BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 2019 Yılı Sayıştay Denetim Raporu Eylül 2020
İÇERİK BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 2019 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 1 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETMESİ 2019 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU 14 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 2019 YILI SAYIŞTAY PERFORMANS DENETİM RAPORU 26
BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 2019 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1. Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Bütçe Gider Gerçekleşmeleri Tablosu ..................... 4 Tablo 2. Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Bütçe Gelir Gerçekleşmeleri Tablosu ...................... 4
BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanakları
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 e. Ülkenin bilimsel, kültürel, sosyal ve ekonomik yönlerden ilerlemesini ve gelişmesini ilgilendiren sorunlarını, diğer kuruluşlarla işbirliği yaparak, kamu kuruluşlarına önerilerde bulunmak suretiyle öğretim ve araştırma konusu yapmak, sonuçlarını toplumun yararına sunmak ve kamu kuruluşlarınca istenecek inceleme ve araştırmaları sonuçlandırarak düşüncelerini ve önerilerini bildirmek, f. Eğitim - öğretim ve seferberliği içinde, örgün, yaygın, sürekli ve açık eğitim hizmetini üstlenen kurumlara katkıda bulunacak önlemleri almak, g. Yörelerindeki tarım ve sanayinin gelişmesine ve ihtiyaçlarına uygun meslek elemanlarının yetişmesine ve bilgilerinin gelişmesine katkıda bulunmak, sanayi, tarım ve sağlık hizmetleri ile diğer hizmetlerde modernleşmeyi, üretimde artışı sağlayacak çalışma ve programlar yapmak, uygulamak ve yapılanlara katılmak, bununla ilgili kurumlarla işbirliği yapmak ve çevre sorunlarına çözüm getirici önerilerde bulunmak, h. Eğitim teknolojisini üretmek, geliştirmek, kullanmak, yaygınlaştırmak, ı. Yükseköğretimin uygulamalı yapılmasına ait eğitim - öğretim esaslarını geliştirmek, döner sermaye işletmelerini kurmak, verimli çalıştırmak ve bu faaliyetlerin geliştirilmesine ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmaktır. 1.2.Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Kamu İdaresinin üst yöneticisi olan Rektör Cumhurbaşkanınca, dekanlar ise Yükseköğretim Kurulu’nca seçilmekte ve atanmaktadırlar. Üniversitenin akademik organı Senato olup Üniversite Yönetim Kurulu ise idari faaliyetlerde Rektöre yardımcı olmaktadır. Akademik yapısı Rektör, Senato, Üniversite Yönetim Kurulu, Rektör Yardımcıları, Fakülte Dekanlıkları, Yüksekokullar, Enstitüler, Araştırma ve Uygulama Merkezleri ile Koordinatörlükler olan Üniversitenin idari yapısında ise Rektör, Senato, Üniversite Yönetim Kurulu, İç Denetim Birimi, Etik Komisyonu, Rektör Yardımcıları, Koordinatörlükler, Uygulama ve Araştırma Merkezi, Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü, Genel Sekreter ve Genel Sekreter Yardımcıları ile bunlara bağlı 8 Daire Başkanlığı ve Hukuk Müşavirliği bulunmaktadır. Balıkesir Üniversitesi, 11 Fakülte, 4 Enstitü, 4 Yüksekokul, 13 Meslek Yüksekokulu, 21 Araştırma Merkezi, 3 Bölüm, 1.029 öğretim elemanı ve 605 idari personel ile faaliyetlerini sürdürmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 Üniversitenin bağlı, ilgili ve ilişkili olduğu kurum ve idareler değerlendirildiğinde; Balıkesir Üniversitesi'nin ilgili yıl bütçesi hazırlanıp Anayasa'nın 130'uncu maddesi uyarınca Yükseköğretim Kurulu tarafından tetkik edilerek onaylanmakta, Milli Eğitim Bakanlığı'na sunulmakta ve merkezi yönetim bütçesinin bağlı olduğu esaslara uygun olarak işleme tabi tutulup yürürlüğe konmaktadır. Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile kurulan Yükseköğretim Kurulu’nun görev alanı içerisinde Balıkesir Üniversitesi de bulunmaktadır. Yükseköğretim Kurulu adına üniversiteleri, bağlı birimlerini, öğretim elemanlarını ve bunların faaliyetlerini gözetim ve denetim altında bulunduran Yükseköğretim Kurulu’na bağlı Yükseköğretim Denetleme Kurulu ise Kamu İdaresinin faaliyetlerini denetleme yetkisine sahiptir. Akademik bir organ olan Üniversitelerarası Kurul'un üyeleri her üniversiteden bir rektör ve bir profesörün katılımından oluşmaktadır. Bu Kurul'un görevleri 2547 sayılı Kanun'un 11'inci maddesiyle belirlenmiştir ve Balıkesir Üniversitesi de Kurul'un üyesidir. Balıkesir Üniversitesi diğer üniversiteler gibi mali yönetim yapısı ve işleyişi, kamu bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, mali işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması ve mali kontrole ilişkin olarak 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun verdiği görev ve yetkiye istinaden başta Hazine ve Maliye Bakanlığı düzenlemeleri olmak üzere ilgili diğer kurumların düzenlemelerine tabidir. 1.3. Mali Yapı Mali niteliği haiz iş ve işlemlerin muhasebeleştirilmesi, 2018 mali yılı başından itibaren Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi (KBS) ile yerine getirilmektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği uyarınca oluşturulması gereken temel mali tablolar ve diğer finansal raporlar KBS aracılığı ile yerine getirilmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 12’nci maddesine göre bir
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 “Özel Bütçeli İdare” olan Kamu İdaresi, Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile verilen hazine yardımı ve öz gelirlerini kullanarak giderlerini finanse etmektedir. 2019 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile 240.640.000,00 TL ödenek tahsis edilen Üniversite bütçesine, yılı içinde 16.680.920,48 TL ödenek eklenmiş ve toplam ödenek 257.320.920,87 TL’ye ulaşmış olup ödeneğin 247.280.045,07 (%96,09) TL’si kullanılmıştır. Dönem Faaliyet Geliri 259.267.295,32 faaliyet gideri ise 247.865.294,41 TL olan Üniversite’nin, 2019 yılını 11.402.000,91 TL olumlu faaliyet sonucu ile tamamladığı anlaşılmıştır. Ekonomik sınıflandırma açısından İdarenin 2019 yılı bütçesinde yer alan ödeneklerin dağılımı ve yılsonu gerçekleşmeleri aşağıda gösterilmiştir. Tablo 1. Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Bütçe Gider Gerçekleşmeleri Tablosu Gider Türü Bütçe Tahmini (TL) Toplam Ödenek (TL) Bütçe Gideri (TL) Gerçekleşme Yüzdesi (%) 1-Personel Giderleri 164.556.000,00 166.424.119,87 162.584.136,80 97,69 2-Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 25.230.000,00 25.558.250,00 25.492.823,65 99,74 3-Mal ve Hizmet Alım Giderleri 19.160.000,00 30.772.704,00 28.462.017,87 92,49 5-Cari Transferler 6.938.000,00 7.486.600,00 6.453.434,38 86,20 6-Sermaye Giderleri 24.756.000,00 26.630.000,00 23.838.385,76 89,52 7-Sermaye Transferleri - 449.246,61 449.246,61 100,10 Toplam 240.640.000,00 257.320.920,48 247.280.045,07 96,09 Ekonomik sınıflandırmaya göre 2019 yılı gelir bütçesi tahmin ve gerçekleşme rakamları ise aşağıdadır. Tablo 2. Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Bütçe Gelir Gerçekleşmeleri Tablosu Gelir Türü Bütçe Tahmini (TL) Bütçe Geliri (TL) Gerçekleşme Yüzdesi (%) 3-Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 15.199.000,00 17.529.571,18 115,33 4-Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 221.202.000,00 225.109.112,18 101,76 5-Diğer Gelirler 4.239.000,00 7.054.149,11 166,41 Toplam 240.640.000,00 249.692.832,47 103,76 Balıkesir Üniversitesi Burhaniye Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu bünyesinde faaliyet gösteren 1 adet uygulama oteli (sosyal tesis) bulunmaktadır. Balıkesir Üniversitesi’nin döner sermaye mevzuatı kapsamındaki iş ve işlemleri Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 49'uncu maddesi gereğince genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde uygulanacak muhasebe ve raporlama standartları, uluslararası standartlara uygun olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde; Sayıştay Başkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve diğer ilgili kuruluş temsilcilerinin katılımıyla oluşturulan Devlet Muhasebesi Standartları Kurulu tarafından belirlenmektedir. Dolayısıyla genel yönetim kapsamında olan üniversitelerin muhasebe ve raporlama standartları Kurul tarafından belirlenen kurallara tabidir. Kamu İdaresi ayrıca adı geçen Kanun'un 80'inci maddesinin Hazine ve Maliye Bakanlığı’na verdiği yetkiye istinaden Bakanlığın hazırladığı düzenlemelere tabi olup bu kapsamda çıkarılan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği'ndeki muhasebe ilkeleri ile hesap planını kullanmakta, mali tabloları hazırlamakta ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mali işlemlerini muhasebeleştirmektedir. “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar”ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden denetime sunulanlar aşağıda sayılmakta olup denetim bunlar ile Usul ve Esaslar'ın 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. • Birleştirilmiş veriler defteri. • Geçici ve kesin mizan. • Bilanço. • Kasa sayım tutanağı. • Banka mevcudu tespit tutanağı. • Alınan çekler sayım tutanağı. • Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı. • Teminat mektupları sayım tutanağı. • Değerli kâğıtlar sayım tutanağı. • İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetimi hesabı icmal cetveli. • Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu. • Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 • Faaliyet sonuçları tablosu. Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 55’inci maddesinin verdiği yetkiye dayanarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği’nde iç kontrolün beş bileşeni sayılmış, bu bileşenlere yönelik 18 İç Kontrol Standardı ve 79 Genel Şart belirlenmiş, kapsam dâhilindeki idarelerden mevcut iç kontrol sistemlerinin Kamu İç Kontrol Standartlarına uyumunu sağlamak üzere iç kontrol uyum eylem planı hazırlamaları istenmiştir. Üniversitenin kısa, orta veya uzun vadelerde belirlemiş olduğu hedeflerine ulaşmasını engelleyebilecek nitelikte birtakım kurumsal riskleri bulunduğu tespit edilmiştir. Söz konusu kurumsal riskler genel olarak iç kontrole ilişkin yetersizliklerden kaynaklanmaktadır. Kamu İdaresine ait İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planı 2015 yılında, 2016 yılını kapsayacak şekilde hazırlanıp Üst Yönetici onayı ile yürürlüğe girmiş, ancak bu tarihten sonra Kurum ve birimler bazında risklerin belirlenerek analiz edilmesi ve değerlendirilmesi, risklerin önceliklendirilmesi ve kontrol faaliyetlerinin belirlenmesi eylemleri gibi iç kontrol sisteminin temel çalışmalarının daha tamamlanmadığı görülmüştür.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Balıkesir Üniversitesi 2019 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 7. DENETİM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir. A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI BULGU 1: Üniversitenin Sosyal Güvenlik Kurumuna Olan Ödenmemiş Borçlarının Mali Tablolarda Gösterilmemesi Üniversitede görev yapmakta iken emekliye ayrılanlara ödenen ikramiyeler ile ölüm yardımları, dul ve yetimlere ödenen miktarlar, makam - temsil tazminatı prim borçlarından oluşan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)'nın faturalı alacaklarının muhasebe kayıtlarında görünmediği ve mali tablolara yansımadığı tespit edilmiştir. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun Ek 68’inci maddesine göre makam veya yüksek hâkimlik tazminatları Emekli Sandığı'nca (Güncel olarak Sosyal Güvenlik Kurumunca) ödenmesini müteakip iki ay içinde Genel Bütçeye giren kurumlardan ayrılanlar için Hazineden, diğerleri için son kurumlarından faturası karşılığında tahsil edilir. 5434 sayılı Kanun’un 89’uncu maddesinin 11’inci fıkrası gereğince Sosyal Güvenlik Kurumu'nca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır. Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumu'na yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde bu Kurum'a aktarılması zorunludur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabının “niteliği” konulu 288’inci maddesinde aşağıdaki hüküm yer almaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 “(1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, kanuni süresi içinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır. (2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabında kayıtlı vergi ve diğer yükümlülüklerden dönem sonunda erteleme veya taksitlendirme süresi bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir.” Mali Tabloların Sunulması başlıklı 1 sayılı Devlet Muhasebe Standardı’nda “Genel amaçlı malî tabloların amacı, kaynak tahsisine ilişkin kararların alınması ve değerlendirilmesinde geniş çaptaki kullanıcı kitlesi için yararlı olan; idarenin malî durumu, performansı ve nakit akışları hakkındaki bilgileri sağlamaktır. Malî tablolar, bu amaçların gerçekleştirilebilmesi için; kamu idarelerinin varlıkları, yükümlülükleri, öz kaynakları, gelirleri, giderleri ve nakit akışları hakkında bilgi verir. Malî tabloların, kullanıcıların karşılaştırma yapabilmelerini mümkün kılmak için önceki dönemin verilerini de içermeleri ve açıklamaları ile birlikte herkes tarafından anlaşılmalarını sağlayacak şekilde hazırlanmaları esastır. Malî tablolar, idarenin raporlama tarihindeki kaynakları ve yükümlülükleri ile raporlama tarihleri arasındaki kaynak akımı hakkında bilgi sağlar. ..... malî tablolar, kamu idaresinin sürekliliği varsayımına dayanılarak hazırlanmalıdır. Gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen gelirler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler tahakkuk tarihinde muhasebeleştirilir ve bilânçoda gösterilir.” denilmektedir. Borçların muhasebe kaydının yapılmaması ve mali tabloda gözükmemesi, her yıl bütçe hazırlığı aşamasında geçmiş borca dönük ve en azından bütçe yılı yaş haddinden emekli olacaklara karşılık ve ödenek ayrılmaması borcun gözden kaçırılması sonucunu doğurmuştur. Üniversite’nin Sosyal Güvenlik Kurumu’na 2015 yılından 2019 yılı aralık ayına dek gelen 14.340.599,50 TL anapara ve 6.263.340,44 TL gecikme zammı olarak toplam 20.603.939,94 TL tutarındaki borcunun muhasebe sistemine “368 Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı” dâhilinde kaydedilmesi gerekmektedir. 2019 hesap dönemi sonu itibarıyla bilançoda 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı bu tutar kadar eksik bilgi içerdiğinden gerçeği yansıtmamaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 B. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: İç Kontrol Sistemi Yapılandırma Çalışmalarının Tamamlanmaması Balıkesir Üniversitesi’nin mevzuat gereğince 2014 yılı Haziran ayı itibariyle başlattığı iç kontrol sistemi yapılandırma çalışmalarının tamamlanmadığı görülmüştür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 11’inci maddesi, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 8’inci maddesi ve Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği’nde belirtildiği üzere üst yöneticiler; mali yönetim ve kontrol sisteminin kurulması, işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden sorumlu olup bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirmektedirler. İç kontrol sisteminin yapılandırılması ve işleyişi konusunda sorumluluk üst yöneticiye, yani Üniversite Rektörüne aittir. Kamu İdaresine ait İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planı 2015 yılında, 2016 yılını kapsayacak şekilde hazırlanıp Üst Yönetici onayı ile yürürlüğe girmiş, ancak bu tarihten sonra herhangi bir çalışma ya da revizyon yapılmamıştır. Balıkesir Üniversitesinde iç kontrol sisteminin yapılandırılması için 2015-2016 yıllarını kapsayan İç Kontrol Standartları Uyum Eylem Planında yer alan faaliyetlerden özellikle; Her birimde odak gruplarında risklerin belirlenerek analiz edilmesi ve değerlendirilmesi, risklerin önceliklendirilmesi ve kontrol faaliyetlerinin belirlenmesi eylemleri gibi iç kontrol sisteminin temel çalışmalarının henüz tamamlanmadığı, Birimlerin iş tanımlarının yapıldığı, iş süreçleri/iş akış şemalarının hazırlandığı, ancak hassas görevlerin tanımlanmadığı, risklerin ve risklere ilişkin sorumlu birimlerin belirlenmediği, Üniversitenin amaç ve hedeflerine ulaşılması için öngörülen faaliyetlerin gerçekleşmesini engelleyecek risklerin tespit edilerek analiz edilmesine yönelik periyodik dönemleri kapsayan ve katılımcı yöntemlerle yapılması gereken risk değerlendirme çalışmalarının yapılmadığı, bunun sonucunda öngörülen Risk Analizi ve Değerlendirme
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 Raporunun hazırlanmadığı, Hassas görev tanımlarının yapılmadığı, anlaşılmıştır. Yine Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 02.12.2013 tarihli ve 10775 sayılı Genelgesinde de ifade edildiği üzere Eylem Planında yer verildiği halde gerçekleştirilemeyen eylemlerin gerçekleşmeme nedenleri araştırılmalı ve bu çerçevede; Eylemin revize edilmesi, Eylemin tamamlanma tarihinin revize edilmesi, Eylemden vazgeçilmesi, Yeni bir eylem öngörülmesi, seçeneklerinden birine veya birkaçına karar verilmelidir. Kamu idaresinde iç kontrol sisteminin tam olarak yapılandırılamadığı değerlendirilmiş olup yukarıda belirtilen eksikliklerin giderilmesi gerekmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 8. EKLER EK 1: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Üniversite İmkânları Kullanılarak Düzenlenen Bilimsel Kongre Nedeniyle Özel Bir Şirketin Haksız Kazanç Elde Etmesi 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi 2019 yılında bu nitelikte bir hizmet alımı yapılmamıştır.
BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETMESİ 2019 YILI SAYIŞTAY DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
BULGU LİSTESİ B. Denetim Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 1.2.Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Üniversite Yönetim Kurulu aynı zamanda döner sermaye işletmesinin yönetim kuruludur. Yürütme Kurulu, Üniversite Yönetim Kurulunca seçilen bir Rektör Yardımcısı, üç öğretim elemanı ve bir sayman, olmak üzere beş kişiden oluşur. Döner sermaye işletmesinin harcama yetkilisi Rektördür. Rektör bu yetkisini uygun gördüğü ölçüde rektör yardımcılarına, dekanlara, enstitü, yüksekokul, araştırma ve uygulama merkezleri müdürlerine devredebilir. Döner sermaye işletmesinin saymanlık hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca kurulan saymanlıkça yürütülmektedir. Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünde, İşletme Müdürü, 3 işçi; Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesinde 3 memur, 2 teknisyen, 3 hemşire, 5 sağlık memuru, 1 hizmetli, 201 sürekli işçi; Burhaniye Uygulamalı Bilimler Yüksek Okulu Uygulama Otelinde 7 sürekli işçi; Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğü’nde 1 müdür, 1 müdür yardımcısı (geçici olarak başka kurumda görevli), 1 defterdarlık uzmanı, 3 memur çalışmaktadır. 1.3. Mali Yapı 2019 yılı bilançosunda İşletmenin sermayesi 23 TL, toplam aktif büyüklüğü ise 3.988.112,94 TL olarak yer almaktadır. Kısa Vadeli Yabancı Kaynakları 41.321.239,48 TL; Uzun Vadeli Yabancı Kaynakları 24.187.857,18 TL olmak üzere toplam borcu 65.509.096,66 TL’dir. 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi İşletme işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve bu işlemlere ilişkin mali rapor ve tabloların düzenlenmesi, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre yapılmaktadır. Muhasebeleştirme ve raporlama işlemleri, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yönetilen Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi (DMİS) üzerinden yürütülmektedir. “Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar”ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup; denetim, bunlar ile Usul ve Esaslar’ın 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 Birleştirilmiş veriler defteri, Geçici ve kesin mizan, Bilanço, Gelir tablosu, Kasa sayım tutanağı, Banka mevcudu tespit tutanağı, Teminat mektupları sayım tutanağı. Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları,
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. DENETİM GÖRÜŞÜ Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve ekte yer alan, geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır. 6. DENETİM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir. A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAKLARI Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 B. DENETİM GÖRÜŞÜNÜ ETKİLEMEYEN TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER BULGU 1: Döner Sermaye İşletmesinin Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Merkezi Biriminden Kaynaklanan Yapısal Mali ve Finansal Sürdürülebilirlik Sorunu Bulunması A) 6 Yıl Üst Üste Zarar Edilmesi ve Borcun Giderek Artması Neticesinde Nakit Yönetiminde Dengeli Bir Sürekliliğin Sağlanamaması Son 6 yılın nakit akış tabloları ve faaliyet sonuçları tabloları birlikte incelendiğinde Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Merkezi Biriminin mali resmi aşağıdaki gibi ortaya konmaktadır; Birimin geçtiğimiz 4 yılın gelir ve gider ile borç tablosu şöyledir; TL 2019 2018 2017 2016 Zararın Gelişimi Net Satışlar 47.808.665,55 41.418.579,21 31.880.950,08 24.746.885,68 Satışların Maliyeti 63.436.015,95 38.805.982,94 34.142.347,94 12.045.029,56 Faaliyet Giderleri 6.327.274,60 10.728.980,16 4.045.842,87 22.866.552,38 Dönem Net Zararı -21.704.977,47 -7.795.148,82 -6.190.422,60 -10.016.436,55 Zarar / Net Satış Oranı (%) 45,40 18,82 19,41 40,47 Altı yıllık (2014 -2019) toplam zarar 63.364.260,54 TL’ye, 2019 yılında toplam borç 63.854.646,01 TL’ye ulaşmıştır. Zarar miktarındaki 2017 ve 2018 yıllarındaki nispeten düşüşün nedeni kısa vadeli borç miktarının 2017 yılından 2018 yılına büyük ölçüde azalmasından kaynaklanmaktadır. Zira 2547 sayılı Kanun’un Geçici 75’inci Maddesi kapsamında 23.437.857,18 TL’lik borç yapılandırılarak iki yılı geri ödemesiz şekilde uzun vadeye yayılmıştır. Buna rağmen 2019 yılında borçların ödenmesindeki sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi bir yana, 2020 yılı ile birlikte bu madde kapsamındaki yapılandırmalar da 60 eşit taksit halinde Döner Sermaye İşletmesi’nin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’ndan alacaklarından kesilecektir. Böylece 2020 itibarıyla Döner Sermaye İşletmesi aylık 390.630,953 TL, yıllık 4.687.571,436 TL borç ödeyecektir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 Mali tablolardan çıkarılan diğer sonuçlar aşağıdadır; Net satışta 2018’den 2019’a gerçekleşen artışın oranı %15,42 olurken firmalara olan borcun artış oranı ise %81,89 olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılı kısa vadeli Satıcılara Borçlar 36.993.189,60 TL, uzun vadeli Hazineye Olan Borçlar 23.437.857,18 TL başta olmak üzere Yabancı Kaynaklar toplamı 65.509.096,66 TL’ye ulaşmıştır. 2018’den devir ve 2019 tahakkukları ile birlikte toplamda 52.399.272,70 TL’ye ulaşan kısa vadeli borcun ancak 15.406.398,88’lik kısmı yani 3,4’te biri yıl içerisinde ödenebilmiştir. 2019 yılında tahakkuk eden toplam sağlık hizmeti geliri 50.390.731,55 TL’dir. Bu tahakkuklu gelirin 4.343.586,96 TL’lik kısmı (%8,61’i) iade edilmiştir. Hizmet üretim maliyeti tahakkuku ise 69.763.290,55 TL’dir. Bir başka anlatımla maliyet gelirden %33 fazladır. Tıbbi malzeme alımı ve ilaç alımı toplam 18.290.092,39 TL maliyet getirmiştir. Buna karşın İlaç ve Tıbbi Sarf Malzemesi Gelir tahakkuku 6.083.972,97 TL yani alım maliyetinin yalnızca üçte biridir. Laboratuar gelir tahakkuku 1.513.961,96 TL iken gideri Laboratuvar Hizmeti Alım Giderleri 3.205.381,693 TL’dir. Toplam gelir üzerinden çalışanlara ödenen ek katkı payı miktarı 17.771.154,90 TL’dir. B) SUT Birim Fiyatlarının Maliyetleri Karşılamaktan Uzak Oluşu Kurumsal en büyük müşteri olan SGK’dan tahakkuk ve tahsil edilen gelir toplamı 38.357.985,05 TL’dir. SGK hastanelere ödemelerinde Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) birim fiyatlarını uygulamaktadır. İlk versiyonu 2010 yılında yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve eki tabloların yayınlanma amacı sağlık yardımları Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri, yol, gündelik ve refakatçi giderlerinden yararlanma esas ve usulleri ile bu hizmetlere ilişkin Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen ödenecek bedellerin beyan edilmesidir. Aradan geçen 10 yıl içerisinde SUT birim fiyatlarında ayarlamalara gitmişse de piyasa fiyatları ile aradaki fark artmıştır. Bu durumla ilgili örnekler aşağıdadır;
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20 Hastane Tarafından Satın Alınan Bazı Tıbbi Cihaz ve Malzemenin SUT Fiyatı ile Fatura Birim Fiyatı Karşılaştırması Tablosu (TL) KR1009 Icd, Dddr, Ventriküler Pacıng Azaltıcı Özellikli Algoritması Olan, Uygunsuz Şok Azaltıcı/Erken Tanı Yapabilen Sut Fiyatı 13.500,00 (KDV Dahil) Fatura Fiyatı 20.000,00 (KDV Hariç) OR3190 Endoskopik, Lineer Kapatıcı- Kesici Stapler Kartuşu, Oynar Başlıklı, 30-35/45/60 Sut Fiyatı 190,00 (KDV Dahil) Fatura Fiyatı 675,00 (KDV Hariç) GHC1460 Stent, Konik, Nitinol, Tamamı Polyester Kaplı (29 Günden Uzun Kalabilen) Sut Fiyatı 3.000,00 (KDV Dahil) Fatura Fiyatı 9500,00 (KDV Hariç) KR1014 Kalp Pili, Dddr Sut Fiyatı 1.650,00 (KDV Dahil) Fatura Fiyatı 8.000,00 (KDV Hariç) GZ1062 Dispersif-Kohesiv Sut Fiyatı 39,00 (KDV Dahil) Fatura Fiyatı 175,00 (KDV Hariç) Yukarıdaki tablodan da görülebileceği üzere Tıp merkezinin tıbbi malzeme maliyet birim fiyatları SUT fiyatlarının çok üstünde gerçekleşmektedir. C) Maliyet Kalemlerinin Adet ve Büyüklük Olarak Artması Esasen Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Merkezlerinin temel işlevi “Hastane” değildir. Adından da anlaşılacağı üzere tıbbi araştırma kurumları ve tıp fakültelerinin eğitim uygulamalarını yaptıkları merkezlerdir. Bu merkezlerde doktor istihdam edilmemekte; tıp fakültesi kadrolarındaki öğretim üyeleri, görevlileri, bunlarca eğitilen uzmanlık öğrencileri doktor vazifesi yerine getirmektedir. Hastaların da bu kurguda yeri araştırmalarda ve eğitimlerde “konu” olmaktır. “2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. Maddesine Göre Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik”e göre “döner sermaye işletmelerinin yükseköğretim kurumlarının esas faaliyetlerini aksatmayacak şekilde çalıştırılması gerekir. Bu işletmelerin; a) Bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak, b) Belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak, c) Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 21 tahlil ve araştırmaları yürütmek, d) Faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak amaçlarından biri veya birkaçına yönelik faaliyette bulunması gerekir. Döner sermaye işletmeleri, çalışmaları sırasında eğitim ve öğretim ile bunlara katkıda bulunan uygulamayı ön planda tutar.” Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre, “Bu işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarının tespitinde piyasa fiyatları göz önünde tutulur. Ancak sosyal içerikli hizmetlerin fiyatlandırılmasında, piyasa fiyatları yanında özellikle kamu yararı dikkate alınır. Mal ve hizmetlerin fiyatları üniversite yönetim kurulunca tespit edilir. Fiyat tespitinde diğer üniversitelerde uygulanan fiyatlar ile üretim ve hizmetin niteliği ve çevre şartları da göz önünde tutularak gerekli koordinasyon Yükseköğretim Kurulu tarafından sağlanır.” Önceki bölümde söz edildiği gibi bu Yönetmelik hükmü en büyük müşteri durumundaki SGK’nın SUT uygulaması ile gerçekçiliğini yitirmektedir. Tıp merkezlerinin en büyük müşterisi olan SGK, piyasa fiyatlarına uygun olmadığına dair örnekleri yukarıda sunduğumuz üzere ödeyeceği birim fiyatları kendisi belirlemektedir. Döner Sermaye İşletmelerinin bütçe ve muhasebe işlemleri Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe Ve Muhasebe Yönetmeliği kapsamında yerine getirilmektedir. Mevzuatta döner sermaye işletmelerinin giderlerini açık bir şekilde sınıflandırıp tanımlayan, gelire göre giderin fazla olması durumunda uygulanacak yaptırımları ortaya koyan, borçlanma sınırı ile bütçe açıklarının kapatılma usullerini açıklayan düzenleyici hükümler bulunmamaktadır. 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesine göre Üniversite işletmelerinin ödemek durumunda olduğu Bilimsel Araştırma Projesi payları Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde olmayan bir gider olup Üniversite işletmelerine gelirlerinin %5’i oranında zorunlu gider mahiyetindedir. İsminden de anlaşılacağı üzere “Araştırma Merkezi” barındıran Üniversite işletmeleri özel bütçeye ayrıca araştırma payı ödemektedir. Diğer yandan Üniversite Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesinde ayaktan veya yatarak tedavi gören ve genel sağlık sigortası prim borcu olduğu için sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanma koşulu taşımayan Türk vatandaşları ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin tedavi masraflarının, getirilen muafiyetler nedeniyle Sosyal Güvenlik
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 22 Kurumu'na (SGK) fatura edilememesinin; en önemli gelir kaynağı SGK’dan tahsil edilen tedavi ücretleri olan ve bu gelirler ile giderlerini karşılayan Hastane Döner Sermaye İşletmesinin mali yapısının sürdürülebilirliğine olumsuz etki yaptığı tespit edilmiştir. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1’inci maddesinin 1'inci fıkrasında; "kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz" denildikten sonra aynı maddenin altıncı fıkrasında "Cumhurbaşkanı 1'inci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumlan tespit etmeye yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen Kanun maddesi uyarınca döner sermayeli işletmeler bünyesinde faaliyet gösteren üniversite sağlık, araştırma ve uygulama hastaneleri tarafından verilen sağlık hizmetleri ücret karşılığı yerine getirilmekte olup bu hizmetlerden sosyal güvencesi olmayanların ve aile fertlerinin ücretsiz yararlanabilmeleri, genel sağlık sigortası primi ödemeleri koşuluna bağlanmıştır. Bununla birlikte 2015 yılından 2018 yılına kadar Bakanlar Kurulunca yapılan düzenlemeler ve en son 28.03.2019 tarih ve 859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 31.12.2019 tarihine kadar, genel sağlık sigortası primi borcu olup sağlık hizmetlerinden yararlanamayan vatandaşlar ile aile fertleri, 4736 sayılı Kanun’un 1 ’inci maddesinin 1'inci fıkrası hükmünden muaf tutulmuşlardır. 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf tutulacakların tespitine dair 28.01.2002 tarihli ve 2002/3654 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına 859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile eklenen Geçici 73’üncü Maddede; “GEÇİCİ MADDE 73- 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendi ile (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olup, 67 nci madde hükümleri çerçevesinde sağlık hizmeti alamayan Türk vatandaşları ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına ait sağlık tesisleri ile devlet üniversitelerinin sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinde (üniversite hastaneleri) sunulan sağlık hizmetlerinden 5510 sayılı Kanundaki usul ve esaslar çerçevesinde yararlanmada, 31/12/2019 tarihine kadar, 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaftır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 23 Bu maddenin uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye, döner sermaye ödemeleri ve uygulamaya ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye Sağlık Bakanlığı yetkilidir.” Denilmektedir. Bu Karar’a dayanarak Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Üniversitelere gönderdiği 11.04.2019 tarih ve 23642684/010 sayılı yazı ile bu kapsamda sunulan sağlık hizmetleri için 2019 yılında da herhangi bir kuruma fatura düzenlenmeyeceğini ifade etmiştir. 2015 yılından bu yana devam eden söz konusu uygulama, Sağlık Temel Kanunu’nun Ek 9’uncu maddesinde hüküm altına alınan, Sağlık Bakanlığı ile Üniversite Eğitim ve Araştırma Hastanelerinin birlikte yönetimi (Afilasyon) dışında kalan Üniversite Hastanelerine artan oranda ek mali yük getirmektedir. Balıkesir Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesinin; 2015- 2019 yılları içinde, genel sağlık sigortası prim borcu bulunan ve muafiyetten yararlanan toplamda 3712 kişiye 456.099,30 TL tutarında tedavi hizmeti verdiği tespit edilmiştir. Gelirlerinin neredeyse tamamı SGK’dan tahsil edilen tedavi ücretlerinden oluşan ve bu gelirlerle; ilaç, tıbbi malzeme, cihaz alımlarına dayalı giderlerini karşılayan Üniversite Sağlık, Uygulama ve Araştırma Hastanesi Döner Sermaye İşletmesinin, sözü edilen muafiyetler kapsamında 456.099,30 TL tutarında sağlık hizmeti sunduğu ancak söz konusu hizmet bedellerinin faturalandırılamaması nedeniyle Üniversite Hastanesi Döner Sermaye İşletmesinin mali yapısının olumsuz etkilendiği görülmüştür. Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Merkezlerini nakit yönetimi ve borç yönetimi konularında sıkıntıya sokan mevcut sistemdeki yapısal sorunların çözümü amacıyla tüm paydaşların katılımıyla çaba gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Zira, konu yalnızca ticari bir işletmenin yönetimi değil, bir sağlık ve eğitim hizmeti sorunudur.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 24 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 25 7. EKLER EK 1: İZLEME Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Tarafından Yapılan İşlem Açıklama Türkçe Öğrenimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Tarafından Mevzuata Aykırı Olarak Eğitim Hizmeti Satın Alınması 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi Bu türden bir uygulama 2019 yılında gerçekleştirilmemiştir. Döner Sermaye İşletmesi Faaliyetleri Kapsamında Düzenlenen Bazı Eğitim Kurslarının Uzaktan Öğretim Şeklinde Yürütülmesi 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi Bu türden bir uygulama 2019 yılında gerçekleştirilmemiştir. 2019 yılında Uzaktan Eğitim başlı başına bir program olarak değil bazı derslerin üniversite öğrencilerine online verilmesi şeklinde gerçekleştirilmiştir. Döner Sermaye Gelirlerinden Merkez Kesintisi Adı Altında Mevzuata Aykırı Pay Ayrılması 2018 Tam Olarak Yerine Getirildi Konunun Üniversite yönetimi tarafından 2018 yılında düzeltildiği 2018 yılı raporunun bulgusunda da belirtilmiştir.
BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 2019 YILI SAYIŞTAY PERFORMANS DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
BULGU LİSTESİ B. Performans Programının Değerlendirilmesi
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 26
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 27
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
amaç, hedef, gösterge ve faaliyetlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere
uygunluğunu tespit etmek, kamu idaresinin raporladığı performans bilgisinin güvenilirliğine
ilişkin değerlendirme yapmak, performans yönetimi ve faaliyet sonuçlarını ölçen sistemleri
değerlendirmekle sorumludur.
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimin dayanağı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085 sayılı
Sayıştay Kanunu, genel kabul görmüş uluslararası denetim standartları ve Sayıştay ikincil
mevzuatıdır.
Denetimin amacı, bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları
hakkında TBMM ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu idarelerinin
performansının değerlendirilmesi ile hesap verme sorumluluğu ve saydamlığın yerleştirilmesi
ve yaygınlaştırılmasıdır.
Denetim, kamu idaresinin faaliyet raporunda yer alan performans bilgilerinin ve
bunları oluşturan kayıt ve belgelerin doğruluğu ve güvenilirliğine ilişkin denetim kanıtı elde
etmek üzere; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile gerçekleştirilir.
Bu çerçevede, Balıkesir Üniversitesi’nin yayımladığı 2015 - 2019 dönemine ait
Stratejik Planı, 2019 yılı Performans Programı ve 2019 yılı İdare Faaliyet Raporu
incelenmiştir.
5. GENEL DEĞERLENDİRME
2019 yılı performans denetimi kapsamında Balıkesir Üniversitesi’nin yayımladığı
2015 – 2019 dönemine ait Stratejik Planı, 2019 yılı Performans Programı ve 2019 yılı İdare
Faaliyet Raporu incelenerek faaliyet sonuçlarının ölçülmesine yönelik olarak üretilen
performans bilgisinin güvenilir olup olmadığı değerlendirilmiştir.
Balıkesir Üniversitesi’nin 2015 – 2019 dönemine ait Stratejik Planı incelendiğinde;
planın zamanında yayımlandığı, genel olarak mevzuatta belirtilen şekil ve içeriğe uygun
olarak hazırlandığı görülmüştür.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 28 Balıkesir Üniversitesi’nin 2019 yılı Performans Programı ile 2019 yılı Faaliyet Raporunun mevcut olduğu, yasal süreleri içinde yayımlandığı ve bulgu konusu yapılan hususlar dışında mevzuatta belirtilen şekil şartlarına uygun olduğu görülmüştür. 6. DENETİM BULGULARI A. Stratejik Planın Değerlendirilmesi Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir. B. Performans Programının Değerlendirilmesi BULGU 1: Faaliyet Maliyetleri Tablosunda Açıklamalar Kısmına Yer Verilmemesi Balıkesir Üniversitesi tarafından hazırlanan 2019 yılı Performans Programı'nda Faaliyet Maliyetleri Tablosunda açıklamalar kısmına yer verilmediği görülmüştür. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan Performans Programı Hazırlama Rehberi’nin ekinde hangi tabloların hazırlanacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda hazırlanacak tablolardan birisi de faaliyet maliyetleri tablosudur. Faaliyet maliyetleri tablosu, performans programı hazırlık çalışmalarında üst yönetici ve harcama yetkilileri tarafından belirlenen her bir faaliyet için sorumlu birimler tarafından ayrı ayrı doldurulacaktır. Aynı faaliyetten sorumlu birden fazla harcama birimi olması halinde, her harcama birimince bu tablolar ayrı ayrı doldurularak mali hizmetler birimlerince konsolide edilip tek bir tablo haline getirilecektir. Açıklamalar bölümünde ilgili faaliyetin kapsamı, gerekçesi ve önemine ilişkin bilgiler ile faaliyet maliyetinin hesaplanmasına ilişkin hususlara yer verilecektir. Ancak Performans Programı Hazırlama Rehberi'ne uygun olarak Faaliyet Maliyetleri Tablosunda söz konusu açıklamalar kısmına yer verilmemiştir. Bulguda belirtilen eksikliklere yönelik gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edildiğinden, söz konusu çalışmalar sonraki denetim dönemlerinde de takip edilecektir. C. Faaliyet Raporunun Değerlendirilmesi BULGU 2: Bütçe Hedefleri ile Bütçe Hedef ve Gerçekleşmeleri Arasında
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 29
Meydana Gelen Sapmaların Nedenlerine Yer Verilmemesi
Üniversitenin 2019 yılı Faaliyet Raporu incelendiğinde, bütçe hedefleri ile bütçe hedef
ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenlerine, iç ve dış mali denetim
sonuçlarına yer verilmediği görülmüştür.
Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in “Birim
ve idare faaliyet raporlarının kapsamı” başlıklı 18’inci maddesi “c” bendinde, birim ve idare
faaliyet raporlarında mali bilgiler ile performans bilgilerine detaylı olarak yer verileceği ifade
edilmiştir. İlgili maddede, mali bilgiler başlığı altında kullanılan kaynaklara, bütçe hedef ve
gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerine, varlık ve yükümlülükler ile
yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgilere, temel mali
tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer verileceği belirtilmiştir.
Dolayısıyla söz konusu Yönetmelik hükmü gereğince, faaliyet raporunda, bütçe hedef
ve gerçekleşmelerine ilişkin mali verilere ve varsa bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında
meydana gelen sapmaların nedenlerine yer verilmesi gereklidir.
Bulguda belirtilen eksikliklere yönelik gerekli çalışmaların yapılacağı ifade
edildiğinden, söz konusu çalışmalar sonraki denetim döneminde takip edilecektir.
BULGU 3: Faaliyet Raporunda Performans Hedeflerine İlişkin Sapmaların
Nedenlerinin Yeteri Kadar Açıklanmaması
Üniversite’nin 2019 yılı Faaliyet Raporu'nda, performans hedeflerine ilişkin
gerçekleşme sonuçlarında meydana gelen sapmalara yönelik yeterli açıklama yapılmadığı
tespit edilmiştir.
Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 18’inci
maddesinde, faaliyet raporlarında, performans programında yer alan performans hedef ve
göstergelerinin gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerine yer verileceği
belirtilmiştir.
Balıkesir Üniversitesi 2019 yılı Faaliyet Raporu’nda, 2019 yılı Performans
Programında yer alan performans hedef ve göstergelerinin gerçekleşme durumu söz konusu
Yönetmelik hükmüne uygun olarak raporlanmış ancak gerçekleşme durumlarında meydana
gelen sapmaların nedenleri yeteri kadar açıklanmamıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 30 Bulguda belirtilen eksikliklere yönelik gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edildiğinden, söz konusu çalışmalar sonraki denetim döneminde takip edilecektir. D. Faaliyet Sonuçlarının Ölçülmesi Ve Değerlendirilmesi Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Üniversitesi 2019 Yılı Sayıştay Performans Denetim Raporu 31 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr http://www.sayistay.gov.tr