,00 TL olmuştur. Ödeneğin %65,7 oranında 61.875.408,00 TL’si kullanılmıştır. 2021 yılında ise, 7258 sayılı 2021 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile 40.575.000,00 TL ödenek tahsis edilmiş, yıl içerisinde yapılan aktarma ve eklemeler sonucunda toplam ödenek 191.510.507,41 TL olmuştur. Ödeneğin %92,94’ü oranında 177.987.543,00 TL’si kullanılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 Tablo 1: 2020 - 2021 Yılları Bütçe Giderleri Ödenek ve Gerçekleşme Rakamlarının Karşılaştırılması Gider Türü 2020 2021 2020-2021 Bütçe Giderleri Artış veya Azalışı (%) Ödenek TL Gerçekleşme TL Ödenek TL Gerçekleşme TL
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 nemalandırılmasını temin etmek üzere vasiyeti tenfîz memuru olarak tayin edilmişlerdir. Anayasa’nın 134’üncü maddesinde, Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu için Atatürk’ün vasiyetnamesinde belirtilen mali menfaatler saklı olup kendilerine tahsis edileceği hüküm altına alınmıştır. c) Her Türlü Bağış, Yardım ve Vasiyetler d) Kurum Başkanlıklarının Gelirlerinin Değerlendirilmesinden Elde Edilen Gelirler e) Diğer Gelirler Böylece ana gelir kalemleri; Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri (Mal ve hizmet satış gelirleri – KİT ve kamu bankaları gelirleri – Diğer teşebbüs ve mülkiyet gelirleri), Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler (Kurumlardan ve kişilerden alınan yardım ve bağışlar), Diğer Gelirler (Faiz gelirleri, para cezaları, diğer çeşitli gelirler) ile Sermaye Gelirlerinden (Taşınır satış gelirleri) oluşmuştur. İdarenin yukarıda belirtilen gelirlerden gerçekleşenlerin tamamı finansal tablolarına yansıtılmış olup, mali tablolarına yansıtılmamış her hangi bir geliri bulunmamaktadır. Tablo 3: 2020–2021 Yılları Bütçe Gelirleri Tahmin ve Gerçekleşme Rakamlarının Karşılaştırılması EKO. KOD. Açıklama 2020 Yılı 2021 Yılı 2020-2021 Planlan Gelir TL Gerçekleşen Gelir TL Planlanan Gelir TL Gerçekleşen Gelir TL Bütçe Gelirleri Artış ve Azalışı % 03 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 206.032.000,00 2.151.059,00 242.001.000,00 84.846.634,29 3.844,41 04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 2.000,00 - - - - 05 Diğer Gelirler 6.015.000,00 86.210.670,00 56.000,00 369.267,29 -99,57 06 Sermaye Gelirleri - - - - - 09 Ret ve İadeler (-) - - - - - Genel Toplam 212.049.000,00 88.361.729,00 242.057.000,00 85.215.901,58 3,56 İdarenin 2021 yılı gelirleri incelendiğinde, 664 sayılı KHK’da sayılan gelirlerden “genel bütçeden yapılacak yardımlar” hariç diğer gelirleri elde ettiği görülmektedir. 2021 yılı planlanan geliri 242.057.000,00 TL öngörülmüşse de önceki döneme göre %3,56 oranında azalış göstererek toplam 85.215.901,52 TL tutarında gelir gerçekleşmiştir. İdare, en önemli gelir kalemi olan Atatürk’ün hisselerine isabet edecek temettü gelirleri kapsamında Türkiye İş Bankası AŞ’den 2021 yılı için öngörülen 240.000.000 TL tutarındaki
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 gelir kalemine karşılık 82.426.857,85 TL temettü geliri elde etmiştir. BDDK, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun “Koruyucu düzenlemeler” kenar başlıklı 15’inci maddesinin 1 numaralı fıkrası kapsamında aldığı karar ile: “Dünyada ve ülkemizde yaşanan COVID-19 salgınının reel ekonomiye ve dolayısıyla finansal piyasalara olumsuz yansımalarının 2021 yılında da sürebileceği dikkate alınarak Kanuna tabi şirketlerin özkaynak yapılarının güçlü tutulmasına yönelik ihtiyatlı politikanın sürdürülmesi, bu çerçevede, hissedarlara 2020 yılında elde edilecek olan kârlar ile 2020 yılı öncesinde elde edilmekle birlikte dağıtım konusu yapılmayarak özkaynaklar altında tutulan kâr ve yedeklerin nakit çıkışına neden olacak şekilde kâr dağıtımına konu