2016 - DOĞU KARADENİZ PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞI.pdf

DOĞU KARADENĠZ PROJESĠ BÖLGE KALKINMA ĠDARESĠ BAġKANLIĞI 2016 YILI SAYIġTAY DENETĠM RAPORU Ağustos 2017

ĠÇĠNDEKĠLER

1. KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI HAKKINDA BĠLGĠ .... 1
2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU ......................... 3
3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU ..................................................................................... 3
4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI ................................... 4
5. DENETĠM GÖRÜġÜ ......................................................................................................... 5
6. DENETĠM GÖRÜġÜNÜ ETKĠLEMEYEN TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER ....... 7
7. EKLER .............................................................................................................................. 77

TABLO FĠHRĠSTĠ Tablo 1 DOKAP Eylem Planı Bütçesi………………………………………………... 10 Tablo 2: DOKAP BKĠB Sorumluluğundaki ÇalıĢma Yapılmayan Projeler…………. 12 Tablo 3: BaĢka Ġdarelerin Sorumluluğundaki ÇalıĢma Yapılmayan Projeler…………. 18 Tablo 4: 2016 Yılı Ġçerisinde Uygulanan Projelerin Ödenek ve Harcama Durumları.... 27 Tablo 5: DOKAP 2014-2018 Eylem Planı- Yol Ġmalatları ve Turizm Yatırımları …… 31 Tablo 6: (2013-2014-2015-2016 Yılları) YeĢil Yol Ödenek Tablosu ……………….... 34 Tablo 7: (2013-2014-2015-2016 Yılları) Yapılan Yol Ġmalatları …………………… 35 Tablo 8: 1. 2. ve 3. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi. 39 Tablo 9: 1. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi.………. 40 Tablo 10: 2. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi ………. 41 Tablo 11: 3. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi ………. 42 Tablo 12: DOKAP Eylem Planında Yer Almayan Projeler…………………………….. 50

KISALTMALAR BGUS: Bölgesel GeliĢme Ulusal Stratejisi BKĠ: Bölge Kalkınma Ġdaresi BġB: BüyükĢehir Belediyesi ÇED: Çevresel Etki Değerlendirmesi DAP: Doğu Anadolu Projesi DOKA: Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı DOKAP: Doğu Karadeniz Projesi DOKAP BKĠB: Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı GAP: Güneydoğu Anadolu Projesi ĠÖĠ: Ġl Özel Ġdaresi KGM: Karayolları Genel Müdürlüğü KHK: Kanun Hükmünde Kararname KBS: Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi KOP: Konya Ovası Projesi KTKGB: Kültür ve Turizm Koruma ve GeliĢim Bölgeleri KUDAKA: Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı OKA: Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı TM: Turizm Merkezi TÜBĠTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik AraĢtırma Kurumu TÜĠK: Türkiye Ġstatistik Kurumu TÜSSĠDE: Türkiye Sanayi Sevk ve Ġdare Enstitüsü

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI HAKKINDA BĠLGĠ Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı (DOKAP BKĠB), 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟na ekli II sayılı cetvelde, "Özel Bütçeli Diğer İdareler” arasında sayılan, Kalkınma Bakanlığına bağlı tüzel kiĢiliğe sahip, özel bütçeli bir idaredir. BaĢkanlık, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟na tabi olup, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne göre muhasebe iĢlemlerini gerçekleĢtirmektedir. Her türlü bütçe giderleri ödemeleri Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi (KBS) üzerinden yapılmakta, Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Say2000i kayıt sistemi kullanılarak muhasebe iĢlemleri gerçekleĢtirilmektedir. 2016 Yılı Bütçe Gider GerçekleĢmeleri (TL) Açıklama BaĢlangıç Ödeneği Toplam Ödenek Toplam Harcanan Bütçe GerçekleĢme Oranı (%) Personel Giderleri 1.428.000 1.505.830 1.505.830 100 Sos. Güv. Kur. Dev. Primi Giderleri 197.000 203.385 203.385 100 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 3.776.000 4.016.153 3.785.731 94 Cari Transferler 26.000 26.000 22.344 86 Sermaye Giderleri 5.475.000 3.279.000 2.512.731 77 Sermaye Transferleri 65.398.000 75.289.000 74.965.709 99 Bütçe Giderleri Toplamı 76.300.000 84.319.368 82.995.730 98 Yukarıda tabloda görüldüğü üzere, BaĢkanlığın 2016 yılı bütçe ödeneği 83.893.368 TL olup, bunun büyük bölümü sermaye transferleri olarak harcanmıĢtır. Bütçeye personel giderleri tertibinden konulan 1.505.830 TL ödeneğin 1.505.830 TL‟si harcanmıĢ; Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri tertibinden 203.385 TL ödeneğin 203.385 TL‟si harcanmıĢ; Mal ve Hizmet Alım Giderleri tertibinden 3.590.153 TL ödenek konmuĢken, 3.370.420 TL‟si harcanmıĢ; Cari Transferler tertibinden 26.000 TL ödeneğin 22.344 TL‟si

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 2 harcanmıĢ; Sermaye Giderleri tertibinden 3.279.000 TL ödeneğin, 2.512.731 TL‟si harcanmıĢ; Sermaye Transferleri tertibinden 75.289.000 TL ödenek konmuĢken, 74.965.709 TL‟si harcanmıĢtır. 2016 Yılı Bütçe Gelir GerçekleĢmeleri (TL) Açıklama Bütçe Tahmini GerçekleĢen Gelir Toplamı ġartname, Basılı Evrak Form ve SatıĢ Gelirleri 5.000 1.900 Hazine Yardımı (Cari) 5.416.000 5.416.000 Hazine Yardımı (Sermaye) 70.873.000 72.450.998 Mevduat Faiz Gelirleri 1.000 358.280 Diğer ÇeĢitli Gelirler 5.0000 1.019.760 Bütçe Gelirleri Toplamı 76.300.000 79.246.938 BaĢkanlığın gelirleri, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin transferler kısmında DOKAP için ayrılan ödenekten oluĢmaktadır. BaĢkanlığın bütçesi analitik bütçe sınıflandırmasına göre yapılmıĢtır. BaĢkanlığın kendi muhasebe birimi vardır. Muhasebe Biriminin kod numarası 28802‟dir. BaĢkanlık yeni kurulan bir teĢkilat olduğu için, tek bir harcama birimi ve harcama yetkilisi bulunmaktadır. TaĢınır Mal Yönetmeliği hükümlerine uygun taĢınır kayıt sistemi kurulmuĢ olup, taĢınır kayıtları muhasebe hesap planına paralel olarak gruplandırılıp kodlanarak TaĢınır Kayıt Sisteminden takip edilmektedir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar‟ın 5‟inci maddesi gereğince, hesap dönemi sonunda SayıĢtaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aĢağıda yer alanlar denetime sunulmuĢ olup, denetim bunlar ile Usul ve Esaslar‟ın 8‟inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıĢtır:  Bilanço,  Faaliyet sonuçları tablosu,  Geçici ve kesin mizan,  Kasa sayım tutanağı,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 3  Banka mevcudu tespit tutanağı,  Alınan çekler sayım tutanağı,  Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı,  Teminat mektupları sayım tutanağı,  Değerli kâğıtlar sayım tutanağı,  Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu,  Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu. Denetim görüĢü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiĢtir. 2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmıĢ olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 4 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek; mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ile mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüĢtür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiĢtir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluĢturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüĢü oluĢturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 5 5. DENETĠM GÖRÜġÜ Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının 2016 yılına iliĢkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 6

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 7 6. DENETĠM GÖRÜġÜNÜ ETKĠLEMEYEN TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER BULGU 1: Eylem Planı Kapsamında Tüm Kurum ve KuruluĢlara Ait Verilerin Teminindeki Güçlükler Nedeniyle, Ġzleme ve Değerlendirme Görevlerinin Yeterince Yürütülememesi 642 sayılı KHK‟da belirtildiği üzere, Eylem Planlarının ilgili kuruluĢlar tarafından uygulanmasının izlenmesi ve koordinasyonuna iliĢkin iĢ ve iĢlemlerin yürütülmesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlıklarının görevidir. 642 sayılı KHK gereğince, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı, DOKAP Eylem Planı‟nı bütün olarak izleme, değerlendirme ve raporlama faaliyetlerinden sorumludur. Bu çerçevede, Eylem Planı kapsamında sorumlu olan tüm kurum ve kuruluĢların faaliyetleri izlenerek İzleme ve Değerlendirme Raporu hazırlanmaktadır. Ġzleme ve Değerlendirme Koordinatörlüğünüm görevi eylem planındaki projelerin izleme ve değerlendirmesini yapmak olup, eylem planında sorumlu kuruluĢ olarak ifade edilen kuruluĢlardan projelerin izlenmesine yönelik veriler istenmektedir. Ancak izleme değerlendirme daha çok fiziki ya da bütçe gerçekleĢmeleri üzerinden yapılmakta, her projeye özgü performans göstergeleri üzerinden takip edilememektedir. Bu sebeple izleme değerlendirmenin ilgili projelere has göstergeleri içerecek bir yazılım ile tüm sorumlu kuruluĢlardan veri temini ile yapılması gerekmektedir. Bölgesel plan ve stratejilerin oluĢturulması, destek programlarında önceliklerin sağlıklı belirlenmesi için bölgenin mevcut durum analizinin yapılmasına, geliĢme eksenlerinin, önceliklerin ve iĢbirliği alanlarının belirlenmesine ve izlenmesine imkân verecek nitelikte veriye ihtiyaç bulunmaktadır. Oysa DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının ilgili kurum ve kuruluĢlardan temin edebildiği mevcut verilerin kapsam ve çeĢit olarak yeterli olmadığı, kurumların verileri arasında farklılıklar bulunduğu ve güncellik sorunu yaĢandığı görülmüĢtür. Veri konusunda yaĢanan sıkıntıların, gerçekçi verilere dayanan eylem planı hazırlayabilmelerinin ve uygulanacak destek programlarında sağlıklı öncelikler belirleyebilmelerinin önündeki en önemli engellerden birisi olduğu anlaĢılmıĢtır. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının fonksiyonlarını etkin bir Ģekilde yerine

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 8 getirilebilmesine yönelik olarak; kurum ve kuruluĢlardan temin edilecek veriler, kendi görev ve fonksiyonları sonucunda oluĢturduğu istatistikler ve yapacağı araĢtırmaları sonucunda oluĢan istatistikleri bir araya getirerek analizler yapmaya imkân verecek bir sistem oluĢturması gerektiği değerlendirilmektedir. Kalkınma Bakanlığı ve DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı koordinasyonunda hazırlanan, 2014-2018 yılları arasını kapsayan DOKAP Eylem Planı, Bölgesel GeliĢme Yüksek Kurulu‟nda onaylanmasının ardından uygulanmaya baĢlamıĢtır. DOKAP Eylem Planı‟nda; 5 ana eksen, 20 alt eksen, 128 ana eylem ve 325 alt eylem tasarlanmıĢ ve söz konusu eylemlerin uygulanması için 37 sorumlu kuruluĢ bulunmaktadır. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı, DOKAP Eylem Planı Ġlerleme Raporu ile izleme çalıĢmalarını gerçekleĢtirmeye çalıĢmaktadır. 2016 yılına ait DOKAP Eylem Planı Ġlerleme Raporu henüz yayımlanmamıĢtır. Kurum tarafından, DOKAP Eylem Planı kapsamında DOKAP Bölgesi‟nde yatırım yapan ve uygulaması bulunan kamu kurum ve kuruluĢlarının faaliyetlerinin izlenebilmesi ve değerlendirilmesi amacıyla DOKAP Eylem Planı e- İzleme Sistemi Projesi hazırlanması öngörülmüĢtür. Ancak, 2016 yılında, e-Eylem Planı Ġzleme Sistemi projesinin hayata geçirilmesi için konulan ödeneğin kullanılmadığı görülmüĢtür. Kurum ve kuruluĢ sayısının çok fazla olması ve faaliyet alanını geniĢliği göz önüne alındığında, DOKAP‟ın her türlü veriye ulaĢabilen bir yapıya sahip olması daha çok önem taĢımaktadır. Eylem Planı‟nda sorumlu ve iĢbirliği yapmak üzere belirlenen kurum ve kuruluĢların DOKAP bölgesini ilgilendiren verilerinin bütünlük içerisinde temin edilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemine dayanan Ġzleme Değerlendirme Bilgi Sistemi‟nin oluĢturulması gerekir. DOKAP Eylem Planı‟nda yer alan sorumlu kuruluĢların bölgede yaptığı yatırımları elektronik olarak izlemeyi mümkün kılacak projenin uygulamaya konulmasıyla Eylem Planı e- Ġzleme Sisteminin diğer Bölge Kalkınma Ġdarelerine de iyi uygulama örneği olabileceği değerlendirilmektedir. Eylem Planı kapsamında yapılan yatırımların incelenerek değerlendirilmesiyle gereken önlemlerin zamanında alınamaması, projelerden beklenen sonuçların gerçekleĢmesini güçleĢtirmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 9 Kamu idaresi cevabında; Eylem Planının izleme ve değerlendirme sisteminin büyük önem taĢıdığı belirtilerek, veri kaynağı niteliğindeki kurumlardan gelecek bilgilerin güvenirliği için kontrol mekanizmalarının oluĢturulması gerektiği hususu vurgulanmıĢtır. BaĢkanlığın imkân ölçüsünde izleme ve değerlendirme çalıĢmalarını yürütmeye çalıĢtığı, bu doğrultuda Yatırım Programına DOKAP Eylem Planı Elektronik Ġzleme ve Değerlendirme Projesini sunduğu ve 2014 ve 2015 yıllarına ait iki adet Ġzleme ve Değerlendirme Raporu yayınladığı açıklanmıĢtır. Ancak, sistemin karmaĢıklığı dikkate alındığında, teknolojik alt yapıdan nitelikli insan kaynaklarına, mevzuat kolaylığından kurumlar arası entegrasyona birçok alanda reform niteliğinde düzenlemelerin yapılması ihtiyacı vurgulanırken, özellikle koordinasyon disiplininin sağlanması için yasal zeminde bağlayıcı unsurların olması gerektiği belirtilmiĢtir. 642 sayılı KHK‟nın uygulamada bu açıdan yetersiz kaldığı ifade edilmiĢtir. Çünkü 642 sayılı KHK, bilgi talep edilen kurumun Kalkınma Ġdaresine öncelikli olarak cevap vermesi gerektiğini belirtirken, mazeretsiz bir Ģekilde süresi içerisinde cevaplanmadığı takdirde ne türlü iĢ ve iĢlemlerin yapılması gerektiği konularında gerekli açıklamaları barındırmadığı açıklanmıĢtır. Ayrıca, BaĢkanlığın Eylem Planı nedeniyle iletiĢim halinde olduğu kurumların merkezi düzeydeki Bakanlık teĢkilatları olup, 642 sayılı KHK ile Ģekillenen Bölge Kalkınma Ġdaresi teĢkilat yapısının kimi zaman bürokratik muhatap sorunlarına da neden olduğu açıklanmıĢtır. Bulguda yer alan hususların düzeltilmesinin bu konuda yasal düzenleme yapılmasına bağlı olduğu belirtilmiĢtir. Sonuç olarak; Ġzleme ve değerlendirme faaliyetlerine esas oluĢturması amacıyla “DOKAP Eylem Planı Elektronik İzleme ve Değerlendirme Sistemi Projesi”nin hazırlandığı, 2017 yılında uygulamaya geçirileceği açıklanmıĢtır. Ancak 2016 yılında sistem uygulamaya geçirilemediğinden projelerin fiziki ve nakdi gerçekleĢmelerinin izlenmesi ile değerlendirme raporlarının geliĢtirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Ayrıca, istatistiki bilgilerin elde edilmesinde farklı bölge tanımlamalarının esas alınmasının Eylem Planı izleme ve değerlendirme çalıĢmalarını olumsuz etkilediği kabul edilmektedir. Kamu idaresince de kabul edildiği ve bulgumuzda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, izleme ve değerlendirme raporlarının DOKAP BKĠB tarafından gereği gibi yerine getirilebilmesi için, Eylem Planı kapsamında bulunan tüm kurum ve kuruluĢlara ait verilerin teminindeki güçlüklerin giderilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 10 BULGU 2: DOKAP Eylem Planı’nda (2014-2018) Bulunan Projelerin Büyük Bir Kısmının Öngörüldüğü Yıllarda GerçekleĢtirilmemiĢ Olması DOKAP BKĠB; kuruluĢ kararnamesi ile bölgenin kalkınması yönünde kamu yatırımlarının koordinasyonunu sağlamak, kamu yatırım, proje ve faaliyetleri önceliğinde olmak üzere DOKAP Eylem Planı‟nı hazırlamakla görevlendirilmiĢtir. Bu çerçevede hazırlanan DOKAP Eylem Planı 30.12.2014 tarihinde Bölgesel GeliĢme Yüksek Kurulu tarafından onaylanmıĢ ve 14.02.2015 tarihinde Ordu‟da gerçekleĢtirilen DOKAP Eylem Planı Tanıtım Toplantısı ile kamuoyuna açıklanmıĢtır. DOKAP Eylem Planı kapsamında 5 ana eksen, 20 alt eksen, 128 ana eylem ve 325 alt eylem (proje paketi) tasarlanmıĢtır. Bu eylemlerin uygulanması için 37 sorumlu kuruluĢ tayin edilmiĢtir. Ana eksenler ile eksenler itibariyle yıllara göre tahsisat yapılması düĢünülen kaynak tutarları aĢağıda belirtilmiĢtir: Tablo 1: DOKAP Eylem Planı Bütçesi (Milyon TL) EKSENLER 2014 2015 2016 2017 2018 2014-2018 Turizm ve Çevresel Sürdürülebilirlik 87 98 123 138 149 595 Ekonomik Kalkınma 85 95 120 134 145 579 Altyapı ve Kentsel GeliĢme 1.030 1.151 1.456 1.626 1.761 7.024 Sosyal GeliĢme 314 351 444 496 537 2.142 Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi 4 5 6 7 7 29 TOPLAM 1.520 1.700 2.149 2.401 2.599 10.369 Not: Merkezi Yönetim Bütçesinden tahsis edilecek yatırım ödeneklerini göstermekte olup; diğer kaynaklardan sağlanacak ilave finansman dâhil değildir. Ayrıca, projelerin gerçekleşme durumuna göre ve bütçe imkânlarına bağlı olarak ilave kaynak tahsis edilebilmektedir. Eylem Planı‟nın temel amacı, bölgede kapsamlı bir dönüĢümü gerçekleĢtirmek, bu çerçevede tarımsal yapıda değiĢimi ve turizmde sürdürülebilirliği sağlayarak; sanayi, ticaret, ulaĢım, enerji gibi sektörleri güçlendirmek, eğitim, sağlık, kültür ve diğer sosyal hizmetlere eriĢilebilirliği artırmak, bölge içi ve bölgeler arası geliĢmiĢlik farklarını azaltmak, yenilikçi bir yaklaĢımla bölgenin rekabet gücünü geliĢtirmek, bölgenin ekonomik ve sosyal kapasitesini güçlendirerek vatandaĢların refah düzeyini yükseltmektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 11 2014 yılında sorumlu kuruluĢlar tarafından, DOKAP Eylem Planı‟nda uygulaması olan 56 eylem kapsamında 582 proje için 2,58 milyar liralık program ödeneği ayrılmıĢ, ayrılan ödeneğin 2,29 milyar lirası harcanmıĢtır. Eksen bazında en fazla harcama 238 proje altında 1,44 milyar lira ile Altyapı ve Kentsel GeliĢme Ekseninde gerçekleĢmiĢtir. Aynı Ģekilde 2015 yılında da sorumlu kuruluĢlar tarafından, uygulaması olan 74 eylem kapsamında 716 proje faaliyete geçirilmiĢtir. Bu kapsamda 2015 yılında tahsis edilen 3,44 milyar liralık ödenekten, 2,9 milyar liralık kısmında harcama gerçekleĢtirilmiĢtir. 2015 yılında da eksen bazında en fazla harcama 291 proje altında, 2,03 milyar lira ile Altyapı ve Kentsel GeliĢme Ekseninde gerçekleĢmiĢtir. En az harcama ise eylemlerinin baĢlangıç yıllarının genel itibariyle 2016 yılı olması nedeniyle harcaması olmayan Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi ekseninde gerçekleĢmiĢtir. 2016 yılında, DOKAP Eylem Planı kapsamında uygulaması olan 89 eylem kapsamında 784 proje faaliyete geçirilmiĢtir. Bu kapsamda 2016 yılında tahsis edilen 4.376.595.450,01 TL ödenekten, 3.659.366.842,95 TL harcama gerçekleĢtirilmiĢtir. Eksen bazında en fazla harcama 286 proje altında 2.565.579.831,97 TL ile Altyapı ve Kentsel GeliĢme ekseninde, en az harcama ise 3 proje altında 141.150 TL ile Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi ekseninde gerçekleĢmiĢtir. Yapılan denetimlerde, Eylem Planı‟nda yer alan ve 2016 yılında tamamlanması gereken bir kısım projelerin hiç gerçekleĢmediği, 2016 ve takip eden yıllarda gerçekleĢtirilmesi planlanan projelerden 2016 yılına iliĢki kısımlarında yine bu yıl herhangi bir ilerlemenin görülmediği anlaĢılmıĢtır. AĢağıdaki tabloda da gösterildiği üzere, gerçekleĢmeyen projelerin bir kısmı DOKAP‟ın sorumluluğunda olmakla birlikte, büyük bölümünün farklı kamu kurumlarının sorumluluğunda olduğu görülmektedir. 2014-2018 yıllarını kapsayan DOKAP Eylem Planı‟nda bulunan projelerin planlandığı Ģekilde gerçekleĢmemesi durumunda, Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının kuruluĢ sebebi olan ve ülke kalkınması için önem arz eden temel görevlerini yürütmesinde etkili olamayacağı değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 12 Tablo 2: DOKAP BKĠB Sorumluluğundaki Herhangi Bir ÇalıĢma Yapılmayan Projeler DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama EKSEN (Turizm ve Çevresel Sürdürülebilirlik) TÇS 1.8 Bölgenin turizm geliĢimine bağlı olarak ihtiyaç duyacağı nitelikli iĢgücü kapasitesi oluĢturulacaktır. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölgede turizm sektörü için bir iĢgücü analizi yapılacak, iĢgücü kapasitesine yönelik sorunlar ve ihtiyaçlar belirlenecektir. Son dönemde konaklama tesislerin yapımının arttığı iller baĢta olmak üzere, turizm sektöründeki iĢverenlere, yöneticilere ve çalıĢanlara yönelik eğitim ve seminerler düzenlenecek, sektörde faaliyet gösterenlerle iyi uygulama örnekleri paylaĢılacaktır. TÇS 1.11 Bölgenin, turizm geliĢimine bağlı farklı alanlardaki potansiyelini değerlendiren etüd- proje çalıĢmaları yapılacaktır. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölgenin sahip olduğu alternatif turizm alanlarının (Yayla turizmi, kıĢ turizmi, doğa turizmi, eko turizm vb.), Doğu Karadeniz Turizm Master Planı'nın hedeflerine uygun olacak Ģekilde geliĢimini sağlamak amacıyla gerekli etüd çalıĢmaları yapılacaktır. TÇS 2.6 Bölgedeki küçük ve orta ölçekli nehir havzalarında iklim değiĢikliği ile ortaya çıkabilecek aĢırı yağıĢ ve sel (taĢkın) koĢullarında olası DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2015-2016 Uluslararası Ġklim DeğiĢikliği Paneli (IPCC) tarafından kabul edilen iklim senaryoları esas alınarak küresel ve bölgesel iklim modelleri ile 2021-2050 dönemi için iklim değerleri

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 13 DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama değiĢiklikler araĢtırılacaktır. (yağıĢ, sıcaklık, evapotranspirasyon, nem, rüzgâr hızı, toprak sıcaklığı vb.) DOKAP bölgesindeki küçük ve orta ölçekteki havzalar için tahmin edilecektir. Ġklim modelinden elde edilecek değerler yöreye uygun olarak seçilecek hidrolojik modele aktarılarak sel (taĢkın) riski olası koĢullar zaman ve mekân boyutunda CBS ortamında sunulacaktır. Elde edilecek sonuçlar sayesinde sel (taĢkın) riski olası yerlerde Ģimdiden gerekli tedbirlerin alınması için çalıĢmalar baĢlatılacaktır. EKSEN (Ekonomik Kalkınma) EK 1.16 Lisanslı depoculuk yaygınlaĢtırılacaktır. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Dünyanın en fazla fındığını üreten bölgede, hem fındık fiyat istikrarının sağlanması hem de ürünün uzun süre depolanabilmesi için önem arz eden Lisanslı Depoculuğun yaygınlaĢtırılması amacıyla gerekli çalıĢmalar yapılacaktır EK 2.4 Sınır ötesi iĢbirliğinin yapılması amacıyla gerekli etüd Artvin DOKAP BKĠ 2016-2018 Sınır Ötesi ĠĢbirliği Programı kapsamında değiĢik bölgelerle gerçekleĢtirilen ve

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 14 DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama çalıĢmaları yapılacaktır. önceki dönemlerde Gürcistan ile gerçekleĢtirilmeye çalıĢılan tüm program çalıĢmaları incelenerek elde edilen veriler doğrultusunda DOKAP BKĠ bünyesinde, teknik düzeyde yapılabilirlik etüdü faaliyetleri baĢlatılacaktır. EK 2.10 Doğu Karadeniz Yatırım Platformu kurulacaktır. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölgenin yatırım potansiyelini doğru değerlendirmek ve yatırım çekebilmek için Doğu Karadeniz yatırım platformu oluĢturulacaktır. GAP BKĠ, DAP BKĠ ve KOP BKĠ BaĢkanlıkları ile birlikte dört bölgedeki giriĢimciler ve sanayicilerin bir platformda buluĢturularak ortak yatırım ve ticaret imkânları aranacaktır. EKSEN (Altyapı ve Kentsel GeliĢme) AKG 2.4 Bölge sulama sistemlerinin performansı izlenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölge Ġllerinde Sulama Sistemlerinin Performans göstergeleri belirlenecek, bitki su tüketimi, sulama suyu ihtiyacı, sulama zaman planı, kısıtlı sulama, su dağıtım planlaması, optimum bitki deseni, optimum su dağıtımı çalıĢmaları yapılacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 15 DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama AKG 2.5 Basınçlı sulama sistemleri ve etkin su kullanımı konusunda çiftçi ve teknik eleman eğitimi yapılacaktır. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 DOKAP Bölgesindeki illerde bulunan çiftçi ve teknik personel basınçlı sulama sistemleri, sulama projesi hazırlama, iĢletmecilik ve benzeri konularda eğitilecektir. AKG 3.4 Bölgede yenilenebilir enerji çalıĢmaları desteklenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2015-2016 Karadeniz‟de enerji üretimi açısında önemli bir kaynak olabilecek dalga, dip akıntıları, deniz tabanında yoğun olarak bulunan H2S'den enerji üretimi ve rüzgâr enerjisi konularında etüd-proje çalıĢmaları yapılacaktır. EKSEN (Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi) KK 1.1 Ġl müdürlüklerinin eğitim ihtiyaçları analiz edilecek ve ihtiyaç duyulan alanlarda eğitim programları düzenlenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2015-2018 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı il müdürlüklerine politika yönetimi, planlama, proje hazırlama ve mali yönetim konularında eğitimler sağlanacaktır. Ayrıca eğitim ihtiyaçları analiz edilerek tüm il müdürlüklerine ihtiyaç duyulan alanlarda ilave eğitim programları düzenlenecektir. Eğitim programları ilgili kurumun

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 16 DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama mevcut ve planlanan eğitim programlarını tamamlayıcılığı gözetilerek tasarlanacaktır. KK 4.1 Bölgedeki STK'ların beĢeri geliĢimleri desteklenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölge STK'larının örgütlenme, yönetim, yönetiĢim yapıları, kayıt sistemleri ve personel yetkinliklerinin güçlendirilmesine ve proje hazırlama yetkinliklerinin artırılmasına yönelik eğitim programları düzenlenecektir. KK 6.1 Çiftçi örgütlerinin eğitim ihtiyaçları analiz edilecek ve gerekli görülen alanlarda eğitim programları düzenlenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Bölgedeki FĠSKOBĠRLĠK, üretici birlikleri, sulama birlikleri ve kooperatifleri, tarımsal üretim kooperatifleri ile tarım kredi kooperatifleri bölge müdürlüklerine daha iyi hizmet verebilmeleri için ihtiyaç duydukları alanlarda eğitimler düzenlenmesi için gerekli araĢtırmalar yapılarak ilgili kurumlarla paylaĢılacaktır. KK 7.1 Kamu kurumlarında üst düzey görevlerde bulunmuĢ ancak hâlihazırda emekli olan kiĢilerin bilgi ve tecrübelerinden ihtiyaçlar DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Kamu kurumlarında ya da özel sektörde üst düzey görevlerde bulunmuĢ ve emekli olmuĢ kiĢilerin ekonomik ve sosyal kalkılmaya iliĢkin teorik bilgilerinden ve bölgeye yönelik tecrübelerinden

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 17 DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN DOKAP PROJELERĠ Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama-BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama doğrultusunda istifade edilecektir. ihtiyaçlar doğrultusunda istifade edilecektir. Bu bilgi ve deneyim aktarımı için gerektiğinde bu kiĢilerin bölgede gönüllülük esasına göre istihdamının koordinasyonu sağlanacaktır. KK 7.2 Yerel yönetimler, merkezi idarelerin taĢra teĢkilatları, STK'lar, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluĢlarının kurumsal yetkinlik analizi gerçekleĢtirilecek ve tespit edilen idari, mali, beĢeri ve teknolojik eksikliklerin giderilmesine iliĢkin destek programları düzenlenecektir. DOKAP Ġlleri DOKAP BKĠ 2016-2018 Kurumsal kapasiteyi nesnel bir biçimde tespit etmek amacıyla idari, mali, beĢeri ve teknolojik boyutları içeren bir kurumsal yetkinlik değerlendirme çerçevesi oluĢturulacaktır. Bu çerçeve kullanılarak yerel düzeyde ilgili kurum ve kuruluĢların kurumsal yetkinlikleri ve kapasiteleri analiz edilecektir. ÇalıĢma neticesinde ortaya çıkan eksiklik ve darboğazların giderilmesi için gerekli tedbirler alınacak ve yapılacak önceliklendirme çerçevesinde bunlar giderilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 18 Tablo 3: BaĢka Ġdarelerin Sorumluluğundaki Herhangi Bir ÇalıĢma Yapılmayan Projeler DOKAP EYLEM PLANI‟NDA OLDUĞU HALDE HERHANGĠ BĠR ÇALIġMA YAPILMAYAN PROJELER Eylem Adı Yer Sorumlu KuruluĢ BaĢlama - BitiĢ Tarihi Yapılacak ĠĢlem ve Açıklama EKSEN (Turizm ve Çevresel Sürdürülebilirlik) TÇS 1.6 Bölgenin yat ve kruvaziyer turizmi potansiyelini değerlendiren etüd-proje çalıĢmaları yapılacaktır. Artvin, Giresun, Ordu, Rize, Samsun, Trabzon Kalkınma Ajansları 2015-2016 Turizm Kıyı Yapıları Master Planı, Türkiye Turizm Stratejisi 2023, Bölge Planları ve Doğu Karadeniz Turizm Master Planı çerçevesinde bölgenin yat ve kruvaziyer turizmi potansiyeli incelenecek, tur güzergâhları ile altyapı yatırım ihtiyaçlarına iliĢkin öneriler ortaya konacaktır. TÇS 2.2 Biyokaçakçılıkla etkin mücadele sürdürülecektir. Doakp Ġlleri Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı 2014-2018 Bölgede ekolojik, ekonomik ve estetikkültürel açıdan önem taĢıyan biyolojik çeĢitliliğin korunması ve geleceğe taĢınması için Biyo kaçakçılıkla etkin mücadele sürdürülecektir. EKSEN (Ekonomik Kalkınma) EK 1.4 Sertifikalı tohum ve fidan üretimi ile kullanımı desteklenecektir. DOKAP Ġlleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2015-2018 Bölgenin tarımsal üretim potansiyeli ve pazarlama olanakları dikkate alınarak, uygun bitki çeĢitlerinin tohum, fide ve fidanlarının sertifikalı üretimi ve kullanımını teĢvik etmek amacıyla kamu ve özel sektör giriĢimleri desteklenecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 19 EK 1.17 Tarımsal üreticilerin tarım dıĢı faaliyetlerden elde ettikleri gelir yükseltilecektir. DOKAP Ġlleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2014-2018 BaĢta diğer sektörlerde istihdam olanağı az olan kırsal alanlar olmak üzere, halkın gelirinin artırılması amacıyla tarım dıĢı ekonomik faaliyetler desteklenecektir. Bu kapsamda, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sağlanan meslek edindirme programları yaygınlaĢtırılacak, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından kadınların üretime katılmaları desteklenecektir. EK 1.18 Girdi temini ve ürün pazarlamaya iliĢkin olarak üreticilerin ortak giriĢimleri desteklenecektir. DOKAP Ġlleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2014-2018 Tarımsal üretimin daha karlı bir Ģekilde gerçekleĢtirilmesi amacıyla çiftçi örgütlenmesi desteklenecektir. EK 1.19 Orman kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi sağlanacaktır. DOKAP Ġlleri Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı 2014-2018 Orman varlığı 1,8 milyon ha'dan 1,81 milyon ha yükselecektir. 8.900 ha alanda ağaçlandırma, 37.400 ha alanda rehabilitasyon, 31.800 ha alanda erozyon kontrolü, 9.400 ha alanda mera ıslahı yapılacaktır. Ayrıca, bölge ormanlarında orman zararlıları ve hastalıklarıyla mücadele edilecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 20 EK 1.21 Organik gübre üretimine yönelik araĢtırmalar yapılacaktır. DOKAP Ġlleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2014-2016 Bölgede üretilen tarımsal ürünlerin (çay, fındık vb.) atıklarından geri kazanım yoluyla gübre elde edilmesi ve bu ürünlerin organik tarım ve iyi tarım uygulamalarında kullanım yollarının araĢtırmaları desteklenecektir. EK 2.9 Yatırım Adası Projesi geliĢtirilecektir. Trabzon Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 2015-2018 Arsin Ġlçesinde deniz dolgusu yapılarak, 1.8 ha büyüklüğünde 100 yatırım parselli yeni bir sanayi bölgesi oluĢturulması planlanmaktadır. EK 2.11 Bölge tersanelerinin geliĢimi desteklenecektir. Ordu, Samsun, Trabzon Kalkınma Ajansları 2015-2018 Pazar araĢtırması ve kümelenme ile ilgili etüd çalıĢmaların tamamlanmasını müteakiben tersanelerin en etkin Ģekilde nasıl hayata geçirilebileceği değerlendirilecek ve gerekli tedbirler alınacaktır. EK 2.14 Bölgede yatırım düzeyinin geliĢtirilmesine yönelik olarak iĢ ve yatırım ortamı iyileĢtirilecektir. DOKAP Ġlleri Kalkınma Bakanlığı 2015-2018 Bölge'deki ajansların koordinasyonunda ve ilgili kurum ve kuruluĢların katkısı ile bölgesel yatırım ortamına iliĢkin sorunlar tespit edilecek ve çözümüne iliĢkin öneriler geliĢtirilecektir. 2015-2018 Düzey 2 bazında yürütülecek olan "Bölgesel Yatırım Ġklimi Değerlendirmesi" çalıĢması sonuçlarına göre Bölge bütünlüğü gözetilerek iĢ ve yatırım ortamının geliĢtirilmesine dair tedbirler uygulamaya konulacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 21 Ekonomi Bakanlığı 2015-2018 Kalkınma ajansları Bölge'deki teĢvik uygulamaları ve enstrümanlarına yönelik değerlendirme ve önerilerini 6 aylık raporlar halinde Ekonomi ve Kalkınma bakanlıklarına iletecek, söz konusu kurumlar teĢvik sisteminin tanıtımı, yaygınlaĢtırılması ve yeni teĢvik enstrümanlarının geliĢtirilmesinde ortak faaliyet gösterecektir. EKSEN (Altyapı ve Kentsel GeliĢme) AKG 4.4 Kırsal kesimde oluĢan evsel atıklar toplanacaktır. DOKAP Ġlleri Çevre ve ġehircilik Bakanlığı 2015-2018 DOKAP illerinin kırsalında oluĢan ve çevresel anlamda ciddi risk oluĢturan evsel atıklar toplanacaktır. EKSEN (SOSYAL GELĠġME) SG 1.7 Bölge üniversitelerinde öğretim üyesi ihtiyacı giderilecektir. DOKAP Ġlleri YÖK 2014-2018 Bölge üniversitelerinde öğretim üyesi baĢına düĢen lisans ve ön lisans toplam öğrenci sayısının 10. Plan hedefi olan 36'ya düĢürülmesi amacıyla öğretim üyesi yetiĢtirme programlarında ve ilgili diğer kadrolarda yeterli artıĢ sağlanacaktır. SG 1.8 Bölge üniversitelerinde uluslararası öğrenci sayısının artırılması için gerekli tedbirler alınacaktır. DOKAP Ġlleri Üniversiteler 2014-2018 Onuncu Kalkınma Planında 2018 yılında dünyadaki uluslararası öğrenci havuzundan alınan payın yüzde 1,5'e yükseltilmesi hedeflenmiĢtir. Bu kapsamda, bölge üniversitelerinde öğretim

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 22 gören uluslararası öğrenci sayısının artırılması amacıyla yurtdıĢı tanıtım faaliyetleri yapılacak, Türkiye Bursları, Erasmus+ ve Mevlana DeğiĢim programları etkin olarak kullanılacaktır. SG 3.7 Sosyal EtkileĢim Programı uygulamaya geçirilecektir. DOKAP Ġlleri Kalkınma Bakanlığı, Kalkınma Ajansları 2015-2018 Tecrübe paylaĢımı, iletiĢim ve iĢbirliği yoluyla, sosyal kaynaĢmaya katkıda bulunmak amacıyla SEP uygulamaya konulacaktır. Program Kalkınma Bakanlığınca hazırlanan usul ve esaslar ve baĢvuru paketine uygun olarak kalkınma ajanslarınca ilan edilecek teklif çağrıları ile uygulanacaktır. SG 4.7 Olimpik oyunlar için oluĢturulan spor tesislerinin etkin kullanımı sağlanacaktır. Trabzon ÖzelleĢtirme Ġdaresi BaĢkanlığı 2015-2016 2011 Avrupa Gençlik Olimpik Oyunları için Trabzon'da oluĢturulan spor tesislerinin olimpik sporcu yetiĢtirme ve ulusal/uluslararası organizasyonlara ev sahipliği yapma hususları baĢta olmak üzere etkin kullanımı için bir model çalıĢması yapılacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 23 EKSEN (Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi) KK 1.1 Ġl müdürlüklerinin eğitim ihtiyaçları analiz edilecek ve ihtiyaç duyulan alanlarda eğitim programları düzenlenecektir. DOKAP Ġlleri Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı 2015-2018 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı il müdürlüklerine politika yönetimi, planlama, proje hazırlama ve mali yönetim konularında eğitimler sağlanacaktır. Ayrıca eğitim ihtiyaçları analiz edilerek tüm il müdürlüklerine ihtiyaç duyulan alanlarda ilave eğitim programları düzenlenecektir. Eğitim programları ilgili kurumun mevcut ve planlanan eğitim programlarını tamamlayıcılığı gözetilerek tasarlanacaktır. KK 1.3 Yatırım izleme ve koordinasyon baĢkanlıklarının beĢeri ve teknolojik kapasitesi geliĢtirilecektir. Ordu, Samsun, Trabzon ĠçiĢleri Bakanlığı 2014-2018 Yatırım izleme ve koordinasyon baĢkanlıklarının personeline izleme, değerlendirme ve raporlama eğitimleri verilecektir. Ayrıca eğitim ihtiyaçları analiz edilerek ihtiyaç duyulan diğer alanlarda eğitim programları düzenlenecektir. KK 5.1 Bölge üniversitelerinde çalıĢan personelin eğitim ihtiyaç analizi yapılacak ve DOKAP Ġlleri Üniversiteler 2015-2018 Yeni kurulanlara öncelik verilmek üzere Bölge üniversitelerinde bir eğitim ihtiyaç analizi çalıĢması yapılacaktır, ihtiyaç duyulan alanlarda eğitim programları düzenlenecektir. Eğitim

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 24 Kamu idaresi cevabında özetle; “20.04.2016 tarihinde Ankara‟da Kalkınma Bakanı başkanlığında süre uzatımı istenen eylem adımları nedenleri ile birlikte değerlendirme sürecine alınmıştır. Bu anlamda Eylem Planları statik değil dinamik bir yapıya sahiptir....2016 yılı sonu itibarıyla 128 ana eylemin 89‟unda gerekli çalışmalar başlatılmış olup, bu durum Eylem Planı‟nın eylemler bazında %70‟inde aktif çalışmaların yapıldığını göstermektedir... Bununla birlikte eylem maddelerinin bitim süresi geçtiği halde uygulamaya konulamayan eylemleri gösteren tabloda DOKAP BKİ sorumluluğunda bulunan;

