TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU 2017 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU Eylül 2018
İÇİNDEKİLER
KISALTMALAR AGK :Araştırma, Geliştirme ve Koordinasyon Daire Başkanlığı ANAEM :Ankara Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi CERN :Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü ÇNAEM :Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi SANAEM :Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi TAEK :Türkiye Atom Enerjisi Kurumu
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 •Teminat mektupları sayım tutanağı, •Değerli kağıtlar sayım tutanağı, •İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetimi hesabı icmal cetveli •Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu, •Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu, •Faaliyet sonuçları tablosu Denetim görüşü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilecektir. 2. DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ 2017 yılına ilişkin ekte yer alan mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 7. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Kurumda Kadro Karşılığı Çalışan Sözleşmeli Personele Ödenen Ücretlerin Ve Diğer Özlük Haklarının Yasal Dayanağının Bulunmaması Kurumda kadro karşılığı çalışan sözleşmeli personele ödenen ücretlerin ve diğer özlük haklarının yasal dayanağının bulunmadığı hususu ile 666 sayılı KHK gereğince 14.01.2012 tarihinden itibaren 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre çalışan personele ödenen maaş ve diğer özlük haklarının, Kurumda kadroları gereği aynı işi yapan sözleşmeli ve kadrolu personele farklı maaş ödenmesi sonucunu doğurduğu hususları 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları Denetim Raporlarında bulgu olarak ifade edilmiş ancak bu sorunlarla ilgili 2017 yılında da herhangi somut bir çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli statüde personel çalıştırılması uygulaması 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 12’nci maddesinin 3’üncü ve 4’üncü fıkralarına dayanılarak yapılmakta iken bu maddenin 3’üncü ve 4’üncü fıkraları 666 sayılı KHK’nin 1 inci maddesi ile ( 375 sayılı KHK Ek Madde 12) 14.01.2012 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra söz konusu mevzuat hükümleri kapsamında yeni kadro karşılığı sözleşmeli personel istihdamı uygulamasına son verilmiştir. 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun mülga edilmeden önceki 3 ve 4 üncü fıkraları dahil “Personel statüsü” başlıklı 12’nci maddesinde, “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu personeli hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümleri uygulanır. Kurumun kadroları ekli cetvelde gösterilmiştir. Bu kadrolardan Kurum Başkanı, Başkan Yardımcısı, Daire Başkanı, Genel Sekreter, Grup Başkanı, Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürü ile Müdür Yardımcısı ve Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenecek Bölüm Başkanı, Uzman ve teknik hizmetler sınıfına dâhil diğer kadrolarda, Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırabilir. Kadro karşılık gösterilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılacak personele istekleri üzerine 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.”
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 denilmiştir. Anılan Kanunun 12’nci maddesinin mülga 3 üncü fıkrası “Başbakanın onayı ile bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel” çalıştırılmasına cevaz vermiş ancak maddede bu şekilde çalışacak personele ne tür ödemelerin yapılacağı, bu ödemelerin şartlarının neler olduğu gibi hususları içeren herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Buna mukabil, Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli olarak istihdam edilen personelin ücret ve diğer mali hakları 26.06.2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe giren "Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları” ile düzenlenmiştir. Yani Kurumda çalıştırılan kadro karşılığı sözleşmeli personele ödenecek ücretler ve diğer özlük hakları Başbakan onayı ile yürürlüğe giren “Usul ve Esaslar” ile diğer bir ifade ile “Yönetmelik niteliğinde düzenleyici işlem” ile belirlenmiştir. Her ne kadar Kurumda kadro karşılığı sözleşmeli olarak istihdam edilen personelin ücret ve diğer mali hakları söz konusu “Usul ve Esaslar” ile düzenlenmiş ise de; Kanunda açıkça düzenlenmeden veya Kanunda sınırları açıkça belirtilecek şekilde sözleşmeli personelin ücret ve diğer mali haklarına ilişkin ödemelerinin Usul ve Esaslar ile belirleneceğine dair hüküm yer almadan “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları”nın Başbakanlık onayı ile ihdas edilmesi mümkün değildir. Kaldı ki, Anayasanın 128 inci maddesinin 2’nci fıkrasındaki “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmüne göre Kamu Personelinin özlük haklarının “Usul ve Esaslar” ile değil, yasa ile belirlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla Kurumda kadro karşılığı sözleşmeli olarak istihdam edilen personele ödenen ücretlerin ve diğer özlük haklarının yasal dayanağı bulunmamaktadır. Diğer yandan 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 2’nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 16’ncı maddede; “Geçici Madde 16 – (Ek: 11/10/2011-KHK-666/2 md.) Ek 10 uncu madde kapsamında yer alan kamu idarelerinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte kadro karşılığı sözleşmeli olarak istihdam edilen personelden (aylıksız izinde