edilmemesinin faydalı olacağı, olası kâr dağıtım taleplerinin, 2020 yılı dönem net kârının %10’unu geçmemek üzere, ihtiyatlılık ilkesi ve başta özkaynak/aktif oranı olmak üzere Şirkete özel durumlar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği” hususlarını Türkiye’de aktif görev yapan tüm bankalara duyurmuştur. Türkiye İş Bankası AŞ, ilgili duyuru kapsamında bankacılık mevzuatı ve Esas Sözleşme hükümleri uyarınca 01.01.2020 – 31.12.2020 dönemi kar dağıtımı izni için 09.02.2021 tarihinde BDDK’ya başvuruda bulunmuştur. Bu çerçevede Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu tarafından BDDK’nın uygun görüşüyle hazırlanan kâr dağıtım teklifi 31.03.2021 tarihli Banka Genel Kurulunca Kabul edilmiştir. Buna göre Türkiye İş Bankası AŞ 2020 yılı kârından Atatürk hisselerine isabet eden temettü tutarı 162.632.486 TL’ye 02.04.2021 – 05.04.2021 dönemi için 231.751,29 TL net faiz tahakkuk ettirmiştir. Bu şekilde ortaya çıkan toplam 162.864.237,29 TL tutarındaki gelir yarı yarıya Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumuna tahsis edilmiştir. Böylece Türk Tarih Kurumunun payına isabet eden 81.316.243,00 TL temettü tutarı, faizi (115.875,65 TL) ile birlikte 81.432.118,65 TL olarak Türkiye İş Bankası tarafından nakden ödenmiş ve idare hesaplarına gelir kaydedilmiştir. Bunun dışında Türk Tarih Kurumu, sahip olduğu Türkiye İş Bankası hisse senetlerinden 2021 yılında 1.110.614,85 TL iştirak geliri elde etmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğünün Türk Tarih Kurumuna muhatap 18.12.2018 tarih ve E.30638 sayılı yazısında özetle; “28.3.2002 tarih ve 4749 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi uyarınca yayımlanan 8.8.2018 tarihli ve 17 sayılı “Tek Hazine Kurumlar Hesabına Alınacak Kamu İdareleri ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı” ile Tek Hazine Kurumlar Hesabı kapsamında değerlendirilecek mali kaynakların belirlenmiş olduğu; bu çerçevede, Türk Dil Kurumu ve Türk
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9
Tarih Kurumunun, 2 Ocak 2019 tarihi itibarıyla Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulaması
kapsamında sisteme dahil edilmesinin öngörüldüğü; bu kapsamda, ekte yer alan Usul ve Esaslar
çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılarak belirtilen tarihte söz konusu uygulamaya
başlanmasının gerektiği hususu” talimatlanmıştır.
İdare, söz konusu talimat uyarınca yıllardan bu yana 102.02.05- T.C. Vakıflar Bankası
Başkent Şubesi nezdindeki vadeli mevduat hesabında nemalandırdığı nakit varlıklarını 8 Nisan
2020 tarihi itibarıyla kapatarak TCMB nezdindeki “102.02.18-Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası Kurum Tek İdare Tahsilat Hesabı”na aktarmış; 31.12.2021 tarihli bilanço günü
itibarıyla Hazine ile mutabakatı sağlanmış mevcut nakit varlıklarını ise 1.577.782.216,15 TL
tutar ile “135-Tek Hazine Kurumlar Hesabından Alacaklar” hesabında mali tablolarına
yansıtmıştır.
Ana faaliyet gelirlerinden kitap, dergi yayın satış gelirleri ise, önceki döneme göre %
11 artış kaydederek 2.341.206,14TL düzeyinde gerçekleşme göstermiştir.
Türk Tarih Kurumunun 31.12.2021 tarihli bilançosu ve aynı tarihte sona eren hesap
dönemine ait faaliyet sonuçları tablosu, 91.631.519,99 TL tutarındaki dönem net faaliyet
gelirlerinden, 101.129.201,55 TL tutarındaki dönem faliyet giderlerinin tenzili neticesinde
9.497.681,56 TL tutarında dönem olumsuz faaliyet sonucu ile kapanmış bulunmaktadır.
1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Mali işlemlerin yürütülmesi, kaydedilmesi ve raporlanmasında kullanılan hesap planı,
defterler ve muhasebe süreçlerinin tamamını içeren muhasebe sistemi, Merkezi Yönetim
Muhasebe Yönetmeliği ile Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabidir.