• TÇS 2.6 Eylemi ve AKG 4.1 eylemleri ile ilgili 2016 yılında uygulanması için proje geliştirilerek 2017 Yılı Yatırım Programına teklif edilmiş ancak Kalkınma Bakanlığı tarafından konunun birkaç sektör alanını ilgilendirdiği gerekçesiyle diğer sektör alanlarıyla da sağlıklı koordinasyonun sağlanması için projelerin 2017 yılında uygulanmamasına karar verilmiştir.
• EK 1.6 ve EK 2.4 eylemleri (2018 yılında uygulanacaktır); ihtiyaç tespit edilen alanlarda eğitimler sağlanacaktır. programları ilgili üniversiteler mevcut kurumsal kapasitelerine göre gruplandırılarak farklı seviyelerde verilecektir. Düzenlenecek tüm eğitimlerde üniversitelerin hâlihazırda devam eden ya da yakın zamanda gerçekleĢtirilmesi planlanan eğitimleri ile mükerrerlik oluĢturulmamasına önem verilecektir. KK 5.2 Bölge üniversitelerinin 5018 sayılı kanun uygulamaları desteklenecektir. DOKAP Ġlleri Üniversiteler 2015-2018 BaĢta yeni kurulanlar olmak üzere bölge üniversitelerinin 5018 sayılı kanun kapsamındaki örgütlenme ve süreç yönetimleri desteklenecektir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 25

• TÇS 1.8 ve TÇS 1.11 eylemleri (2018 yılında uygulanacaktır);
• Tüm KK eylemleri (2017 veya 2018 yılında uygulanacaktır.)ile herhangi bir süre sorunu bulunmamaktadır. ...diğer kurumlar için belirlenen eylem adımlarının yapım sürelerinin genel olarak takvimsel açıdan sorun bulunmamaktadır. İlgili eylemlerin bir çoğunun bitim süresi 2018 yılıdır. Süresi içerisinde bitirilemeyen veya çalışma başlatılamayan eylemlerle ilgili yukarda da ifade edildiği gibi değerlendirme sürecinde tartışmaya açılarak gerekli revizyon adımlarının tasarlanması sağlanmaktadır." denilmektedir. Sonuç olarak; DOKAP BKĠB‟nin temel görevi, 642 sayılı KHK‟nın 2‟nci maddesinin (a) bendi gereğince, “eylem planları hazırlamak, bunların uygulanmasını koordine etmek, izlemek ve değerlendirmek”tir. DOKAP 2014-2018 Eylem Planı bu çerçevede hazırlanarak, Bölgesel GeliĢme Yüksek Kurulu‟nca onaylanmıĢtır. Fakat bulgumuzda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, DOKAP 2014-2018 Eylem Planı‟nda yer alan projelerin önemli bir kısmı öngörüldüğü yıllarda gerçekleĢtirilememektedir. Kamu idaresi cevabında, bitim süresi 2016 yılı olan eylem adımları ile ilgili çalıĢmaları 2017 yılı içerisinde yürütebilecekleri; herhangi bir çalıĢma yürütülemediği takdirde değerlendirme sürecinde tartıĢmaya açılarak gerekli revizyon adımlarının tasarlanması sağlanacağı belirtilmiĢtir. Eylem Planlarının statik değil dinamik bir yapıya sahip olduğunu belirterek, revizyonların tasarlandığından söz edilmekte ise de, bugüne kadar Eylem Planı‟nda herhangi bir revizyona gidilmediği anlaĢılmaktadır. Dolayısıyla, kamu idaresinin açıklamaları yeterli görülmemiĢtir. 2014-2018 yıllarını kapsayan DOKAP Eylem Planı‟nda bulunan projelerin planlandığı Ģekilde gerçekleĢmemesi durumunda, BaĢkanlığın kuruluĢ sebebi olan ve ülke kalkınması için önem arz eden temel görevlerini yürütmesinde etkili olamayacağı; diğer yandan hazırlanacak eylem planlarının daha gerçekçi hazırlanması ve ihtiyaç duyulması halinde revize edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 26 BULGU 3: DOKAP BKĠB’ye Tahsis Edilen Ödeneklerin Tamamının Kullanılmaması DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının, kendisine tahsis edilen proje ödeneklerinin tamamını kullanamadığı görülmektedir. DOKAP BKĠB, 2014 yılında, tahsis edilen 59.284.000,00 TL‟lik ödeneğin 47.998.272,97 TL‟lik kısmını harcamıĢtır. Toplam 11.285.727,03 TL ödenek kullanılamamıĢtır. 2015 yılında, DOKAP BKĠB tarafından 17 proje için 64.913.177,00 TL program ödeneği ayrılmıĢ, ayrılan ödeneğin 60.234.796,53 TL‟si harcanmıĢtır. Toplam 4.678.380,47 TL ödenek kalmıĢtır. 2016 yılında ise, DOKAP BKĠB tarafından 27 proje için 78.568.000,00 TL program ödeneği ayrılmıĢ, ayrılan ödeneğin 77.478.440,35 TL‟si harcanmıĢtır. Bu kez, toplam 1.089.559,65 TL ödeneğin kullanılmadığı görülmektedir. Tabloda görüldüğü üzere, sermaye transferi yoluyla diğer kurum ve kuruluĢlara yaptırılan projelerde harcanmayan ödeneklerin toplamı 323.290,00 TL olup; DOKAP BKĠB‟nin kendi yürüttüğü projelerde ise; harcanmayan ödenek miktarı 766.269,00 TL‟dir. Kamu yatırım projelerinin hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu, Bütçe Kanunları, 540 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Yatırım Programı Hazırlama Rehberleri hükümlerine tabidir. 2013-2015 Dönemi, 2014-2016 Dönemi, 2015-2017 Dönemi ve 2016-2018 Dönemi Yatırım Programı Hazırlama Rehberleri‟nde, “proje bazında ödenek teklif ve tahsislerinde; devam eden projelerden en kısa sürede tamamlanabilecek olanlara, yeni proje tekliflerinde ise azami oranda seçici olunarak, nitelikli yapılabilirlik etütlerine dayandırılmak kaydıyla ekonomik ve sosyal katkısı en fazla ve acil hizmet ihtiyacını karşılayabilecek yatırımlara öncelik verileceği” açıklanmıĢtır. Oysa DOKAP BKĠB‟nin, kendisine tahsis edilen proje ödeneklerini Yatırım Programı Hazırlama Rehberlerine göre kullanamadığı/kullandıramadığı anlaĢılmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 27 Tablo 4: 2016 Yılı Ġçerisinde Uygulanan Projelerin Ödenek ve Harcama Durumları PROJENĠN YATIRIM PROGRAMINDAKĠ ADI ALT PROJE ADI GĠDER TÜRÜ ĠLGĠLĠ KURUM* PROJENĠN 2016 YILI ÖDENEK TUTARI
KALAN ÖDENEK HARCAMA
Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları YeĢil Yol Projesi Sermaye Transferi Özel Ġdareler - BĢb 50.403.000 50.403.000 0 Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları Sermaye Transferi Kalkınma Ajansları 6.900.000 6.900.000 0 Ġmar Planı Yapımı Ġmar Planı Yapımı Projesi Sermaye Transferi Ġller Bankası 2.000.000 2.000.000 0 Yaylalara Özgü Mimari Projelerin Hazırlanması Yaylalara Özgü Mimari Projelerin Hazırlanması Projesi Sermaye Transferi 44.000 0 44.000 DOKAP Bölgesi Tanıtım ve MarkalaĢma Projesi DOKAP Bölgesi Tanıtım ve MarkalaĢma Projesi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 33.000 32.922 78 Hayvancılık Altyapısının GeliĢtirilmesi Projesi Çiğ Süt Toplama Alt Yapısının ĠyileĢtirilmesi Projesi
Sermaye Transferi Samsun BĢb 2.134.000 2.134.000 0 Organik Yumurta Tavukçuluğunda Sertifikalı Üretimin YaygınlaĢtırılması Projesi Sermaye Transferi Gıda Tarım Müd. Ord. 85.0000 85.000 0 Doğu Karadeniz Serbest Sistem Yumurta Üretim Paketleme Tesisi Kurulumu Projesi Sermaye Transferi Altınordu Belediyesi 400.000 398.083 1.917 Doğu Karadeniz Bölgesi Organik Yumurta Tavukçuluğu Yem Ünitesi Projesi Sermaye Transferi Altınordu Belediyesi 1.305.000 1.305.000 0 Doğu Karadeniz Bölgesi Organik Sermaye Ordu Üniversitesi 20.000 20.000 0

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 28 Yumurta Tavukçuluğunun Tanıtılması Projesi Transferi Arıcılık Altyapısının Desteklenmesi Programı Sermaye Transferi Ġl Gıda Tarım Müd. 1.549.000 1.547.315 1.684 Dokap Bölgesi Arı Ürünleri Paketleme Tesisleri Modernizasyonu Projesi Sermaye Transferi Rize Ġl Gıda Tarım 100.000 90.270 9.730 Bitkisel Üretim Altyapısının GeliĢtirilmesi Projesi Soğuk Hava Deposu Projesi Sermaye Transferi Altınordu Belediyesi 424.000 418.040 5.959 Tarımsal AraĢtırmalar Projesi DOKAP Bölgesi Organik Tarım Havzalarının Belirlenmesi AraĢtırma Projesi Sermaye Transferi TÜSSĠDE 849.880 849.880 0 DOKAP Çay Kalitesinin GeliĢtirilmesi AraĢtırma Projesi Sermaye Transferi r Rize Üniversitesi 500.000 500.000 0 DOKAP Bölgesi Tarımsal Üretim ve Tarımsal Sanayi Potansiyelinin AraĢtırılması Projesi Sermaye Transferi TÜSSĠDE 650.119 650.119 0 Küçük Tarımsal ĠĢletmelerin GeliĢtirilmesi Projesi Üretim Altyapısının ĠyileĢtirilmesine Yönelik Eğitim Projesi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 1.162.000 1.161.180 819 Doğu Karadeniz Bölgesi Tıbbi ve Aromatik Bitki Envanterinin Çıkarılması ve Ticari Kullanımının AraĢtırılması Projesi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 726.000 725.512 487 Küçük Ölçekli Tarımsal Sulama Projeleri Küçük Ölçekli Tarımsal Sulama Projeleri Sermaye Transferi Ġl Özel Ġdareleri 6.500.000 6.500.000 0 Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının AraĢtırılması Sermaye Transferi 250.000 0 250.000

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 29 AraĢtırılması Katı Atık Düzenli Depolama Alanlarının AraĢtırılması Projesi Katı Atık Düzenli Depolama Alanlarının AraĢtırılması Sermaye Transferi KTÜ 990.000 990.000 0 Yerel Yönetim Personelinin Kapasitesinin GeliĢtirilmesi Yerel Yönetim Personelinin Kapasitesinin GeliĢtirilmesi Sermaye Transferi Belediyeler 10.000 0 10.000 DOKAP Bölgesi Kültür Envanteri Projesi Dokap Bölgesi Kültür Envanteri Projesi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 45.000 44.368 632 DOKAP Eylem Planı Kapsamında Olmayan Projeler Akçakale Rölöve ve Restitüsyon ve Restorasyon Projeleri Yapımı Sermaye Transferi Akçaabat Belediyesi 175.000 175.000 0 GiriĢimcilik ve Yenilikçilik Ġhtiyaç Analizi Projesi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 1.062.000 548.747 513.252 DOKAP Eylem Planı E-Ġzleme Sistemi Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 1.000 0 1.000 TaĢıt Alımı Sermaye Gideri DOKAP BKĠ 250.000 0 250.000 DOKAP BKİ Tarafından 2016 Yılı İçerisinde Uygulanan Projelerin Harcama Bilgileri Sermaye Gideri 3.279.000 766.269 Sermaye Transferi 75.289.000 323.290
TOPLAM 78.568.000 77.478.440 1.089.560

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 30 Kamu idaresi cevabında; “Başkanlığımıza 2016 yılı için sermaye giderleri kaleminden 5.475.000,00 TL ve sermaye transferleri kaleminden 65.398.000,00 olmak üzere 70.873.000,00 TL yatırım bütçesi tahsis edilmiştir. Yılı içerisinde bu ödeneğe 7.695.000,00 TL ek ödenek ilave edilmiş olup, toplam sermaye ödeneği 78.568.000,00 TL olarak gerçekleşmiştir. Toplam ödeneğin 77.478.470,35 TL‟si kullanılmıştır. Kullanılmayan 1.089.559,65 TL ödenek ise toplam ödeneğin %1,38‟ine denk gelmektedir. 2016 yılı ödeneğin büyük bir kısmı kullanılmıştır. Sermaye transferleri kaleminden yapılan ödemeler kurumlar arasında imzalanan protokollere istinaden yapılmakla birlikte, projeye ait ödeme evraklarının birer nüshaları Başkanlığımıza ibraz edilmektedir. Başkanlığımız yapılan harcamalar tutarında ödeme yapmaktadır. Dolayısıyla projeye tahsis edilen ödenekten düşük harcama meydana geldiği taktirde kalan ödenek bütçemizde kullanılamayan ödenek olarak görünmektedir. Başkanlığımıza araç alımı için tahsis edilen 250.000,00 TL Bakanlar Kurulundan onay alınamadığı için kullanılamamıştır. Kullanılamayan ödeneklerden bir diğeri de ”Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Araştırılması Projesi‟dir. Toplam 250.000,00TL ödenek tahsis edilen projenin uygulaması hususunda Kalkınma Bakanlığı uygun görüş vermemiştir. 1.062.000,00TL ödenek tahsis edilen “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi” kapsamında 548.747,61TL ödenek kullanılmış olup, proje süreci devam etmektedir. Süreç bitiminde yayınlanacak olan sonuç raporuna istinaden kalan bedel ödenecektir.” denilmektedir. Sonuç olarak; Kamu idaresinin cevabında 2016 yılında 78.568.000,00 TL‟lik toplam ödeneğin büyük kısmının kullanıldığı; kullanılmayan 1.089.559,65 TL ödeneğin ise, toplam ödeneğin %1,38‟i olduğu belirtilmiĢtir. Ancak, DOKAP BKĠB‟nin sorumluluğuna verilen projelerde bu ödeneklerin %23,37‟sinin kullanılamadığı görülmektedir. Yatırım Programı kapsamında DOKAP BKĠB‟ye edilen ödeneklerin tamamımın kullanılamadığı/kullandırılamadığı değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 31 BULGU 4: YeĢil Yol Projesi Kapsamında Yapılan Yol Ġmalatlarında Çevresel Etki Değerlendirme Raporlarının Düzenlenmemesi DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığınca, Doğu Karadeniz bölgesinin yaylalarını birbirine bağlamak üzere “Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları (Yeşil Yol) Projesi” ve “İmar Planı Yapımı Projesi” kapsamında yapılan yol imalatlarında ve turizm yatırımlarında Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarının hazırlanmadığı anlaĢılmıĢtır. DOKAP Eylem Planı‟nda, bölgenin turizme kazandırılması için gerek yol yapım çalıĢmalarının yapılması, gerekse de turizm yatırımlarının desteklenmesi öngörülmüĢtür. Tablo 5: DOKAP 2014-2018 Eylem Planı- Yol Ġmalatları ve Turizm Yatırımları Eylem Adı Sorumlu Kuruluş Uygulayıcı Kuruluş Yapılacak İşlem ve Açıklama TÇS 1.1 YeĢil Yol kapsamında yol iyileĢtirme ve yol yapım çalıĢmalarına devam edilecektir. DOKAP BKĠ Yerel Yönetimler Bölgenin doğal dokusunu koruyarak, Doğu Karadeniz Turizm Master Planı kapsamında Samsun Havaalanı'ndan baĢlayıp Sarp Sınır Kapısı'nda sona eren yol güzergâhının yolcu ve araç güvenliğinin sağlanarak turizme kazandırılması amacıyla bakım, iyileĢtirme ve gerekli bölgelerde yeni yol yapımı gerçekleĢtirilecektir. Yol güzergâhı ve buna bağlı turizm geliĢimine iliĢkin kararların fiziki planlar ve bölge planlarına uyumu gözetilecektir. TÇS 1.2 YeĢil Yol güzergâhı üzerindeki turizm yatırımları desteklenecektir. DOKAP BKĠ Kalkınma Ajansları Turizm yatırımlarını destekleme programı uygulanacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 32 Doğu Karadeniz Bölgesi, doğal ve kültürel değerler yönünden önemli potansiyellere sahip olmanın yanında önemli çevre sorunları ile karĢı karĢıya kalmaktadır. Uluslararası Koruma Birliği‟ne (Conservation International) göre dünyada çok hassas flora, fauna, su ve orman kaynakları içerdiği için ilk etapta korunması gereken önemli ekolojik hassas bölgeler arasında yer almaktadır. 2872 sayılı Çevre Kanunu‟nun “Çevresel etki değerlendirmesi” baĢlıklı 10‟uncu maddesinde, “Gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler bir Çevresel Etki Değerlendirme Raporu hazırlarlar.” denilmektedir. Çevre Kanunu‟nun 10‟uncu maddesinin son fıkrası ise, hangi faaliyetlerin ÇED‟e tabi olacağının Yönetmelik ile belirleneceğini hükme bağlamıĢtır. ÇED Yönetmeliği, gerçekleĢtirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kamu veya özel sektöre ait iĢletmelerin yatırım kararlarının çevre üzerinde yapabilecekleri tüm etkilerin belirlenerek değerlendirilmesi, tespit edilen olumsuz etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi ve alternatiflerin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleĢtirilecek Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinde uyulacak idari ve teknik esasları düzenlemektedir. 25.11.2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği‟nin “Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü” baĢlıklı 6‟ncı maddesine göre: “(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. … (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 33 (4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır.” Yönetmelik eklerinde ÇED‟e tabi projeler yer almakta olup, Ek-1‟de “Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi”; Ek-2‟de ise “Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak projeler Listesi” düzenlenmiĢtir. Ek-I kapsamındaki projeler, ÇED Raporu hazırlanması gereken projelerdir. Proje sahibi, Yönetmeliğin Ek-3‟nde verilen Genel Format kapsamında baĢvuru yapmak zorundadır. Ek-2 kapsamındaki projeler ise Yönetmelik kapsamı dıĢında olan ve mevcut durumlarında değiĢiklik yapılmak istenen projelerdir. Bunlar, ÇED Raporu hazırlanmasının gerekip gerekmediğine karar vermek üzere seçme-eleme sürecine tabi olan projelerdir. Yürürlükteki yasal düzenleme uyarınca ÇED, yatırıma baĢlanabilmesi için Bakanlık dıĢındaki diğer kamu kurumları tarafından verilecek izin niteliğindeki idari iĢlemler öncesinde aranması gereken bir ön koĢul (izin) olarak görülmektedir. Bu karar sonrasında çıkarılan ÇED yönetmeliklerinde, ÇED süreci sonunda tesis edilen iĢlem, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı”, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” veya “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumsuz Kararı” olarak adlandırılmıĢ ve tanımlanmıĢtır. Yönetmelik‟e Ek-4‟de, seçme-eleme kriterlerine tabi projelerde Proje Tanıtım Dosyasına; “2-Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve ek-5‟de yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25000 ölçekli hâlihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanması, jeoloji haritası ve depremsellik” eklenmesi hükme bağlanmıĢtır. GeniĢ bir bölgeyi kapsayacak ölçekte yol güzergâhı ve turizm tesislerini planlayan söz konusu DOKAP projeleri için ÇED “Olumlu-Olumsuz” veya “Çevresel Etkileri Önemsiz Belgesi”nin alınmasıyla, her türlü çevresel etki kayıt altına alınarak, yatırım yapılabilecek ve korunması gereken alanlar açık olarak önceden belirlenebilirdi.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 34 a) “Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları Projesi”, Samsun, Ordu, Giresun, GümüĢhane, Bayburt, Trabzon, Rize ve Artvin olmak üzere 8 ilin yaylaları ve turizm merkezlerini birbirine bağlayan bir turizm yolu olarak planlanmıĢtır. Turizm Master Planı Uygulamaları Projesi kapsamında yürütülen “YeĢil Yol Projesi” yayla turizmi güzergâhındaki mevcut yol izlerinin turizm potansiyelini artırmak amacıyla iyileĢtirilmesi ve birbirine bağlanmasını içeren projelerden oluĢmaktadır. Söz konusu proje için DOKAP BKĠB, uygulayıcı kuruluĢlar olan BüyükĢehir Belediyeleri ve Ġl Özel Ġdareleri tarafından teklif edilen projelerden 34 adet asıl ve 5 adet yedek olmak üzere toplam 39 adet projeyi kabul ederek uygulamaya koymuĢtur. Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamalarından YeĢil Yol Projesi‟ne 2016 yılında tahsis edilen 44.000.000,00 TL ödeneğin yanında, 6.403.000,00 TL ek ödenek aktarımı gerçekleĢtirilerek, toplam 50.403.000,00 TL kaynak belirlenmiĢtir. Belirlenen kaynağın tamamı Uygulayıcı KuruluĢlar olan BüyükĢehir Belediyeleri ve Ġl Özel Ġdareleri hesaplarına aktarılmıĢtır. 2.645 kilometre uzunluğunda birinci öncelikli turizm yolu olarak planlanan Proje‟de DOKAP tarafından iyileĢtirilmesi planlanan 1.621 km YeĢil Yol güzergâhının (1.024 km‟lik kısmı Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda yer almaktadır) 675 km‟lik kısmında hem yol iyileĢtirme hem de yol yapım çalıĢmaları yapılmıĢtır. Tablo 6: (2013-2014-2015-2016 Yılları) YeĢil Yol Ödenek Tablosu (TL) Yıllar Ödenek Miktarı Aktarılan Ödenek Harcanan Ödenek Kalan Ödenek Tenkis Edilen Ödenek 2013 40.000.000 40.000.000 34.862.638 5.137.362 - 2014 47.000.000 39.645.587 32.268.563 7.377.024 7.354.413 2015 44.000.000 44.000.000 31.770.717 12.229.283 - 2016 50.403.000 50.403.000 9.170.458 41.232.542 - Toplam 181.403.000 174.048.587 108.072.375 65.976.211 7.354.413

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 35 Tablo 7: (2013-2014-2015-2016 Yılları) Yapılan Yol Ġmalatları Ġli Yol Bakım ve Onarım (Km) Stabilize Kaplama (Km) Beton Kaplama (Km) Parke Kaplama (Km) Asfalt Kaplama (Km) Köprü (Adet) Toplam (Km) Artvin 71,12 0,00 0,00 1,35 3,00 0 75,47 Bayburt 25,55 25,50 0,00 0,00 6,60 1 57,65 Giresun 33,30 41,10 0,00 0,52 64,30 2 139,22 GümüĢ- hane 47,22 0,00 7,00 4,97 10,47 0 69,66 Ordu 26,60 14,00 1,10 0,00 22,15 0 63,85 Rize 58,30 0,00 4,50 0,90 1,50 0 65,20 Samsun 9,50 25,90 25,80 2,16 78,00 2 141,36 Trabzon 10,80 0,00 7,10 0,00 44,40 0 62,30 Toplam 282,39 106,50 45,50 9,90 230,42 5 674,71 Uygulayıcı kuruluĢlar “Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alan seçme eleme kriterleri uygulanacak projeler listesinin 31. maddesi olan “Alt Yapı Tesisleri” başlığı kapsamında yer alan (i), (j), (k) ve (l) bentleri gereği seçme eleme kriterleri uygulanacak projeler kapsamında yer aldığından ÇED Yönetmeliğine dâhil olmadığı”nı bildirmiĢlerdir. Yönetmelik'in sözü edilen bentleri Ģunlardır: “İ) 20 km ve üzeri çevre yolları,
j) İl yolları, (Mahalle ve Köy yolları hariç) k) Ek-1 listesi ve ek-2 listesinde yer alan karayolu projelerinin, 20 km ve üzerinde sürekli uzunlukta güzergâhının değiştirilmesi, l) İki veya daha az trafik şeridi bulunan mevcut il yollarının dört veya daha fazla şeritli olacak şekilde en az 20 km sürekli uzunlukta genişletilmesi, seçme, eleme kriterlerine tabidir.” Söz konusu illerdeki “Yeşil Yol projelerinin mahalle ve köy yolları sınıfında yer aldığından ve bu yollar hariç tutulduğundan ÇED raporu alınmasına gerek duyulmadığı” belirtilmekle birlikte;

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 36 2016 Yılı Yatırım Programı‟nda yer alan Projedeki yol imalatları çevresel etki değerlendirmesi yapılmasını gerektirecek boyuttadır. Bu nedenle, “Yeşil Yol Projesi” için Çevre Kanunu ve bu kanuna dayanarak çıkarılan yönetmeliğe göre çevresel etki değerlendirmelerinin yapılarak, Çevresel Etki Değerlendirme Raporu düzenlenmesi gerekirdi. Yol projelerinin çevresel etkileri hem inĢaat, hem de yolun kullanımından (iĢletme aĢaması) kaynaklanmaktadır. Genel olarak yol projeleri hava kalitesi, su kalitesi, toprak kalitesi, biyolojik çevre (flora, fauna ve habitatlar) üzerine çeĢitli etkilere sebep olur. Ayrıca Eylem Planı‟nda bölgede doğal hayatın korunmasının sağlanması da önemli ihtiyaç alanı olarak vurgulanmıĢtır. Bu amacı gerçekleĢtirmek için dahi yapılacak yatırımlarda çevresel etki değerlendirmelerinin yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Çevresel Etki Değerlendirmesi, projelerin yapılıp yapılmamasına karar verilebilmesi için planlamanın bir parçası olduğu gibi, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” veya “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu” kararı alındıktan sonra uygulama aĢamasına geçen projenin, bu kararın verilmesine esas ilkeler doğrultusunda ve çevre değerlerini olumsuz etkilemeyecek biçimde yürütülmesi için yapılan izleme ve kontrol çalıĢmalarını da kapsamaktadır. Böylelikle ÇED; çevreye önemli etkileri olabilecek faaliyetlerle ilgili projelerin planlama aĢamasından baĢlayarak;

• faaliyetin inĢaat, iĢletme ve iĢletme sonrasında meydana gelebilecek etkilerinin proje hakkında karar alınmadan önce bilimsel yöntem ve tekniklerle incelenmesi
• varsa olumsuz etkilerinin önlenmesi ve gerekli önlemlerin belirlenmesi
• projenin tüm uygulama aĢamalarında bu etkilerin ve önlemlerin izlenmesi ve denetlenmesine imkân vermektedir. Doğu Karadeniz Turizm Master Planını uygulamak/uygulatmak ve bu doğrultuda YeĢil Yolu malî ve teknik destek ile turizme kazandırmak DOKAP BKĠB‟nin sorumluluğuna verildiğinden, Turizm Master Planı Uygulamaları Projesi için ÇED Raporunun hazırlanması/hazırlatılması gerekirdi. Bununla birlikte, Doğu Karadeniz Turizm Master Planının çevresel etki değerlendirmeleri yapılmadan planlandığı ve yürürlüğe konulduğu anlaĢılmaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 37 Yeşil Yol Projesi İlleri ve Yaylaları: Artvin: Kaçkar Turizm Merkezi ve Kafkasör Kültür Turizm Koruma Gelişim Bölgeleri Bayburt: Kop Dağı Turizm Merkezi Giresun: Aksu TM, Bulancak Bektaş Yaylası TM, Kümbet Yaylası TM, Yavuzkemal Yaylası TM. GümüĢhane: Çakırgöl Kış Sporları TM, Süleymaniye Kış Sporları TM, Zigana TM Ordu: Akkuş Argın Yaylası TM, Aybastı Perşembe Yaylası TM, Aybastı Toygar Kabaktepe TM, Bolaman KTKGB, Çambaşı Yaylası TM, Mesudiye Keyfalan Yaylası TM, Mesudiye Yeşilce-Topçam Yaylaları TM, Fatsa-Çerkezler TM Rize: Anzer KTKGB, Anzer TM, Çamlıhemşin Ayder Kaplıcası TM, Çamlıhemşin Ayder KTKGB, Çayeli TM (Kuspa), İkizdere Ovit Dağı Kış TM Samsun: 19 Mayıs TM, Ayvacık KTKGB, Bafra Kolay TM, Havza 25 Mayıs Termal TM, Havza Mevcut Kaplıca Termal TM, Ladik Akdağ Kış Sporları TM, Vezirköprü TM Trabzon: Akçaabat Karadağ TM, Araklı Pazarcık Yaylası TM, Araklı TM, Araklı Yeşilyurt Yılantaş Yaylası TM, Sis Dağı TM, Maçka Şolma TM, Tonya Armutlu Gümüşhane Kürtün Erikbeli TM. b) Benzer Ģekilde “İmar Planı Yapımı Projesi” için de çevresel etki değerlendirmelerinin yapılarak, ÇED Raporu hazırlanmalıdır. DOKAP Eylem Planı (2014- 2018)‟nda “Turizm merkezlerinin imar planlamaları yapılacaktır.” eylemi kapsamında, Doğu Karadeniz Turizm Master Planında da bahsedilen öncelikli Turizm Merkezlerinin ve Kültür Turizm Koruma ve GeliĢim Bölgelerinin bütün ölçeklerde planlama faaliyetlerinin Ġmar Planı Yapımı Projesi kapsamında yapılması planlanmaktadır. 2016 yılında bu proje kapsamında Ġller Bankası Genel Müdürlüğü ile DOKAP BKĠB arasında teknik iĢbirliği protokolü imzalanarak, DOKAP BKĠB‟nin imar planları yapılacak TM ve KTKGB‟ler için ilgili Ġdarelerle gerekli koordinasyonu sağlaması kararı alınmıĢtır. Ancak, Ġller Bankası A.ġ.‟ye 2.000.000,00- TL aktarılmasına rağmen, söz konusu çevresel etki değerlendirmeleri için herhangi bir çalıĢmanın yapılmadığı anlaĢılmıĢtır. 2018 yılında tamamlanması planlanan projeyle üç farklı güzergâhta bulunan 39 noktada oteller, çim kayak tesisleri, kayak merkezleri, özgün karakteristiği korunacak yaylalar, ekoturizm merkezleri, ev pansiyonculuğu merkezleri, su sporları merkezleri, av turizm merkezleri, mesire alanları, mola noktaları, potansiyel heliski alanları, akarsu vadileri ve kamping alanları gibi doğal ve kültürel çevreyi etkileyecek yapı ve tesislerin yapılması

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 38 öngörülmektedir. Plan, program, proje ya da faaliyetlerin sosyal, ekonomik ve çevresel boyutları ile değerlendirilmesi mümkün ÇED raporları ile olmaktadır. Plan ya da programın biyolojik çeĢitlilik, nüfus, insan sağlığı, fauna, flora, toprak, su, hava, iklim faktörleri, maddi varlıklar, kültürel miras (mimari ve arkeolojik miras dahil), peyzaj ve yukarıdaki faktörler arasındaki karĢılıklı iliĢkiler dahil çevre üzerindeki olası önemli etkileri ile sosyal ve ekonomik etkileri hesaplanabilmektedir. Dolayısıyla, yürütülen söz konusu projelerin etkileri ÇED Raporları ile çok önceden ortaya konularak; gerekli önlemlerin de daha planlama aĢamasındayken alınabileceği düĢünülmektedir. “Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları (Yeşil Yol) Projesi” ve “İmar Planı Yapımı Projesi” planlamalarının çevresel etki oluĢturabilecek unsurlarının değerlendirilerek ÇED raporlarına göre yapılması gerektiği; ve projelerin yürütülmesi sırasında da ÇED raporlarına uygunluğun gözetilmesi gerekirken, bu zorunluluğa uyulmadığı değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 39 Tablo 8: 1. 2. ve 3. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi Ġl Adı Asfalt (Km) Beton (Km) Stabilize (Km) Tesviye (Km) Ham yol (Km) Toplam YeĢil Yol (Km) Toplam Yol Ağı
(Km) ĠÖĠ- BġB KGM Toplam ĠÖĠ- BġB KG M Toplam ĠÖĠ- BġB KG M Toplam ĠÖĠ- BġB KG M Toplam ĠÖĠ- BġB ĠÖĠ- BġB KGM ARTVĠN 31,8 363,2 395,0 23,5 0,0 23,5 29,5 0,0 29,5 267,2 0,0 267,2 21,2 373,2 363,2 736,4 BAYBURT 16,1 28,4 44,5 0,0 0,0 0,0 38,6 7,5 46,1 0,0 0,0 0,0 0,0 54,7 35,9 90,6 GĠRESUN 173,2 207,0 380,2 12,0 0,0 12,0 54,0 0,0 54,0 233,1 0,0 233,1 6,0 478,3 207,0 685,3 GÜMÜġHA -NE 105,5 217,5 323,0 0,0 0,0 0,0 39,5 5,7 45,2 265,1 10,0 275,1 0,0 410,1 233,2 643,3 ORDU 9,5 110,0 119,5 0,0 0,0 0,0 20,0 0,0 20,0 85,5 0,0 85,5 10,0 125,0 110,0 235,0 RĠZE 9,2 84,5 93,7 40,5 0,0 40,5 73,2 0,0 73,2 369,5 0,0 369,5 72,0 564,4 84,5 648,9 SAMSUN 156,2 207,9 364,1 7,0 0,0 7,0 24,0 0,0 24,0 154,8 0,0 154,8 0,0 342,0 207,9 549,9 TRABZON 44,5 131,9 176,4 0,0 11,0 11,0 122,2 8,8 131,0 204,1 0,0 204,1 0,0 370,8 151,7 522,5 Toplam 546,0 1.350,4 1.896,4 83,0 11,0 94,0 401,0 22,0 423,0 1.579,3 10,0 1.589,3 109,2 2.718,5 1.393,4 4.111,9

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 40 Tablo 9: 1. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi Ġl Adı Asfalt (Km) Beton (Km) Stabilize (Km) Tesviye (Km) Hamyol (Km) 1.Öncelikli YeĢil Yol (Km) Toplam Yol Ağı
(Km) ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM Artvin 31,8 344,7 23,5 0,0 0,0 0,0 207,8 0,0 0,0 0,0 263,1 344,7 607,8 Bayburt 16,1 11,3 0,0 0,0 21,0 7,5 0,0 0,0 0,0 0,0 37,1 18,8 55,9 Giresun 139,7 71,0 12,0 0,0 39,0 0,0 56,0 0,0 4,0 0,0 250,7 71,0 321,7 GümüĢhane 69,5 64,5 0,0 0,0 34,0 5,7 136,2 10,0 0,0 0,0 239,7 80,2 319,9 Ordu 9,5 110,0 0,0 0,0 20,0 0,0 85,5 0,0 0,0 0,0 115,0 110,0 225,0 Rize 9,2 84,5 40,5 0,0 73,2 0,0 187,3 0,0 56,8 0,0 367,0 84,5 451,5 Samsun 76,2 203,2 0,0 0,0 24,0 0,0 45,3 0,0 0,0 0,0 145,5 203,2 348,7 Trabzon 44,5 91,9 0,0 11,0 32,7 8,8 125,1 0,0 0,0 0,0 202,3 111,7 314,0 Toplam 396,5 981,1 76,0 11,0 243,9 22,0 843,2 10,0 60,8 0,0 1.620,4 1.024,1 2.644,5

• Rize ilinde yer alan 19,0 Km Doğal Taş Parke, Beton Yol içerisinde gösterilmiştir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 41 Tablo 10: 2. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi
Ġl Adı Asfalt (Km) Beton (Km) Stabilize (Km) Tesviye (Km) Hamyol (Km) 2.Öncelikli YeĢil Yol (Km) Toplam Yol Ağı (Km) ĠÖĠ- BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM ĠÖĠ-BġB KGM Artvin 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Bayburt 0,0 17,1 0,0 0,0 17,6 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 17,6 17,1 34,7 Giresun 15,0 136,0 0,0 0,0 0,0 0,0 20,0 0,0 0,0 0,0 35,0 136,0 171,0 GümüĢhane 36,0 153,0 0,0 0,0 5,5 0,0 88,7 0,0 0,0 0,0 130,2 153,0 283,2 Ordu 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 10,0 0,0 10,0 0,0 10,0 Samsun 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Trabzon 0,0 40,0 0,0 0,0 27,0 0,0 16,0 0,0 0,0 0,0 43,0 40,0 83,0 Toplam 51,0 346,1 0,0 0,0 50,1 0,0 124,7 0,0 10,0 0,0 235,8 346,1 581,9

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 42 Tablo 11: 3. Derece Öncelikli Yolların Ġllere ve Kaplama Cinsine Göre Listesi Ġl Adı Asfalt (Km) Beton (Km) Stabilize (Km) Tesviye (Km) Hamyol (Km) 3.Öncelikli YeĢil Yol (Km) Toplam Yol Ağı (Km) ĠÖI-BġB KGM ĠÖI-BġB KGM ĠÖI-BġB KGM ĠÖI-BġB KGM ĠÖI-BġB KGM ĠÖI-BġB KGM Artvin 0,0 18,5 0,0 0,0 29,5 0,0 59,4 0,0 21,2 0,0 110,1 18,5 128,6 Bayburt 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Giresun 18,5 0,0 0,0 0,0 15,0 0,0 157,1 0,0 2,0 0,0 192,6 0,0 192,6 GümüĢhane 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 40,2 0,0 0,0 0,0 40,2 0,0 40,2 Rize 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 182,2 0,0 15,2 0,0 197,4 0,0 197,4 Samsun 80,0 4,7 7,0 0,0 0,0 0,0 109,5 0,0 0,0 0,0 196,5 4,7 201,2 Trabzon 0,0 0,0 0,0 0,0 62,5 0,0 63,0 0,0 0,0 0,0 125,5 0,0 125,5

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 43 Kamu idaresi cevabında özetle; “Usul ve Esaslar, Taahhütnameler ve Protokollerde de açıkça belirtildiği üzere Çevresel Etki Değerlendirme İzni vb. izinlerin alınması Uygulayıcı Kuruluşların sorumluluğunda bulunmaktadır. Uygulayıcı Kuruluşlardan Çevresel Etki Değerlendirme Raporları ve buna ilişkin belgeler talep edilmiştir. …Uygulayıcı Kuruluşlar Yeşil Yol Projesi kapsamında yapılan çalışmalarında yer alan yazılar ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alan seçme- eleme kriterleri uygulanacak projeler listesinin 31. maddesi olan “Alt Yapı Tesisleri” başlığı altında yer alan (i), (j), (k) ve (l) bentleri gereği seçme eleme kriterleri uygulanacak projeler kapsamı dışında yer aldığından ÇED Yönetmeliğine dâhil olmadığını bildirmişlerdir. Devlet ve İl yolları dışında kalan köyü köye ve bağlılarına; il, ilçe ve belde merkezleri ile devlet ve il yollarına bağlayan yollara köy yolu denir. Köy yollarını devlet yoluna bağlayan güzergâh üzerinde yer alan belde (belediyeler) yolları köy yolu kapsamına girmektedir. Literatürde yayla yolu kavramı bulunmamakta olup, Yeşil Yol Projesi kapsamında yapılan yollar köy yolu (köylerin ünitesi veya mahallesi) kapsamına girmektedir. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ve Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde İmar Planları yapılırken ÇED raporu alınmasıyla ile ilgili herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.” denilmektedir. Sonuç olarak; a) Kamu idaresi cevabında, her türlü izinlerin alınmasının uygulayıcı kuruluĢların sorumluluğunda olduğu belirtilmiĢtir. Uygulayıcı kuruluĢlardan 16.12.2016 tarihinde SayıĢtay denetimine tabi olunduğu için ÇED raporları ve buna iliĢkin belge talebinde bulunulduğu görülmektedir. Uygulayıcı kuruluĢlar, seçme eleme kriterleri uygulanacak projeler kapsamı dıĢında yer aldığından ÇED Yönetmeliğine dâhil olmadıklarını bildirmiĢlerdir. Ancak ÇED, her türlü yatırım ve kalkınma projelerinin çevresel etkilerini belirleyerek, yatırıma baĢlanabilmesi için bir ön koĢul olarak görülmektedir. ÇED süreci sonunda,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 44 “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı”, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” veya “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumsuz Kararı” alınabilmektedir. Yol imalatlarına baĢlanmadan önce ÇED raporlarının hazırlanıp hazırlanmadığının incelenmesi gerekirdi. Çevresel Etki Değerlendirmesi, projelerin yapılıp yapılmamasına karar verilebilmesi için planlamanın bir parçası olduğu gibi, uygulama aĢamasına geçen projenin, çevre değerlerini olumsuz etkilemeyecek biçimde yürütülmesi için yapılan izleme ve kontrol çalıĢmalarını da kapsamaktadır. DOKAP Eylem Planı‟nda, bölgenin turizme kazandırılması için gerek yol yapım çalıĢmalarının yapılması, gerekse de turizm yatırımlarının desteklenmesi öngörülmüĢtür. “Doğu Karadeniz Turizm Master Planı Uygulamaları (Yeşil Yol) Projesi”, yayla turizmi güzergâhındaki mevcut yol izlerinin iyileĢtirilerek birbirine bağlanmasını içeren projelerden oluĢmaktadır. Bu proje için DOKAP BKĠB, BüyükĢehir Belediyeleri ve Ġl Özel Ġdareleri tarafından teklif edilen projelerden 34 adet asıl ve 5 adet yedek olmak üzere toplam 39 adet projeyi uygulamaya koymuĢtur. 2.645 kilometre uzunluğunda birinci öncelikli turizm yolu olarak planlanan Proje‟de DOKAP tarafından iyileĢtirilmesi planlanan 1.621 km YeĢil Yol güzergâhının (1.024 km‟lik kısmı Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğunda yer almaktadır) 675 km‟lik kısmında yol iyileĢtirme ve yol yapım çalıĢmaları yapılmıĢtır. Söz konusu proje, Yatırım Programı'nda bütün olarak değerlendirilmek suretiyle, yol ağlarının birbirine bağlanması olarak ele alındığından ÇED raporlarının alınması gerekirdi. Bu nedenle yeĢil yol imalatlarının seçme eleme kriterleri uygulanacak projeler kapsamı dıĢında yer aldığından ÇED Yönetmeliğine dâhil olmadığı açıklamaları yeterli görülmemiĢtir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığınca, “Yeşil Yol Projesi” kapsamında yapılan yol imalatlarında çevresel etki değerlendirmesi yapılarak, ÇED raporlarının hazırlanmasının gerektiği değerlendirilmektedir. b) DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının, “Ġmar Planı Yapımı Projesi” kapsamında yapılacak turizm yatırımlarının çevresel etkilerinin değerlendirilmemesiyle ilgili olarak, bu konuda düzenleme bulunmadığı Ģeklindeki açıklamaları yerinde görülmüĢtür.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 45 Ancak, 2006 yılında gerçekleĢtirilen değiĢiklikle Çevre Kanunu‟nda stratejik çevresel değerlendirmenin tanımına yer verilerek stratejik çevresel değerlendirme ile ilgili usul ve esasların çıkarılacak bir yönetmelikte yer alacağı belirtilmiĢtir. ÇED ile hali hazırda projelerin çevre üzerindeki etkileri değerlendirilirken Stratejik Çevresel Değerlendirme ile alan bazında üst ölçek planların çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerinin kapsamlı bir Ģekilde değerlendirmeye alınması mümkün olabilecektir. Stratejik Çevresel Değerlendirme uygulamaları dünyada giderek yaygınlaĢmaktadır. Avrupa Birliği Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönergesini (SÇD 2001/42/EC sayılı Direktif) esas alan stratejik çevresel değerlendirme yönetmeliği ile, stratejik arazi kullanımıyla ilgili plan ve programların çevresel etkileri için sistematik bir değerlendirme prosedürünün getirilmesinin gerektiği değerlendirilmektedir. BULGU 5: GiriĢilen Taahhütlerde Taahhüt Kartının Düzenlenmemesi ve Gider Taahhütleri Hesabı ile Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesabının Kullanılmaması Yıl içerisinde geçerli sözleĢmeler ile ertesi mali yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen taahhütlerde; “920-Gider Taahhütleri Hesabı” ile “921-Gider Taahhütleri KarĢılığı Hesabı”nın kullanılmadığı ve Taahhüt Kartının düzenlenmediği tespit edilmiĢtir. 27.12.2014 tarih ve 29218 sayılı 1. Mükerrer Resmi Gazete‟de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “92 Taahhüt Hesapları” baĢlıklı 471‟inci maddesinde; bu hesap grubunun, yılı için geçerli sözleĢmeler ile ertesi malî yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen gider taahhütleri, mevzuatı gereğince bu tutarlara ilave edilen taahhütler ile bunlardan yerine getirilenler veya feshedilenlerin ve kamu- özel iĢ birliği modeli çerçevesinde giriĢilen taahhütler, bunlara yapılan ilaveler, fiyat güncellemeleri ile bunlardan yerine getirilenlerin sözleĢme fiyatlarıyla izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiĢtir. Aynı Yönetmelik‟in 472‟nci maddesinde; gerek yılı için geçerli, gerekse ertesi malî yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen taahhütler, bunlara yapılan ilaveler ve fiyat farkı tutarları ile taahhüdün yerine getirilmesi dolayısıyla nakden veya mahsuben yapılan hakediĢ ödemeleri ve bu ödemelerden yapılan kesintiler, taahhüt tutarından yapılan eksiltmeler, kısmen veya tamamen bozulan sözleĢmelere iliĢkin taahhütler

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 46 ve diğer bilgilerin düzenlenen bu “Taahhüt Kartları”na kaydedilmesi gerektiği belirtilmiĢtir. Ancak, bazı mal ve hizmet alımı iĢlerine iliĢkin sözleĢmelerin imzalanmasını müteakip Taahhüt Kartı düzenlenmediği ve “920” ve “921” no‟lu hesaplarda izlenmediği anlaĢılmıĢtır. Halbuki; “920” ve “921” nolu hesapların kullanılması ile Taahhüt Kartının düzenlenmesi, idare tarafından giriĢilen taahhütlerin takibi ile bütçe ve nakit planlaması açısından son derece önemlidir. Söz konusu hesapların kullanılmaması, hem Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟ne aykırılık teĢkil etmekte, hem de Ġdare tarafından giriĢilen taahhütlerin sağlıklı bir Ģekilde takip edilmesine engel olmaktadır. Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ilgili hesapların iĢletilmesi ve taahhüt kartlarının tutulmasının gerekli olduğu düĢünülmektedir. Kamu idaresi cevabında; “…2017 yılından itibaren İdaremizce yapılan bazı mal ve hizmet alımı işlerine ilişkin sözleşmelerin imzalanmasını müteakip Taahhüt Kartı düzenlenerek “920” ve “921” no‟lu hesaplarda takibi sağlanmaktadır.” denilmektedir. Sonuç olarak; 2017 yılından itibaren Taahhüt Kartı düzenlenerek “920” ve “921” no‟lu hesaplarda takibinin sağlanacağı açıklanmıĢtır. Ancak 2016 yılında, yıl içerisinde geçerli sözleĢmeler ile ertesi mali yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleĢmelere dayanılarak giriĢilen taahhütlerde “920-Gider Taahhütleri Hesabı” ile “921-Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabı”nın kullanılmadığı ve Taahhüt Kartının düzenlenmediği tespit edilmiĢtir. BULGU 6: Alt ĠĢveren ÇalıĢanlarının Kıdem Tazminatları Ġçin KarĢılık Ayrılmaması DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı muhasebe kayıtlarında hizmet alımı suretiyle çalıĢtırılan personel için kıdem tazminatı karĢılıklarının ayrılmadığı görülmüĢtür. Kamu idarelerinde, hizmet alımları kapsamında alt yüklenicilerde çalıĢan iĢçilerinin haklarına yönelik olarak mevzuatta değiĢiklik yapılmıĢ ve bu iĢçilerin kıdem tazminatlarının ödenmesi yükümlülüğü idarelere verilmiĢtir. 6552 sayılı Kanun ile 4857 sayılı ĠĢ Kanunu'nun 112‟nci maddesine göre: “Ek: 10/9/2014 - 6552/8 md.) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 47 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatları; a) Alt işverenlerinin değişip değişmediğine bakılmaksızın aralıksız olarak aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde çalışmış olanların bu şekilde çalışmış oldukları sürelere ilişkin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak tespit olunur…” Getirilen bu düzenlemeye göre idarelerin; alt iĢveren iĢçisi olarak çalıĢanların kıdem tazminatlarının tahakkuk kaydının mali tablolarında gösterilmesi gerekir. Bunun için kullanılması gereken hesaplar 372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı olup, ödeneceği öngörülen kıdem tazminatlarına göre kullanılmalıdır. Oysa DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığında, 1475 sayılı ĠĢ Kanunu‟nun 14‟üncü maddesi uyarınca, kıdem tazminatı alma hakları bulunan personelin kıdem yılları esas alınarak, Ġdare tarafından faaliyet dönemi ve sonraki dönemleri olmak üzere, vadelerine göre ayrılıp ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarlarının “372 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı”nda ve “472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı” nda izlenmediği anlaĢılmıĢtır. Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımları Kapsamında İstihdam Edilen İşçilerin Kıdem Tazminatlarının Ödenmesi Hakkında Yönetmelik‟in 8‟inci maddesinde, hizmet alımı suretiyle alt iĢveren tarafından çalıĢtırılan iĢçilerin bu Yönetmelik hükümlerine göre tespit edilen sürelere iliĢkin kıdem tazminatlarının doğrudan iĢçinin banka hesabına yatırılacağı belirtilmiĢtir. Diğer taraftan, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin 284‟üncü, 285‟inci, 331‟inci ve 332‟nci maddelerinde; 372 ile 472- Kıdem Tazminatı KarĢılığı hesaplarına iliĢkin olarak hesabın niteliği ve iĢleyiĢine iliĢkin hükümlere yer verilmektedir. Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin hükümleri doğrultusunda ilgili mevzuatı gereğince hesaplanarak ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karĢılıklarının izlenmesi için 472 kodlu “Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı”nın kullanılacağı belirtilmiĢtir. Buna göre; faaliyet döneminden sonraki yıllarda ödenecek kıdem tazminatları için ayrılan karĢılıklar bu hesaba alacak, 630 kodlu hesaba borç, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karĢılıkları dönem sonunda bu hesaba borç, 372 kodlu “Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı”na alacak kaydedilir. Ödenen kıdem tazminatı tutarları ise bir taraftan 372 kodlu hesaba borç,

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 48 103 kodlu hesaba veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir. Bu çerçevede hizmet alımı kapsamında çalıĢan iĢçiler için faaliyet döneminde tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve ilgili hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi gerekmektedir. Kurumda, iĢçi statüsünde çalıĢanlar için mevzuatında belirlenen esaslar çerçevesinde ayrılması ve 372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabına kaydedilmesi gereken karĢılıkların hiç ayrılmadığı görülmüĢtür. 372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı kullanılarak gerekli kıdem karĢılıklarının ayrılması ve mali tablolarda gösterilmesi gerektiği düĢünülmektedir. Kamu idaresi cevabında; “İdaremizce yaptırılan hizmet alımları işlerinde taşeron firmalarca çalıştırılan yardımcı hizmet personellerinin işten ayrılmaları halinde alacakları kıdem tazminatları karşılıkları bütçemizden ilgili hesabına 2017 yıl sonu hesaplarına eklenilecektir.” denilmektedir. Sonuç olarak; Kamu idaresi tarafından kıdem tazminatları karĢılıklarının 2017 yıl sonu hesaplarına eklenileceği açıklanmıĢtır. Ancak 2016 yılında, iĢçi statüsünde çalıĢanlar için 372 ve 472 Kıdem Tazminatı KarĢılığı Hesabı kullanılarak gerekli kıdem karĢılıklarının ayrılmadığı ve mali tablolarda gösterilmediği tespit edilmiĢtir. BULGU 7: DOKAP 2014-2018 Eylem Planı’nda Yer Almayan Proje Yürütülmesi; “GiriĢimcilik ve Yenilikçilik Ġhtiyaç Analizi Projesi” Teknik ġartnamesinin Yeterli AraĢtırma Yapılmadan Hazırlanması ve Projenin Öngörülen Takvime Göre Ġlerlememesi a) Eylem Planı’nda yer almayan Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesinin yürütülmesi; 642 sayılı KHK‟nın 2‟nci maddesinin (e) bendi gereğince, BaĢkanlığın görevi; “Bölgelerin kalkınmasının hızlandırılması amacıyla ilgili kurum ve kuruluşların proje ve faaliyetlerinin uyum ve bütünlük içinde yürütülmesini sağlayacak eylem planları hazırlamak, bunların uygulanmasını koordine etmek, izlemek ve değerlendirmek”tir. Bu çerçevede, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığınca, Kalkınma Bakanlığının koordinasyonunda, DOKAP 2014-2018 Eylem Planı hazırlanmıĢ ve 30.12.2015

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 49 tarihinde Bölgesel GeliĢme Yüksek Kurulu‟nda onaylanmıĢtır. DOKAP Eylem Planı bölgenin kalkınmasını kapsamlı Ģekilde ele alarak, eksenler ve eylemler Ģeklinde yapılandırılmıĢ ve ilgili tüm kurumlar için bütçesi 10 milyar 369 milyon TL olarak öngörülmüĢtür. DOKAP Eylem Planı‟nın 2016 yılı bütçesi toplam revize ödeneği, 3,44 milyar TL olarak belirlenmiĢtir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı, DOKAP Eylem Planı kapsamında BaĢkanlığın sorumlu olduğu eylemlerin uygulanması amacıyla, ilgili yılın yatırım programına sunacağı projeleri kendisi belirlemektedir. Eylem Planı‟nda yer almadığı halde, “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi”ne 2016 yılı Yatırım Programı‟nda yer verilmiĢtir. 2015-2017 Yatırım Programı Hazırlama Rehberi‟nde proje öncelikleri Ģu Ģekilde düzenlenmiĢtir: “Sektörel, Bölgesel ve Proje Bazında Öncelikler 14. Bölgesel Öncelikler: GAP, DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdarelerinin sorumluluk alanındaki iller için hazırlanmış bulunan eylem planları kapsamındaki yatırımlar ve bunların etüt ve projelendirme çalışmalarına öncelik verilecektir.” Oysa 2016 Yılı Yatırım Programının hazırlanmasında DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı tarafından 14‟ncü maddeye uygun bir önceliklendirme yapılmadığı görülmektedir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı eylem planları hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak üzere oluĢturulmuĢ, kamu tüzel kiĢiliğine sahip bir kurum olduğundan hazırladığı Eylem Planı‟na öncelikle kendisinin uyması gerektiği düĢünülmektedir. Oysa, “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi” 2014-2018 DOKAP Eylem Planı‟nda bulunmamaktadır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 50 Tablo 12: DOKAP Eylem Planında Yer Almayan Projeler Proje Adı: 2016 Yılı Ödenek Tutarı: 2016 Yılı Harcama: GiriĢimcilik ve Yenilikçilik Ġhtiyaç Analizi Projesi 1.062.000,00 548.747,61 DOKAP Eylem Planı E-Ġzleme Sistemi 1.000,00 0,00 TaĢıt Alımı 250.000,00 0,00 b) “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi” Teknik Şartnamesinin yeterli araştırma yapılmadan hazırlanması; DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile TÜSSĠDE arasında 18.12.2015 tarihinde imzalanan 1.000.000,-TL bedelli sözleĢme kapsamında “Girişimcilik ve Yenilikçilik Araştırma Projesi” uygulamaya konulmuĢtur. Ancak daha sonra, 18.05.2016 tarihinde projenin organizasyon iĢlerinin gerçekleĢtirilmesi ve “yapılacak organizasyonlara iliĢkin maliyetin BaĢkanlık tarafından karĢılanmasını öngören toplam bedeli kdv dahil 500.000,-TL olan “Girişimcilik ve Yenilikçilik Araştırma Projesi Organizasyon Hizmetleri Sözleşmesi”nin imzalandığı görülmektedir. 30.11.2016 tarihinde ise “Girişimcilik ve Yenilikçilik Araştırma Projesi Hizmet Alım Sözleşmesine Ek Sözleşme” düzenlenerek sözleĢme toplam bedeli kdv dahil 1.550.000,-TL‟ye yükseltilmesine karar verilmiĢtir. 17 -18 ġubat 2016 tarihlerinde “DOKAP Bölgesi GiriĢimcilik ve Yenilikçilik AraĢtırma Projesi”nde yer alan “DOKAP Bölgesi Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri Ortak Akıl Platformu Çalıştayı” ile “DOKAP Bölgesi Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Ortak Akıl Platformu Çalıştayı” düzenlenmesi giderlerinin BaĢkanlık tarafından karĢılandığı görülmüĢtür. Toplantı düzenlenmesi ile toplantılara katılanların iaĢe, konaklama, transfer harcamaları için 06.2.1.90 Diğer Giderler tertibinden 13.780,00 TL ödemede bulunulmuĢtur. 31 Mart- 1 Nisan 2016 tarihlerinde “OSB ve KSS Yerleşimlerinin Değerlendirilmesi ve Gelişim Stratejilerinin Belirlenmesi” ile “Bölge KOBİ‟lerini Geliştirmeye Yönelik Stratejilerin Belirlenmesi” modülleri kapsamında Çekirdek Ekip Toplantıları düzenlenmesi giderleri ile toplantılara katılanların iaĢe ve konaklama harcamalarının yine BaĢkanlık tarafından karĢılandığı görülmüĢtür. Bunun için “06.2.1.90 Diğer Giderler” tertibinden

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 51 4.000,00 TL ödemede bulunulmuĢtur. DOKAP Bölgesi GiriĢimcilik ve Yenilikçilik AraĢtırma Projesi ĠĢine ait teknik Ģartname ve sözleĢmede yukarıda yer verilen toplantı ve çalıĢtaylara yer verilmiĢtir. Dolayısıyla bu toplantıların sözleĢme bedeline dahil olarak yüklenici tarafından karĢılanması gerektiği düĢünülmektedir. c) “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi”nin öngörülen takvime göre ilerlememesi; DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi”nin yürütülmesinde SözleĢme‟de öngörülen takvime göre raporların hazırlanmadığı anlaĢılmıĢtır. 18.12.2016 tarihinde imzalanan DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi”ne ait sözleĢmenin 10.2 maddesine göre; “işe başlama tarihinden 16 (onaltı) ay sonrası işin bitiş tarihidir.” Buna göre iĢin bitim tarihi 18.04.2017‟dir. SözleĢme‟nin “İş tanımı” baĢlıklı 5‟inci maddesinde; sözleĢme kapsamında yapılacak iĢlerin sözleĢme ekinde yer alan …Ek 4 Proje Zaman Planı Tablosu‟nda detaylandırıldığı açıklanmıĢtır. 16‟ncı maddede ise, süre uzatımı verilecek mücbir sebep olarak kabul edilen haller ve Ģartlar sayılmıĢtır. 2016 Yılı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar‟ın 10‟uncu maddesinde; “İdare, izleme raporları ve gerekli görürse saha ziyaretleri doğrultusunda değerlendirmeler yaparak yatırımların gecikmesi ya da tamamlanamama riskinin bulunduğu projelere ilişkin olarak erken uyarı raporları hazırlar ve Uygulayıcı Kuruluşa gönderir.” denilmektedir. Görüldüğü üzere BaĢkanlık, sermaye transferi yoluyla ödenekleri kullandırırken, yatırımların gecikme ya da tamamlanmama riskine karĢı yaptırım uygulayabilmektedir. Oysa BaĢkanlığın doğrudan gerçekleĢtirdiği projelerin zamanında tamamlanmasını sağlayacak iç

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 52 düzenlemeler yapılmamıĢtır. Bu nedenle BaĢkanlığın gerçekleĢtirdiği projelerin hiçbiri zamanında tamamlanamamaktadır. Söz konusu iĢe iliĢkin olarak, iĢin öngörülen takvime bağlı kalarak yürütülmesi için herhangi uyarı yapılmadığı görülmektedir. Teknik ġartname ile SözleĢme eki “Ek 4 Proje Zaman Planı Tablosu”nda öngörülen takvime gore ilerlemeyen söz konusu projedeki gecikmelere karĢı gerekli önlemlerin alınmadığı düĢünülmektedir. Kamu idaresi cevabında; a) “…Başkanlığımızın yürüttüğü bütün görevler mezkur kararnamenin belirlediği çerçevede yapılmaktadır. Uygulanan projeler yılı yatırım programı ve Eylem planını veya Kararnamenin ikinci maddesinin (ğ) bendinden dayanak almaktadır…Bakanlık oluruyla bu dayanak güçlendirilmiştir. DOKAP Eylem Planında (2014-2018) SG 4.1 “Bölgenin kültür varlıkları envanteri çıkarılacaktır.” eylemi yer almaktadır…” b) “Yenilikçilik Girişimcilik Projesi Kalkınma Bakanlığı tarafından Başkanlığımızca uygulanmak üzere 2015 Yılı Yatırım Programı‟na re‟sen yeni proje olarak alınmıştır. …Başkanlığımızca hazırlanan fizibilite raporu Kalkınma Bakanlığına gönderilmiş ve Bakanlığın uygun görüşü üzerine Projenin uygulanmasına başlanmıştır.
Başkanlığımızın yürüttüğü bütün görevler mezkur KHK‟nın belirlediği çerçevede yapılmaktadır. Bu çerçevede, uygulamakta olduğumuz projeler yılı yatırım programları ve Eylem Planı ile 642 sayılı KHK çerçevesinde Başkanlığımıza verilen görevler dahilinde yürütülmektedir. Yukarıda ifade edilen hususlar kapsamında bir araştırma projesi olan Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesi‟nin Başkanlığımız tarafından uygulanması hususu, yılı yatırım programı ve 642 sayılı KHK 2‟nci maddesinin (1/f) bendinden dayanak almaktadır. Bununla birlikte, Kalkınma Bakanlığı tarafından re‟sen yatırım programına alınması üzerine uygulamaya konulması nedeniyle, KHK‟nın 2‟nci maddesinin (1/ğ) bendi Projenin Başkanlığımızca uygulanmakta olmasının bir diğer dayanağıdır.” c) “…söz konusu Sözleşme burada ifade edildiğinin aksine, bu sözleşmenin yürürlüğe girmesinden önce Başkanlığımız tarafından karşılanan organizasyon maliyetlerinin TÜBİTAK–TÜSSİDE tarafından karşılanması amacıyla yapılmıştır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 53 Proje başlatılmadan önce yüklenici adayları arasında olan TÜBİTAK–TÜSSİDE ile yapılan görüşmelerde, organizasyon işlerinin TÜSSİDE tarafından yapılması durumunda Projenin maliyetinin beklenenin üzerinde olacağı anlaşılmış, bunun üzerine …organizasyon işlerinin Başkanlığımızca yapılmasının daha kaynak etkin bir seçim olacağı ve böylece işin daha az maliyetle tamamlanabileceği düşünülerek organizasyon işlerinin Başkanlığımızca yapılması kararlaştırılmıştır, 17 - 18 Şubat 2016 tarihleriyle, 31 Mart - 1 Nisan 2016 tarihlerinde yapılan çalıştaylara ilişkin giderler Başkanlığımız tarafından karşılanmıştır.
Bundan sonraki süreçte ise, toplantı giderlerinin Başkanlığımızca karşılanmasının bazı koordinasyon sorunlarına neden olduğu görülmüştür. Bunun yanısıra, teknoloji geliştirme bölgeleri, teknoloji transfer ofisleri, vb konularda iyi uygulama örneklerinin yerinde incelenmesine yönelik yurtdışı çalışma ziyaretlerinin organizasyonlarının bu konuda deneyime sahip TÜBİTAK–TÜSSİDE tarafından daha sağlıklı bir şekilde yapılabileceği değerlendirilmiştir. … 18.05.2016 tarihinde yürürlüğe giren “Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Araştırma Projesi Organizasyon Hizmetleri Alım Sözleşmesi” ile Projeye ilişkin olarak gerçekleştirilecek her türlü yurtiçi ve yurtdışı organizasyonların maliyetinin TÜBİTAK–TÜSSİDE tarafından karşılanması kararlaştırılmıştır… çalıştay ve toplantıların bir kısmı yapılmış ve tüm giderleri TÜBİTAK–TÜSSİDE tarafından karşılanmıştır. Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Araştırma Projesi, … her bir adımında hangi faaliyetlerin yürütüleceği net ve sağlıklı bir şekilde ortaya konularak hazırlanmıştır. Ancak, Proje başlangıçta öngörülen takvime uygun olarak yürütülmekte iken, 07/09/2016 tarihinde DOKAP Bölgesi illerine dâhil edilen Tokat ilinin de Proje kapsamına alınması gerektiği ve 2016 yılı Temmuz ayı sonrası toplantı ve saha çalışmalarının yüklenicinin elinde olamayan nedenlerle aksamasından dolayı Proje takviminin gerisinde kalınmıştır…” “… 2016 yılı Temmuz ayı sonrası paydaşların önemli bir bölümü, sahada çalışan ekiplerin anket ve mülakat tekliflerini kabul etmemişlerdir. … ses kaydı alınmasına izin vermemişlerdir….yapılması planlanan toplantılarda da elde olmayan nedenlerle aksama olmuştur. Diğer taraftan, 07/09/2016 tarihinde Tokat ili Tokat ili de Proje kapsamına alınmıştır…

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 54 Açıklanan nedenlerle, başlatılmasından sonra ilk aşamada takvime uygun olarak yürütülmekte olan söz konusu Projede takvimin gerisinde kalınmıştır. Bunun üzerine, 30.11.2016 tarihinde ek sözleşme yapılarak projenin süresi 16 aydan 24 aya çıkarılmış olup,… ...Bu projede olduğu gibi, gecikmelerin elde olmayan nedenlerle önlenemediği durumlarda ise, taraflardan birisi resmi yazı ile gerekçesini bildirerek süre uzatım talebinde bulunmakta ve gerekli proje revizyonları sözleşmeye uygun olarak gerçekleştirilmektedir.” denilmektedir. Sonuç olarak; a) Eylem Planında yer almayan Girişimcilik ve Yenilikçilik İhtiyaç Analizi Projesinin yürütülmesine ilişkin olarak; Kamu idaresi cevabında BaĢkanlıkların bölgelerinin geliĢme potansiyeline, sorunlarına ve imkânlarına dair araĢtırma, etüt, proje ve incelemeler yapabileceği veya yaptırabileceği belirtilmekle beraber, bulguda bu husus değil, GiriĢimcilik Projesinin DOKAP 2014-2018 Eylem Planı‟nda yer almadığı hususu sorgulanmıĢtır. Proje önceliklerini düzenleyen 2015-2017 Yatırım Programı Hazırlama Rehberi‟nin 14‟ncü maddesinde; “GAP, DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdarelerinin sorumluluk alanındaki iller için hazırlanmış bulunan eylem planları kapsamındaki yatırımlar ve bunların etüt ve projelendirme çalışmalarına öncelik verileceği” hükmüne yer verilmiĢtir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı eylem planları hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak üzere oluĢturulmuĢ bir kurum olduğundan, hazırladığı Eylem Planı‟na öncelikle kendisinin uyması beklendiği halde, “GiriĢimcilik ve Yenilikçilik Ġhtiyaç Analizi Projesi” 2014-2018 DOKAP Eylem Planı‟nda bulunmadığı görülmektedir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı tarafından yürürlükte olan 2014-2018 DOKAP Eylem Planı‟nda yer almayan proje uygulamasında bulunulmasının mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir. b) “Girişimcilik ve Yenilikçilik Projesi” Teknik Şartnamesinin yeterli araştırma yapılmadan hazırlanmasına ilişkin olarak; Kamu idaresinin cevabında, “Sözleşme organizasyon maliyetlerinin TÜBİTAK– TÜSSİDE tarafından karşılanması amacıyla yapılmıştır. Ancak organizasyon işlerinin

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 55 TÜSSİDE tarafından yapılması durumunda Projenin maliyetinin beklenenin üzerinde olacağı anlaşılmış, bunun üzerine Başkanlığımızca yapılması kararlaştırılmıştır. Sonraki süreçte ise, koordinasyon sorunları nedeniyle ve iyi uygulama örneklerinin yerinde incelenmesine yönelik yurtdışı çalışma ziyaretlerinin organizasyonlarının TÜBİTAK–TÜSSİDE tarafından daha sağlıklı bir şekilde yapılabileceği değerlendirilmiştir.” denilmektedir. Organizasyon hizmetlerinin BaĢkanlık ya da yüklenici tarafından yerine getirilmesinde terreddüt yaĢanması dolayısıyla sözleĢmelerin yapıldığı/yenilendiği açıklanmıĢtır. Dolayısıyla Proje hazırlanırken iĢin niteliği ve maliyetinin analiz edilemediği anlaĢılmaktadır. Projeye iliĢkin sözleĢmede toplantı organizasyonları önemli yer tuttuğundan, proje teknik Ģartnamesinin yeterli araĢtırma yapılarak hazırlanması gerekirdi.
c) “Girişimcilik ve Yenilikçilik Projesi”nin öngörülen takvime göre ilerlememesine ilişkin olarak; Temmuz ayı sonrasında toplantı ve saha çalıĢmalarının aksaması nedeniyle ve Tokat ilinin projeye dâhil edilmesi dolayısıyla Proje takviminin gerisinde kalındığı ifade edilmiĢtir. Ancak, SözleĢme kapsamında yapılacak iĢler Proje Zaman Planı Tablosu‟nda gösterilmiĢ olup, 30.11.2016 tarihinde ek sözleĢme yapılmasından sonraki süreçte de söz konusu projenin sözleĢmede yer alan iĢ planına uygun olarak yürütülmesinin takip edilmediği ve bu doğrultuda gereken önlemlerin alınmadığı düĢünülmektedir. BULGU 8: Projelerde ÇalıĢtırılan Uzmanların ĠĢin ġartnamesinde Belirlenen Niteliklere Uygunluğunun Kontrol Edilmemesi DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı tarafından yürütülen projelerde çalıĢtırılan danıĢman ve uzmanların iĢin Ģartnamesinde belirlenen deneyim ve nitelikleri taĢıyıp taĢımadıkları hususunun araĢtırılmadığı görülmüĢtür. Kurumun ihalelerini gerçekleĢtirerek, yürüttüğü projelerin ihale Ģartnameleri ve sözleĢmelerinde, proje ekibi için genellikle belli Ģartlar öngörülmektedir. Projenin ihalesi yapılıp, sözleĢme imzalanmasından sonra yüklenici firma veya kurum/kuruluĢ tarafından projede çalıĢtırılmak üzere danıĢman, uzman vb. unvanlarla proje ekibi oluĢturulmaktadır. Projenin özel uzmanlık gerektiren konularında, danıĢman ve uzmanlar hizmetinden yararlanılmak üzere projede geçici olarak görevlendirilmektedir. Ancak, projede çalıĢanların proje yönetimi ve teknik uzmanlık konusunda yeterli deneyime sahip olup olmadıkları Kurum

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 56 tarafından araĢtırılmamaktadır. Örneğin; 13.07.2016 tarihinde ihale edilen 376.000,00 TL sözleĢme bedelli “DOKAP Bölgesi Kültür Envanteri Projesi Teknik Danışmanlık, Müşavirlik ve Kontrolörlük İşi”ne ait Teknik ġartname‟de proje koordinatörünün sanat tarhiçisi/arkeolog olması ve çevre mühendisi, halk bilimci, iletiĢim/tasarım uzmanı 3 kiĢi ile CBS ve WEB tasarımı uzmanı bilgisayar mühendisinin DanıĢman firmanın bünyesinde barındırması hükme bağlanmıĢtır. Bununla birlikte iĢin yürütülmesi sırasında DanıĢman firma tarafından çalıĢtırılan uzmanların iĢin teknik Ģartnamesindeki öngörülen disiplinlerin gereği doğrultusunda olup olmadıkları ile iĢ deneyimleri ve niteliklerine iliĢkin bilgilerin tespit edilmediği anlaĢılmıĢtır. Denetim sırasında, diğer projelerde de proje ekibinin uzmanlıkları ile çalıĢma metodolojisi hakkında bilgi talebinin ya hiç ya da zamanında alınmadığı görülmüĢtür. Proje için yararlanılan uzmanlıkların ve deneyimlerinin SözleĢme imzalanmadan önce araĢtırılmasının ve uygulama sırasında izlenmesinin uygun olacağı düĢünülmektedir. Ayrıca projenin öngörülen iĢ programına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin geliĢme raporları ve proje sorumlusu görevliler tarafından izlenerek, gerektiğinde yerinde inceleme yapılması gerekir. Özellikle danıĢmanlık ve uzman çalıĢtırılmasına yönelik ihalelerde, iĢin Teknik ġartname ve SözleĢmeye uygunluğun kontrolünün yeterince yapılmadığı değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; “Danışman firma tarafından çalıştırılan uzmanların söz konusu Teknik Şartnamedeki öngörülen disiplinlerin gereği doğrultusunda olup olmadıkları ile iş deneyimleri ve niteliklerine ilişkin bilgiler Danışman firmadan istenmiştir. Danışman firma Başkanlığımıza çalıştırdığı uzmanların iş deneyimleri ve niteliklerine ilişkin bilgileri iletmiştir. Danışman firma tarafından çalıştırılan uzmanların Teknik Şartnamedeki öngörülen disiplinlerin gereği doğrultusunda olup olmadıkları ile iş deneyimleri ve nitelikleri Başkanlığımız tarafından incelenmiş olup ...uygun bulundukları Danışman firmaya bildirilmiştir.” denilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 57 Sonuç olarak; “DOKAP Bölgesi Kültür Envanteri Projesi Teknik Danışmanlık, Müşavirlik ve Kontrolörlük İşi” 13.07.2016 tarihinde ihale edilerek 02.08.2016 tarihinde sözleĢmeye bağlandığı halde,

• DanıĢman firma tarafından çalıĢtırılan uzmanların söz konusu Teknik ġartnamedeki öngörülen disiplinlerin gereği doğrultusunda olup olmadıkları ile iĢ deneyimleri ve niteliklerine iliĢkin bilgilerin DanıĢman firmadan 16.12.2016 tarihinde istendiği;
• DanıĢman firmanın çalıĢtırdığı uzmanların iĢ deneyimleri ve niteliklerine iliĢkin bilgileri BaĢkanlığa 20.12.2016 tarihinde ilettiği; ve

• ÇalıĢtırılan uzmanların Teknik ġartnamedeki öngörülen disiplinlerin gereği
  

doğrultusunda olup olmadıkları ile iĢ deneyimleri ve nitelikleri BaĢkanlık tarafından uygun bulunduklarının DanıĢman firmaya 28.12.2016 tarihinde bildirildiği görülmektedir. Teknik DanıĢmanlık, MüĢavirlik ve Kontrolörlük hizmeti alınmasına dayanan “DOKAP Bölgesi Kültür Envanteri Projesi”nde çalıĢtırılan uzmanların nitelikleri ve deneyimlerinin yerinde denetim sırasında tarafımızdan sorulması üzerine, DanıĢman firmaya yazıldığı anlaĢılmaktadır. Proje için yararlanılan uzmanlıkların ve deneyimlerinin SözleĢme imzalanmadan önce araĢtırılmasının uygun olacağı düĢünülmektedir. Ayrıca projenin öngörülen iĢ programına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin geliĢme raporları ve proje sorumlusu görevliler tarafından ve uygulama sırasında izlenmesi gerekir. Bulgumuzda da yer aldığı üzere, özellikle danıĢmanlık ve uzman çalıĢtırılmasına yönelik ihalelerde, iĢin Teknik ġartname ve SözleĢmeye uygunluğun kontrolünün yeterince yapılmadığı değerlendirilmektedir. BULGU 9: TÜSSĠDE’ye Yaptırılan DOKAP Stratejik Planlama Projesi Eğitim AraĢtırma DanıĢmanlık ĠĢinin; a) Toplantı Bedellerinin DOKAP Ġdaresi Tarafından KarĢılanması b) Süresinde Tamamlanmaması DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı tarafından, idarenin stratejik planının hazırlanması amacıyla, stratejik planlama eğitim ve danıĢmanlık hizmetinin “Stratejik Planlama Projesi” iĢi kapsamında protokol ile TÜBĠTAK TÜSSĠDE‟den hizmet alımıyla

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 58 gerçekleĢtirilmesi öngörülmüĢtür. Kamu Ġdarelerinde Stratejik Planlamaya ĠliĢkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik gereğince BaĢkanlığın 2017-2021 dönemi stratejik planının hazırlanması için kurumsal yönetim sisteminin geliĢtirilmesine yönelik eğitim ve danıĢmanlık hizmeti almak amacıyla 28.03.2016 tarihinde DOKAP BKĠB ile TÜBĠTAK-TÜSSĠDE arasında 138.500 TL + KDV bedelli sözleĢme imzalanmıĢtır. Proje kapsamında DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı BaĢkan, BaĢkan Yardımcıları ve TÜSSĠDE personelinden oluĢan Yönlendirme Komitesi ile Proje Koordinatörü ve tüm koordinatörlüklerin temsil edildiği 11 kiĢiden oluĢan Stratejik Plan Koordinasyon Ekibi oluĢturulmuĢtur. Yönlendirme Komitesi‟ne 30 Mart–1 Nisan 2016 tarihleri arasında TÜSSĠDE tarafından “Stratejik Yönetim Eğitimi” verilmiĢtir. Ġç paydaĢ anketi yapılarak sonuçlar rapor haline getirilerek ilgililerle paylaĢılmıĢtır. Ġç çevre analizi kapsamında stratejik planlama ekibi GZFT analizi için 3; misyon, vizyon ve değerler çalıĢması için 2; amaç ve hedef çalıĢması için 12; performans göstergeleri için ise 6 adet olmak üzere toplam 23 toplantı düzenlemiĢtir. DıĢ paydaĢ analizine temel oluĢturmak için mevcut durum analizinin gerçekleĢtirilmesi ile gelecek 5 yıl içerisinde BaĢkanlık tarafından öncelikli olarak ele alınması gereken hususlarla ilgili önerilerinin alınması amacıyla 26 Mayıs 2016 tarihinde bölgesel ve ulusal paydaĢların katılımıyla „‟Ortak Akıl Platformu‟‟ düzenlenmiĢtir. Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı‟nın dıĢ paydaĢları olan kamu sektörü, sivil toplum kuruluĢları ve üniversite temsilcilerinden toplam 113 paydaĢ katılım sağlandığı toplantı sonucunda 71 dıĢ paydaĢın görüĢ, öneri ve değerlendirmeleri alınmıĢtır. Bu proje ile DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının vizyon ve misyon ifadeleri, amaçları, hedefleri ve kurumsal değerleri belirlenerek, 2017-2021 yıllarını kapsayacak stratejik amaçlar, stratejiler ve hedefler tespit edilmiĢtir. Hedefler ölçülebilir göstergelerle desteklenerek, yıllara sâri tahmini bütçeleri belirlenmiĢ ve çalıĢma sonuçları 27 Ekim 2016 tarihinde gerçekleĢtirilen değerlendirme toplantısı ile Yönlendirme Komitesi‟ne sunularak Komitenin görüĢleri doğrultusunda Plana son hali verilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 59 DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı Stratejik Planlama Projesi ĠĢine Ait SözleĢme'nin 7'nci maddesinde, sözleĢme bedeline dahil olan giderler açıklanmıĢtır. Buna göre: “Sözleşme Bedeline Dâhil Olan Giderler Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin sigorta, vergi, resim ve harç giderleri (Yüklenici TÜSSİDE Sözleşme Damga Vergisi ve Kurumlar Vergisinden Muaftır) ile aksi iş planında belirtilmediği müddetçe, danışmanlık hizmetleri kapsamında Yüklenici Uzmanlarının ulaşım ve konaklama giderleri sözleşme bedeline dâhildir. Eğitim, dış paydaş çalıştayı ve nihai değerlendirme toplantısı organizasyonu TUSSIDE'ye ait olup, çalışma mekânı, öğle yemeği ve ikramlar TUSSİDE tarafından karşılanacaktır. Eğitim, çalıştay ve toplantı ile ilgili olarak katılımcıların ulaşım masrafları İdare tarafından karşılanacaktır.” Oysa DOKAP DıĢ PaydaĢ Analiz ÇalıĢtayı Organizasyonu hizmet alımı DOKAP BaĢkanlığı tarafından gerçekleĢtirilmiĢtir. Doğu Karadeniz Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Stratejik Plan Projesi Dış Paydaş Analiz Çalıştayı Organizasyon İşi Hizmet Alımı Teknik Şartnamesi düzenlenmek suretiyle; 03.06.2016 tarih ve 368 no.lu ödeme emri belgesi ile 26 Mayıs 2016 tarihinde Giresun ilinde düzenlenen organizasyon için 14.740,00 TL tutarında 120 kiĢilik toplantı paket hizmeti satın alınmıĢtır. Ödeme Tarihi:
08.11.2016 DOKAP Stratejik Planlama Projesi Eğitim AraĢtırma DanıĢmanlık Hizmet Bedeli 4734 sayılı Kanun‟un 3/e maddesi 138.500,00 TL TÜSSĠDE Ödeme Tarihi: No:
15.11.2016 702 163.430,00 TL TÜSSĠDE DOKAP BKĠ BaĢkanlığı Stratejik Planlama Projesi 03.06.2016 368 14.740,00 TL …Turizm Otelcilik Tic. A.ġ. Stratejik Planlama Projesi Kapsamında Konaklama ve Transfer Hizmeti

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 60 b) DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı Stratejik Planlama Projesi ĠĢine Ait SözleĢme'de iĢin batim tarihi olarak 28.07.2016 olarak belirlenmiĢtir. Stratejik Planlama Projesi kapsamında 28.03.2016 tarihinde TÜSSĠDE ile Stratejik Planlama Projesi DanıĢmanlık Hizmet Alım SözleĢmesi imzalanmıĢtır. Söz konusu SözleĢme‟nin 8'inci maddesine göre: “İşe başlama tarihi 28/03/2016 işi bitirme tarihi 28/07/2016‟dır.” SözleĢme‟nin “İş tanımı” baĢlıklı 5‟inci maddesinde; detaylı iĢ tanımının sözleĢme ekinde yer alan …Ek 3 Proje Zaman Planı Tablosu‟nda detaylandırıldığı açıklanmıĢtır. 17‟nci maddede ise; süre uzatımı verilecek mücbir sebep olarak kabul edilen haller ve Ģartlar sayılmıĢtır. Her ne kadar tarafların karĢılıklı mutabakatı sonucunda belirlenecek hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebileceği belirtilmiĢse de, bu durum yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi gibi zorunlu koĢullara bağlanmıĢtır. Oysa mücbir sebep belirtilmediği gibi, sözleĢme ve eki belgelere aykırı olarak iĢin bitmesi gereken 28.07.2016 tarihi yerine 08.11.2016 tarihinde tamamlandığı anlaĢılmaktadır. Söz konusu danıĢmanlık hizmeti iĢinin zamanında tamamlanması nedeniyle BaĢkanlığın stratejik planın geç yayımlanmasına yol açılmıĢtır. Ayrıca, stratejik planların doğrudan kamu idarelerince ve idarelerin kendi çalıĢanları tarafından hazırlanması zorunludur. Ġhtiyaç halinde kuruluĢ dıĢından temin edilecek danıĢmanlık hizmetleri sadece destekleyici analizler, yöntem ve süreç danıĢmanlığı ile eğitim hizmetlerini kapsayabilir. Oysa sözleĢme eki belgelerden taslak stratejik planın içeriğinin de yüklenici tarafından hazırlandığı anlaĢılmaktadır. Kamu idaresi cevabında; a) Toplantı bedellerinin DOKAP İdaresi tarafından karşılanmasına ilişkin olarak; “TÜBĠTAK-TÜSSĠDE ile imzalanan “sözleĢmenin 7.1. Sözleşme Bedeline Dahil Olan Giderler baĢlıklı maddesinde “... Eğitim, dış paydaş çalıştayı ve nihai değerlendirme toplantısı organizasyonu TÜSSİDE‟ye ait olup; çalışma mekanı, öğle yemeği ve ikramlar TÜSSİDE tarafından karşılanacaktır. Eğitim, çalıştay ve toplantı ile ilgili olarak katılımcıların ulaşım masrafları idare tarafından karşılanacaktır.” ibaresi yer almaktadır. Bu

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 61 kapsamda eğitim, dıĢ paydaĢ çalıĢtayı ve nihai değerlendirme toplantısı organizasyon giderleri TÜBĠTAK-TÜSSĠDE‟ye, katılımcıların ulaĢım giderleri ise DOKAP BKĠB‟ye yüklenmiĢtir. Ancak aynı sözleĢmenin 7.3. maddesinde, “Sözleşme ve iş planında yer alan faaliyetlerin tanımlanan yer dışında başka bir yerde gerçekleştirilmesinin taraflarca kararlaştırılması durumunda, çalışmanın gerçekleştirileceği mekana ilişkin masraflar ve Yüklenici tarafından görevlendirilecek uzmanların ulaşım konaklama ve yemek giderleri ile katılımcıların ulaşım, konaklama ve yemek giderleri idare tarafından karşılanacaktır.” ibaresi yer almaktadır. Bununla birlikte BaĢkanlığımız ile TÜSSĠDE arasında yapılan SözleĢmenin 10. sayfasında yer alan “1. Mevcut Durum Analizi (Devam) - Faz 1.3. ”Ortak Akıl Platformları” kısmında toplantı 60 katılımcı olarak planlanmıĢ olup, … toplantının BaĢkanlık hizmet binasında yapılması uygun bulunmuĢtur. Ancak, katılımcı sayısı planlananın çok üzerinde gerçekleĢtiğinden BaĢkanlığımız hizmet binası yetersiz kalmıĢ, iĢ planına uygun hareket edilememiĢ ve BaĢkanlığımız ve TÜSSĠDE tarafından öngörülenin üzerinde gerçekleĢen katılımcı sayısına uygun kapasiteli baĢka bir yerde gerçekleĢtirilmesi karara bağlanmıĢtır. 7.3. maddesinde belirtilen “sözleşme ve iş planında yer alan faaliyetlerin tanımlanan yer dışında başka bir yerde gerçekleştirilmesinin taraflarca kararlaştırılması durumunda…” ibaresi gereğince …Katılımcı sayısını aĢan yemek ve konaklama giderleri ise SözleĢmeye uygun olarak BaĢkanlığımız tarafından karĢılanmıĢtır.” denilmektedir. b) Süresinde tamamlanmamasına ilişkin olarak; “… Stratejik Planlama Projesi kapsamında, 28.03.2016 tarihinde TÜBĠTAK– TÜSSĠDE ile DanıĢmanlık Hizmet Alım SözleĢmesi SözleĢmesinde iĢin 28.07.2016 tarihinde tamamlanması kararlaĢtırılmıĢtır. Ancak Temmuz ayında meydana gelen olaylar nedeniyle uzun süre konuya iliĢkin toplantı yapılamamıĢtır. Bu nedenle Stratejik Planın hazırlanması iliĢkin iĢ SözleĢmede belirtilen sürede tamamlanamamıĢtır. TÜBĠTAK–TÜSSĠDE tarafından BaĢkanlığımıza iletilen yazı ile toplantılara katılımlarda aksama yaĢanması nedeniyle proje tutarı aynı kalmak koĢuluyla sözleĢme tarihinin uzatılması talep edilmiĢtir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 62 Ancak 01/08/2016 tarihinde, TÜBĠTAK–TÜSSĠDE‟nin süre uzatım talebine dair yazısının SözleĢmede belirlenen iĢin tamamlanma tarihinden sonra iletilmesi nedeniyle süresi dolmuĢ olan SözleĢmenin uzatılmasının uygun olmayacağı değerlendirilmiĢtir. TÜBĠTAK– TÜSSĠDE ile yapılan görüĢmelerde projenin zamanında tamamlanamamasına neden olan mücbir sebebin hem BaĢkanlığımız hem de yükleniciden kaynaklanan bir durum olmadığı da dikkate alınarak Stratejik Planın hazır hale getirilmesinin yerinde olacağı değerlendirilmiĢtir. …nihai değerlendirme toplantısı sonrasında son hali verilen Stratejik Plan, Planın uygulanması konusunda gecikmeye mahal verilmemesi amacıyla 2017 yılı baĢında Kalkınma Bakanın onayı alınarak uygulamaya konulmuĢtur. BaĢkanlığın Stratejik Planında yer alan tüm amaç, hedef, stratejiler ve bunlara iliĢkin performans göstergeleri, TÜBĠTAK–TÜSSĠDE‟nin danıĢmanlık görevi kapsamında sağladığı eğitim, yöntem danıĢmanlığı ve moderatörlük çerçevesinde, BaĢkanlığımızda görevli diğer personel ile istiĢare halinde hareket eden 11 kiĢiden oluĢan Stratejik Plan Koordinasyon Ekibi tarafından belirlenmiĢtir…Stratejik Plana nihai halinin verilmesi de Stratejik Plan Koordinasyon Ekibi tarafından gerçekleĢtirilmiĢtir.” denilmektedir. Sonuç olarak; TÜSSİDE‟ye yaptırılan DOKAP Stratejik Planlama Projesi Eğitim Araştırma Danışmanlık İşinin; a) Toplantı bedellerinin DOKAP İdaresi tarafından karşılanmasına ilişkin olarak; Kamu idaresi cevabında, TÜSSĠDE ile yapılan sözleĢmedeki iĢ planına uygun hareket edilemediğinden toplantının katılımcı sayısının öngörülenin üzerinde gerçekleĢmesiyle, katılımcı sayısını aĢan yemek ve konaklama giderlerinin Ġdare tarafından karĢılandığı ifade edilmiĢtir. ĠĢin sözleĢmesinde hükme bağlanan ĠĢ Planı‟na uyulması yüklenicinin sorumluluğunda olduğundan toplantı bedellerinin TÜSSĠDE tarafından karĢılanmasının gerektiği düĢünülmektedir. b) Süresinde bitirilmediği halde gecikme cezasının kesilmemesine ilişkin olarak; Stratejik Planın hazırlanması iliĢkin iĢ SözleĢmede belirtilen sürede tamamlanamamıĢtır. Temmuz ayında meydana gelen olaylar nedeniyle uzun süre konuya iliĢkin toplantı yapılamadığı ifade edilmiĢtir. Ancak, ĠĢ Planı‟na göre bu tarihe kadar toplantıların yapılmıĢ olması gerekirdi. 01.08.2016 tarihinde, TÜBĠTAK–TÜSSĠDE‟nin süre

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 63 uzatım talebine dair yazısının SözleĢmede belirlenen iĢin tamamlanma tarihi olan 28.07.2016 tarihinden sonra süre uzatımı kararının alınmasının mevzuat aykırılık teĢkil ettiği değerlendirilmektedir. BULGU 10: “2016 Yılı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, Ġzlenmesi ve Denetimine ĠliĢkin Usul ve Esaslar”ın a) Genel Hükümler Ġçerdiği Halde Her Yıl Yenilenmesi; b) Mali Konular Ġçerdiği Halde SayıĢtay GörüĢü Alınmadan Yürürlüğe KonulmuĢ Olması; a) “Usul ve Esaslar”ın her yıl yenilenmesi; Bütçe kanunlarına dayanarak her yıl ayrı ayrı çıkarılan “Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” Kurum tarafından yapılacak sermaye transferlerine iliĢkin genel düzenlemeler getirmektedir. Bu nedenle Usul ve Esaslar‟ın her yıl yeniden yayımlanması yerine, genel düzenleme olarak yürürlüğe konulmasının ve takip eden yıllarda ihtiyaç olması halinde sadece ilave ve güncellemelerin yapılmasının daha verimli olarak uygulanmasını sağlayacağı düĢünülmektedir. 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu‟nun E Cetveli‟nin 22‟nci maddesindeki “... Bu ödenekten 2015 yılında girişilen yüklenme artıkları da dahil olmak üzere yıllara sari olarak yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.” hükmü uyarınca, Usul ve esasların, tüm Bölge Kalkınma Ġdarelerinde geçerli olmak üzere, Kalkınma Bakanlığı tarafından bir yönetmelik ile belirlenmesi gerektiği düĢünülmektedir. b) Mali konular içerdiği halde Usul ve Esaslar’ın Sayıştay görüşü alınmadan yürürlüğe konulmuş olması; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu‟nun 27'nci maddesine istinaden genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmelikler ile yönetmelik niteliğindeki düzenleyici iĢlemler, SayıĢtay‟ın istiĢari görüĢü alınarak yürürlüğe konulabilmektedir. 19 Ocak 2005 tarih ve 2005/9986 karar sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 6'ncı maddesine göre; BaĢbakanlığa

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 64 sunulmadan önce, yönetmelik taslakları hakkında ilgili bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluĢlarının görüĢleri alınır. Bu çerçevede ilgili bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluĢlarının yanı sıra; Bakanlıklar ile SayıĢtay‟ın denetimine tâbi diğer kamu kurum ve kuruluĢlarınca malî konularda düzenlenecek yönetmelik taslakları hakkında SayıĢtay BaĢkanlığının görüĢünün alınması zorunlu olmaktadır. “2016 Yılı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar”, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı tarafından hazırlanmıĢ ve 03.05.2016 tarih ve 23 sayılı Kalkınma Bakanı Oluru ile onaylanmıĢtır. Ancak söz konusu yönetmelik niteliğindeki düzenleyici iĢlem, mali hükümler içermesine rağmen SayıĢtay‟ın görüĢü alınmadan yürürlüğe konulmuĢtur. Mali hükümler içeren yönetmelikler ve yönetmelik niteliğindeki diğer düzenleyici iĢlemler açısından 6085 sayılı Kanun‟un ilgili maddesindeki düzenleme, SayıĢtay mütalaasının “yürürlük şartı” olduğudur. Söz konusu maddede yer alan “Sayıştay‟ın istişari görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konulabilir” Ģeklindeki hükmü bunu ifade etmektedir. Mali hüküm içeren Usul ve Esaslar‟da SayıĢtay‟ın görüĢünün alınması gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; a) “Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda ilaveler yapılarak her yıl Kalkınma Bakanı Oluruyla yürürlüğe girmektedir. 2017 yılında GAP, DOKAP, DAP ve KOP Bölge Kalkınma Ġdarelerindeki sermaye transferi ödenekleri ile yürütülecek projeler için kullanılacak olan “2017 Yılı Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” Kalkınma Bakanı Oluru ile yürürlüğe girmiĢtir.” denilmektedir. b) Kalkınma Bakanlığı tarafından “2017 Yılı Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” yürürlüğe konulmadan önce SayıĢtay görüĢünün alındığı açıklanmıĢtır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 65 Sonuç olarak;
a) 2017 yılında GAP, DOKAP, DAP ve KOP Bölge Kalkınma Ġdarelerindeki sermaye transferi ödenekleri ile yürütülecek projeler için kullanılacak olan “2017 Yılı Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esasların Kalkınma Bakanı Oluru ile yürürlüğe girdiği açıklanmıĢtır. Usul ve Esasların, tüm Bölge Kalkınma Ġdarelerinde geçerli olmak üzere, Kalkınma Bakanlığı tarafından bir yönetmelik ile belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
b) Kamu idaresi, 2017 yılında SayıĢtay görüĢünün alındığı belirtilmiĢtir. Bununla birlikte, “2016 Yılı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” mali hükümler içermesine rağmen, SayıĢtay‟ın görüĢü alınmadan yürürlüğe konulmuĢtur. BULGU 11: DOKAP Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının KuruluĢundaki Temel Amaç Olan Koordinasyon Sağlama Görevini, Mevcut Düzenlemelerin Yetersizliğinden Dolayı Gereği Gibi Yerine Getirememesi DOKAP BKĠB, bölgede çeĢitli sektörlerde farklı kuruluĢlar tarafından yürütülmekte olan yatırımların ve faaliyetlerin eĢgüdüm içerisinde gerçekleĢmesini sağlamak, yatırımları yönlendirmek ve izlemek, kuruluĢlar arası koordinasyonu sağlamak ile görevlidir. 642 sayılı KHK‟nın 2 ve 3‟üncü maddelerinde BaĢkanlığın görevleri Ģu Ģekilde tanımlanmıĢtır: “Görevler MADDE 2- (Değişik: 8/8/2011-KHK-649/35 md.) (1) Başkanlıkların görevleri şunlardır: a) Bölgelerin kalkınmasının hızlandırılması amacıyla ilgili kurum ve kuruluşların proje ve faaliyetlerinin uyum ve bütünlük içinde yürütülmesini sağlayacak eylem planları hazırlamak, bunların uygulanmasını koordine etmek, izlemek ve değerlendirmek. b) Eylem planları kapsamındaki kamu yatırımlarının etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için kurumlar arası koordinasyonu sağlamak.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 66 c) Eylem planlarının gerektirdiği yatırımlara ilişkin teklifleri ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde hazırlamak, önceliklendirmek ve ilgili kurum ve kuruluşlar ile Kalkınma Bakanlığına göndermek. …” Eylem planları MADDE 3 – (1) Eylem planları, bölgedeki illerin tamamını kapsayacak şekilde, Düzey 2 İstatistikî Bölge Birimleri bazındaki bölge planları ve ilgili diğer plan ve programlar esas alınarak hazırlanır. Eylem planlarının hazırlanmasında bölgedeki kalkınma ajansları başta olmak üzere ilgili kurum ve kuruluşların görüş ve önerileri alınır. Eylem planları, Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulunun onayına sunulmak üzere Başkanlıklar tarafından Kalkınma Bakanlığına gönderilir. (2) Eylem planlarının ilgili kuruluşlar nezdinde uygulanmasının takibi ve koordinasyonu Başkanlıklar tarafından yürütülür. Başkanlıklar bu kapsamdaki iş ve işlemlerin yürütülmesinden Kalkınma Bakanlığı‟na karşı sorumludur.” Görüldüğü üzere, Bölge Kalkınma Ġdarelerinin temel fonksiyonu olarak, kalkınmaya yönelik eylem planları hazırlamak ile planın uygulanması için kurumlar arası koordinasyonu sağlamak öne çıkmaktadır. DOKAP Eylem Planı‟nda çeĢitli bakanlıkları ilgilendiren faaliyet alanlarının olduğu görülmektedir. Öngörülen eylemlerin gerek programlama gerekse uygulama aĢamalarında kurumlar arasında iĢbirliği ve uyumun gerçekleĢtirilmesinden DOKAP BKĠB‟nin sorumlu olduğu Eylem Planı‟nda da vurgulanmıĢtır. Bu kapsamda, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı bölgede kalkınmaya yönelik eylem planları ile kamu sektörü yatırımlarını koordine etmek üzere çalıĢmalar yürütmektedir. 2014-2018 yılları arasında 8 ilde uygulanması hedeflenen DOKAP Eylem Planı kapsamında: 5 ana eksen, 20 alt eksen, 128 ana eylem ve 325 alt eylem tasarlanmıĢtır. DOKAP Eylem Planı kapsamında 37 farklı kurum ve kuruluĢ sorumlu kuruluĢ olarak tayin edilmiĢtir: DOKAP Eylem Planı‟nın tüm ilgili kurumlar için bütçesi, 10 milyar 369 milyon TL‟dir. DOKAP Eylem Planı‟nın, 2014 yılı bütçesi 1,52 milyar TL, 2015 yılı bütçesi 1,7 milyar TL, 2016 yılı bütçesi ise 2,14 milyar TL olarak öngörülmüĢtür.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 67 DOKAP Eylem Planı Bütçesi (Milyon TL) Eksenler 2014 2015 2016 2017 2018 2014-2018 Turizm ve Çevresel Sürdürülebilirlik 87 98 123 138 149 595 Ekonomik Kalkınma 85 95 120 134 145 579 Altyapı ve Kentsel GeliĢme 1.030 1.151 1.456 1.626 1.761 7.024 Sosyal GeliĢme 314 351 444 496 537 2.142 Yerel Düzeyde Kurumsal Kapasitenin GeliĢtirilmesi 4 5 6 7 7 29 Toplam 1.520 1.700 2.149 2.401 2.599 10.369 Not: Merkezi Yönetim Bütçesinden tahsis edilecek yatırım ödeneklerini göstermekte olup; diğer kaynaklardan sağlanacak ilave finansman dâhil değildir. Ayrıca, projelerin gerçekleşme durumuna göre ve bütçe imkânlarına bağlı olarak ilave kaynak tahsis edilebilmektedir. 2016 yılı sonu itibarıyla, DOKAP Eylem Planı‟ndaki 128 eylemin 89‟unda uygulamalara baĢlanmıĢ ve Eylem Planı‟nın 3 yıllık dönemi sonucunda 8 milyar 856 milyon 273 bin liralık kamu yatırımı gerçekleĢtirilmiĢtir. Projelerden beklenen sonuçların gerçekleĢmesi, Eylem Planı kapsamında yatırım yapan sorumlu kuruluĢlarla koordinasyonun gerçekleĢtirilmesine bağlıdır. Eylem Planı‟ndaki tüm yatırımların bölgesel düzeyde bir bütünlük içerisinde projelendirilmesi ve koordinasyonuyla, aynı alanda faaliyette bulunan çok sayıda kamu kurumunun elindeki kaynakların dengeli, planlı ve programlı kullanımının önü açılarak, mevcut kaynakların daha verimli ve dengeli kullanımı sağlanmıĢ olacaktır. Örneğin; tarımın desteklenmesi için Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı, DSĠ, Orman Genel Müdürlüğü, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu, il özel idareleri, belediyeler, AB fonları, tarafından yatırımlar yapılmaktadır. Bu kuruluĢlar tarafından yapılacak yatırımlar bir bütünlük içerisinde planlanıp koordine edilmediğinden, bir yerde mükerrer yatırım yapıldığı gibi, bir baĢka yerde hiçbir yatırımın yapılmadığı görülmektedir. Ayrıca, kaynaklar sınırlı olduğu için bazen her bir kuruluĢ tarafından baĢlatılan yatırım yarım kalabilmekte ve kullanılan bu kaynaklar atıl kalabilmektedir. Hâlbuki bu kuruluĢlar arasında iĢbirliği ve koordinasyon olması durumunda, mevcut imkânlar birleĢtirilerek, projelerin daha hızlı tamamlanması sağlanmıĢ olacaktır.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 68 DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı, baĢta turizm ve tarım olmak üzere çeĢitli sektörlerdeki proje destekleri uygulamalarıyla bölge kalkınmasına hizmet etmeye çalıĢmaktadır. DOKAP Eylem Planı‟nın baĢarısı, bölgedeki kamu kurum ve kuruluĢlarının yatırım çalıĢmalarının yönlendirilmesine bağlıdır. Bu da etkin bir koordinasyonu gerekli kılmaktadır. Fakat DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı, diğer kurum/kuruluĢlarla aynı hizmet alanlarında faaliyet gösterdiği; buna karĢın görev ayrımları net olmadığı için diğer kurum/kuruluĢlarla yetki çatıĢması yaĢamakta; koordinasyon görevinin yerine getirilmesinde yaptırım gücü bulunmamaktadır. Örneğin; yeĢil yol projesinde, Turizm Master Planı‟na iliĢkin Turizm Bakanlığı ile yol imalatlarının yapımında ise il özel idareleriyle iĢbirliğinin yeterli olmadığı değerlendirilmektedir. Kurumlardan bilgi gelmemesi, verilerin güvenilir olmaması DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının mali destek faaliyetlerinde aksamalara yol açmaktadır. Yatırım Programına girecek projelerin hazırlanmasında ilgili kurum ve kuruluĢlara mali ve teknik destek sağlamakla görevli kılınan DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının uygulamada Yatırım Programının hazırlanmasında iĢlevi bulunmamaktadır. Bölge planları yapma yetkisi ise Kalkınma Ajanslarına aittir. Kamu kurum ve kuruluĢları, üniversiteler ve kalkınma ajansları bölge kalkınmasına yönelik faaliyetlerinde aynı tür projeler ve mali destek programları uygulayabilmektedirler. Oysa kamu kurum ve kuruluĢları, üniversiteler ve kalkınma ajanslarının destek verilecek projeleri DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile koordineli olarak belirlemeleri yatırım harcamalarında kaynak israfını önleyerek, yatırımların daha uygun alanlara yönlendirilmesini sağlayacaktır. Ayrıca, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının koordinasyon yetkisini kullanabilmesi, kalkınma projelerini yürütürken, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Ajanslar ve diğer kurum ve kuruluĢlar ile zaman zaman yaĢadığı yetki ve görev çatıĢmalarının da önüne geçecektir. Kalkınma ajanslarında yönetim kurulu ve vali aracılığıyla yaptırım gücü sağlanmaktadır. Ancak, Bölge Kalkınma Ġdarelerinin böyle bir yaptırım gücü bulunmamaktadır. Kalkınma projelerinde birden fazla kurum ve kuruluĢun aynı konularda çalıĢmalar yapması aralarında uyum sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla birlikte, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresinin kurum ve kuruluĢlar arasında iĢbirliğini gerçekleĢtirmek ve projelerde

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 69 mükerrerliği önlemek için yetkilerine iliĢkin yasal düzenlemeler bu konudaki sorumluluğunu yerine getirebilmesi için yeterli değildir. Yasal düzenlemelerdeki boĢluğun yanı sıra, faaliyetlerin birden çok kurumun kararlarına bağımlı olması koordinasyon ve iĢbirliği çalıĢmalarını olumsuz etkilemektedir. Ayrıca, BaĢkanlığın az sayıdaki personeli ile kurumlar arası sürekli iletiĢimi sürdürebilmesinin güçlüğü ortadadır. Bu çerçevede, Doğu Karadeniz Bölgesinde yapılacak kamu yatırımları ve farklı kurum ve kuruluĢlarca uygulanan destekler konusunda, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının koordinasyon göreviyle ilgili yetkilerinin yaptırımlarıyla birlikte somut olarak tanımlanmadığı değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında; “642 sayılı KHK‟nın tekrar gözden geçirilerek, gerekli düzenlemelerin yapılmasının İdare‟nin etkinliği, verimi ve hizmet kalitesinin üst düzeye çıkarılmasında önemli bir etken olacağı” açıklanmıĢtır. Sonuç olarak; Kamu idaresince de kabul edildiği ve bulgumuzda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, DOKAP BKĠB‟nin temel kuruluĢ amacı olan koordinasyonu sağlama görevinin etkin bir Ģekilde yürütülebilmesi için konuyla ilgili yasal ve yönetsel düzenlemelere ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. BULGU 12: DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile Kalkınma Ajansları Arasındaki Yetki ve Sorumluluğun Mevzuatta Açık Bir ġekilde DüzenlenmemiĢ Olması DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile Kalkınma Ajansları arasında bölge planları ile eylem planlarının gerek hazırlanması, gerekse uygulanması sürecinde iĢbirliği ve uyum sağlanması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığınca hazırlanan eylem planlarının temelini Kalkınma Ajanslarının bölge planları teĢkil etmektedir. Ülkemiz, Avrupa Birliği‟ne üyelik sürecinde, teĢvik sistemi üzerine oturan bölgesel geliĢme politikalarını terk ederek yeni bir uygulama içine girmiĢtir. Yeni uygulamada hem Kalkınma Ajansları kurulmuĢ hem de GAP Ġdaresi örneğinden yararlanılarak 3 bölgede daha Bölge Kalkınma Ġdareleri kurulmuĢtur. Kalkınmayı yerinden planlamak ve geliĢtirmek üzere kurulan 26 Kalkınma Ajansı Kalkınma Bakanlığının koordinasyonunda faaliyetlerine devam

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 70 etmektedir. Ayrıca, 81 ilde Ajanslara bağlı yatırım destek ofisleri kurulmuĢtur. Kalkınma Ajanslarına 5449 sayılı Kanun ile verilen görevler arasında kalkınma faaliyetleri ve projelerinin desteklenmesinin yanı sıra, “Bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmak; bu kapsamda desteklenen faaliyet ve projelerin uygulama sürecini izlemek, değerlendirmek ve sonuçlarını Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına bildirmek” (5449 sayılı Kanun, madde 5 b bendi) görevi yer almaktadır. Aynı maddenin devam eden c, d ve e bentlerinde de aĢağıdaki görevler verilmiĢtir: “c) Bölge plân ve programlarına uygun olarak bölgenin kırsal ve yerel kalkınma ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunmak ve bu kapsamdaki projelere destek sağlamak. d) Bölgede kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen ve bölge plân ve programları açısından önemli görülen diğer projeleri izlemek. e) Bölgesel gelişme hedeflerini gerçekleştirmeye yönelik olarak; kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek.” Görüldüğü üzere, bölgede sektörler arası entegrasyonu sağlayacak Ģekilde bölge planlamasını gerçekleĢtirmek Kalkınma Ajanslarının görev ve yetkileri arasındadır. Bölge planlamasına esas alınan bölgeler, TÜĠK‟in Düzey 2 sınıflandırmasıdır. Türkiye‟de 2002/4720 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bölgesel istatistiklerin toplanması, geliĢtirilmesi, bölgelerin sosyo-ekonomik analizlerinin yapılması, bölgesel politikaların çerçevesinin belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel Ġstatistik Sistemine uygun karĢılaĢtırılabilir istatistiki veri tabanı oluĢturulması amacıyla ülke genelinde Ġstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması tanımlaması yapılmıĢtır. Bu kapsamda 81 il Düzey 3, 26 bölge Düzey 2 ve 12 bölge Düzey 1 olarak sınıflandırılmıĢtır. Bölgesel geliĢmenin kurumsal aracı olarak görülen kalkınma ajansları da Düzey 2 bölgelerinin coğrafi sınırları esas alınarak oluĢturulmuĢtur. Aynı Ģekilde bölge planlarının da Düzey 2 bölgeleri için yapılması ile birlikte, bu bölgeler aynı zamanda plan bölgesi hüviyetine de kavuĢmuĢtur. Onuncu Kalkınma Planı döneminde; Bölgesel GeliĢme Ulusal Stratejisi‟nin yürürlüğe girmesi, düĢük gelirli bölgelerde; ekonomik faaliyet kollarının çeĢitlendirilmesi, KOBĠ ve mikro iĢletmelerin geliĢtirilmesi, tarımsal verimliliğin artırılması, sınır bölgelerinin sınır ötesiyle sosyal ve ekonomik iliĢkilerinin geliĢtirilmesi, yoğun göç alan Ģehirlerde sosyal

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 71 uyumun güçlendirilmesi gibi stratejiler tespit edilmiĢtir. Bölgesel GeliĢme Ulusal Stratejisi‟nin (BGUS), bölgesel geliĢme ve bölgesel rekabet edebilirlik açısından ulusal düzeyde öncelik ve hedefleri belirlemek, mekânsal geliĢme ve sosyo-ekonomik kalkınma politikaları arasındaki uyumu güçlendirmek ve alt ölçekli plan ve stratejilere genel çerçeve oluĢturması öngörülmektedir. 2008 yılında hazırlanan GAP Eylem Planı vasıtasıyla bölgesinin sosyo-ekonomik geliĢimine önemli katkılar sunan GAP Bölge Kalkınma Ġdaresi tecrübesinden de yararlanılarak, 2011 yılında 642 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Doğu Anadolu Projesi (DAP), Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) ve Konya Ovası Projesi (KOP) Bölge Kalkınma Ġdareleri kurulmuĢtur. Bölge Kalkınma Ġdareleri, bölgelerin kalkınması yönünde kamu yatırımlarının koordinasyonunu sağlamak, ağırlığı kamu yatırım, proje ve faaliyetlerinde olmak üzere kalkınma ajanslarıyla iĢbirliği içinde eylem planlarını hazırlamakla görevlendirilmiĢtir. Eylem planlarının temelini oluĢturan ana unsurlardan birisi de Bölge Planlarıdır. Kalkınma Ajanslarının koordinasyonunda hazırlanan bölge planları, eylem planlarının sorun, durum tespitinde ve amaçların/stratejilerin belirlenmesinde olduğu gibi, geliĢtirilen eylemlerde de temel teĢkil etmiĢtir. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile Kalkınma Ajansları finansman desteği veren kurumlar konumunda olduğundan benzeri alanlarda destekleme yaptıkları görülmektedir. Ayrıca yalnızca desteklemeye iliĢkin faaliyetler değil araĢtırma, planlama, projelendirme vb. iĢlerde de aynı risk bulunmaktadır. 2016 yılında, DOKAP Eylem Planı (2014-2018)‟nda “YeĢil Yol güzergâhı üzerindeki turizm yatırımlarının desteklenmesi” eylemi kapsamında “Yeşil Yol Güzergâhında Yapılacak Kültür-Turizm ve Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesi Mali Destek Programı”nın uygulanması için DOKAP Bölgesinde bulunan Kalkınma Ajansları (DOKA, OKA ve KUDAKA) ile DOKAP BKĠB arasında protokol imzalanarak, 6.900.000,00 TL ödenek Ajansların hesaplarına aktarılmıĢtır. 642 sayılı KHK‟nın 2/e maddesinde DOKAP BKĠB‟nin görevleri arasında; “Bölge planlarının tamamlayıcılığını ve bütünlüğünü gözeterek, kalkınma ajanslarının ortak ve daha etkili çalışmalarına yardımcı olmak ve bu konularda görüş ve öneriler geliştirmek” görevi

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 72 bulunduğu halde, bu madde hükmü uygulanmamaktadır. Bölge Kalkınma Ġdareleri ve Kalkınma Ajansları yöneticileri arasında yetki ve sorumlulukların sistematik ve yasal bir düzenlemeye dayanması kiĢilere bağlı bir durumun ortaya çıkmasının engellenmesi açısından önemlidir. Bölge Kalkınma Ġdareleri ve Kalkınma Ajanslarının çalıĢma programları ve bütçeleri arasında uyum, koordinasyon ve kaynakların daha doğru kullanılması sağlayacak düzenlemelere ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. Kamu idaresi cevabında özetle; “İstatistik sistemlerimizin Eurostat‟a dahil olması ile birlikte 26 “düzey 2 bölgesi” belirlenmiş ve bu doğrultuda, 26 Kalkınma Ajansı teşkil ettirilmiştir. 2011 sonrası dönemde GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığına ilave olarak 3 tane daha Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Ancak Kalkınma Ajanslarının bölge tanımlamaları ile Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarının bölge tanımlamaları farklılık göstermektedir. DOKAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının bölge tanımlamasında 3 farklı “düzey 2 bölgesi” yer almaktadır. Bu durum gerek Eylem Planının stratejik metininin hazırlanmasında ihtiyaç duyulan verilerin temininde, gerekse de ilerleme raporlarının oluşturulmasında verilerin birleştirilmesinde büyük güçlükler doğurmaktadır. DOKAP Eylem Planı kapsamında Ajansların ve Başkanlığın sorumluluğunda yer alan eylemler için toplantılar düzenlenmekle birlikte, istenilen düzeyde değildir. Konunun yasal çerçevede çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Kalkınma Ajansları daha küçük ölçekte, özel sektör ve kamu kurumlarına hibe desteğinde bulunurlarken BKİB‟ler sadece büyük ölçekli kamu yatırımlarına finans sağlayabilmektedir. Bulgu maddesinde de belirtildiği üzere kimi konu alanlarında bir takım benzerlikler oluşabilmekle beraber, bu durum yasal dayanakla oluşturulacak çözüm yöntemleriyle açıklığa kavuşacaktır.” denilmektedir. Sonuç olarak; Kamu idaresince de kabul edildiği üzere, Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı ile Kalkınma Ajansları arasındaki yetki ve sorumluluğun, mevzuatta açık bir Ģekilde düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 73 BULGU 13: 5018 Sayılı Kanuna Göre Hazırlanması Gereken Stratejik Plan ve Performans Programlarının HazırlanmamıĢ Olması 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun “Stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme” baĢlıklı 9‟uncu maddesinde; “Kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar. Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar…. Kamu idareleri, yürütecekleri faaliyet ve projeler ile bunların kaynak ihtiyacını, performans hedef ve göstergelerini içeren performans programı hazırlar. Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve ilgili kamu idaresi tarafından birlikte tespit edilecek olan performans göstergeleri, kuruluşların bütçelerinde yer alır. Performans denetimleri bu göstergeler çerçevesinde gerçekleştirilir” denilmektedir. Bu maddenin üçüncü ve sonuncu fıkralarında belirtilen “Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” 26.05.2006 tarih ve 26179 sayılı; “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik” ise, 05.07.2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe girmiĢtir. SayıĢtay‟ın performans denetimleri, 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu‟nun 34‟üncü maddesi ve 36‟ncı maddelerinde düzenlenmiĢtir. SayıĢtay Kanunu‟nun 34‟üncü maddesinde, denetimin amaçları arasında kamu idarelerinin performansının değerlendirilmesi de sayılmıĢtır. Aynı Kanun‟un “Sayıştay denetimi” baĢlıklı 36‟ncı maddesinde ise; “(1) Sayıştay denetimi, düzenlilik denetimi ve performans denetimini kapsar. … (3) Performans denetimi; hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergelerle ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesi suretiyle gerçekleştirilir.” denilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 74 Söz konusu hükümler uyarınca, performans denetimi idarelerce belirlenen hedef ve göstergelere dayalı olarak gerçekleĢtirilecektir. Oysa, DOKAP Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 5018 sayılı Kanun‟a ekli II- sayılı Özel Bütçeli Ġdareler Cetvelinin (B) Özel Bütçeli Diğer Ġdareler listesinin 41‟inci sırasında yer aldığından, Stratejik Planlamaya ilişkin Usul ve Esaslar Yönetmeliği‟nin ikinci maddesinin ilk fıkrası ile stratejik plan; Performans Programları Hakkında Yönetmelik‟in birinci maddesi uyarınca da yıllık performans programı düzenlemek zorunda olduğu halde, bugüne kadar bu hükümlerin gereğinin yerine getirilmediği görülmüĢtür. DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının 2017-2021 dönemini kapsayan Stratejik Planı, DOKAP Eylem Planı‟nda yer alan eylemler çerçevesinde hazırlanarak uygulamaya konulmakla birlikte, 2016 yılına iliĢkin Stratejik Plan ve Performans Programı bulunmamaktadır. Bu itibarla, 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu‟nun gereklerinin yerine getirilmediği ve Kurum hakkında performans denetimi yapma ve TBMM‟ye performans raporu sunma imkânı bulunmadığı değerlendirilmiĢtir. Kamu idaresi cevabında; “Stratejik Plan ve Performans Programlarının Eylem planıyla uyumluluk arz etmesi gerektiği düşünüldüğünden ertelenmiştir. “TÜBİTAK– TÜSSİDE arasında sözleşme imzalanarak Stratejik Plan hazırlama süreci başlatılmıştır. Yapılan çalışmalar kapsamında DOKAP BKİ„nin Stratejik Planı oluşturulmuştur. Ayrıca DOKAP BKİ Performans Programı da tamamlanmıştır.” denilmektedir. Sonuç olarak; DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığının, 2017-2021 dönemini kapsayan Stratejik Planı ile 2017 yılına ilişkin Performans Programı uygulamaya konulmakla birlikte, 2016 yılına iliĢkin Stratejik Plan ve Performans Programı bulunmamaktadır. Kamu idaresine ait 2016 yılı stratejik plan ile performans programı olmamasının 5018 sayılı Kanun ve diğer düzenlemelere aykırı olduğu ve aynı zamanda bu nedenle Kamu idaresinin 2016 yılı performans denetiminin de yapılamadığı değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 75 BULGU 14: Mevzuatın Gerektirdiği Ġç Kontrol, Ġç Denetim ve Ön Mali Kontrol Sistemlerinin Kurulmaması 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun 55‟inci maddesinde, iç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiĢ politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir Ģekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluĢturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünü olarak tanımlanmıĢtır. Kanun‟un 58‟inci maddesinde ise, ön mali kontrol sistemi düzenlenmiĢ olup, ön malî kontrolün, harcama birimlerinde iĢlemlerin gerçekleĢtirilmesi aĢamasında yapılan kontroller ile malî hizmetler birimi tarafından yapılan kontrolleri kapsayacağı belirtilerek, ön malî kontrol sürecinin, malî karar ve iĢlemlerin hazırlanması, yüklenmeye giriĢilmesi, iĢ ve iĢlemlerin gerçekleĢtirilmesi ve belgelendirilmesinden oluĢacağı ve kamu idarelerinde ön malî kontrol görevinin, yönetim sorumluluğu çerçevesinde yürütüleceği hüküm altına alınmıĢtır. Aynı Kanun‟un 63‟üncü maddesinde iç denetimin, kamu idaresinin çalıĢmalarına değer katmak ve geliĢtirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danıĢmanlık faaliyeti olduğu ifade edilmiĢtir. Ġç kontrol ve iç denetimle ilgili olarak, DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığında: 1- 5018 sayılı Kanun ve bu kanuna dayanılarak Maliye Bakanlığınca yayımlanan ve yürürlüğe konulan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar, Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği, Kamu İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Plan Rehberi ile kuruluĢ kanununda belirtilen, görev sorumluluk ve yetki sınırları içerisinde iç kontrol sisteminin daha iyi ve verimli iĢleyebilmesi için gereken tedbirlerin alınması ve mevzuatın gerektirdiği iç denetimin yapılabilmesi için iç denetim biriminin kurulmasının gerekli olduğu; 2- Ġlgili mevzuatın öngördüğü biçimde, Kurumsal Ġç Kontrol Eylem Planının hazırlanmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 76 Kamu idaresi cevabında; “5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa uygun olarak iç kontrolünü sağlamak amacıyla harcama yetkilisi olan Kurum Başkanı ve gerçekleştirme görevlisi olarak Yönetim Hizmetleri Koordinatörünü görevlendirmiş olup, ödeme emri belgelerinde bu hususlara uyulmuştur. Ayrıca, boş bulunan Mali Hizmetler Uzman Yardımcısı kadrosuna 2015 yılı içerisinde Maliye Bakanlığından personel talep edilmiş ve talebimiz uygun görülerek atama yapılmıştır.” denilmektedir. Sonuç olarak; iç kontrol kapsamında yapılan çalıĢmalar olarak harcama yetkilisi ve gerçekleĢtirme görevlisinin görevlendirilmesi ile mali hizmetler uzman yardımcısının atanması gösterilmiĢtir. Ancak cevapta, bulgumuzda yer alan diğer hususlar karĢılanmadığından açıklamalar yeterli bulunmamıĢtır. Ġç kontrol ve iç denetimle ilgili DOKAP Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığında; 1- 5018 sayılı Kanun ve bu kanuna dayanılarak Maliye Bakanlığınca yayımlanan ve yürürlüğe konulan Ġç Kontrol ve Ön Mali Kontrole ĠliĢkin Usul ve Esaslar, Kamu Ġç Kontrol Standartları Tebliği, Kamu Ġç Kontrol Standartları Uyum Eylem Plan Rehberi ile kuruluĢ kanununda belirtilen, görev sorumluluk ve yetki sınırları içerisinde iç kontrol sisteminin daha iyi ve verimli iĢleyebilmesi için gereken tedbirlerin alınması ve mevzuatın gerektirdiği iç denetimin yapılabilmesi için iç denetim biriminin kurulmasının gerekli olduğu; 2- Ġlgili mevzuatın öngördüğü biçimde Kurumsal Ġç Kontrol Eylem Planının hazırlanması ve Eylem Planında yer verilecek çalıĢmalara baĢlanmasının uygun olacağı, değerlendirilmektedir.

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 77 7. EKLER Ek 1: Kamu Ġdaresi Mali Tabloları BĠLANÇO Kurum Kodu : 40.56 Adı : DOĞU KARADENĠZ PROJESĠ BÖLGE KALKINMA ĠDARESĠ BAġKANLIĞI Yıl : 2016 AKTĠF HESAPLAR N Yılı 2016 PASĠF HESAPLAR N Yılı 2016 1 DÖNEN VARLIKLAR 5.027.409,48 3 KISA VADELĠ YABANCI KAYNAKLAR 5.213.542,00 10 Hazır Değerler 4.956.585,38 32 Faaliyet Borçları 4.965.000,00 14 Diğer Alacaklar 2.457,91 33 Emanet Yabancı Kaynaklar 148.479,30 16 Ön Ödemeler 68.366,19 36 Ödenecek Diğer Yükümlülükler 100.062,70 2 DURAN VARLIKLAR 217.348,92 5 ÖZKAYNAKLAR 31.216,40 25 Maddi Duran Varlıklar 217.348,92 57 GeçmiĢ Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları 3.888.999,95 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 0,00 59 Dönem Faaliyet Sonuçları -3.857.783,55 AKTĠF TOPLAMI 5.244.758,40 PASĠF TOPLAMI 5.244.758,40

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 78 TABLO 1.13 FAALĠYET SONUÇLARI TABLOSU Kurum Kodu:40.56 Adı: DOĞU KARADENĠZ PROJESĠ BÖLGE KALKINMA ĠDARESĠ BAġKANLIĞI Yıl:2016 Ekonomik Kodlar Giderin Türü Cari Yıl (N) Ekonomik Kodlar Gelirin Türü Cari Yıl (N) 630 GĠDERLER HESABI 83.104.728,36 600 GELĠRLER HESABI 79.246.944,81 630 01 Personel Giderleri 1.505.829,96 600 03 TeĢebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 1.900,00 630 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 203.384,98 600 04 Alınan BağıĢlar ve Yardımlar 77.866.998,00 630 03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 3.555.694,22 600 05 Diğer Gelirler 1.378.046,81 630 05 Cari Transferler 22.344,10
630 07 Sermaye Transferleri 75.115.709,40
630 13 Amortisman Giderleri 85.500,45
630 14 Ġlk Madde ve Malzeme Giderleri 129.483,26
630 30 Proje Kapsamında Yapılan Cari Giderler 2.486.781,99
GĠDERLER TOPLAMI 83.104.728,36 GELĠR TOPLAMI 79.246.944,81 Giderler Toplamı ( A) 83.104.728,36 Net Gelir ( D= B- C) 79.246.944,81 Gelirler Toplamı( B) 79.246.944,81 Ġndirim,Ġade,Ġskonto Toplamı (C) 0,00 Faaliyet Sonucu ( D – A) -3.857.783,55

T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma Ġdaresi BaĢkanlığı 2016 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 79 T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr