2024 - GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI.pdf

Göç İdaresi Başkanlığı Türkiye Büyük Millet Meclisine Sunulan 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 1 Eylül 2025 GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI 2024 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU

İÇİNDEKİLER

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ ...........................................................................................................1
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU .......................................................................................................8
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ....................................................................................................................8
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ...............................................................9
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ..............................................................................9
6. DENETİM GÖRÜŞÜ ...................................................................................................................................... 11

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Merkez ve Taşra Teşkilatı Personel Sayıları ........................................................................................3 Tablo 2: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Ödenek Durumu ve Bütçe Giderleri ............................................5 Tablo 3: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Bütçe Gelirleri ................................................................................5 Tablo 4: Faaliyet Sonuçları ...................................................................................................................................6

KISALTMALAR KHK : Kanun Hükmünde Kararname UNICEF : Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu TL : Türk Lirası

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1

1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 1.1. Mevzuat ve Görevler Göç İdaresi Başkanlığı, 10.7.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 15.7.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 11.4.2013 tarih ve 28615 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4.4.2013 tarih ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında görevlerini ifa etmektedir. Göç İdaresi Başkanlığı İçişleri Bakanlığına bağlı olarak söz konusu 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 158’inci maddesi ile göç alanına ilişkin politika ve stratejileri uygulamak, bu konularla ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak, yabancıların Türkiye'ye giriş ve Türkiye'de kalışları, Türkiye'den çıkışları ve sınır dışı edilmeleri, uluslararası koruma, geçici koruma ve insan ticareti mağdurlarının korunmasıyla ilgili iş ve işlemleri yürütmek üzere kurulmuştur. Göç İdaresi Başkanlığı, merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatlarından oluşmaktadır. Merkez teşkilatını, başkan, başkan yardımcıları ve hizmet birimleri oluşturmaktadır. Ayrıca Başkanlık merkezinde sürekli kurul ve komisyonlar bulunmakta olup kurulların sekretarya hizmetleri de Başkanlık tarafından yürütülmektedir. Göç İdaresi Başkanlığı, aynı Kararname'nin 162’nci maddesine göre taşra teşkilatı, 163’üncü maddesine göre de, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi esaslarına uygun olarak yurtdışı teşkilatı kurmaya yetkilidir. 18 Mayıs 2015 tarihinden itibaren İl Emniyet Müdürlüklerince yürütülen işlemler İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından yürütülmektedir. 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile 6458 sayılı Kanun'un Göç Politikaları Kurulu başlıklı 105’inci maddesi mülga edilmiş olup 17 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1’inci maddesiyle yerine Göç Kurulu ihdas edilmiştir. Kurul, Türkiye'nin yabancılarla ilgili göç stratejilerini belirlemek, stratejilerin koordinasyonunu ve uygulanmasını takip etmek üzere İçişleri Bakanı başkanlığında, İçişleri Bakanlığınca belirlenecek bakanlık, kurum ve kuruluşların temsilcilerinden oluşmaktadır. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 164’üncü maddesinde düzenlenen Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonu; Başkanlık temsilcisi başkanlığında, Adalet

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 ve Dışişleri Bakanlıklarınca görevlendirilen birer temsilci ve bir göç uzmanından oluşmaktadır. Komisyona, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Türkiye Temsilciliği temsilcisi gözlemci olarak katılmak üzere davet edilebilmektedir. Başkanlık merkez veya taşra teşkilatında, bir veya birden fazla komisyon kurulabilmektedir. Başkanlık temsilcisi ve göç uzmanı iki yıl, diğer üyeler ise en az bir yıl için asil ve yedek olmak üzere belirlenmektedir. Komisyon başkan ve üyelerine, görevleri süresince ek görev verilmemektedir. Komisyonun görevleri, idari gözetim kararları ve kabul edilemez başvurularla ilgili kararlar ile hızlandırılmış değerlendirme sonucu verilen kararlar hariç, uluslararası koruma başvuruları hakkında verilen kararlar ile başvuru ve uluslararası koruma statüsü sahibi hakkındaki diğer kararlara karşı yapılan itirazları değerlendirmek ve karar vermek, uluslararası korumanın sona ermesi ya da iptaline yönelik kararlara karşı itirazları değerlendirmek ve karar vermek olarak belirlenmiştir. Komisyon, doğrudan Başkanlığın koordinasyonunda çalışır. 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 27’nci maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 164’üncü maddesine eklenen; 164/A maddesi ile İnsan Ticaretiyle Mücadele Koordinasyon Kurulu kurulmuştur. Kurul, ilgili İçişleri Bakan Yardımcısının başkanlığında toplanır. Kurul insan ticareti suçunu önleme ve bu suçla etkin mücadeleye ilişkin stratejilerin oluşturulması konusunda kamu kurum ve kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamakla görevlidir. 164/B maddesi ile göç alanında bilimsel araştırma ve incelemelerde bulunmak, bölgesel ve uluslararası gelişmeleri değerlendirmek, bu gelişmelerin Türkiye’ye yansımalarını incelemek ve bunlara ilişkin raporlama ve yayın faaliyetlerini yürütmek; göç uygulamalarını izlemek ve önerilerde bulunmak üzere Göç Araştırmaları Merkezi kurulmuştur. Göç Araştırmaları Merkezi, göç alanına ilişkin faaliyetler yürütmek üzere kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve üniversitelerde bulunan göç araştırma merkezleri ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapabilir. 164/C maddesi ile de; il ve ilçe koordinasyon kurulları, gerekli görülen il ve ilçelerde oluşturulabilmektedir.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Göç İdaresi Başkanlığının teşkilat yapısı ve görevleri 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmektedir. Buna göre Başkanlık merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatlarından oluşmaktadır. Ayrıca Başkanlık merkezinde sürekli kurul ve komisyonlar bulunmakta olup kurulların sekretarya hizmetleri de Başkanlık tarafından yürütülmektedir. Başkanlık merkez hizmet birimleri aşağıda belirtilmiştir:

• Yabancılar Genel Müdürlüğü
• Uluslararası Koruma Genel Müdürlüğü
• Düzensiz Göçle Mücadele ve Sınır Dışı İşleri Genel Müdürlüğü
• Uyum ve İletişim Genel Müdürlüğü
• Sınır Yönetimi Genel Müdürlüğü
• Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü
• Rehberlik ve Denetim Başkanlığı
• Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
• Hukuk Müşavirliği
• Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği
• Özel Kalem Müdürlüğü
• Göç Araştırmaları Merkezi
• İç Denetim Birimi ( Henüz Kurulmamıştır.) Başkanlık taşra teşkilatı 81 ilde bulunan il ve ilçe göç idaresi müdürlükleri ile il ve ilçe göç koordinasyon kurullarından oluşmaktadır. Başkanlığın merkez ve taşra teşkilatında 3.437 kadrolu personel, 1.664 geçici, 91 sözleşmeli, 7.846 kadrolu işçi ve 1.014 hizmet alımı olmak üzere toplam 14.052 personel görev yapmaktadır. Başkanlık merkez ve taşra teşkilatı personel dağılımı aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Tablo 1: Merkez ve Taşra Teşkilatı Personel Sayıları Birim Dolu Kadro Geçici Personel Sözleşmeli Personel Kadrolu İşçi Hizmet Alımı Genel Toplam Merkez 399 251 25 86 238 999

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 Taşra 3.038 1.413 66 7.760 776 13.053 Toplam 3.437 1.664 91 7.846 1.014 14.052 1.3. Mali Yapı Göç İdaresi Başkanlığı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli I sayılı Cetvelde yer alan genel bütçeli idarelerden olup, faaliyetlerini merkezi yönetim bütçe kanunlarıyla verilen ödeneklerle gerçekleştirmektedir. 7489 sayılı 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile Göç İdaresi Başkanlığına, 21.631.742.000,00 TL ödenek tahsis edilmiştir. Bu tutar Genel Bütçeli İdareler (I Sayılı Cetvel) ödeneği toplamının yaklaşık olarak %0,19’ine tekabül etmektedir. Bütçe Kanunu'na istinaden gerçekleştirilen ödenek işlemleri ile Başkanlığın 2024 yılı nihai bütçe ödeneği 31.307.525.936,00 TL olmuştur. Bu ödeneğin yaklaşık %94,21’üne tekabül eden 29.496.087.082,00 TL yıl sonu itibarıyla harcanmıştır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamındaki geçici barınma merkezlerinin işletilmesi ve yönetilmesi amacıyla Başkanlık bütçesinde geçici barınma merkezleri ödeneği tefrik edilmektedir. Başkanlık bütçesinde gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılacak bu kaynaktan, Başkanlıkça uygun görülen hallerde, kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin hesaplarına da aktarma yapılabilmektedir. Kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idareler de, yukarıda belirtilen amaçlarda kullanılmak üzere Başkanlık hesabına aktarma yapabilmektedir. Bu şekilde aktarılan tutarlar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin özel hesaplarda izlenmektedir. Geçici barınma merkezlerinin ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla sınırlı olmak üzere bu hesaptan yapılacak harcamalar 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Geçici Barınma Merkezleri için Başkanlık Özel Hesabından 2024 yılında 588.150.814,38 TL kaynak kullanımı gerçekleştirilmiştir. Deprem felaketiyle ilgili olarak yabancı şahıs ve kuruluşlar tarafından Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Deprem Kampanyası Hesaplarına Geçici Barınma Merkezlerinde kullanılmak üzere şartlı bağış olarak aktarılan tutarların tamamı Geçici Barınma Merkezlerinin işletim, bakım ve onarım giderlerinin karşılanmasına yönelik olarak kullanılmak üzere 199.883.000,00 TL Göç İdaresi Başkanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü adına kayıtlı

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 İnsani Yardım Özel Hesabına aktarılmış ve bu tutardan 2024 yılında 1.268.093,00 TL harcanmıştır. Başkanlıkça, bütçeyle verilen ödenekler dışında Avrupa Birliği ile yapılan “ Düzensiz Göçmenlerin Yönetimi, Kabulü ve Barınması Konusunda Göç İdaresi Başkanlığının Desteklenmesi Projesi Faz-II” 15.05.2023 tarihinde başlamış olup 22.000.000,00 Euro’luk bütçeden 2024 yılı içerisinde 241.147.746,93 TL kaynak kullanılmıştır, proje devam etmektedir. Faz-II Projesi 14.05.2025 tarihinde sonlandırılacaktır. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği ile yapılan “İl Göç İdaresi Müdürlüklerinin Desteklenmesi-Aşama VI Projesi”nin 41.110.499,36 TL bütçesinden 2024 yılı içerisinde 41.084.594,66 TL; Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ile yapılan “Çocukların Korunması Programı Projesi” bütçesinden 2024 yılı içerisinde 29.843.073,03 TL kaynak kullanılmıştır. Başkanlığın bütçe ve faaliyet sonuçlarına ilişkin gerçekleşmeler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır. Tablo 2: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Ödenek Durumu ve Bütçe Giderleri Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Bütçe Giderleri 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla (TL) Bütçe Ödeneği Nihai Bütçe Ödeneği Harcama Nihai Bütçe Öde. Göre Grç.Oranı(%) 01 Personel Giderleri 7.111.020.000,00 7.449.020.000,00 7.176.967.030,00 96,34 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 1.248.213.000,00 1.370.213.000,00 1.326.439.391,00 96,80 03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 2.124.658.000,00 4.708.994.923,00 4.641.873.696,00 98,57 05 Cari Transferler 10.778.851.000,00 13.016.667.000,00 13.010.126.805,00 99,94 06 Sermaye Giderleri 345.000.000,00 4.738.631.013,00 3.332.055.088,00 70,31 07 Sermaye Transferleri 24.000.000,00 24.000.000,00 8.625.072,00 35,93 Toplam 21.631.742.000,00 31.307.525.936,00 29.496.087.082,00 94,21 Tablo 3: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Bütçe Gelirleri Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Bütçe Gelirleri 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla (TL) Bütçe Gelirleri Ret ve İadeler Net Bütçe Geliri 01 Vergi Gelirleri 1.001.173.796,28 963.821,13 1.000.209.975,15 03 Tesebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 3.581.769,11 16.555,55 3.565.213,56 04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 569.913,50 - 569.913,50 05 Diğer Gelirler 945.868.495,72 976.027,84 944.892.467,88 08 Alacaklardan Tahsilat 248.134,75 - 248.134,75 Toplam 1.951.442.109,36 1.956.404,52 1.949.485.704,84