İdarenin kurumsal kodu 00.48 olup, kurumsal sınıflandırmanın dördüncü düzeyine göre bir adet
harcama birimi olarak teşkilatlanmıştır. İdarenin tek harcama yetkilisi insan kaynakları ve
destek hizmetleri müdürüdür. Harcama biriminin mali işlemleri, Türk Tarih Kurumu 68.06
kodlu muhasebe, kesin hesap ve raporlama birimi tarafından kayıt altına alınmaktadır. Mali
işlemlerin muhasebe kayıtları tahakkuk esasına göre kayıt altına alınmakta, bütçe muhasebesi
açısından daha önce kullanılan nakit esaslı muhasebe kayıt sistemi, yansıtma hesaplarının
yardımıyla devam ettirilmektedir. Hesaplar malî yıl esasına göre tutulmakta, gelir ve giderler
tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilmekte, bütçe gelirleri tahsil edildiği, bütçe
giderleri ise ödendiği yılda muhasebeleştirilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 Mali hizmetler birim yöneticisi, mali raporlama kapsamındaki mali tabloların belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanmasından; üst yönetici ise bu hususları gözetmekten ve belirlenen süreler içinde yayımlanmasından sorumludur. Mali raporlamanın temel amacı; genel olarak kaynakların dağıtımı, uygulanan mali politikaların etkileriyle ileriye yönelik politika oluşturulması ve karar verilmesinde, idarenin mali durumu, performansı ve nakit akışları hakkında yöneticilere, denetim yetkililerine ve kamuoyuna kapsamlı bilgi sunmaktır. İdare, muhasebe kayıtlarını ve kanuni defterlerini (Yevmiye defteri, Büyük defter, Kasa defteri ve Yardımcı hesap defterleri) 5018 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesi uyarınca Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanıp, Resmi Gazete’de yayımlanmış bulunan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, 41 sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği çerçevesinde hazırlanmış bulunan “Merkezi Yönetim Kapsamındaki Kamu İdareleri Detaylı Hesap Planı” (RG:27.12.2014, mükerrer 29218), ve Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği (RG:31.12.2005, mükerrer 26040) Ek ve değişiklikleriyle bu konularda yayımlanan diğer tebliğlerdeki düzenleme hükümlerine uygun şekilde Türk Lirası cinsinden tutmakta ve temel mali tabloları (Bilanço, Faaliyet Sonuçları Tablosu, Nakit Akış Tablosu, Öz Kaynak Değişim Tablosu, Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu) ile diğer mali tablolarını, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlamaktadır. İdare, muhasebe işlemlerini 2006 yılından 20.08.2017 tarihine kadar “Say2000i” üzerinden yürütmüştür. Bütçe kanunu hazırlıklarının başlatılmasından kesin hesabın TBMM’de kanunlaşmasına kadar geçen mali işlemlere ilişkin süreçlerde kullanılan otomasyon sistemlerinin, elektronik belge, elektronik imza, otomatik muhasebe gibi yeni teknolojik imkanlara kavuşturulması ve kamu mali yönetim sistemi için süreç odaklı bütünleşik bir bilişim sistemi altyapısının oluşturulması amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü koordinasyonunda ayrıca yürütülen Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi Projesi’nin ilk adımını teşkil eden “Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemi” ile “Yeni Harcama Yönetim Sistemi”, temel fonksiyonları itibarıyla 2017 yılında kullanıma hazır hale getirilerek Merkezi Yönetim kapsamında belirlenmiş altmış sekiz kamu idaresinde (TTK dahil) pilot olarak devreye alınmıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda yer alan işlemlerin elektronik
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 ortamda ve bütünleşik bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla oluşturulan Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi’ne ilişkin olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 26.06.2018 tarih ve 30460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.01.2018 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelikle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda yer alan işlemlerin elektronik ortamda ve bütünleşik bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla, ilgili mevzuatta tutulması ya da düzenlenmesi öngörülen defter, kayıt, belge ve benzeri içeriklerin elektronik ortamda oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafaza ve ibraz edilmesine yönelik bilişim sistemleri arasında birlikte işlerlik standartlarının ve güvenlik politikalarının belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi, makroekonomik tahmin ve planlama, mali planlama, bütçe, nakit, borç, gelir, varlık, harcama ve personel yönetimi ile muhasebe ve mali raporlama, izleme ve değerlendirme ile denetim fonksiyonlarını etkileşimli bir şekilde çalışan yazılım veya yazılımların oluşturduğu entegre sistemlerin bütününü oluşturmaktadır. Böylece, 20.08.2017 tarihi itibarıyla Say2000i Sistemini terk ederek Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemini kullanmaya başlayan İdare, 2021 yılı tüm muhasebe kayıt, dönem sonu ve mahsup işlemlerini Muhasebat Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemi’nde gerçekleştirmiştir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile usul ve esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. • Birleştirilmiş veriler defteri, • Geçici mizan ve kesin mizan • Bilanço, • Faaliyet sonuçları tablosu, • Özkaynak değişim tablosu,
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 • Bütçelenen ve gerçekleşen tutarların karşılaştırma tablosu, • İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetimi hesabı icmal cetveli, Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun Beşinci Kısmında "iç kontrol sistemi" düzenlenmiş; bu kısımda, iç kontrol sistemine ilişkin olarak; iç kontrolün tanımı ve amacı, kontrolün yapısı ve işleyişi, ön mali kontrol, mali hizmetler birimi, muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları, muhasebe yetkilisinin nitelikleri ve atanması, iç denetim, iç denetçinin görevleri, iç denetçilerin nitelikleri ve atanması ile iç denetim koordinasyon kurulu ve bu kurulun görevleri hususlarına yer verilmiştir. Kanunun 11’inci maddesinde, üst yöneticilerin, mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden sorumlu oldukları ve bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirecekleri açıkça belirlenmiştir. Kanunun 60, 61, 63 ve 64’üncü maddelerinde, mali hizmetler birimleri, muhasebe yetkilileri ve iç denetçilerin iç kontrol alanındaki görev ve sorumluluklarına yer verilmiş; buna göre mali hizmetler birimlerinin, idarenin iç kontrol sisteminin kurulması, standartlarının uygulanması ve geliştirilmesi konularında çalışmalar yapmak ve ön mali kontrol faaliyetini yürütmekten, muhasebe yetkililerinin, ödeme emri belgesi ve eklerinin kontrolünden, muhasebe işlemlerinin belirlenmiş standartlara ve usulüne uygun olarak kaydedilmesinden,
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 raporlanmasından, muhafazasından ve denetime hazır halde bulundurulmasından, iç denetçilerin ise idarelerin iç kontrol sistemlerinin denetlenmesinden ve geliştirilmesi yönünde önerilerde bulunulmasından sorumlu oldukları hükme bağlanmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığınca 26.12.2007 tarih ve 26738 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği ile kamu idarelerinde iç kontrol sisteminin oluşturulması, uygulanması, izlenmesi ve geliştirilmesi amacıyla 5 bileşeni içeren, 18 standart ve bu standartlara ilişkin 79 şart belirlenmiştir. Kamu İç Kontrol Standartları, uluslararası standartlar ve iyi uygulama örnekleri çerçevesinde, iç kontrolün; kontrol ortamı, risk değerlendirmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ile izleme bileşenleri esas alınarak, tüm kamu idarelerinde uygulanabilir düzeyde olmasını sağlamak üzere genel nitelikte düzenlenmiştir. İç kontrol sisteminin temel amacı, idarenin vizyon, misyon ve stratejileri ile beklentilerine uygun olarak belirlenmiş olan hedeflerine ulaşılmasına yönelik azami katkıyı sağlamaktır. Bu amaçla İdare, üst yöneticinin gözetiminde, tüm çalışanların katkı ve desteğiyle, bütün süreçlerde iç kontrol sisteminin tüm bileşenlerinin birbiriyle uyum içinde etkin bir şekilde çalışması için gerekli çalışmaları mesleki özen ve dikkat çerçevesinde yürütmektedir. Süreç sahiplerince yürütülen iç kontrol faaliyetlerinin tasarım ve işletim etkinliği, strateji geliştirme müdürlüğünce de düzenli olarak incelenmektedir. Bu amaçla strateji geliştirme müdürlüğü tarafından yıl içinde risk odaklı bir bakış açısıyla, İdarenin tüm hizmet birimlerinde yürütülen faaliyetlerine, finansal raporlama ve bilgi sistemlerine merkezden incelemeler yürütülmektedir. İnceleme sonuçları strateji geliştirme müdürlüğünce analiz edilerek, mevcut eksikliklerin giderilmesi ve aksaklıkların tekrarının önlenmesine yönelik öneri geliştirilmesi, izleme ve takip faaliyetleri sürdürülmektedir. Strateji geliştirme müdürlüğü personelinin mesleki gelişimlerine katkı sağlamak amacıyla yıl içinde muhtelif eğitimlere katılmaları sağlanmakta, iç kontrol faaliyetlerine ilişkin idare çapında farkındalığı artırmak amaçlı idare çalışanlarına verilen eğitimlere strateji geliştirme müdürlüğünce destek verilmektedir. İdare iç kontrol sistemi ve iç kontrol faaliyetlerini; varlıkların korunmasını, faaliyetlerin mevzuata, idare politika ve kurallarına uygun olarak yürütülmesini, muhasebe ve finansal raporlama sisteminin güvenilirliğini, bütünlüğünü ve bilgilerin zamanında elde edilebilirliğini sağlayacak şekilde yapılandırma ve işletilmesine yönelik olarak sürekli geliştirme çabası içindedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15
İdare; 2021-2022 dönemini kapsayan Eylem Planı’nı hazırlamıştır. Buna göre, İdare
2021-2022 dönemini kapsayan Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı’nda iç
kontrolün; kontrol ortamı, risk değerlendirmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ile izleme
bileşenleri altında oluşturduğu ve genel şartlar arasında yerine getirilmesi gereken 9 eylem
öngörerek, bu eylemlerden sorumlu birimleri belirlemiştir. İdare, belirlediği eylemleri altı aylık
dönemler itibarıyla izlemekte ve yılsonunda iç kontrol değerlendirme raporu hazırlamaktadır.
İdare, kamu iç kontrol standartlarına yönelik eylem planı Kurum genel ağ sayfasında
yayımlayarak bütün personeline duyurmuştur.
09.02.2021 tarihli ve 1602 sayılı yazı ile 2019-2020 dönemi Kamu İç Kontrol
Standartlarına Uyum Eylem Planı Değerlendirme Raporu Hazine ve Maliye Bakanlığına
gönderilmiştir. Eylem Planı’nda öngörülen 33 eylemin 23 adedinin sorumlu birimler tarafından
gerçekleştirildiği, 10 adedinin ise gerçekleştirilemediği belirtilmiştir.
2021-2022 Dönemi Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı’nda ise daha
önceki eylem planında gerçekleşmeyen 10 adet eyleme yer verilmiştir. Mamafih öngörülen bu
10 eylemin 2 adedi sorumlu birimler tarafından gerçekleştirilmiş, 8 adedi ise
gerçekleştirilememiştir.
2021 yılı İç Kontrol Uyum Eylem Planı Değerlendirme Raporu İç Kontrol İzleme ve
Yönlendirme Kurulu tarafından hazırlanarak 30.04.2021 tarih ve 1166 sayılı üst yönetici oluru
ile onaylanmış, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel
Müdürlüğüne 02.7.2021 tarihli ve 2366 sayılı yazı ile gönderilmiştir. Bununla beraber söz
konusu rapor, idarenin genel ağ sayfasında ayrıca yayımlanmamıştır.
İdareye 01.09.2014 tarihinde 1 (bir) iç denetçi atanmış olup, Türk Tarih Kurumu İç
Denetim Biriminin işleyiş ve yönetimine, iç denetim faaliyetlerinin yürütülmesine, üst
yöneticinin ve iç denetçilerin iç denetime ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik esas
ve usulleri çerçevesinde; 2022 İç Denetim Programı ve 2022-2024 Yıllarını kapsayan İç
Denetim Planı oluşturulmuştur. Başkanlık Makamının 10.09.2020 tarih ve 622 sayılı Olur’u
ile Kızılay Kitap Satış biriminin faaliyet ve hizmetlere dair fayda-maliyet analizi, 16.11.2020
tarih ve 789 sayılı Olur’una istinaden Sincan’da yerleşik matbaa binası ve müştemilatının
denetimi, 23.08.2021 tarihli ve 1361 sayılı Olur’a istinaden İstanbul Kitap Satış Yerinin
denetimi, 31.03.2021 tarih ve 1100 sayılı Olur’a istinaden Türk Tarih Kurumunda kullanılan
motorlu kara taşıtlarının kullanımına dair ve personel eğitim ihtiyacının genel durumunun tespit
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 ve denetimine dair iç denetim raporları hazırlanmıştır. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Türk Tarih Kurumunun 2021 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan, geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türk Tarih Kurumu 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18