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 bulunanlar ile idari görevlerde bulunanlardan daha önce bulundukları kadrolara yeniden atananlar dahil) ekli (II) ve (III) sayılı Cetvellerde unvanları yer almayan personelin malî ve sosyal hakları hakkında, aynı kadrolarda bulundukları sürece bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” denilerek yürürlük tarihinde var olan haklar korunmuştur. Bu düzenleme ile Kurumdaki sözleşmeli personele ödenen ücretler ile diğer mali haklar yasal dayanağa kavuşmadığı gibi en baştaki sorun hala devam etmektedir. Zira anılan maddede yeni bir hak getirilmemiş; maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı öngörülmüştür. Diğer taraftan 666 sayılı KHK’nin yürürlüğe girmesinden sonra Kuruma yeni atanan personele 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre maaş ödenmekte, Kurumda eskiden beri kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personele ise sözleşme ile belirlenen daha yüksek maaş ödenmektedir. Bu durumda, Kurumda kadro karşılığı sözleşmeli personel statüsünde çalışan personele ödenen ücretler ile kadroları itibariyle aynı statüde bulunup aynı işleri yapan ancak sözleşmeli olmayan personele ödenen ücretler arasında fark ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak, Kurumda “kadro karşılığı sözleşmeli” personele ödenen maaş ve ikramiyelerin yasal dayanaktan yoksun olduğu düşünülmektedir Ülkemizin enerji ihtiyacı ve nükleer enerji hususunda Kurumun stratejik önemi dikkate alındığında bu alanda yetişmiş sınırlı personelin istihdamında olası sorunların yaşanmaması ve kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personele ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre çalışan personele yapılan ödemeler arasındaki farklılığın ortadan kaldırılması için kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personelin özlük haklarının Anayasanın 128 inci maddesinin 2 inci fıkrası hükmü gereğince yasa ile açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Kamu idaresi cevabında; Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanan bulgu-1 de “Kurumda Kadro Karşılığı Çalışan Sözleşmeli Personele Ödenen Ücretleri ve Diğer Özlük Haklarının Yasal Dayanağının Bulunmadığı ve “kadro karşılığı sözleşmeli” personele ödenen maaş ve ikramiyeleri yasal dayanaktan yoksun olduğunun düşünüldüğü ifade edilmektedir. Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli statüde personel çalıştırma 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Kanunun mülga 12 nci maddesi ve 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 eklenen geçici 16 ncı maddesine istinaden gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla mevcut uygulamanın yasal dayanağı bulunmakta olup, buna ilişkin bilgi ve belgeler aşağıda sunulmuştur. Kadro karşılığı sözleşmeli statü Başbakanlık ve bağlı kuruluşlarında uygulanan bir statüdür. Türk personel mevzuatında sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin düzenlemeler öncelikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda, daha sonra 933 sayılı Kalkınma Planının Uygulanması Esaslarına Dair Kanunda yer almıştır. 1978 yılı Bütçe Kanununun 12 nci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idareler, döner sermayeli kuruluşlar, belediyeler, özel idareler ve kamu iktisadi teşebbüslerinde sözleşme ile çalıştırılacak personelin çalıştırılma genel esaslarının Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir çerçeve kararname ile belirleneceği hükme bağlanmak suretiyle sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin dağınık mevzuatın toplanması amaçlanmıştır. Bu hükme dayanılarak çıkarılan 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla, Bütçe Kanununun ilgili maddesinde belirtilen kurum ve kuruluşlarda çalıştırılacak sözleşmeli personele ilişkin çerçeve esaslar yürürlüğe konulmuştur. Bu esaslar; her yıl bütçe yasalarına konulan hükümlerle yürürlüğünü korumaktadır. 7/15754 sayılı Kararın 1 inci maddesine 86/10682 sayılı Kararname ile eklenen hükme göre, teşkilat kanunlarında özel hüküm bulunan kuruluşlar hakkında bu esaslar uygulanmayacaktır. 1986 yılından itibaren Başbakanlık Merkez Teşkilatı, DPT Müsteşarlığı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve bunun gibi Başbakanlığa bağlı kuruluşların teşkilat kanunlarına özel hükümler konulmak suretiyle kadro karşılık gösterilmek suretiyle sözleşmeli personel çalıştırılabilmesi imkanı getirilmiştir. Kadro karşılığı sözleşmeli statü; 657 sayılı Kanuna göre atanmış personel ile sözleşme imzalamak suretiyle yapılmaktadır. Bu personel ile akdedilen sözleşmenin taraflarca imzalanmış olması bunları memur statüsü dışına çıkarmamaktadır, sözleşmede Borçlar Kanunu çerçevesindeki serbest irade beyanı değil, statüler esası hakim bulunmaktadır. Özetle; Başbakanlık ve bağlı kuruluşların teşkilat kanunlarında 1986 yılından itibaren sözleşmeli olarak çalıştırılabilecek statüler belirlenmiş ve bila istisna hepsinde bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı her çeşit ödemelerin Bakanlar Kurulu Kararı ile belirleneceği hükmü konulmuştur.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 Buna göre bu kuruluşlar sözleşmelerini kendi teşkilat kanunlarında Bakanlar Kurulu’na verilen yetki çerçevesinde yapmakta burada hüküm bulunmayan hususlarda ise şayet hüküm varsa 7/15754 sayılı Kararname uygulanmaktadır. Bakanlar Kurulu, Başbakanlık ve bağlı kuruluşlarında çalışan kadro karşılığı sözleşmeli personelin ücretlerini ve diğer mali haklarını her yıl belirlemektedir. Bu hususta her karar akabinde ekte örneği sunulan yazıda görüleceği üzere Maliye Bakanlığı tel emirleri ile ilgili kuruluşlara duyurulmakta ve zamlar gerçekleşmektedir. (Ek-1) 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Kanunla kurulan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda ise “kadro karşılığı sözleşmeli statü” kuruluş Kanununun 12 nci maddesi ile aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. “Bu kadrolardan, Kurum Başkanı, Başkan Yardımcısı, Daire Başkanı, Genel Sekreter, Grup Başkanı, Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürü ile Müdür Yardımcısı ve Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenecek Bölüm Başkanı, Uzman ve teknik hizmetler sınıfına dahil diğer kadrolarda, Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabilir.” (Ek-2) Kanunun madde gerekçesi ise Danışma Meclisi tutanaklarında aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir. “Çok sayıda üstün nitelikli eleman gerektiren nükleer alanda, esasen sınırlı olan yetişmiş elemanların TAEK kadrolarında yıldan yıla artan oranda görevlendirilebilmeleri, bu konudaki genel hükümler çerçevesinde bazı ayrıcalıklara sahip olmasını gerektirmektedir. Tasarının getirdiği sisteme göre başka kurumlarda da karşılığı bulunan olağan görevler memur statüsündeki kamu görevlilerince yerine getirilecek; özellik taşıyan görevlerde sözleşmeli personel istihdam edilecektir. Maddede bu şekilde çalışacak personelin nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkelerin Başbakan onayıyla belirleneceği hükme bağlanmakta; T.C. Emekli Sandığı ve SSK ilişkisinin kendi tercihine göre kurulacağı öngörülmektedir.” (Ek-3) Yukarıda belirtilen Kanun hükmü ve gerekçesinden de açıkça görüleceği üzere, “Barışçıl amaçlarla Türkiye’de atom enerjisinin kalkınma planlarına uygun olarak ülke yararına kullanılmasını sağlamak, temel ilke ve politikaları belirleyip önermek, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları yapmak, düzenlemek, desteklemek, koordine etmek ve denetlemek” üzere kurulan son derece önemli ve stratejik görevleri bulunan Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun personel statüsü de diğer kurum ve kuruluşlardan farklı olarak düzenlenmiş ve kanun maddesi gerekçesi ile birlikte yorumlanarak kurulduğu 1982 yılından bugüne kadar kadro karşılığı sözleşmeli personel statüsü uygulaması gerçekleştirilmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 1982 yılından sonra 16-17/6/1983 tarihlerinde kadro karşılığı sözleşmeli statüde çalışacak personel ile ilgili “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Eleman Çalıştırma Yönergesi” Atom Enerjisi Komisyonu’nun 6. toplantısında karara bağlanmıştır. (Ek-4) Bu Yönergenin sözleşme ücretlerini düzenleyen 8 inci maddesinde “Kurumda sözleşmeli çalıştırılacak elemanların kadroları karşılığı ödenecek aylık sözleşme ücretlerinin alt ve üst sınırları her yıl Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenir ve Başbakan onayına sunulur.” hükmü vardır. Buna istinaden Kurum sözleşme ücretlerini kurulduğu andan itibaren Başbakan onayı ile belirlemiştir. Kadro karşılığı sözleşmeli statüde Başbakanlığa bağlı olmasına rağmen uygulamaları teşkilat kanunlarındaki hüküm nedeniyle farklı olan ve benzer uygulamaya sahip iki tane istisna kuruluş vardır. Bunlar; a) İlk kuruluş Milli İstihbarat Teşkilatı olup 2937 sayılı Teşkilat Kanununun 10 uncu maddesindeki hüküm aynen aşağıdaki şekildedir. “MİT kadrolarında istihdam edilen memurlar, bu konuda belirtilen özel hükümler dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabidir. MİT’de istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli sözleşme esasları, alacakları ücretlerin taban ve tavanı ile sağlık işlerine ilişkin esaslar 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesindeki sözleşmeli personel istihdamına ilişkin şartlar aramaksızın yönetmelikle düzenlenir.” Yönetmelikler ise anılan Kanunun 32 nci maddesine göre Başbakan imzası ile yürürlüğe girmektedir. b) İkinci kuruluş ise Türkiye Atom Enerjisi Kurumudur. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanlığının 2690 sayılı kuruluş Kanununun 12 nci maddesinde de "Başbakan onayı ile kadro karşılığı sözleşmeli personel çalıştırılabileceği" ve madde gerekçesinde de "bu şekilde çalıştırılacakların nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkelerin Başbakan onayı ile belirleneceği” hükme bağlanmıştır. Milli İstihbarat Teşkilatı kadro karşılığı sözleşmeli personelinin ücret ve diğer haklarını Yönetmelikle, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu da aynı nitelikteki personelinin ücret ve diğer hakları ile ilgili ilkeleri 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe giren "TAEK Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları” ile düzenlenmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 Dolayısıyla diğer kurum ve kuruluşlarda bu tür düzenlemeler kanunlarındaki özel hüküm nedeniyle Bakanlar Kurulu tarafından gerçekleştirilirken, Milli İstihbarat Teşkilatı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Başbakanlık Makamı tarafından gerçekleştirilmektedir. Bakanlar Kurulu diğer kadro karşılığı sözleşmeli statüde personel çalıştıran kuruluşlarda bu yetkisini kullanırken idari bir işlem yapmaktadır. Kurumumuz ve MİT ile ilgili Bakanlar Kuruluna kanunla verilmiş bir yetki olmadığı için Kurumumuz ve MİT de ödenen ücret ve diğer mali haklarda Bakanlar Kurulu kararı uygulanmamakta ve yukarıda bahsedilen tel emirleri eki listelerde de Kurumumuz ve MİT yer almamaktadır. Bu nedenle, Kurumumuzun sözleşme ücretleri ve diğer mali haklarla ilgili Bakanlar Kurulu Kararını esas almamızı gerektiren bir düzenleme ve sınırlama bulunmamaktadır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli personelin, sözleşmeli statüye girmesi, bu statünün sona ermesi, sözleşme ücretleri ve bu statüde iken personelin değerlendirilmesi yukarıda belirtilen ilk Yönergeden sonra ikinci defa Atom Enerjisi Komisyonu tarafından hazırlanmış ve 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe girmiştir. Atom Enerjisi Komisyonu kararı Başbakanlığa gönderilmiş ve Başbakanlık Personel Prensipler Genel Müdürlüğü tarafından Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığı uzmanları ile birlikte “Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Çalıştırılacak Sözleşmeli Personel Hakkında Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları” düzenlenmiş ve Başbakanlık mührü vurularak Başbakan Sayın Bülent ECEVİT tarafından onaylanmıştır. (Ek-5) Daha sonra aynı esasların bazı maddeleri 8/12/2005 tarihinde Başbakanın verdiği yetkiye istinaden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın M. Hilmi GÜLER tarafından değiştirilmiştir. (Ek-6) Yine Atom Enerjisi Komisyonu 2/2/2007 tarihinde yapılan 99. Toplantısında alınan karar gereği anılan esasların bazı maddelerinde değişiklik yapılması önerilmiş ve bu değişiklik Başbakanımız Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. (Ek-7) Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli statüde çalışan personelin ücret ve diğer mali hakları ekte anılan Esasların ilk halinin 10 uncu maddesinde düzenlenmiştir. 10 uncu maddenin ilgili fıkrası aşağıdaki şekildedir; "Kadro karşılığı sözleşmeli çalıştırmada (ikramiyeler ve her çeşit ödemeler hariç) net aylık sözleşme ücretinin ortalaması hak ettiği kadro unvan ve derecesindeki net aylık ücretin ortalamasından az olamaz.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 Sözleşmeli personelin aylık taban ücretleri, ilgililerin sözleşmelerindeki kadro unvanı, dereceleri esas alınarak hazırlanmış ek'deki tabloda gösterildiği üzere Başkanın sözleşme ücretinin yüzdesi olarak belirlenir. Kurum Başkanı ücreti ise, Başbakanlık Müsteşarının ücreti esas alınarak Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı ücretinden az olmamak kaydıyla Başbakan tarafından tespit edilen bir oran dahilinde belirlenir.” Buradan açıkça görüleceği üzere TAEK sözleşmeli personel ücretlerinde belirleyici unsur Kurum Başkanı ücretidir. Kurum Başkanı ücretinin tabanı Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı ücreti olarak belirlenmiş, tavanı ise sınırlanmıştır. Tavan Başbakan Müsteşarı ücreti esas alınarak Başbakan tarafından tespit edilen bir oran dahilinde belirlenmektedir. Maddeyi unsurlarına bölerek yorumlarsak aşağıdaki hususların olduğu görülecektir. Başbakanlık Müsteşarı ücreti esas alınacak, Başkanın ücreti esas alınan ücret çerçevesinde bir oran dahilinde belirlenecek, Belirlenen oran Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı ücretinden aşağı olmayacak, Bütün bu belirlemeler Başbakan tarafından yapılacaktır. Oran kelimesinin anlamı; “büyüklük, nicelik, derece bakımından iki şey arasında veya parça ile bütün arasında bağıntı nispet” olarak açıklanabilir. Buna göre Başbakanlık Müsteşarı ücretinin oranı aradaki parça ile bütün arasındaki nispeti oluşturmaktadır. Matematiksel olarak 0.50 de bir orandır, 1.50 de bir orandır. Bu nedenle bu ücret esas alınarak Başbakan tarafından tespit edilen bir oran ile Kurum Başkanının ücretinin belirlenmesi mevzuat sistematiğine uygundur. Yukarıda anlatılan mevzuatı özetle sıralarsak; 78 tarihli ve 7/15754 sayılı BKK (Tek düzenleme yapılmasını sağlayan karar), 1982 tarihli ve 2690 sayılı Kanun, 86/10682 tarihli özel kanundaki düzenlemeleri uygulamaya imkan veren BKK, 26/6/2000 tarihinde yürürlüğe giren TAEK sözleşmeli personel çalıştırma usul ve esasları ve 27/12/2005, 7/5/2007 değişiklikleri. Sonuç olarak; Kurumumuz sözleşme ücretleri Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmemekte, üst sınırı ile ilgili sınırlayıcı herhangi bir kanun ve karar bulunmamakta, 2690 sayılı Kanunun 12 nci maddesine göre yürürlüğe konulan esasların 10 uncu maddesine göre ücretler belirlenmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 Buna göre sözleşmeli personel ücretlerine zam yapılması planlandığında yapılan uygulama; Kurum Başkanının ücretinin Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı ücretinden az olmamak üzere ve Başbakanlık Müsteşarının ücreti esas alınarak bir oran dahilinde Başbakan tarafından belirlenmesi ve belirlenen bu miktarın esaslara ek katsayı tablosuna göre tüm sözleşmeli personele uygulanmasıdır. Kurumun kurulduğu 1982 yılından itibaren sözleşmeli personele ödenecek ücretler ve diğer ödemeler Başbakan veya yetkili kıldığı Bakan tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Yukarıda zikredilen Esasların yürürlüğe girmesinden itibaren Esaslara uygun olarak Başbakan veya yetkili kıldığı Bakan her katsayı artışında Kurum Başkanının ücretini belirlemiş ve Kurum Başkanının ücreti anılan esaslarda belirlenen oransal cetvele uygun olarak diğer personele uygulanmıştır. Buna ilişkin 2000 tarihinden itibaren alınan Başbakan ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanından alınan olurlar ekte sunulmuştur. (Ek-8) Diğer taraftan Kurum 1982 yılından itibaren 5018 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kuruluş Kanununun 16 ncı maddesi gereği idari ve mali konularda Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun denetimi altında çalışmıştır. İdari ve mali denetim raporları TBMM KİT alt ve üst komisyonlarında görüşülerek Kurumun ibra edilip edilmemesi karara bağlanmıştır. 2004 yılına kadar sözleşme ücretlerinin ödenmesi ve belirlenmesi ile ilgili bütün denetimlerde Yüksek Denetleme Kurulu, Kurumun uygulamalarını uygun bulmuş TBMM KİT Komisyonu da Kurumun gelir ve gider bütçesini onaylamıştır. 2004 ve 2005 Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu raporunun sözleşmeli personel ücretleri ile ilgili kısmı ektedir. (Ek-9) Rapora istinaden TBMM KİT Komisyonunda alınan karar gereği, Kurumumuzun bağlı olduğu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından soruşturma yapılmış ve “Ücretlerin yeniden düzenlenmesi işleminin safhaları itibariyle mevzuata uygun olduğu” belirlenmiş ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafından onaylanmıştır. Buna ilişkin 10/10/2006 tarihli ve 70 sayılı inceleme raporuna ait 20/10/2006 tarih ve 143 sayılı Bakan oluru ektedir. (Ek-10) 2005 yılı Yüksek Denetleme Kurulu raporunda bahsi geçen sözleşmeli personele yapılan ödemeler ile ilgili kısım TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri komisyonu tarafından 17/4/2008 tarihinde görüşülmüş ve bu kısım 80 nolu karar ile gündemden
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13
çıkarılarak Türkiye Atom Enerjisi Kurumu gelir ve gider hesabı tasvip edilmiş ve karar
2/5/2008 tarihli ve 26864 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. (Ek-11)
Anılan Sayıştay raporunda anılan Mahkeme kararı ile ilgili bahsi geçen hususlara
ilişkin açıklamalar aşağıdadır.
Sayıştay raporunda İstanbul 1. İdare Mahkemesince verilen 16/10/2012 tarihli ve
E:2012/193, K:2012/1597 sayılı karardan bahsedilmektedir. Bu karar ekte sunulmuştur.
(Ek-12)
Söz konusu karar ilk derece mahkemesi olan 1. İdare Mahkemesine ait bir karar olup
kararın gerekçe kısmında “Anayasanın 128/2 maddesinde belirtildiği üzere memurların
atamaları, hak ve yükümlülükleri ve özlük haklarının ancak yasa ile düzenlenebileceği göz
önüne alındığında, yasada hiçbir şarta yer verilmemesine rağmen Kurumun kendi iç
düzenlemesi olan usul ve esaslardaki hükümler dikkate alınarak sözleşmeli personel statüsüne
alınacakların belirlenmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı gibi davacının sözleşmeli
statüye geçmek için yaptığı başvurunun anılan usul ve esaslardaki hükümler doğrultusunda
reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır” denilmektedir.
Sayıştay raporunda “bu karar ışığında usul ve esaslar yoluyla düzenlemenin mer’i
hukuk nezdinde geçerliliğini düşünmek lazımdır” ifadesi kullanılmıştır.
Aynı konuda birçok ilk derece idare mahkemesi kararı bulunmaktadır. Bunlardan
örnek alarak Ankara 3. İdare Mahkemesinin E:2012/540, K:2012/2313 sayılı kararı, Ankara
11. İdare Mahkemesinin E:2012/509, K:2013/11 sayılı kararı, Ankara 5. İdare Mahkemesinin
E:2010/744, K:2011/426 sayılı kararı ekte sunulmuştur. (Ek-13)
Bu üç kararda da Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun sözleşmeli personel
esasları (Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Çalıştırılacak Sözleşmeli Personel
Hakkında Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları) çıkararak yaptığı düzenleme uygun
bulunmuştur. Bu nedenle, sadece bir adet birinci derece idare mahkemesinin aldığı karara
göre sonuca varılamayacağı düşünülmektedir. Diğer taraftan anılan karar temyiz edilmiş olup,
aşağıda belirtilen Danıştay içtihatları karşısında bozulma ihtimali yüksektir. Zira anılan karar
Danıştay 5. Dairesince incelenmektedir. Anılan Dairenin kararları bu konuda yerleşik ve çok
açıktır.
Aynı konuda üst yargı organı olan Danıştay’ın aldığı kararlar da aşağıda sunulmuştur.
-Danıştay 5. Dairesinin 2004/5302 esas numaralı dosyasında TAEK sözleşmeli
esasların iptali için açılan davada Danıştay 5. Dairesi “Yasada Türkiye Atom Enerjisi
Kurumunda personele ilişkin düzenlemelerin Başbakanın onayıyla yürürlüğe girmesi ve
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 sözleşmeli olarak çalıştırılacak personelin Başbakan onayı ile belirlenmesinin kurala bağlandığı” ifade edilmiştir. (Ek-14) Aynı kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da incelemiş ve 16/2/2006 tarihinde zımnen onaylamıştır. (Ek-15) -Yine aynı konuda Ankara 1. İdare Mahkemesinde açılan E:2010/1090 sayılı davada mahkeme 2011/1409 sayılı kararı ile “idarece bir üst norm olan kanun hükmü gözetilmeksizin, kanunda öngörülmeyen bir sınırlamanın, alt norm kural olan usul ve esaslar ile yerine getirilmesinde ve bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır” hükmüne varılmıştır. (Ek-16) Bu kararı Danıştay 5. Dairesi incelemiş öncelikle kararda isabet olmadığı gerekçesiyle yürütme durdurma kararı vermiş daha sonra E:2011/6862, K:2012/8382 sayılı kararı ile de Mahkeme kararında isabet olmadığını ve davacının anılan esaslarda zikredilen şartları yerine getirmediğini belirterek bozmuştur. (Ek-17) Anılan Esasların kanuna aykırı olduğu iddiasıyla Danıştay 11. Dairesinde açılan başka bir davada da Danıştay 2012/157 sayılı kararı ile yürütmenin durdurma istemi reddedilmiştir. (Ek-18) Buradan açıkça görüleceği üzere Danıştay ve birçok idari yargı mahkemesi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Çalıştırılacak Sözleşmeli Personel Hakkında Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları ile ilgili düzenlemesinin hukuka uygun olduğunu kabul etmiştir. Diğer taraftan 1982 yılından itibaren Kurumu denetleyen Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu ve TBMM bir kere sözleşme ücreti nedeniyle Kurumu sorgulamıştır. Sorgunun nedeni de TAEK sözleşmeli esaslar değil ücret artış oranı ile ilgilidir. Bu konu da yukarıda belirtildiği TBMM tarafından tasvip edilmiştir. Kadro Karşılığı Sözleşmeli Personel ile imzalanan ve Maliye Bakanlığı tarafından vize edilen Hizmet Sözleşmesi örnekleri ekte verilmiştir. (Ek-19) Öte yandan Başbakan tarafından imzalanan “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Personel Çalıştırma Usul ve Esasları” yıllık ve altı aylık maaş artışlarına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı ile ilgili Başbakan ve Bakan onayı varken harcama yetkilisi olarak bunun dışında bir işlem yapma imkanı bulunmamaktadır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda 477 personel kadro karşılığı sözleşmeli statüde çalışmaktadır. Bu personel bu Esaslardaki şartlar nedeniyle Kurumu tercih etmiş ve Kurum da bu şartlarla anılan personeli istihdam etmiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 Ayrıca Kurumumuz 1/1/2006 tarihinden itibaren Sayıştay denetimine tabidir. Kurumumuzun 2006 – 2007 – 2008 – 2009 – 2010 ve 2011 yılları hesapları Sayıştay tarafından denetlenmiş olup, bu denetimlerde sözleşmeli personelin maaşları ile ilgili Kurumumuza bir sorgu yöneltilmemiştir. Yukarıdaki açıklamalar ışığında gerek TBMM, gerek Maliye Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı, Başbakanlık Personel Prensipler Genel Müdürlüğü (Ek-20) tarafından uygun görülen, Başbakanlık Makamı ve Başbakan adına Devlet Bakanı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafından yürürlüğe konulan, gerekse Teftiş Kurulu Başkanlığı ve yargı organları tarafından incelenen ve 1982 yılından beri uygulanagelmiş olan bu düzenleme mevzuata uygun olup 666 Sayılı KHK ile de daha açık şekilde belirlenmiştir. Sayıştay Başkanlığı tespitleri doğrultusunda yasal düzenleme yapılması için 02.12.2016 tarih ve 28970107-659-69235 sayılı (Ek-21) ekli Kanun Tasarısı kanunlaşmak üzere Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına gönderilmiş olup süreç sonucu beklenmektedir." denilmektedir. Sonuç olarak İdarece gönderilen cevapların değerlendirilmesinde cevapların bulgumuzdaki hususları karşılamadığı görülmüştür. Şöyle ki; 1- İdare cevabında; “Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda kadro karşılığı sözleşmeli statüde personel çalıştırması 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Kanunun mülga 12' nci maddesi ve 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2' nci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 16' ncı maddesine istinaden gerçekleştirildiği belirtilerek mevcut uygulamanın yasal dayanağının olduğu." beyan edilmiştir. 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunun 12 nci maddesinin mülga 3 üncü fıkrasında “Kurum Başkanı, Başkan Yardımcısı, Daire Başkanı, Genel Sekreter, Grup Başkanı, Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürü ile Müdür Yardımcısı ve Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenecek Bölüm Başkanı, Uzman ve teknik hizmetler sınıfına dahil diğer kadrolarda Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırabilir.” ifadesi yer almış, yani bu fıkrada Başbakan onayı ile hangi ünvanda bulunanların sözleşmeli statüde çalıştırılabileceği belirtilmiş, bunun dışında sözleşmeli olarak çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerinin nasıl olacağı ise belirtilmemiştir. Diğer bir ifade ile mezkûr maddede, sadece belirtilen ünvanlara ait kadrolarda
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 bulunanların kadro karşılığı sözleşmeli personel olarak çalıştırmasına izin verilmiş ancak bu şekilde çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verilmemiştir. Ancak yapılan incelemede, kurumda sözleşme ile çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemeleri hususunda önce 16-17/6/1983 tarihlerinde Atom Enerjisi Komisyonu’nun 6'ıncı toplantısında alınan kararla “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Eleman Çalıştırma Yönergesi” çıkarıldığı, daha sonra da 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe giren ve halen yürürlükte bulunduğu belirtilen "TAEK Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları” çıkarıldığı ve sözleşmeli personele bu düzenlemelere göre ödeme yapıldığı, halen de yapılmaya devam edildiği görülmüştür. Halbuki yukarıda da açıklandığı üzere, mezkur hükme göre sadece Kurumda Başbakan onayı ile kadro karşılığı sözleşmeli personel çalıştırılabilir ancak bu şekilde çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verilmediğinden, 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe giren ve halen yürürlükte bulunduğu belirtilen "TAEK Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları”na göre ödeme yapılması mümkün değildir. Yapılan ödemelerin yasal dayanağı bulunmamaktadır. Her ne kadar Kurum cevabında, yasal dayanak olarak 2690 sayılı Kanunun mülga 12' nci maddesi ve 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2' nci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 16' ncı maddesi ifade edilmekte ise de, bahse konu KHK düzenlemesi ile yürürlük tarihinde var olan haklar korunmuş yeni bir hak ihdas edilmemiştir. Bulguda belirtildiği üzere, bu düzenleme ile de Kurumda kadro karşılığı sözleşmeli personele ödenen ücretler ile diğer mali haklar yasal dayanağa kavuşmamıştır. 2- İdare cevabında; “Başbakanlık ve bağlı kuruluşların teşkilat kanunlarında 1986 yılından itibaren sözleşmeli olarak çalıştırılabilecek statülerin belirlendiği ve bila istisna hepsinde bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerinin Bakanlar Kurulu Kararı ile belirleneceği hükmünün konulduğu, 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun mülga 12'nci maddesi ile de Kurum Başkanı, Başkan Yardımcısı, Daire Başkanı, Genel Sekreter, Grup Başkanı, Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürü ile Müdür Yardımcısı ve Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenecek Bölüm Başkanı, Uzman ve teknik hizmetler sınıfına dahil diğer kadrolarda, Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 personel çalıştırılabilir hükmü konulduğu, bu maddenin Danışma Meclisi tutanaklarındaki gerekçesinde de, özellik taşıyan görevlerde sözleşmeli personel istihdam edileceği, bu şekilde çalışacak personelin nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkelerin Başbakan onayıyla belirleneceğinin hükme bağlandığı; bu maddeye istinaden 16-17/6/1983 tarihlerinde Atom Enerjisi Komisyonu’nun 6. toplantısında “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Eleman Çalıştırma Yönergesi”nin kabulüne karar verildiği, Bu Yönergenin sözleşme ücretlerini düzenleyen 8'inci maddesindeki “Kurumda sözleşmeli çalıştırılacak elemanların kadroları karşılığı ödenecek aylık sözleşme ücretlerinin alt ve üst sınırları her yıl Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenir ve Başbakan onayına sunulur.” hükmü gereğince Kurum sözleşme ücretlerinin kurulduğu andan itibaren Başbakan onayı ile belirlendiği,” beyan edilmiştir. Kurum cevabında da açıkça beyan edildiği üzere, Başbakanlık ve bağlı kuruluşların teşkilat kanunlarında sözleşmeli olarak çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerinin Bakanlar Kurulu Kararı ile belirleneceği hükmü konulmuş ise de 9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunun 3'üncü maddesine göre Başbakana bağlı olarak kurulan Kurumun Kuruluş Kanununun 12'nci maddesinin mülga 3 üncü fıkrasında sadece hangi ünvanda bulunanların sözleşmeli statüde başbakan onayı ile çalıştırılabileceği hükmü yer almış, Başbakanlık ve bağlı kuruluşların teşkilat kanunlarında olduğu gibi sözleşmeli olarak çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile ücret miktarı ve her çeşit ödemelerinin nasıl olacağına dair herhangi bir düzenleme yer almamıştır. Kanun tekniği açısından, salt olarak bu maddenin Danışma Meclisi tutanaklarındaki gerekçesinde “bu şekilde çalışacak personelin nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkelerin Başbakan onayıyla belirleneceği” hükmünün bulunması yeterli olmayıp bu gerekçe hükmünün Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kanunun madde metninde de aynen yer alması gerekmektedir. Yani madde gerekçesinde yer alan cümle Kanunun madde metninde hiçbir şekilde yer almamıştır. Ayrıca 16-17/6/1983 tarihlerinde Atom Enerjisi Komisyonu’nun 6'ıncı toplantısında “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Eleman Çalıştırma Yönergesi” nin karara bağlandığı ve bu Yönergenin sözleşme ücretlerini düzenleyen 8 inci maddesi ile “Kurumda sözleşmeli çalıştırılacak elemanların kadroları karşılığı ödenecek aylık sözleşme ücretlerinin alt ve üst sınırları her yıl Atom Enerjisi Komisyonu tarafından belirlenir ve Başbakan
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 onayına sunulur.” şeklinde karar alınmış ise de 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununda Atom Enerjisi Komisyonuna sözleşmeli personelin aylık sözleşme ücretlerinin tespiti hususunda yetki verilmemiştir. Komisyona verilmemiş olan bir yetkiden bahisle sözleşmeli personele ücret ödenmesinin meşrulaştırılması düşünülemez. 3- İdare cevabında; “Milli İstihbarat Teşkilatının 2937 sayılı Teşkilat Kanununun 10' uncu maddesinde “MİT’de istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli sözleşme esasları, alacakları ücretlerin taban ve tavanı ile sağlık işlerine ilişkin esaslar 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4'üncü maddesindeki sözleşmeli personel istihdamına ilişkin şartlar aramaksızın yönetmelikle düzenlenir.” hükmü ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun 2690 sayılı kuruluş Kanununun 12'nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrasındaki “Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabilir.” hükmü ve madde gerekçesindeki "Bu şekilde çalıştırılacakların nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkelerin Başbakan onayı ile belirlenir.” hükümleri doğrultusunda Milli İstihbarat Teşkilatı kadro karşılığı sözleşmeli personelinin ücret ve diğer haklarının Yönetmelikle, Türkiye Atom Enerjisi Kurumundaki aynı nitelikteki personelinin ücret ve diğer hakları ile ilgili ilkelerin ise Yönergeden ayrı olarak sonradan yeniden düzenlenip 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe giren "TAEK Sözleşmeli Personel Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları” ile düzenlendiği, dolayısıyla diğer kurum ve kuruluşlarda bu tür düzenlemelerin kanunlarındaki özel hüküm nedeniyle Bakanlar Kurulu tarafından gerçekleştirilirken, Milli İstihbarat Teşkilatı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Başbakanlık Makamı tarafından gerçekleştirildiği ve Kurumlarının sözleşme ücretleri ve diğer mali haklarla ilgili Bakanlar Kurulu Kararını esas almasını gerektiren bir düzenleme ve sınırlama bulunmadığı,” beyan edilmiştir. Her iki Kanunun ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; 2937 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde “MİT’de istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli, sözleşme esasları, alacakları ücretlerin taban ve tavanı ile sağlık işlerine ilişkin esaslar …… yönetmelikle düzenlenir.” hükmü bulunmasına rağmen 2690 sayılı Kanununun 12'nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrasında Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli, sözleşme esasları, alacakları ücretlerin taban ve tavanına ilişkin esaslar hakkında hiçbir düzenleme yapılmadığı, sadece “Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabilir.” şeklinde bir düzenleme yapıldığı görülecektir. Ayrıca yukarıda da açıklandığı üzere, bu gerekçe hükmü,
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 2690 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrası metninde aynen yer almadığından, gerekçe hükmünün dayanak olarak alınmasına da imkan bulunmamaktadır. Bunun dışında, 2937 sayılı Kanunun 10'uncu maddesinde söz konusu Esasların Yönetmelikle düzenleneceği açıkça belirtildiği için Esasların Yönetmelik çıkarılarak ve MİT’in bağlı olduğu Başbakanlık makamı tarafından yapılması kadar doğal bir durum olamaz. Kanunlarında açıkça Bakanlar Kurulunca çıkarılacağına dair bir hüküm bulunmadığı müddetçe Yönetmelikler ilgili Bakanlıkça çıkarılır. Verilen örnekte Milli İstihbarat Teşkilatı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda istihdam edilen sözleşmeli personelin Sözleşme Usul ve Esaslarının Başbakanlık Makamı tarafından gerçekleştirildiği belirtilmiş ise de MİT’de istihdam edilen sözleşmeli personel için düzenlenen Esaslar Başbakanlıkça Yönetmelik çıkarılarak, Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda istihdam edilen sözleşmeli personelin Sözleşme Usul ve Esasları ise direkt ve 26/6/2000 tarihinde Başbakan Onayıyla yapılmış olup her iki Kurumun sözleşmeli personelinin Sözleşme Usul ve Esaslarının Başbakanlık Makamı tarafından gerçekleştirildiği iddiası yerinde değildir. Kaldı ki Kurumda istihdam edilen sözleşmeli personelin sözleşme ücretleri ile diğer mali haklarının Bakanlar Kurulu Kararıyla düzenlenmesi gerektiği hususu bulgumuzda yer almadığından, Kurumlarının sözleşme ücretleri ve diğer mali haklarla ilgili Bakanlar Kurulu Kararını esas almasını gerektiren bir düzenleme ve sınırlama bulunmadığı şeklindeki cevaba katılınmamıştır. Dolayısıyla 2937 sayılı Kanunun 10' uncu maddesi ile 2690 sayılı Kanunun 12'nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrası arasında paralellik kurulması ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda istihdam edilen sözleşmeli personele yapılan ödemelerin 2937 sayılı Kanuna göre yapılan ödemelere dayanak gösterilmesi mümkün değildir. 4- İdare cevabında; Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda istihdam edilen sözleşmeli personelle ilgili olarak 16-17/6/1983 tarihlerinde Atom Enerjisi Komisyonu’nun 6'ncı toplantısında “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Sözleşmeli Eleman Çalıştırma Yönergesi”nden sonra ikinci defa Atom Enerjisi Komisyonu tarafından hazırlanmış ve 26/6/2000 tarihinde Başbakan onayı ile yürürlüğe girmiş bulunan “Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Çalıştırılacak Sözleşmeli Personel Hakkında Hizmet Sözleşmesi Usul ve Esasları”nın mevcut olduğu, daha sonra aynı esasların bazı maddelerinde 8/12/2005 ve 2/2/2007 tarihlerinde İlgili Bakan ve Başbakan onayıyla iki kez değişiklik yapıldığı, bu
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20 Esasların halen yürürlükte bulunduğu, Kurum Başkanı ve diğer sözleşmeli personelin ücretlerinin bu Esaslardaki hükümler doğrultusunda yapıldığı, beyan edilmiştir. Yukarıda da açıklandığı üzere, 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 6'ıncı maddesinde Atom Enerjisi Komisyonu’nun görevleri sayılmış olup bu madde ile Komisyona, Türkiye Atom Enerjisi Kurumunda Çalıştırılacak Sözleşmeli Personelin Sözleşme Usul ve Esaslarının tespit edilmesi yetkisi verilmemiştir. Kanunla verilmemiş bir yetkiye istinaden Usul ve Esaslarının Komisyon tarafından tespit edilmesine imkân bulunmamaktadır. Ayrıca söz konusu Esaslar Başbakan onayı ile yürürlüğü konulmuş ve Esaslarda daha sonra İlgili Bakan ve Başbakan onayıyla iki kez değişiklik yapılmış ise de 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 12'nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrasında sadece “Başbakanın onayı ile ve bu kadrolar karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabilir.” şeklinde bir düzenleme yapılmış, buna mukabil Kurumda sözleşmeli istihdam edilen personelin nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin ilkeler hakkında hiçbir düzenleme yapılmamıştır. Dolayısıyla kurumda sözleşmeli statüde çalışan personele bu madde gerekçe gösterilerek ücret ve diğer ödemeler yapılamaz. 5- İdare cevabında; Kurumun 1982 yılından itibaren 5018 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar kuruluş Kanununun 16'ncı maddesi gereği idari ve mali konularda Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun denetimine tabi olduğu, 2004 ve 2005 yılları Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu raporunun sözleşmeli personel ücretleri ile ilgili kısmının TBMM KİT Komisyonunda alınan karar gereği, Kurumun bağlı olduğu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından soruşturma yapıldığı ve Ücretlerin yeniden düzenlenmesi işleminin safhaları itibariyle mevzuata uygun olduğunun belirlendiği ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafından da onaylandığı, Kurum’un 2005 yılı raporunda bahsi geçen sözleşmeli personele yapılan ödemeler ile ilgili kısım TBMM KİT komisyonu tarafından çıkarıldığı ve TAEK’in gelir gider hesaplarının onandığı, beyan edilmiştir. İdare cevabı ekinde gönderilen belgeler üzerinde yapılan incelemede, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından TAEK hakkında düzenlenen 2004 ve 2005 yılları raporlarında, TAEK’de çalışan sözleşmeli personelden Başkan dışındakilerin sözleşme
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 21 ücretlerinin, Bakanlar Kurulunca tespit edilen oranların sözleşmeli personelin ilk tespit edilen brüt maaşlarına seyyanen uygulanması suretiyle, kurum başkanı haricindeki tüm sözleşmeli personele fazla ücret ödenmesini ve bu durumun Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından da soruşturulduğu hususunu oluşturduğu, TBMM KİT komisyonu tarafından çıkarılan kısmın da bu hususta olduğu anlaşılmış olup bulgudaki konumuzla ilgisi bulunmamaktadır. 6- İdare cevabında; Kadro Karşılığı Sözleşmeli Personel ile imzalanan ve Maliye Bakanlığı tarafından vize edilen Hizmet Sözleşmesi örneklerinin ekte verildiği, beyan edilmiştir. Verilen cevapları desteklemek amacıyla gönderilen İdare cevabı ekindeki Maliye Bakanlığı tarafından vize edilen Hizmet Sözleşmesi örneklerinin incelenmesinde; a-) Hizmet Sözleşmesinin 13'üncü maddesinde; Bu sözleşmenin 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a göre düzenlendiği, b-) Hizmet Sözleşmesinin 8'inci maddesinde de; Bu sözleşmede hüküm bulunmayan hususlarda 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu ve 657 sayılı Kanun, ekleri ve değişiklikleri gereğince işlem yapılacağı, hususları yer almıştır. Hizmet sözleşmesindeki bu hükümlerden de anlaşılacağı üzere, 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 12'nci maddesinin mülga 3'üncü fıkrasında Kurumda sözleşmeli olarak çalışacak personelin nitelikleri, sözleşme esasları, süreleri, ücret, sosyal haklar gibi ödemelerine ilişkin esaslar hakkında düzenleme yer almadığından, Hizmet sözleşmeleri her yıl 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a göre düzenlenmektedir. Bu husus da bulgumuzu desteklemektedir. Netice olarak; İdarece verilen cevaplara katılmak mümkün olmayıp yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda Kurumda “kadro karşılığı sözleşmeli” personele ödenen maaş ve ikramiyelerin yasal dayanağı bulunmamaktadır. Bu nedenle, kurumda gerek kadro karşılığı sözleşmeli personele ödenen maaş ve ikramiyelerin yasal dayanağa kavuşması ve gerekse de kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personele ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre çalışan personele
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 22 yapılan ödemeler arasındaki farklılığın ortadan kaldırılması için kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personelin özlük haklarının Anayasanın 128 inci maddesinin 2'inci fıkrası hükmü gereğince yasa ile açıkça düzenlenmesi gerekmektedir. Öneri: a-) Kurum cevabında belirtilen ‘Kurumumun yeniden yapılandırılacağı Kanun Tasarısı’ Kanunlaşıncaya kadar Kurumda çalıştırılan kadro karşılığı sözleşmeli personelin mali ve diğer haklarının; 2690 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrası, 657 sayılı Kanun ve sözleşmeli personelin her biriyle ayrı ayrı yapılan Hizmet Sözleşmelerinin dayanağını oluşturan 6.6.1978 gün ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a göre yapılması, b-) Kurumda kadro karşılığı sözleşmeli personele ödenen maaş ve ikramiyelerin yasal dayanağa kavuşması ve aynı işi yaptıkları halde kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personele ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre çalışan personele yapılan ödemeler arasındaki farklılığın ortadan kaldırılması için kadro karşılığı sözleşmeli olarak çalışan personelin özlük haklarının Anayasanın 128 inci maddesinin 2 inci fıkrası hükmü gereğince yasa ile açıkça düzenlenmesi, önerilir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 23 8. EKLER
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 24 EK 1: KAMU İDARESİ MALİ TABLOLARI
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 25
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 26
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 27
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 28
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 29
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 30
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 31
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 32
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 33
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 34
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 35
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 36
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 37
T.C. Sayıştay Başkanlığı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 38