TÜRK DĠL KURUMU 2015 YILI SAYIġTAY DENETĠM RAPORU Ağustos 2016
ĠÇĠNDEKĠLER
KISALTMALAR AKDTYK Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu GYMY Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği KDV Katma Değer Vergisi KHK Kanun Hükmünde Kararname KMYKK Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu MYBK Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu MYMY Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği TDK Türk Dil Kurumu TMY TaĢınır Mal Yönetmeliği
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 2 2015 yılında ise Kamu Ġdaresine 26 Aralık 2014 tarihli ve 29217 mükerrer sayılı Resmî Gazete‟de yayımlanan 6583 sayılı 2015 yılı MYBK ile 14.400.000 TL ödenek tahsis edilmiĢ yıl içerisinde yapılan aktarma ve eklemeler sonucunda toplam ödenek 24.658.738,78 TL olmuĢtur. Ödeneğin %55,05‟i olan 13.581.422,03 TL kullanılmıĢtır. Tablo 1: 2014-2015 Yılları Birinci Düzey Ekonomik Kodlara Göre Bütçe Giderleri Ödenek ve GerçekleĢme Rakamlarının KarĢılaĢtırılması Tablodan görüleceği üzere ödenekler ve harcamalar büyük ölçüde mal ve hizmet alım giderleri, personel giderleri ile cari transferlerde yoğunlaĢmıĢtır. Bütçe giderlerindeki artıĢ ve azalıĢların sebepleri ise aĢağıda açıklanmıĢtır; 1-Mal ve Hizmet Alımı Giderlerinde 2015 yılında 2014 yılına nazaran %19,50 oranında bir artıĢ gerçekleĢmiĢtir. Bu durum kitap baskı ve cilt giderlerindeki artıĢa ilave olarak bilgisayar alımlarından kaynaklanmaktadır. 2-Sermaye Giderlerinde ödeneklerdeki artıĢın en büyük nedeni Türk Tarih Kurumu ile kullanacağı hizmet binası projesidir. Ancak Kamu Ġdaresi bu proje için 2015 yılında herhangi bir harcama yapmamıĢtır. GerçekleĢme tutarlarındaki %70,74‟lük artıĢın sebebi ise önceki Gider Türü 2014 2015 2014-2015 Bütçe Giderleri ArtıĢ ve AzalıĢ Oranları (%) Ödenek (TL) GerçekleĢme Toplamı (TL) Ödenek (TL) GerçekleĢme Toplamı (TL) 01.Personel Giderleri 2.507.000 2.294.801,07 2.695.738,78 2.623.243,97 14,31 02.Sosyal Güvenlik Kurumuna Devlet Primi Giderleri 435.000 363.337,19 435.000 410.159,09 12,89 03.Mal ve Hizmet Alım Giderleri 10.011.000 6.550.440,75 10.394.000 7.827.902,09 19,50 05.Cari Transferler 2.681.000 1.674.701,60 1.929.000 1.617.112,39 -3,44 06.Sermaye Giderleri 1.900.000 646.024,23 9.100.000 1.103.004,49 70,74 Toplam 17.534.000 11.529.304,84 24.658.738,78 13.581.422,03 17,80
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 3 yıla nazaran el yazması, bilgisayar ve iĢyeri makine teçhizat alımlarındaki artıĢtan kaynaklanmaktadır. Kamu Ġdaresinin 2015 Yılında Bütçesinden Yaptığı Harcamaların Dağılımı ġekil 1: 2015 Yılı Bütçe Giderleri GerçekleĢme Dağılımı Bütçe Gelirleri TDK‟nin gelirleri 664 sayılı KHK‟nin BeĢinci Bölüm 26‟ncı maddesinin 2‟nci bendinde Ģu Ģekilde sayılmıĢtır; a) Genel bütçeden yapılacak yardımlar, b) Atatürk‟ün vasiyetinde yer alan gelirler, c) Her türlü bağış, yardım ve vasiyetler, d) Kurum başkanlıklarının gelirlerinin değerlendirilmesinden elde edilen gelirler, e) Diğer gelirler
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 4
Tablo 2: 2014-2015 Yılları Dördüncü Düzey Ekonomik Kodlara Göre Bütçe Gelirleri Tahmin ve
GerçekleĢme Rakamlarının KarĢılaĢtırılması
TDK Bütçe Gelirleri 2014 2015 2014/2015
ArtıĢ-
AzalıĢ
(%)
EKOD HESAP ADI
Tahmin
Edilen
(TL)
GerçekleĢen
(TL)
Tahmin
Edilen
(TL)
GerçekleĢen
(TL)
3.1.1.1 ġartname, Basılı Evrak, Form
SatıĢ Gelirleri 10.000 2.400 10.000 5.934,66 147,28
3.1.1.2 Kitap, Yayın vb. SatıĢ
Gelirleri 2.200.000 2.443.959,70 2.500.000 2.659.399,21 8,82
3.1.1.99 Diğer Mal SatıĢ Gelirleri 5.300 1.832,23 5.500 1.404,16 -23,36
3.1.2.99 Diğer Hizmet Gelirleri 2.000 3.000 1.151,63
3.3.1.2 ĠĢtirak Gelirleri 103.000.000 69.509.072,67 90.000.000 87.186.816,80 25,43
5.1.9.3 Mevduat Faizleri 37.496.000 61.680.892,23 50.000.000 68.242.251,21 10,64
5.3.9.99 Yukarıda Tanımlanmayan
Diğer Para Cezaları 1.000 0 1.000 1.122,00
5.9.1.6 KiĢilerden Alacaklar 47.700 0 5.000 8.673,31
5.9.1.99 Yukarıda Tanımlanamayan
Diğer ÇeĢitli Gelirler 11.000 6.131,68 5.000 634,90 -89,65
Yukarıdaki tabloda Kurumun 2014 yılı ve 2015 yılı bütçe gelirleri ekonomik kod
bazında karĢılaĢtırmalı olarak sunulmuĢtur. 2015 yılı gelirleri incelendiğinde Kurumun 664
sayılı KHK‟de sayılan gelirlerden “Genel bütçeden yapılacak yardımlar” dıĢındaki bütün
gelirleri elde ettiği görülmektedir. Esas itibariyle Kamu Ġdaresi kendi öz gelirleri ile
giderlerini finanse etmektedir.
Kurumun gelirlerinden en önemlisi Atatürk‟ün mirası kapsamında Türkiye ĠĢ Bankası
A.ġ. temettü gelirlerinden elde edilen ĠĢtirak gelirleri 2015 yılında 2014 yılına oranla %25,43
artarak 87.186.816,80 TL olmuĢtur. Kurumun diğer bir önemli gelir kaynağı ise 31.12.2015
tarihi itibariyle vadeli hesaplarda bulunan toplam 1.027.398.229,54 TL mevduatlarından elde
ettiği faiz gelirleridir. Mevduat faizleri gelirleri bir önceki yıla göre %10,64 artarak
68.242.251,21 TL olarak gerçekleĢmiĢtir. Kurumun ana faaliyet alanlarından olan kitap, yayın
vb. satıĢ gelirleri 2015 yılında 2014 yılına oranla %8,82 artarak 2.659.399,21 TL olarak
gerçekleĢmiĢtir.
Kamu Ġdaresinin 2015 yılı faaliyet giderleri 13.475.147,32 TL, faaliyet gelirleri
158.114.080,93 TL olup dönem olumlu faaliyet sonucu 144.638.933,61 TL‟dir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 5 “Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar”ın 5‟inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda SayıĢtaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aĢağıda yer alanlar denetime sunulmuĢ olup denetim bunlar ile Usul ve Esaslar‟ın 8‟inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıĢtır. • BirleĢtirilmiĢ veriler defteri, • Geçici ve kesin mizan, • Bilanço, • Kasa sayım tutanağı, • Banka mevcudu tespit tutanağı, • Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı, • Teminat mektupları sayım tutanağı, • Değerli kağıtlar sayım tutanağı, • TaĢınır kesin hesap cetveli ile taĢınır hesabı icmal cetveli veya envanter defteri, • Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu, • Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu, • Faaliyet sonuçları tablosu. Denetim görüĢü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 6 2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmıĢ olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüĢtür.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 7 Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiĢtir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluĢturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüĢü oluĢturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 8 5. DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Türkiye ĠĢ Bankası A.ġ. Hisse Senetlerinin 240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabı Yerine 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabında Ġzlenmesi ve Bilançoda Gerçek Değeriyle Yer Almaması Nedeniyle 630 Giderler Hesabı ile 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabında Hataya Yol Açılması A) Hisse Senetlerinin 240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabı Yerine 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabında Ġzlenmesi 1995–2000 yılları arasında Türkiye ĠĢ Bankası A.ġ.‟nin sermayesinin artırılması dolayısıyla TDK tarafından rüçhan hakları kullanılarak iktisap edildiği bildirilen, ancak iktisap nedeni ve mahiyeti tarafımızca anlaĢılamayan 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabında kayıtlı değeri 2.248.751,82 TL tutarında olan hisse senetlerinin olduğu tespit edilmiĢ, bu hisse senetlerinin %99,8‟inin Türkiye ĠĢ Bankası C tipi hisse senedi, geri kalan kısmının ise B tipi hisse senetleri ile kurucu hisse senetlerinden oluĢtuğu anlaĢılmıĢtır. Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk‟ün vasiyeti gereğince Türkiye ĠĢ Bankası A.ġ.‟nin %28,09‟unun mülkiyeti, Cumhuriyet Halk Partisine aittir. Bu hisselere iliĢkin temettü gelirleri ise TDK ile Türk Tarih Kurumuna eĢit oranda paylaĢtırılmaktadır. ÇeĢitli tarihlerde Resmi Gazete‟de yayımlanarak yürürlüğe giren ve kurumların mali kaynaklarının etkin, verimli ve nasıl kullanılacağına iliĢkin esas ve usulleri belirleyen Kamu Haznedarlığı Tebliğlerinde, kurumların mali kaynakları ile hisse senedi almasına izin veren herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla adı geçen bankanın 1995-2000 yılları arasında sermayesinin artırılması nedeniyle rüçhan hakkı kullanılarak iktisap edildiği tarafımıza bildirilen hisse senetlerinin, neden iktisap edildiğine iliĢkin herhangi bir belge kamu idaresi tarafından sunulamadığından iktisap nedeni ve mahiyeti tarafımızca anlaĢılamamıĢ olup hisse senetlerinin bu durumunun açıklığa kavuĢturulması gerekmektedir. Öte yandan, MYMY‟nin, “11 Menkul Kıymet ve Varlıklar” hesap grubunu düzenleyen 40‟ıncı maddesinde; “Menkul kıymet ve varlıklar hesap grubu; kamu idarelerince geçici olarak elde tutulan hisse senetleri, kamu ve özel kesim tahvil, senet ve bonoları, yatırım fonları, altın, gümüş ve benzeri kıymetli madenler ile antika niteliğindeki eşya, para ve pul gibi diğer çeşitli menkul kıymet ve varlıkların izlenmesi için kullanılır” denilmekte olup, Aynı Yönetmeliğin “111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı”nı düzenleyen “Hesabın Niteliği” baĢlıklı 44‟üncü maddesinde ise;
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 9 “Özel kesim tahvil, senet ve bonoları hesabı, özel sektör tarafından çıkarılan ve muhasebe birimine intikal eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için kullanılır.” Hükmü yer almaktadır. Mezkur Yönetmeliğin “240 Malî KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabı”nı düzenleyen “Hesabın Niteliği” baĢlıklı 156‟ncı maddesinde; “Malî kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı; kanuni yetkilere dayanılarak malî kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarlar ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararların… izlenmesi için kullanılır.” Denilmektedir. Bu hüküm gereğince kamu idaresinin, bir mali kuruluĢ olan Türkiye ĠĢ Bankası A.ġ.‟nin Ģirket sermayesine ortaklık olarak nitelendirilebilecek senetlerden satın alarak Ģirkete ortak olduğu anlaĢılmaktadır. Dolayısıyla ortaklık payının muhasebe kayıtlarında gösterilmesi gereken hesap grubu Mali Duran Varlıklar Grubu ve bu grup içinde yer alan 240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabı olmaktadır. Sonuç olarak; sermaye artırımı nedeniyle rüçhan hakları kullanılarak elde edilen ve çok uzun yıllar elde tutulan söz konusu hisse senetlerinin iktisap nedenin ve mahiyetinin açıklığa kavuĢturulması ve 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı yerine 240 Malî KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmesi gerekmektedir. B) Hisse Senetlerinin Bilançoda Gerçek Değeriyle Yer Almaması Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin (GYMY) “Varlıklara ĠliĢkin Ġlkeler“ baĢlıklı 9‟uncu maddesinin (ç) bendinde; “Bu Yönetmelikte belirtilen durumlarda varlıkların, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterilebilmesi için…” Denilmektedir. Aynı Yönetmeliğin “Değer ve Miktar DeğiĢimleri “baĢlıklı 33‟üncü maddesinde ise; “Varlık ve yabancı kaynakların değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda, fiyat değişmelerinden dolayı ortaya çıkan artış ve azalışlar değer değişimi; borçların, alacakların veya varlıkların hacim, sayı gibi miktarlarında meydana gelen ve kamu idarelerinin inisiyatifi dışında ortaya çıkan artış ve azalışlar ise miktar değişimidir. Bu şekilde ortaya çıkan kazanç ve kayıplar ilgisine göre öz kaynaklar ana hesap grubunda açılan hesaplara veya gelir ve gider hesaplarına kaydedilir. Bu şekillerde ortaya çıkan kazanç ve kayıpların öz kaynakları nasıl etkilediği bilançonun dipnotlarında açıklanır.” Denilmek suretiyle varlıkların bir değerlemeye tabi tutulmaları ve dolayısıyla
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 10 kayıtlarda gerçek değerleriyle yer alması gerektiği belirtilmektedir. Bu husus, MYMY‟nin 240 Hesabına iliĢkin iĢlemlerin yer aldığı 157‟nci maddesinde de; ”Malî kuruluşlara gerek nakdi sermaye ve gerekse ayni sermaye transferi şeklindeki iştirakler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba kaydedilir” denilmek suretiyle vurgulanmaktadır. Yapılan incelemede TDK‟nin 2015 yılı bilançosunda Dönen Varlıklar Hesap Grubunda 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabında yer alan 2.248.751,82 TL tutarındaki Türkiye ĠĢ Bankası A.ġ. hisse senedinin piyasa değerinin 01.01.2015 tarihi itibarıyla 184.921.491,38 TL ve 31.12.2015 tarihi itibarıyla da 126.257.546,82 TL olduğu ve kamu idaresinin bilançosunda söz konusu varlıkların gerçek değeriyle gösterilmediği anlaĢılmıĢtır. Sonuç olarak; TDK‟nin 2015 yılı bilançosunun aktif tarafında, gerçek değeriyle gösterilmeyen hisse senetlerinden dolayı 124.008.795 TL (126.257.546,82 TL- 2.248.751,82 TL) tutarında eksiklik mevcut olup ayrıca; kamu idaresinin 1995 yılından itibaren edindiği hisse senetlerinin değerindeki artıĢ ya da eksiliĢleri ilgili mali yıllarının tablolarında gelir veya gider hesaplarında göstermemesi nedeniyle geçmiĢ yıllar olumlu-olumsuz faaliyet sonuçları hesaplarında hata olduğu gibi, denetim yılına esas değer azalıĢı (zira 01.01.2015 tarihindeki değeri 184.921.491,38 TL olan hisse senetlerinin 31.12.2015 tarihindeki değeri 126.257.546,82 TL‟ye düĢmüĢ olup fark 58.663.944,56 TL‟dir) tutarının 630 Giderler Hesabına kaydedilmemesi nedeniyle de 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabında 58.663.944,56 TL tutarında hata bulunmaktadır. Kamu idaresi cevabında; bulgunun (a) fıkrası ile ilgili olarak hisse senetlerinin 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı yerine 240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmeye 2016 yılında baĢlandığı, bulgunun (b) fıkrası ile ilgili olarak ise hisse senetlerinin gerçek değeriyle 2016 yılı sonunda tablolarda yer alacağı ifade edilmiĢtir. Sonuç olarak bulgunun (a) fıkrasıyla yapılan tespit doğrultusunda her ne kadar hisse senetleri bilanço hesabı olan 240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabında 2016 yılından itibaren izlenmeye baĢlanmıĢ olsa da, 2015 Yılı TDK Bilançosunda söz konusu hisse senetleri hatalı olarak 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabına kaydedilmiĢtir. Ayrıca söz konusu hisse senetlerinin iktisap nedenin ve mahiyetinin de açıklığa kavuĢturulması gerekmekte olup idare tarafından bu yönde bir açıklama getirilmemiĢtir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 11 Diğer taraftan bulgunun (b) fıkrasında yer verilen tespite Kamu Ġdaresi de katılmakta olup 31.12.2016 tarihinde senetlerin bilançoda gerçek değeriyle yer almasının sağlanacağı ifade edilmiĢ ise de, denetim görüĢü verilen 2015 Yılı TDK Bilançosunda; 111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabında 124.008.795 TL tutarındaki eksiklik, 1995 yılından itibaren edinilen hisse senetlerinin değerindeki artıĢ ya da eksiliĢlerin ilgili mali yılların tablolarında gelir veya gider hesaplarında gösterilmemesi nedeniyle geçmiĢ yıllar olumlu- olumsuz faaliyet sonuçları hesaplarında eksiklik-fazlalık, denetim yılına esas değer azalıĢı tutarının 630 Giderler Hesabına kaydedilmemesi nedeniyle yine bir diğer bilanço hesabı olan 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabında 58.663.944,56 TL tutarında fazlalık, Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise aynı tutarda eksiklik mevcudiyetini korumaktadır. BULGU 2: Mevduata ĠĢleyen Faizlerin Gayri Safi Tutar Üzerinden MuhasebeleĢtirilmesi Gerekirken, Tevkifat Sonrası OluĢan Net Tutar Üzerinden MuhasebeleĢtirilmesi Suretiyle 600 Gelirler Hesabı ile 630 Giderler Hesabında Hataya Yol Açılması GYMY‟nin „„Gayri safilik ilkesi‟‟ baĢlıklı 39‟uncu maddesinde; „„Gelir ve giderler, herhangi bir düzenleme veya standart ile aksi kararlaştırılmadıkça netleştirilmeden kaydedilir.‟‟ Denilmektedir. Aynı Yönetmeliğin „„Faaliyet sonuçları tablosu ilkesi‟‟ baĢlıklı 6‟ncı maddesinin (a) fıkrasında ise; „„Kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir ve gider işlemleri, tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve gider hesaplarında izlenir. Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri gereği tahakkuk eden her türlü gelir ve giderin kaydına mahsustur.‟‟ Hükmü yer almaktadır. Kamu idareleri elde ettikleri faiz gelirlerini muhasebeleĢtirirken brüt tutarlar üzerinden kayda almalıdırlar. Faiz gelirine iliĢkin vergi tevkifatına da faaliyet giderleri hesabında yer vermelidirler.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 12 MYMY‟nin 102 Banka Hesabının iĢleyiĢini açıklayan 19‟uncu maddesinin (8) numaralı bendinde; “Muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalarca tahakkuk ettirilerek banka hesabına aktarılan faiz tutarları bu hesaba, tevkifat tutarları 630- Giderler Hesabına borç, faiz tutarının içinde bulunulan aya ait kısmı 600- Gelirler Hesabına, geçmiş aylara ait kısmı 181- Gelir Tahakkukları Hesabına alacak kaydedilir. Banka hesabına aktarılan tutarın tamamı aynı zamanda 805- Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800- Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.” Denilmektedir. TDK, 92.307.713,94 TL tutarındaki brüt faiz gelirini, 600.05.01.09.03 Mevduat Faizleri Hesabında MYMY hükümlerine aykırı biçimde 80.267.577,40 TL net faiz geliri olarak muhasebeleĢtirmiĢ, 12.040.136,54 TL gelir vergisi tevkifatını ise 630 Giderler Hesabında muhasebeleĢtirmemiĢtir. Sonuç olarak; faiz gelirlerinin net tutar üzerinden muhasebeleĢtirilmesi ve tevkifatların faaliyet giderlerinde izlenmemesi neticesinde, 600 Gelirler ve 630 Giderler Hesaplarında 12.040.136,94 TL tutarında eksikliğe neden olunmuĢtur. Kamu idaresi cevabında; mevduata iĢleyen faizlerin rapor doğrultusunda brüt faiz ve tahakkuk eden vergi üzerinden iĢleme alınacağı belirtilmektedir. Sonuç olarak Kamu Ġdaresi tarafından da kabul edilen tespit doğrultusunda, bankalar tarafından iĢletilen faizlerin 2015 Yılı TDK Faaliyet Sonuçları Tablosunda net tutarlar üzerinden gösterilmesi nedeniyle, gayri safilik ilkesine uyulmayarak muhasebenin bilgi verme görevi ihlal edilmiĢtir. BULGU 3: Gayri Maddi Hak Alımlarında 260 Haklar Hesabı ile Bu Hesaba ĠliĢkin Dönem Sonunda 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabını Kullanmaması Suretiyle, Söz Konusu Hesaplarda Hata Bulunması MYMY‟nin “260 Haklar Hesabı”nı düzenleyen 194‟üncü maddesinde; “Haklar hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır.”
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 13 Denilmektedir. Adı geçen Yönetmeliğin 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabını düzenleyen 202‟nci maddesinde; “Birikmiş amortismanlar hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.” Hükmü yer almaktadır. Yapılan incelemede, Kamu Ġdaresi tarafından 2015 yılına kadar hak alımları hesaplarının kullanılmadığı anlaĢılmakla birlikte, denetim yılına esas olmak üzere satın alınan ve aĢağıda nitelikleri belirtilen alımların 260 Hesabına kaydedilmeyerek doğrudan giderleĢtirildiği, 260 Hesabının kullanılmaması nedeniyle dönem sonunda bu hesapta kayıtlı tutarların tamamına amortisman ayrılmadığı ve dolayısıyla 268 Hesabının da kullanılmadığı, sonuç olarak 2015 yılı bilançosunda 260 Haklar Hesabı ile 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabına yer verilmediği tespit edilmiĢtir. Tablo 3: Hak Alımına Konu Olan ĠĢler Bu nedenle; yukarıda belirtilen mevzuat gereğince 260 Haklar Hesabı ile 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabının kullanılması gerekmektedir. Kamu idaresi cevabında; ilgili hesapların kullanılacağı ifade edilmiĢtir. Sonuç olarak Kamu Ġdaresi tarafından da kabul edilen eksik iĢlemlerden dolayı 2015 Yılı TDK Bilançosunda Duran Varlıklar Grubunu oluĢturan 260 Haklar Hesabı ile 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabında kayıtlı tutar 0 (sıfır) olup söz konusu hesaplarda 35.509,74 TL tutarında kayıtlı iĢlemin olması ve bilançoda gösterilmesi gerekirdi. Hak Alımına Konu Olan ĠĢin Adı Tutarı (TL) Genel Ağ Güvenlik Duvarı 5 Yıllık Lisans Yenilenmesi 27.730,00 TÜBĠTAK BĠLĠġĠM VE BĠLGĠ GÜVENLĠĞĠ 3 Yıllık Nitelikli Elektronik Sertifika 3.755,94 Asp Upload Server Lisans, Asp Jpeg Server Lisans, Asp Email Sertifika 2.938,20 3 Yıllık SSL Sertifikası (Rapid Wilcard Certificate) 1.085,60 Toplam 35.509,74
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 14 6. DENETĠM GÖRÜġÜ Türk Dil Kurumu BaĢkanlığı (TDK) 2015 yılına iliĢkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan mali rapor ve tablolarının, “Denetim GörüĢünün Dayanakları” bölümünde açıklanan nedenlerden dolayı 11 Menkul Kıymet ve Varlıklar (111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı), 24 Mali Duran Varlıklar (240 Mali KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabı), 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar (260 Haklar Hesabı ile 268 BirikmiĢ Amortismanlar Hesabı), 59 Dönem Faaliyet Sonuçları (590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabı) ve 60 Gelirler Grubu (600 Gelirler Hesabı) ile 63 Giderler Grubu (630 Giderler Hesabı) hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 15 7. DENETĠM GÖRÜġÜNÜ ETKĠLEMEYEN TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER BULGU 1: Muhasebe ĠĢlemlerine ait Yevmiye Numaralarının Sıra Takip Etmemesi 2015 yılı itibarıyla TDK Muhasebe Birimi yevmiye sisteminin sıra takip etmediği, 23 adet yevmiye maddesinin boĢ bırakıldığı tespit edilmiĢtir. MYMY'nin 5'inci maddesi uyarınca; muhasebe iĢlemlerinin yevmiye tarihi ve müteselsil sıra numarasına göre maddeler halinde yevmiye defterine iĢlenmesi, bu sıralamanın hesap dönemi baĢında “1” den baĢlatılması ve hesap döneminin sonuna kadar devam eden her iĢleme birer numara verilmesi gerekmektedir. Yevmiye sisteminin sıra takip etmemesi, geriye dönük kayıt yapılmasına imkan vermektedir. Bu durum, yevmiye tarihleri ile yevmiye numaraları bağlantısının kopmasına neden olmakta, yevmiye defteri yevmiye numarası bazında sıralandığında, iĢlem tarihleri tarih sırasına uymamakta, yevmiye numaraları sıra takip ederken yevmiye tarihlerinde ileriye ve geriye doğru atlamalar olmaktadır. Kamu idaresi cevabında; muhasebe iĢlemlerine ait yevmiye kayıtlarının sıra takip etmesi için gerekli titizliğin gösterileceği ifade edilmiĢtir. Sonuç olarak Kamu Ġdaresinin muhasebe iĢlemlerini gerçekleĢme sırasına göre düzenli bir Ģekilde kayda almayarak sıra takip eden yevmiye numaralarında izlememesi, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Genel Yönetim Muhasebe Standartları, Kuralları ve Uygulanması”na dair hükümlere aykırılık teĢkil etmektedir. BULGU 2: Banka Kredi Kartlarından Tahsil Edilen Kitap SatıĢ Gelirlerinin 109 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı Kullanılarak Ġzlenmemesi MYMY‟nin hesabın niteliğini açıklayan 38‟inci maddesinde; “Banka kredi kartlarından alacaklar hesabı, muhasebe birimince banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat ve bunlara ilişkin olarak yapılan mahsup ve iade işlemlerinin izlenmesi için kullanılır” Denilmektedir.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 16 Borç karakterli olan söz konusu hesap, kredi kartı kullanılarak yapılan satıĢlarda öncelikle borçlu, yapılan tahsilatlar banka hesabına aktarıldığında ise alacaklı çalıĢarak kapanmaktadır. 109 Hesabının dönem sonunda borç tarafında kalan tutarı, henüz banka hesaplarına aktarılmamıĢ nakdi ifade etmektedir. TDK kredi kartlarıyla yapılan kitap satıĢlarındaki tahsilatlarını 109 Hesabına kaydetmeden, banka hesabına kredi kartı tahsilatları aktarıldığında 102 Banka Hesabına borç kaydetmek suretiyle izlemekte olup MYMY hükümlerine uygun olarak kredi kartlarıyla yapılan tahsilatlarında öncelikle 109 Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabını kullanması gerekmektedir. Kamu idaresi cevabında; banka kredi kartlarıyla yapılan satıĢların günlük olarak hesaba geçmesinden dolayı 109 Hesabının çalıĢtırılmasına gerek duyulmadığı belirtilmiĢtir. Sonuç olarak kredi kartlarıyla yapılan tahsilatların günlük olarak hesaplara geçmesinden dolayı 109 Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabının kullanılmasına gerek duyulmadığı ifade edilmiĢse de banka ekstreleri üzerinde yapılan incelemede, kredi kartıyla yapılan tahsilatların iĢlemin yapıldığı tarihten farklı bir tarihte banka hesabına geçtiği görülmüĢtür. Söz konusu hesap kredi kartıyla yapılan tahsilatların ve gerektiğinde yapılacak mahsup ve iadelerin izlenmesi amacıyla muhasebe yönetmeliklerine konulmuĢ olup mevzuat gereğince kredi kartlı iĢlemlerde hesabın kullanılması zorunludur. BULGU 3: Kamu Ġdaresine Tahsis EdilmiĢ 3 Ġç Denetçi Kadrosu Bulunmasına Rağmen Halen Atama YapılmamıĢ Olması 5018 sayılı KMYKK, yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği olarak kamu idareleri bünyesinde iç denetim birimi kurulmasını öngörmektedir. Söz konusu Kanun'da iç denetim mali yönetim ve kontrol sisteminin bir unsuru olarak tanımlanmıĢtır. 5018 sayılı Kanun‟un “Ġç Kontrolün Tanımı” baĢlıklı 55‟inci maddesinde; “İç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 17 bütünüdür…” Hükmü yer almaktadır. Aynı Kanun‟un “Ġç Denetim” baĢlıklı 63‟üncü maddesinde ise; “İç denetim, kamu idaresinin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyetidir. Bu faaliyetler, idarelerin yönetim ve kontrol yapıları ile malî işlemlerinin risk yönetimi, yönetim ve kontrol süreçlerinin etkinliğini değerlendirmek ve geliştirmek yönünde sistematik, sürekli ve disiplinli bir yaklaşımla ve genel kabul görmüş standartlara uygun olarak gerçekleştirilir. İç denetim, iç denetçiler tarafından yapılır. Kamu idarelerinin yapısı ve personel sayısı dikkate alınmak suretiyle, İç Denetim Koordinasyon Kurulunun uygun görüşü üzerine, doğrudan üst yöneticiye bağlı iç denetim birimi başkanlıkları kurulabilir.” Denilmektedir. Söz konusu Kanun‟un 65‟inci maddesinde ise; “… İç denetçiler, bakanlıklar ve bağlı idarelerde, üst yöneticilerin teklifi üzerine Bakan, diğer idarelerde üst yöneticiler tarafından sertifikalı adaylar arasından atanır ve aynı usulle görevden alınır. İç denetçilerin kamu idareleri itibarıyla sayıları, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar İç Denetim Koordinasyon Kurulunca hazırlanarak, Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” Hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaĢılacağı üzere iç denetim, kamu idarelerinde iç kontrolün önemli bir parçasıdır. Diğer taraftan üst yöneticilerin sorumluluğunu düzenleyen 5018 sayılı KMYKK‟nin 11‟inci maddesinin son fıkrasında üst yöneticilerin, sorumluluklarının gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirecekleri belirtilmiĢtir. 5018 sayılı Kanun‟un öngördüğü etkin bir iç kontrol sisteminin iĢletilmesi, bu sistemin önemli bir unsuru olarak tanımlanan etkin bir iç denetimin varlığına bağlıdır.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 18 Söz konusu Kanun‟un “Ġç Denetim” baĢlıklı 63‟üncü maddesinde; iç denetimin iç denetçiler tarafından yapılacağı, hüküm altına alınmıĢtır. 20.12.2008 tarih ve 27086 sayılı Resmi Gazete‟de yayımlanan Ġç Denetçilerin ÇalıĢma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik‟te kamu idareleri itibariyle iç denetçi sayıları belirlenmiĢ olup TDK BaĢkanlığına 3 adet iç denetçi kadrosu tahsis edilmiĢ fakat iç denetçi ataması yapılmamıĢtır. Sonuç olarak; etkin bir kamu mali yönetim sistemi kurulmasının sağlanması açısından iç denetim biriminin varlığı hayati bir öneme sahiptir. Bu nedenle 5018 sayılı Kanun‟da da öngörüldüğü üzere iç denetçi istihdamı ve birim kurulması için gerekli adımların atılması gerekmektedir. Kamu idaresi cevabında; 664 sayılı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname‟nin (01.11.2011 tarih ve 28103 sayılı mükerrer R.G.‟de yayımlanmıĢtır.) 18‟inci maddesinin b fıkrasında Yüksek Kurumun ve kurumların personelinin atama, nakil, terfi benzeri özlük iĢlemlerinin Yüksek Kurum tarafından yapılacağı hükmünün bulunduğu ve bu sebeple TDK üst yöneticisinin atama yapmaya yetkili olmadığı, buna rağmen 2014 yılında üç kez iç denetçi atama talebinin Yüksek Kuruma resmi yazıyla iletildiği ifade edilmiĢtir. Sonuç olarak bulguda da belirtildiği üzere 5018 sayılı Kanun‟un 65‟inci maddesine 5436 sayılı Kanun‟un 10‟uncu maddesiyle 2005 yılında eklenen hüküm gereğince; Bakanlıklara bağlı idarelerde iç denetçilerin atanması üst yöneticinin talebi üzerine ilgili Bakan tarafından yapılmakta olup Kamu Ġdaresi her ne kadar Yüksek Kuruma bağlı çalıĢsa da neticede BaĢbakanlığa bağlı bir kuruluĢ olması nedeniyle iç denetçi atama talebinin BaĢbakanlığın ilgili Bakanına yapılması gerekmektedir. TDK üst yöneticisinin atama yetkisinin olmadığı ve Yüksek Kurula iç denetçi ataması için birçok kez baĢvurduğu bilinmekte olup iç kontrolün ayrılmaz bir parçası olan ve Bakanlar Kurulu Kararı ile Kamu Ġdaresine tahsis edilmiĢ bulunan iç denetim kadrolarına atama yapılmaması, hem üst yöneticinin sorumluluğunu yerine getirmesine yardımcı olacak araçlardan birinden mahrum olmasına hem de iç kontrolün tam olarak kurulup iĢletilmemesine yol açacağından, söz konusu eksiklik denetim raporuna alınmıĢtır.
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 19
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 20 8. EKLER Ek 1: Kamu Ġdaresi Mali Tabloları Bilanço
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 21
Faaliyet Sonuçları Tablosu
Kurum Kodu : 40.5 Adı : Türk Dil Kurumu Yılı : 2015
Eko.
kod
Giderin Türü Cari Yıl (N) Eko.
kod
Gelirin Türü Cari Yıl(N)
630 GĠDERLER HESABI 13.475.147,32 600 GELĠRLER HESABI 160.137.700,93
630 01 Personel Giderleri 2.617.696,86 600 03 TeĢebbüs ve Mülkiyet
Gelirleri 91.878.326,46
630 02 Sosyal Güvenlik Kuramlarına
Devlet Primi Giderleri 409.724,41 600 04 Alınan BağıĢ ve Yardımlar
ile Özel Gelirler 6.379,05
630 03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 5.292.576,45 600 05 Diğer Gelirler 68.252.995,42
630 05 Cari Transferler 1.617.112,39 610 ĠNDĠRĠM, ĠADE VE
ĠSKONTO HESABI
2.023.620,00
630 12 Gelirlerin Ret ve Ġadesinden
Kaynaklanan Giderler 1.864.388,25 610 03 TeĢebbüs ve Mülkiyet
Gelirleri 2.023.620,00
630 13 Amortisman Giderleri 1.402.810,37
630 14 Ġlk Madde ve Malzeme
Giderleri
190.918,59
630 30 Proje Kapsamında Yapılan Cari
Giderler
4.920,00
630 99 Diğer Giderler 75.000,00
GĠDERLER TOPLAMI(A) 13.475.147,32 GELĠRLER TOPLAMI (B) 160.137.700,93
ĠNDĠRĠM; ĠADE; ISKONTO TOPLAMI(C) 2.023.620,00
NET GELĠR (D=B-C) 158.114.080,93
FAALĠYET SONUCU (D-A) 144.638.938,61
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı Türk Dil Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu 22 T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr