2019 - GAP BÖLGE KALKINMA İDARESİ.pdf

GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI 2019 Yılı Sayıştay Denetim Raporu Eylül 2020

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ ...................................................................................................... 1
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU .................................................................................................. 5
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU .............................................................................................................. 6
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI .......................................................... 6
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ........................................................................ 7
6. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................... 8
7. DENETİM BULGULARI ............................................................................................................................ 8
8. EKLER ........................................................................................................................................................ 16

KISALTMALAR GAP: Güney Doğu Anadolu Projesi GAP-BKİB: Güney Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı KHK: Kanun Hükmünde Kararname

BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanakları

1. Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçek Durumu Yansıtmaması B. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler
2. Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının Görevlerini Etkin Bir Şekilde Yerine Getirmesini Sağlayacak Yeterli Araçların Bulunmaması
3. GAP BKİB’nin Merkezi Yönetim Organizasyonu Dahilindeki Konumunun Farklı Algılanmasının Uygulamada Başta Kaynakların Ekonomik Kullanımı Olmak Üzere Çeşitli Problemlere Neden Olması

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ Mevzuat ve Görevler: GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP- BKİB ) 388 sayılı “GAP Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname” ile Başbakanlığa bağlı olarak kurulan tüzel kişiliğe sahip bir kurumdur. GAP-BKİB 388 sayılı KHK gereğince 15 yıl için kurulmuş olup, görev süresi en son 16.10.2019 tarih, 1664 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 31.12.2023 tarihine kadar uzatılmıştır. Kurum, 9 Temmuz 2018 tarihli 703 sayılı KHK’nın 146’ncı maddesinin (a) bendi ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlanmış olup, görev ve hizmet tanımlamalarında değişiklik olmadan görevine devam etmektedir. 388 sayılı Kararnamede İdarenin kuruluş amacı;  Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Batman ve Kilis illerini içine alan GAP bölgesi için gerekli araştırma ve uygulama projelerini yapmak ve yaptırmak,  Bölge içindeki faaliyetleri yönlendirmek, uygulamasını değerlendirmek ve takip etmek,  Bölgede uzun vadeli planlar ve yıllık programlar muvacehesinde süratle kalkınmayı sağlamak için tarım, madencilik, imalat sanayi, enerji, ulaştırma, haberleşme, inşaat, turizm gibi kamu hizmetleri, beşeri kaynaklar, sosyal ekonomi, bilim araştırma, geliştirme ve teknoloji, çevre ve şehircilik, bölge geliştirme ve kültür sektörlerinde yapılacak yatırımlar konusunda çalışmalarda bulunmak, çalışmaları yönlendirmek, koordinasyonu ve uygulamaların gerçekleşmesini sağlamak,  Bölgede sektörler arası entegrasyonu sağlayacak şekilde bölge planlamasını gerçekleştirmek,  Bölgede kaynakların kullanılması, dış ekonomik ilişkiler, finansman dengesi, krediler, bankalar, fiyatlar ve sermaye piyasası konularında gerekli çalışmaları yapmak,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2  Nazım ve uygulama imar plânlarını yapmak veya yaptırmak,  Yol, su, elektrik, kanalizasyon ile konut, sanayi ve ulaştırma hizmetlerini yürütmek,  Kamu kurum ve kuruluşlarına ait her türlü bina ve tesislerin yapılmasında koordinasyonu sağlamak,  Milli Eğitim Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşları ile koordine edilerek halkın tarımsal alan dahil her konuda eğitim düzeyinin yükseltilmesini ve her derecedeki eğitim kurumlarının açılmasını sağlamak,  Bölge planlarının tamamlayıcılığını ve bütünlüğünü gözeterek, kalkınma ajanslarının ortak ve daha etkili çalışmalarına yardımcı olmak ve bu konularda görüş ve öneriler geliştirmek,  Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca bu konuda verilecek diğer görevleri yapmak olarak belirlenmiştir. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları: Teşkilat, GAP İdaresi Başkanlığı ve Bölge Müdürlüğünden oluşmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 GAP-BKİ beş yüz çalışanı ile faaliyetlerini sürdürmektedir. Çalışanların istihdam statüsüne göre dağılımını gösteren tablo aşağıda yer almaktadır. FİİLEN ÇALIŞAN BOŞ
İSTİHDAM ŞEKLİ PERSONEL SAYISI KADRO TOPLAM
MERKEZ BÖLGE TOPLAM SAYISI
657 SAYILI DEVLET MEMURLARI kANUNU'NA TABİ (657 içerisinde 1 adet kadro karşılığı vardır) 26 15 41 85 126 SÖZLEŞMELİ Uzman 16 6 22 16 38 PERSONEL Bilgisayar İşletmeni 7 2 9 4 13 GEÇİCİ İŞÇİ (5620 sayılı Kanun) 21 6 27 0 27 SÜREKLİ İŞÇİ (5620 sayılı Kanun) 6 9 15 25 40 GEÇİCİ İŞÇİ (696 KHK) 62 0 62 0 62 SÜREKLİ İŞÇİ (696KHK) 125 59 184 0 184 4/B SÖZLEŞMELİ 0 0 0 7 7 BAŞKA KURUMDAN GÖREVLİ 3 0 3 0 3 GAP İdaresi Başkanlığı TOPLAM 266 97 363 137 500 Mali yapı: GAP-BKİB, 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli II sayılı cetvelde, "Özel Bütçeli Diğer İdareler” arasında sayılan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı tüzel kişiliğe sahip, özel bütçeli bir idaredir. Başkanlığın bütçesi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesinin transfer kısmında GAP- BKİB için ayrılan ödenekten oluşmaktadır. 388 sayılı KHK’nin 7’nci maddesinde kurumun gelirleri;

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4  Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekler,  Her türlü yardım, kredi, hibe ve bağışlar,  Faiz, hizmet, kira gelirleri ile sair gelirler olarak belirtilmiş olup, her türlü giderler bu gelirlerden karşılanmaktadır. 2019 yılında 69.552.761,13 lira gelir gerçekleşmiş olup gelirin dağılımı şu şekildedir. 2019 Yılı Bütçe Gelir Gerçekleşmeleri Açıklama Bütçe Tahmini Gerçekleşen Gelir Toplamı Gerçekleş me Oranı (%) 03 Şartname, Basılı Evrak Form ve Satış Gelirleri 1.000,00 0 0 04 Hazine Yardımı (Cari) 42.696.000,00 26.605.000,00 62 04 Hazine Yardımı (Sermaye) 44.187.000,00 40.751.000,00 92 04 Kurumlardan Aldığı Bağış ve Yardımlar 0 0 0 05 Faiz Gelirleri 1.000.000,00 157.835,75 15 05 Diğer Çeşitli Gelirler 315.000,00 2.038.925,38 647 Bütçe Gelirleri Toplamı 88.199.000,00 69.552.761,13 79 2019 yılında kuruma 88.199.000 lira ödenek tahsis edilmiş, 76.731.326 lira gider gerçekleşmiştir. Bütçe gideri ve ödeneklerin dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Açıklama Başlangıç Ödeneği Toplam Ödenek Toplam Harcanan Bütçe Gerçekleşme Oranı (%) 0.1 Personel Giderleri 27.913.000 28.218.000 25.469.369 90 0.2 Sos. Güv. Kur. Dev. Primi Giderleri 5.389.000 5.084.000 4.548.032 89 0.3 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 10.288.000 10.408.000 7.676.883 74 0.5 Cari Transferler 422.000 433.200 169.816 39 0.6 Sermaye Giderleri 20.085.000 20.085.000 17.434.748 87

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 0.7 Sermaye Transferleri 24.102.000 24.102.000 21.432.478 89 Bütçe Giderleri Toplamı 88.199.000 88.330.200 76.731.326 87 Muhasebe ve Raporlama Sistemi: Kurum, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na tabi olup, muhasebe işlemlerini ve raporlamasını Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre gerçekleştirmekte Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilgi Sistemi kullanılarak muhasebe işlemleri kayıt altına alınmaktadır. Kurum bütçesi analitik bütçe sınıflandırma esaslarına göre gerçekleşmiştir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştay’a Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esasların 5’inci maddesi gereğince, hesap dönemi sonunda Sayıştay’a gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup, denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır:  Birleştirilmiş veriler defteri,  Geçici ve kesin mizan,  Bilanço,  İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli,  Banka mevcudu tespit tutanağı,  Teminat mektupları sayım tutanağı,  Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu,  Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu,  Faaliyet sonuçları tablosu. Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Faaliyet Sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Kurumun, ilgili mevzuat çerçevesinde Stratejik Planı, Performans Programı ve Faaliyet Raporları hazırladığı ve bunların web sayfasında yayımlandığı; personelden imzalı Etik Sözleşmelerin alınarak dosyalarına konulduğu; Faaliyet Raporlarında Üst Yöneticinin İç Kontrol Güvence Beyanının alındığı görülmüştür. Tüm birim amirlerinin katılımı ile eylem planının hazırlanması, standartların uygulanması ve geliştirilmesi gerekir iken bu konularında her hangi bir çalışma yapılmamıştır. Kurumda İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu oluşturulamamış, Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı yapılamamıştır. Kurumun organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar açık bir şekilde belirlenmemiştir. Ancak Kurum içi Genelge ile personelin görev dağılımı gerçekleştirilmiştir. Kurumun tüm birimlerinde yapılan işlerin iş tanımları, iş akış şemaları ile iş süreçlerine ilişkin her hangi bir düzenleyici çalışma yapılmamıştır. 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereğince kurulması gereken ve iç kontrolün bir parçası olan İç Denetim faaliyetini yürütecek İç Denetim Birimi oluşturulmuş ancak denetçi ataması yapılmadığından herhangi bir faaliyet gerçekleştirilmemiş, risk değerlendirme çalışmaları yapılmamıştır.
Kurumun yukarıda anılan, iç kontrol sistemine ilişkin yürüttüğü faaliyetler ve ulaştığı sonuçlar değerlendirildiğinde; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar, İç Kontrol Uyum Eylem Planı Mevzuatı dahilinde Kurum İç Kontrol Sisteminin tüm unsurlarıyla ve tam anlamıyla işlerliğinin sağlandığı söylenemez ise de bu yolda mesafe alındığını gösteren uygulamalar da mevcuttur. İç kontrol sistemine ilişkin olarak, kurumun, süreli ve küçük ölçekli olmasından da kaynaklandığını düşünülen söz konusu eksiklikler, geliştirilmesi gereken alanlar olarak

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 değerlendirilmiştir. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir. A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Gerçek Durumu Yansıtmaması GAP-BKİB hesap ve işlemlerinin incelenmesinde; 31.12.2019 tarihi itibariyle geçici kabulü yapılmayan, fiilen tamamlanmayan veya devam eden yapım işi olmamasına rağmen 2019 yılı mizanında 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı bakiyesinin 35.379.024,87 TL olduğu görülmüştür. 27.12.2014 tarih ve 29218 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin; “258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı” başlıklı 187’nci maddesinde, bu hesabın, kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü giderin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir. Bu çerçevede, Kurumun yıl sonu itibariyle, devam eden yapım işi bulunmadığı, fiilen tamamlanan veya geçici kabulü yapılan her hangi bir işi de olmadığı dikkate alındığında 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının bakiyesinde bulunan 35.379.024,87 TL’nin bu hesaptan çıkarılarak ilgili oldukları hesaplara aktarılmak suretiyle mali tablolarının gerçek

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 durumu yansıtmasının sağlanması gerekmektedir. B. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının Görevlerini Etkin Bir Şekilde Yerine Getirmesini Sağlayacak Yeterli Araçların Bulunmaması A- Mevzuat düzenlemelerine ilişkin bazı yetersizliklerin, GAP ve uygulayıcı kuruluşlar arasında etkili bir koordinasyon ve işbirliğinin gerçekleştirilmesini engellemesi 388 sayılı “Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” nin 2’inci maddesinde bölge kalkınmasını sağlayacak projelerin yapılmasını, çeşitli sektörlerde farklı kuruluşlar tarafından yürütülmekte olan yatırım ve faaliyetlerin eşgüdüm içerisinde gerçekleşmesini sağlamanın, yatırımları yönlendirme ve izlemenin, kuruluşlar arası koordinasyonu sağlamanın GAP BKİ’nin asli görevlerinden olduğu belirtilmektedir. 2014-2018 yılları arasında 9 ilde uygulanması hedeflenen GAP Eylem Planında Bakanlıklar, Yerel Yönetimler, Kalkınma Ajansları, Valilikler, İl Özel İdareleri, Üniversiteler, STK'lar ve özel sektör, işbirliği yapılacak kuruluşlar olarak sayılmış, GAP ve uygulayıcı kuruluşlar ise eylemden sorumlu kuruluş olarak görevlendirilmiştir. GAP Eylem Planı’nda çeşitli bakanlıkları ilgilendiren faaliyet alanlarının olduğu görülmektedir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi geniş bir coğrafi alana yayılan bölge içinde çok farklı sektörlerde uygulamaya geçirilen projelerin diğer kurumlarla koordineli biçimde yürütülmesinden sorumlu olmaktadır. GAP Eylem Planı’nın genel yapısı değerlendirildiğinde, 2014-2018 yılları arasında bölgede gerçekleştirilecek olan tüm kamu yatırımlarının belirli bir perspektif ve kalkınma stratejileri odağında önceliklendirildiği, farklı kurum ve kuruluşların benzer nitelikte projeleri uygulamasının önüne geçilerek mükerrerlikten arındırıldığı ve bölge kalkınmasına etki edebilecek tüm kurum ve kuruluşların tek elden izlenip değerlendirilebildiği sistematik bir döngünün kurgulandığı gözlenmektedir. GAP Eylem Planı’nın başarısı, projelerden beklenen sonuçların gerçekleşmesi, her şeyden önce Eylem Planı kapsamında yatırım yapan sorumlu kuruluşlarla yakın ilişkide

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 olunmasına, gerekli plan ve programların zamanında paylaşılmasına ve bölgedeki kamu kurum ve kuruluşlarının yatırım çalışmalarının yönlendirilmesine bağlıdır. Bu da etkin bir koordinasyonu gerekli kılmaktadır. 388 sayılı KHK, koordinasyon görevinin etkili ve verimli bir şekilde yerine getirilmesi konusunda gerekli açılımları sağlayamamıştır. İlgili KHK kapsamında koordinasyon görevinin yerine getirilmesi gerektiği ifade edilmiş ancak koordinasyonun hangi şekilde, hangi etki ve yaptırım gücüyle icra edileceği konusunda gerekli altyapı ve detaylar oluşturulmamıştır. Kurumlar arasında koordinasyon sağlanarak Eylem Planı’ndaki tüm yatırımların bölgesel düzeyde bir bütünlük içerisinde projelendirilmesi ve koordinasyonuyla, aynı alanda faaliyette bulunan çok sayıda kamu kurumunun elindeki kaynakların dengeli, planlı ve programlı kullanımının önü açılarak,bölgesel kalkınmanın hızlandırılması gerçekleştirilecektir. Mevcut 388 sayılı KHK’de, GAP BKİ’nın koordinasyon göreviyle ilgili yetkilerinin; sorumluluk, sonuç ve yaptırımlarının somut olarak tanımlanmaması,üstlendiği sorumluluğun gereklerini yerine getirmesini sağlayacak uygulama araçlarının yetersizliğine ve sonuç olarak da misyon kaybına neden olmaktadır. Nitekim Onbirinci Kalkınma Planı’nda yer alan politika ve tedbirler ile bu doğrultuda atılacak adımlara yer verilmiştir. Onbirinci Kalkınma Planı’nda “2.4. Yaşanabilir Şehirler, Sürdürülebilir Çevre” ekseni “2.4.1.Bölgesel Gelişme” başlığı altında yer alan 669 no.lu politikada; “Bölgesel kalkınmanın kurumsal yapısı ve yönetişimi, merkezi ve bölgesel düzeyde etkinleştirilecektir” şeklinde bir politika ifade edilmiştir. Bu politikanın altında ise; “669.1. Bölge kalkınma idareleri ve kalkınma ajanslarının yapıları, görev ve yetkileri gözden geçirilerek, daha etkin ve verimli çalışmalarına yönelik düzenleme yapılacaktır” ile “669.2. Bölgesel gelişmeye ilişkin kanun, kararname ve ikincil mevzuat gözden geçirilecek, uygulama araçları etkinleştirilecektir.” denilmektedir. Başkanlığın temel kuruluş amaçlarından biri olan koordinasyon sağlama görevini etkin bir şekilde gerçekleştirebilmesi için Kalkınma Planında da yer alan politikalar doğrultusunda, gerekli yasal ve yönetsel düzenlemelere ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 B- Kurum ve Uygulayıcı Kuruluşlar Arasında, İzleme ve Değerlendirme Görevinin etkili biçimde gerçekleştirilmesini sağlayacak Entegre Elektronik Veri Sisteminin kurulamamış olması. GAP BKİB’nin Onuncu Kalkınma Programı doğrultusunda hazırladığı II. Eylem Planı, 2014- 2018 yıllarını kapsamaktadır. Eylem Planının süresi 2018 yılı sonunda bitmiş, ancak kamudaki yeniden yapılanma süreci nedeniyle yeni bir plan hazırlanmamıştır. 2019 yılında İdare, II. Eylem Planında yer alan projelerin izlemesine devam etmiştir. Bu kapsamda İdare, Eylem Planı’nda yer alan projelerin uygulanmasından sorumlu olan kurum ve kuruluşlardan düzenli aralıklarla (üç ayda bir) hazırlanan format doğrultusunda verileri talep etmekte, gelen veriler doğrultusunda izleme yapmaktadır. Bu süreçte raporlarla ilgili yaşanan aksaklıklar kurumlarla bire bir irtibata geçilerek çözüme kavuşturulmaya çalışılmaktadır. İzleme sisteminin herhangi bir elektronik sistem üzerinden yürütülmemesi, bilgilerin doğrudan sorumlu kurumlar tarafından girişinin yapılabileceği bir sistem olmaması, izleme sistemini güçleştirmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Eylem Planı kapsamında sorumluluğu olan tüm kurum ve kuruluşların faaliyetlerini izleyerek İzleme ve Değerlendirme Raporu düzenlemekle yükümlüdür. Bu kapsamda kurumca eylem planında sorumlu kuruluş olarak ifade edilen kuruluşlardan projelerin izlenmesine yönelik veriler istenmektedir. Ancak bu verilerin daha çok eylem planında yer alan projelerin hakedişi, fiziki durumu ya da bütçe gerçekleşmelerine ilişkin olduğu, kurum veri tabanında da manuel veya bilgisayar ortamında kayıtlara alındığı anlaşılmıştır. Kamu yönetiminin yeniden yapılandırılması süreci içinde bazı kurumların veya bakanlıkların görev, sorumluluk alanlarındaki değişiklikler, bazı bakanlık ve kurumların kapatılması ya da organizasyon ve personel yapısındaki değişimler gibi nedenler verilerin sağlıklı alınamamasına sebep olmuştur. GAP Projesinin uygulama sahasının yerel ancak uygulayıcı kuruluşların merkezi düzeyde olduğu göz önüne alındığında; bölgesel plan ve stratejilerin oluşturulması, destek programlarında önceliklerin sağlıklı belirlenmesi için bölgenin mevcut durum analizinin yapılması gerekmektedir. Bu nedenle de gelişme eksenlerinin, önceliklerin ve işbirliği alanlarının belirlenmesi ve izlenmesine imkân verecek nitelikte veriye ihtiyaç bulunmaktadır. İzleme sistemi içerisinde tanımlanacak verilerin doğruluğu tüm sürecin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 Oysa GAP BKİ’nin ilgili kurum ve kuruluşlardan temin edebildiği mevcut verilerin kapsam ve çeşit olarak yeterli olmadığı, kurumların verileri arasında farklılıklar bulunduğu ve güncellik sorunu yaşanabildiği anlaşılmıştır. Veri konusunda yaşanan sıkıntıların, gerçekçi verilere dayanan eylem planı hazırlayabilmelerinin ve uygulanacak destek programlarında sağlıklı öncelikler belirleyebilmelerinin önündeki en önemli engellerden birisi olduğu değerlendirilmektedir. Gerçekçi ve güncel verilere dayanan eylem planı hazırlayabilmek, uygulanacak destek programlarında sağlıklı öncelikler belirleyebilmek için Elektronik İzleme ve Değerlendirme Veri Sistemlerinin uygulamaya konulması önem taşımaktadır. Eylem Planı kapsamında tüm kurum ve kuruluşlar arasında verilerin paylaşımına yönelik takip, kontrol ve raporlama yapabilecek ve kurumlar arası entegrasyonu ve eş zamanlı doğru veri akışını sağlamak üzere “Eylem Planları İzleme ve Değerlendirme Sistemleri’nin bu alanda yönetim ve karar alma merci olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı inisiyatifinde gerçekleştirilmesi beklenmektedir. BULGU 2: GAP BKİB’nin Merkezi Yönetim Organizasyonu Dahilindeki Konumunun Farklı Algılanmasının Uygulamada Başta Kaynakların Ekonomik Kullanımı Olmak Üzere Çeşitli Problemlere Neden Olması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının (Mülga Kalkınma Bakanlığının) bağlı kuruluşu olan Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, 06.11.1989 tarih ve 20334 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 388 sayılı KHK ile kurulmuştur. 15.07. 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 no.lu Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanmıştır. Bakanlıklara bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşlar ile ilgili 2008/1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde ise bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşların bakanlıklarla ilgilendirilmesinin, 27.04.1984 tarihli ve 3046 sayılı Kanunun 19/A maddesi uyarınca uygun görüldüğü belirtilmiştir. Söz konusu Genelgeye ekli listede yer almayan kurum ve kuruluşların ise bağlılık, ilgililik ve ilişkililik durumlarının ilgili kanunlara veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine göre olacağı açıklanmıştır. Buna göre, 642 sayılı kuruluş KHK’si gereği GAP-BKİB, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının bağlı kuruluşu olmaktadır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Bölge Kalkınma İdarelerinin ulusal düzeyde koordinasyonundan ve ödeneklerin tahsisi ile bunların kullanımına ilişkin usul ve esasları belirlemekle sorumludur. 27.09.1984 tarih ve 3046 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde “bağlı kuruluş”, 11’inci maddesinde ise “ilgili kuruluş” tanımlanmıştır. Niteliği gereği kendi mali ve idari özerkliği bulunan bakanlık teşkilatı içerisinde yer almayan, tüzel kişiliği haiz kurumların bir bakanlık teşkilatı içerisinde yer almasalar da Devletin bütünlüğü gereği bir bakanlıkla ilgilendirilmesi gereği doğmuştur. Bu kuruluşlar bir bakanlığa bağlı, ilgili ya da ilişkili kuruluşlardır. Bağlı kuruluşlar, genel itibariyle bir bakanlığın ana hizmet faaliyetlerini yürütmekle birlikte ayrı bir kanunla kurulan ve genel müdürlük ya da başkanlık şeklinde teşkilatlanan kuruluşlardır. İlgili kuruluşlar, ayrı bir tüzel kişiliği olan ve bakanlıklarla ilgisi idari vesayet şeklinde kurulan hizmet yerinden yönetim kuruluşlarıdır. Bağlı kuruluşlar görev ve yetkilerini kendi sorumluluğu altında yerine getirir ve kullanırlar. Bu kurumlar, “kamu idarelerinin yerine getirmekle yükümlü olduğu görevleri, yani devletin öteden beri yürüttüğü klasik kamu hizmet ve faaliyetlerini, kamu idarelerinden ayrı bir tüzel kişilik marifetiyle yürüten teşkilat birimleri” dir. Bu tür hizmet ve faaliyetler, aslında ilgili kamu idarelerince doğrudan doğruya ve kendi personel, bütçe ve araçlarıyla yürütülmekte iken, kamu kurumu halinde örgütlenerek sürdürülmesinde gerek ve yarar görülen eski kamu görevleridir. Bu idareler, ayrı bir kamu tüzel kişiliğine, malvarlığına ve ayrı bir bütçeye sahip olmaları ile değinilen merkezi idareden ayrılır. Bu kurumlar, bakanlık ile idari vesayet ilişkisi biçiminde olmakla beraber, kimi konularda ve işlemler bakımından geniş takdir ve yetkilere sahip olması esastır. Kuruluşunda Mülga Kalkınma Bakanlığının bağlı kuruluşu olan GAP-BKİB, 09.07.2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 02.07.2018 tarihve 703 sayılı KHK'nın 147. Maddesinin (a) bendi uyarınca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlanmıştır. Bununla birlikte, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının organizasyon şemasında, GAP- BKİB ve diğer Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün alt birimi olarak gösterilmiştir. SanayiveTeknoloji Bakanlığı PersonelDairesiBaşkanlığınca hazırlanan ve merkez ve

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 taşra birimleri ile bağlı ve ilgili kuruluşların Bakan yardımcılarına bağlılık durumunu gösteren 03.08.2018 ve 2018/13 no.lu Bakanlık Genelgesi ile; Kalkınma Ajanslarının yanı sıra GAP, DAP,DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarının da “projelerle ilgili iş ve işlemler bakımından Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü, personel ile ilgili iş ve işlemler bakımından Personel DairesiBaşkanlığı ile çalışacağı” ifade edilmiştir. GAP-BKİ’nin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğüne bağlanmasının, teşkilata ilişkin yapısal sorunların yanısıra bütçe ve mali control bakımından ödeneklerin serbest bırakılmasına ilişkin olarak da sorunlar yaşanmasına sebep olduğu görülmektedir.
Nitekim Usul ve Esaslar gereğince ödeneklerin serbest bırakılmasının bu nedenle oldukça gecikmeli olarak yapıldığı anlaşılmıştır. Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün onayına tabi işlemlerin sürecinin uzaması nedeniyle bazı proje gerçekleştirmelerinin Aralık ayı sonuna kadar yapılamadığı anlaşılmıştır. GAP-BKİB’nin, Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün bölge ofisi gibi değerlendirilmesi ve bu değerlendirme doğrultusunda ki kaynak tahsisine ilişkin Genel Müdürlük uygulamaları sonucu, Kurumun, Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün alt birimine dönüştürülmesi, kaynakların ekonomik ve verimli kullanımını olumsuz etkilediği gibi 642 sayılı KHK, gerekse 4 no lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile getirilen idari sistemle de uyumlu olmadığı değerlendirilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 8. EKLER EK 1: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama GAP Eylem Planı’nda (2014-2018) Bulunan Projelerin Büyük Bir Kısmının Gerçekleştirilmemesi 2018 Yerine Getirilmedi Başkanlık sistemine uyum çerçevesinde kamu kurumlarının yapılanmasının değişim süreci nedeniyle 2019’da eylem planı hazırlanmamıştır. Bu nedenle konu raporlanmamıştır. GAP 2014-2018 Eylem Planı’nda Yer Almayan Projelerin Yürütülmesi 2018 Yerine Getirilmedi Başkanlık sistemine uyum çerçevesinde kamu kurumlarının yapılanmasının değişim süreci nedeniyle 2019’da eylem planı hazırlanmamıştır. Bu nedenle konu

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 raporlanmamıştır. ÇATOM Muhasebe Kayıtlarının Tutulmaması 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi 2019 yılı içerisinde Kurum bütçe kaynağı kullanılarak elde edilen bir gelir bulunmadığından konu yeniden raporlanmamıştır. Tanıtım ve Markalaşma Projesi Kapsamındaki Faaliyetler ile Proje Bütçesinin Tam ve Doğru Belirlenmemesi 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi 2019 yılı bütçesinde bu türden bir zaaf bulunmamaktadır.
Harran Üniversitesi Akademik Personelinin Yurt Dışı Yabancı Dil Eğitimi Masraflarının GAP Bütçesinden Ödenmesi 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi 2019 yılında bu tür bir harcama yapılmamıştır. Aynı Projeler İçin Hem Sermaye Giderleri Hem de Sermaye Transferleri Tertiplerinden Ödeme Yapılması 2018 Kısmen Yerine Getirildi İdarenin bütçesi Cumhurbaşkanlığı Strateji Bütçe Dairesi tarafından onaylanmakta olup sermaye transferleri ve sermaye giderleri bütçede yer almakta, projelerin özelliğine göre her iki harcama kalemi de

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 kullanılabilmektedir. 2019 yılında yürütülen projeler geçmiş yıllardan gelen projelerdir. İdare yeni projelere ilişkin harcamalar için kullanılacak tertipler konusunda bilgilenmiştir. Konunun yeniden raporlanmasında bu nedenlerle yarar görülmemiştir. İhalelerde Sözleşme Tasarılarının Kamu İhale Kurumunun Yayımladığı Tip Sözleşme ve Şartnamelere Uygun Hazırlanmaması 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi Bulgu konusu ihale 2017 yılında ilk kez raporlanan, 2018 yılında tekrarlanan ve 2019 yılında biten münferit bir işle ilgilidir. 2019 yılındaki ihalelerde bu yönde bir tespit bulunmamaktadır. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı ile 2018 Yerine Bulgu konusu,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 Kalkınma Ajansları Arasındaki Yetki ve Sorumluluğun Mevzuatta Açık Bir Şekilde Düzenlenmemiş Olması Getirilmedi mevzuat düzenlemesi gerektirmekte olup İdarenin insiyatifi dışındadır. Eylem Planı Kapsamında Tüm Kurum ve Kuruluşlara Ait Verilerin Teminindeki Güçlükler Nedeniyle, İzleme ve Değerlendirme Görevlerinin Yeterince Yürütülememesi 2018 Yerine Getirilmedi Konuya Raporumuzda 1 no’lu Bulgu olarak yer verilmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının Kuruluşundaki Temel Amaç Olan Koordinasyon Sağlama Görevinin Gereği Gibi Yerine Getirilememesi 2018 Yerine Getirilmedi Konuya Raporumuzda 1 no’lu Bulgu olarak yer verilmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresinin Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün Birimi Gibi İşleme Tabi Tutulması 2018 Yerine Getirilmedi Konuya Raporumuzda 2 no’lu Bulgu olarak yer verilmiştir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20