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 Tablo 4: Faaliyet Sonuçları 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Başkanlık mali işlemlerini 5018 sayılı Kanun ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir. 5018 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesinin ilk iki fıkrasında; “Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir. Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri Kanun’un 49 ve 80’inci maddelerine dayanılarak düzenlenip yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Bu düzenlemelere göre; muhasebe sistemi tahakkuk esaslıdır. Mali yıl esasına göre tutulmaktadır. Kamu İdaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri gibi tüm mali işlemlerini kapsar. Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi sunmaktır. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “ Bu Yönetmeliğin amacı; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla (TL) Giderler (A) Gelirler (B) İnd., İade ve Iskonto (C) Net Gelir (D) (D=B-C) Enflasyon Düzeltmesi (E) Faaliyet Sonucu (D+E-A) 32.808.044.481,59 3.380.304.655,68 3.352.189,59 3.376.952.466,09 896.074.018,10 -28.535.017.997,40

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 muhasebeleştirilmesi ile mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak ve karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.” hükmü yer almaktadır. Bu amacın gerçekleştirilmesi için; işlemlerin kayıt dışında kalmasının önlenmesi ile birlikte muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim ve ilgililerin bilgisine sunulması gerekmektedir. Yönetmeliğin 310’uncu maddesinde kendi adına ekonomik varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü şahıslarla ekonomik ilişkilere girebilen kapsama dâhil her kamu idaresinin bir kurumsal birim ve her kurumsal birimin bir mali raporlama birimi olduğu; genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin herbiri için ayrı mali raporlama yapılacağı, 311’inci maddesinde kapsama dâhil kamu idarelerinin mali hizmetler birim yöneticilerinin, mali raporlama kapsamındaki mali tabloların belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanmasından, üst yöneticilerin de bu hususları gözetmekten ve belirlenen süreler içinde yayımlanmasından sorumlu olduğu; 312’nci maddesinde kamu idarelerince, detaylı hesap planlarında yer alan hesaplardan aylık mizan ve yıllık olarak geçici ve kesin mizanların düzenleneceği; 313’üncü maddesinde kamu idarelerince hazırlanacak temel mali tabloların Bilanço, Faaliyet Sonuçları Tablosu, Nakit Akış Tablosu, Öz Kaynak Değişim Tablosu ve Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu olduğu; 314-316’ncı maddelerinde bu tabloların mahiyetleri ve nasıl düzenleneceği; Bakanlıkça yürütülen muhasebe bilişim sistemini kullanan kamu idarelerinin harcama birimleri baz alınarak oluşturulan kesin mizanlarında dönem olumlu ve olumsuz faaliyet sonucu hesaplarının bulunması sonucu bu hesapların, kamu idaresi bilançosunda ayrı ayrı yer alabileceği; 327’nci maddesinde de mali tabloların hangi dönemlerde hazırlanıp yayımlanacağı belirtilmiştir. Başkanlığın muhasebe hizmetleri merkezde Merkez Saymanlık Müdürlüğü, taşrada ise defterdarlıklara bağlı muhasebe birimleri tarafından yürütülmektedir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır. -Birleştirilmiş veriler defteri, -Geçici ve kesin mizan, -Bilanço, -Faaliyet sonuçları tablosu, -Öz kaynak değişim tablosu, -Bütçelenen ve gerçekleşen tutarların karşılaştırma tablosu, -İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli. Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tablolarından bilanço ve faaliyet sonuçları tablosuna verilmiştir. 2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun Beşinci Kısmında İç kontrol sistemi düzenlenmiş olup söz konusu Kanun'un 55’inci maddesinde; “İç kontrol, idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünüdür.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 Görev ve yetkileri çerçevesinde, malî yönetim ve kontrol süreçlerine ilişkin standartlar ve yöntemler Hazine ve Maliye Bakanlığınca, iç denetime ilişkin standartlar ve yöntemler ise İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından belirlenir, geliştirilir ve uyumlaştırılır. Bunlar ayrıca, sistemlerin koordinasyonunu sağlar ve kamu idarelerine rehberlik hizmeti verir.”, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesinde; “İç kontrol standartları, merkezi uyumlaştırma görevi çerçevesinde Bakanlık tarafından belirlenir ve yayımlanır. İdareler, malî ve malî olmayan tüm işlemlerinde bu standartlara uymakla ve gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. Kanuna ve iç kontrol standartlarına aykırı olmamak koşuluyla, idarelerce görev alanları çerçevesinde her türlü yöntem, süreç ve özellikli işlemlere ilişkin standartlar belirlenebilir.”, denilmektedir. Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği'nde Kamu İç Kontrol Standartlarının; idarelerin, iç kontrol sistemlerinin oluşturulmasında, izlenmesinde ve değerlendirilmesinde dikkate almaları gereken temel yönetim kurallarını gösterdiği, tüm kamu idarelerinde tutarlı, kapsamlı ve standart bir kontrol sisteminin kurulmasını ve uygulanmasını amaçladığı, iç kontrolün; kontrol ortamı, risk değerlendirmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ile izleme bileşenleri esas alınarak, tüm kamu idarelerinde uygulanabilir düzeyde olmasını sağlamak üzere genel nitelikte düzenlendiği belirtilmektedir. Söz konusu Tebliğ ile iç kontrolün bileşenleri esas alınarak 18 standart ve bu standartlar için gerekli 79 genel şart belirlenmiştir. Göç İdaresi Başkanlığının stratejik yönetim, kurumsal risk yönetimi ve iç kontrol sistemi standartlarını sağlamaya yönelik faaliyetleri iç kontrolün bileşenleri itibarıyla değerlendiğinde; Kontrol Ortamı Standartları ile ilgili olarak; Kurum organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar ile yetki devirleri ve sınırlarının tam ve açık bir şekilde belirlenip yazılı hale getirildiği, İdarede "Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri" ile ilgili eğitim ve bilgilendirme çalışmalarının yeterli olduğu, personelin işe alınması, yer değiştirmesi, görevde yükselmesi, yeterlilik-performans değerlendirmesi ile disiplin hükümlerine yönelik insan kaynakları politikasının tam olarak belirlendiği ve kurum çalışanlarına duyurulduğu; hassas görevlere ilişkin prosedürlerin tam olarak belirlendiği ve kurum çalışanlarına duyurulduğu,

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 Risk Değerlendirmesi Standartları ile ilgili olarak; stratejik planın zamanında yayımlandığı ve içerik açısından mevzuata uygun olduğu; idare performans programının içerik olarak mevzuata uygun şekilde hazırlandığı ve zamanında yayımlandığı, İdare iç kontrol risklerinin tanımlamasıyla ilgili bazı çalışmalar yapmış olmakla beraber, Risk Strateji Belgesi çalışmalarının tamamlanmaması, taslak Risk Stratejik Belgesinin birimlere dağıtımının gerçekleştirilmemesi açılarından bu çalışmaların yeterli olmadığı, risklerin değerlendirilmesine yönelik herhangi bir çalışmanın yapılmadığı, Kontrol Faaliyetleri Standartları ile ilgili olarak; idare tarafından yetkileri belirlemek amacıyla iş akış süreçlerinin hazırlandığı ve personele duyurulduğu, İdare tarafından yetki devirlerinin mevzuata uygun yapıldığı, İdarede yapılan görevlendirmelerde, bunları farklı kişiler arasında dağıtılarak “görevler ayrılığı” ilkesine uyulduğu, İdarece belirlenen risklerin kabul edilebilir düzeye indirilmesine yönelik kontrol faaliyetlerinin belirlenmediği, ön mali kontrol sisteminin, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’a uygun olarak kurulduğu, Kamu İdaresinin ön mali kontrol yönergesinin mevcut olduğu, Bilgi ve İletişim Standartları ile ilgili olarak; idare faaliyet raporunun içerik olarak mevzuata uygun hazırlandığı, İdarenin Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planının hazırlanmadığı, İzleme Standartları ile ilgili olarak; İdarenin tüm birimleri tarafından iç kontrol sisteminin raporlama aşamasında gelişme kaydedilememesi nedeniyle değerlendirilmediği, Kamu İdaresinde iç denetim biriminin kurulmadığı, 10 iç denetçi kadrosunun tamamının boş olduğu, anlaşılmıştır. Kamu idaresinin iç kontrol sistemine ilişkin belirtilen eksikliklerinin tamamlanmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Göç İdaresi Başkanlığının 2024 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.

T.C. Sayıştay Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr