Dışişleri Bakanlığı Türkiye Büyük Millet Meclisine Sunulan 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu 1 Eylül 2025 DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI 2024 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: 2024 Yılı Personel Durumu Tablosu .....................................................................................................7 Tablo 2: 2024 yılı Bütçe Giderleri ve Ödenekler Tablosu ..................................................................................8 Tablo 3: 2024 yılı Bütçe Gelirleri Tablosu ...........................................................................................................8 Tablo 4: 2024 yılı Bütçe Giderleri Tablosu ..........................................................................................................8
KISALTMALAR İDKK: İç Denetim Koordinasyon Kurulu SGK: Sosyal Güvenlik Kurumu SUT: Sağlık Uygulama Tebliği TÜRKAK: Türk Akreditasyon Kurumu
BULGU LİSTESİ A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir. B. Diğer Bulgular
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2 Bakanlığı’nın görev ve yetkileri şunlardır: a) Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikasının tespiti için hazırlık çalışmaları yapmak ve tekliflerde bulunmak, Cumhurbaşkanı tarafından tayin ve tespit edilen hedef ve esaslara göre dış politikayı uygulamak ve koordine etmek, b) Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Cumhurbaşkanını yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar nezdinde yetkili makam olarak temsil etmek, yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla temas ve müzakereleri ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliğinde bulunmak suretiyle yürütmek, Türkiye Cumhuriyeti’nin dış ilişkilerini tüm boyutlarıyla ve ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak suretiyle tesis etmek, yürütmek, yönlendirmek, geliştirmek ve ülkenin çıkarlarını korumak, c) Devlet organlarının uluslararası temaslarının yürütülmesinde bu organlara yardımcı olmak, ç) 5/5/1969 tarihli ve 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında Kanun çerçevesinde, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca dış politika ile bağlantılı olarak yurt dışında yürütülen faaliyetlerin Cumhurbaşkanınca saptanan dış politikaya uygunluğunu gözetmek, bu faaliyetleri koordine etmek ve bunlara katılım sağlamak, d) Cumhurbaşkanını dış dünyadaki gelişmeler ve değişen şartlar konusunda bilgilendirmek, e) Türkiye Cumhuriyeti hakkında yurt dışında bilgilendirici faaliyetler yürütmek, f) Yurt dışında yaşayan vatandaşların hak ve menfaatlerini korumak ve yaşam kalitelerinin yükseltilmesine yönelik çalışmalar yürütmek, ülke dışındaki vatandaşlara ve Türkiye Cumhuriyeti uyrukluğunu taşıyan tüzel kişilere destek, yardım ve konsolosluk himayesi sağlamak, g) Milletlerarası Andlaşmalara ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde, diğer devletlerle ve uluslararası kuruluşlarla akdedilen andlaşmalara ilişkin temas, müzakere, yetki belgesi, imza, onay ve tescil süreçlerini ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği içinde yürütmek, bu andlaşmaları veya tescil edilmiş kopyalarını muhafaza etmek ve sicillerini tutmak, andlaşma taslaklarının mevzuata uygunluğunu incelemek ve görüş bildirmek, ğ) Uluslararası hukukun ve uluslararası hukuk içtihadının gelişimine yönelik süreçleri
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3 takip etmek ve bu süreçlere iştirak etmek, h) Türkiye Cumhuriyeti’nin tarafı olduğu siyasi nitelikli uluslararası davaları ve Adalet Bakanlığı ile iş birliği yapmak suretiyle Avrupa insan Hakları Mahkemesi’ndeki davaları ikame ve takip etmek, ı) Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil yetkisine sahip olarak Cumhurbaşkanı kararı ile belli bir geçici görevle görevlendirilen temsilciler ve temsil heyetlerine Türkiye Cumhuriyeti’ni bağlayan hususlarda Cumhurbaşkanının talimatlarını iletmek, bu temsilci ve temsil heyetlerinin ihtisasa dair hususlarda ihtiyaç duyacakları talimatları ilgili bakanlıklar ile istişare suretiyle tespit edip onlara iletmek, heyetlerin başkanları diğer bakanlıklardan ise bu heyetlerde temsilci bulundurmak, i) Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yurtdışı teşkilatı kurulması ve dış temsilcilik açılması taleplerini değerlendirerek görüş bildirmek, j) Mali, iktisadi ve diğer teknik konularda ilgili kurum ve kuruluşlarca yürütülmesi gereken veya statülerinde, üyelerinin ve ortaklarının belirli bakanlık veya merci vasıtasıyla işlem yapacağı belirtilen uluslararası kuruluşlarla yürütülen dış temas ve müzakerelerin dış politikaya uygun olarak yürütülmesini gözetmek, gerekirse bunlara katılmak, k) Diplomasi ve konsolosluk ilişkilerinin yürütülmesi ile bağlantılı olarak uluslararası andlaşmalardan kaynaklanan iş ve görevleri yerine getirmek, l) Uluslararası kuruluşlarla iş birliğini geliştirmek, m) 1173 sayılı Kanun çerçevesinde ve Cumhurbaşkanının politikaları doğrultusunda Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliğine hazırlanmasına yönelik yapılacak çalışmaların yönlendirilmesi, izlenmesi ve koordinasyonu ile üyelik sonrası çalışmaların koordinasyonunu yürütmek, n) Kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak. 1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları Teşkilat Yapısı Bakanlık, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4 Kararnamesi’nin 129’uncu maddesi ile merkez ve yurtdışı teşkilatı şeklinde yapılandırılmıştır. Bakanlığın merkez teşkilatı aşağıdaki hizmet birimlerinden oluşur: a) İkili İlişkiler Genel Müdürlükleri, b) Uluslararası Güvenlik Genel Müdürlüğü, c) Çok Taraflı İlişkiler Genel Müdürlükleri, ç) İnsani ve Teknik Yardımlar Genel Müdürlüğü, d) Dış Politika Plan ve Eşgüdüm Genel Müdürlüğü, e) Uluslararası Ekonomik İşler Genel Müdürlüğü, f) Uluslararası Hukuk ve Andlaşmalar Genel Müdürlüğü, g) Konsolosluk Hizmetleri ve Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar Genel Müdürlüğü, ğ) Göç Politikaları ve Vize İşlemleri Genel Müdürlüğü, h) İstihbarat ve Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü, ı) Kamu Diplomasisi ve Stratejik İletişim Genel Müdürlüğü, i) Yurtdışı Tanıtım ve Kültürel İşler Genel Müdürlüğü, j) Protokol ve Diplomatik İşlemler Genel Müdürlüğü, k) Personel Genel Müdürlüğü, l) Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü, m) Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü, n) Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü, o) Enerji, Çevre ve Sınıraşan Sular Genel Müdürlüğü, ö) Bilim ve Teknoloji Politikaları Genel Müdürlüğü, p) Uluslararası Arabuluculuk Genel Müdürlüğü, r) Diplomatik Arşiv Genel Müdürlüğü,
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5 s) Diplomatik Güvenlik Genel Müdürlüğü, ş) Dış Politika Danışma Kurulu, t) Teftiş Kurulu Başkanlığı, u) Strateji Geliştirme Başkanlığı, ü) Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanlığı, v) Diplomasi Akademisi Başkanlığı, y) Özel Kalem Müdürlüğü. Bunlardan İkili İlişkiler Genel Müdürlükleri 16 genel müdürlükten, Çok Taraflı İlişkiler Genel Müdürlükleri 3 genel müdürlükten oluşmaktadır. Bu genel müdürlüklerin sorumlu oldukları görev alanları, genel müdürlükler için anılan Kararname’de belirtilen görevler itibarıyla Bakan onayı ile belirlenmektedir. Yurt içinde, dış ilişkilerin yürütülmesi açısından önem ve gereklilik taşıyan yerlerde Bakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile toplam sayıları 10’u geçmemek üzere irtibat bürosu açılabilmektedir. Mevcut halde İdarenin İstanbul, Edirne, İzmir, Antalya, Gaziantep Hatay, Diyarbakır, Van ve Trabzon olmak üzere toplam dokuz adet irtibat bürosu bulunmaktadır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 159’uncu maddesine göre Bakanlığın yurtdışı teşkilatı; büyükelçilikler, daimi temsilcilikler, başkonsolosluklar, büyükelçilik konsolosluk şubeleri ile fahri başkonsolosluk ve fahri konsolosluklardan oluşmaktadır. İhtiyaç halinde, elçilik, konsolosluk, irtibat ofisi, büyükelçilik bürosu, başkonsolosluk bürosu, muavin konsolosluk ve konsolosluk ajanlığı ile diplomatik temsil ve konsolosluk hizmeti amaçlı benzer temsilcilikler, Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararı ile kurulabilmektedir. 31.12.2024 tarihi itibarıyla kurumun yurt dışında 261 dış temsilciliği bulunmaktadır. Dış temsilciliklerin 146’sı Büyükelçilik, 13’ü Daimi Temsilcilik, 99’u Başkonsolosluk, 1’i Ticaret Ofisi, 1’i Konsolosluk Ajanlığı ve 1’i Konsolosluk Bürosu'dur. 2024 yılı itibariyle Bakan'a bağlı 4 Bakan Yardımcısı bulunmaktadır. Bu sayı 2025 yılında 5'e çıkarılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, Büyükelçiler, Daimi Temsilci/Delegeler ile Bakanlık Genel Müdürlerinin görev süresi, atandıkları tarihte görevde bulunan Cumhurbaşkanının görev süresini geçemez. Cumhurbaşkanının görevi sona erdiğinde, bunların görevi de sona erer. Ancak bunlar, yerlerine atama yapılıncaya kadar görevlerine devam eder. Görev süreleri sona erenler, yeniden atanabilir. Bunlar, görev süreleri sona ermeden de Cumhurbaşkanınca görevden alınabilir. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Avrupa Birliği Başkanlığı Bakanlığın bağlı kuruluşu, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) ise ilgili kuruluşu olarak belirlenmiştir. Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı (Türkiye Ulusal Ajansı) Avrupa Birliği Başkanlığının ilgili kuruluşudur. İnsan Kaynakları Bakanlıkta memur, sözleşmeli personel ve işçi statüsünde personel istihdam edilmektedir. Personelin istihdam şekline göre taşıyabilecekleri kadro/pozisyon unvanları ile hizmet sınıfları, kadro dereceleri ve serbest kadro sayıları 2 sayılı Genel Kadro Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ekinde yer alan (I), (IV) ve (V) sayılı cetvellerde belirtilmiştir. Diğer yandan, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Bakanlık personeli" başlıklı 160'ıncı maddesinde; Bakanlık personeli unvan olarak meslek memuru, konsolosluk ve ihtisas memuru, danışman, uzman müşavir, dışişleri uzmanı, mali hizmetler uzmanı, merkez teşkilatında görev yapan merkez memuru, mütercim ve koruma görevlileri olarak belirtilmiştir. Kurum verilerine göre 31.12.2024 tarihi itibarıyla Bakanlığın merkez ve yurtdışı teşkilatında toplam 7.314 çalışanı bulunmaktadır. Bunlardan 1.267'si meslek memuru ve 1.051'i konsolosluk ve ihtisas memuru olarak görev yapmaktadır. 120’si merkezde, 2846’sı yurt dışında olmak üzere 2.966 sözleşmeli personel ve 299 sürekli işçi mevcuttur. Sözleşmeli personelden dış temsilciliklerde görev yapanlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4/B maddesine göre istihdam edilmekte ve 06.06.1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'a uygun olarak çalıştırılmaktadırlar.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7 Tablo 1: 2024 Yılı Personel Durumu Tablosu Personel Kadro/Pozisyon Unvanı Toplam Bakan Yardımcısı 4 Diplomatik Kariyer Memurları ve Üst Yönetim 2322 Hukuk Müşaviri 17 Uzman Müşavir 8 Danışman 14 Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri 7 Dışişleri Uzmanı 23 İç Denetçi 1 Ataşe (Koruma Görevlisi) 595 Mali Hizmetler Uzmanı 14 Merkez Memuru 1017 Sürekli İşçi 299 Sözleşmeli Dışişleri Hukuk Uzmanı 22 Merkez Sözleşmeli 98 Sözleşmeli Personel (Yurt dışı) 2846 Firma Personeli 26 Müşavir 1 Toplam 7314 1.3. Mali Yapı Dışişleri Bakanlığı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli I sayılı cetvelde yer alan genel bütçeli idareler arasında yer almaktadır. İdare faaliyetlerini Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile verilen ödeneklerle gerçekleştirmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8 Dışişleri Bakanlığı’nın 2024 yılı bütçe ödenekleri, bütçe gider ve gelirleri ile gerçekleşme rakamları ve diğer mali bilgilere aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir: Tablo 2: 2024 yılı Bütçe Giderleri ve Ödenekler Tablosu Bütçe Giderinin Ekonomik Kodu Giderin Türü Geçen Yıldan Devreden Ödenek Bütçe ile Verilen Ödenek Ek Ödenek (TL) Eklenen / Düşülen Ödenek Ödenek Toplamı Bütçe Gideri Toplamı İptal Edilen Ödenek (TL) (TL) (TL) (TL) (TL) (TL) (TL) 1 Personel Giderleri 27.425,70 14.303.759.000,00 - -1.754.673.700,00 12.549.112.725,70 11.923.426.134,41 625.686.591,29 2 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9 Faaliyet Sonuçları Tablosuna göre; bütçe ile ilgili olsun ya da olmasın İdarenin faaliyetlerinden dolayı tahakkuk eden 2024 yılı Faaliyet Gideri 28.224.692.802,16 TL, Faaliyet Geliri 9.825.836.950,80 TL'dir. Hazine ve Maliye Bakanlığının 3502069 sayılı yazısı ile Dışişleri Bakanlığı enflasyon düzeltmesinden muaf tutulmuştur. Dönem Olumsuz Faaliyet Sonucu 18.398.855.851,36 TL olarak gerçekleşmiştir. 7489 sayılı 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli (E) cetvelinin 8’inci maddesinin (a) bendinde; "a) Dışişleri Bakanlığının gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık için yeterli süresi bulunmayan uluslararası toplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla 13-11.2-01- 05.06 tertibinde yer alan ödenek, yurtdışında açılacak yeni temsilciliklerinin kuruluş aşamasındaki ve daha önceden açılmış ancak mücbir sebeplerle tahliye edilmiş temsilciliklerinin yeniden faaliyete geçirilmesi aşamasındaki ivedi giderlerinin karşılanması amacıyla 13-11.4-01-05.06 tertibinde yer alan ödenek, Kıbrıs konusunda Bakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetler için 13-11.36-01-05.06 tertibinde yer alan ödenek ile yurtdışında yürütülecek tanıtım faaliyetleri için 12-11.43-01-05.06 tertibinde yer alan ödenek Dışişleri Bakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılır. Aktarılan bu tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü üzerine Dışişleri Bakanlığınca belirlenir." Denilmektedir. Bakanlığın bu kapsamda Özel Hesabı bulunmakta olup bu hesaba ilişkin faaliyetler Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik ile Özel Nitelikli Faaliyetlerin Yürütülmesi Amacıyla Dışişleri Bakanlığı Bütçesinde Tefrik Edilen Ödeneklerin Özel Hesaba Aktarılarak Harcanması, Muhasebeleştirilmesi ve Denetlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar kapsamında yürütülmektedir. Söz konusu özel nitelikli faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla Dışişleri Bakanlığı bütçesinde tefrik edilen ödeneklerden özel hesaba 2023 yılından 36.747.530,45 TL devredilmiş, 2024 yılında da 97.776.634,49 TL ödenek aktarılarak toplam tutar 134.524.164,94 TL’ye ulaşmıştır. Bu tutardan 74.693.480,13 TL yıl içinde harcanmış olup 59.830.684,81 TL ise 2025 yılına devretmiştir. 1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi Bakanlık, mali işlemlerini 5018 sayılı Kanun ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10 raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir. Bakanlığın muhasebe kayıt ve işlemleri Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine dayanılarak hazırlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre yürütülmektedir. 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüleceği belirtildiğinden Dışişleri Bakanlığı’nın muhasebe hizmetleri, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Dışişleri Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğünce Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi üzerinden yürütülmektedir. Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştay’a Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esasların 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştay’a gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11 bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur. 3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur. 4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir. Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir. Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir. 5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Kontrol Ortamı Standartları
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12 Kurum organizasyon yapısı içerisinde görev, yetki ve sorumluluklar ile yetki devirleri ve sınırları hakkında 2023 yılında Bakan Oluru ile “T.C. Dışişleri Bakanlığı Merkez Teşkilatı İmza Yönergesi” çıkarılarak Bakanlık merkez teşkilatında imzaya yetkili makamlar yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde belirlenmiş, mevzuatla verilen yetkiler belirli ilke ve usullere bağlanmış, Bakanlık içi ve dışı yazışmalarda yetkilerin kullanılmasına açıklık kazandırılmıştır. Kurum içinde yetki devri gerçekleştirilirken, devredilen yetkinin arz ettiği önem göz önünde bulundurulmaktadır. İdarede “Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri” ile ilgili eğitim ve bilgilendirme çalışmaları mevcuttur. Bununla birlikte Bakanlıkta göreve başlayan personele Etik Sözleşmesi hakkında bilgi verilmekte ve sözleşmeyi imzalamaları sağlanmaktadır. Personelin işe alınması, yer değiştirmesi, görevde yükselmesi, yeterlilik-performans değerlendirmesi ile disiplin hükümlerine yönelik insan kaynakları politikası, 1 ve 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 6004 sayılı Kanun’un yanında Dışişleri Bakanlığı Sınav Yönetmeliği, Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Kariyer Memurlarının Görevde Yükselme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Dışişleri Bakanlığı Merkez Memurlarının Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, Dışişleri Bakanlığı Personeline İlişkin Öndegelim Esasları Hakkında Yönetmelik, Dışişleri Bakanlığı Türk Uyruklu Sözleşmeli Sekreter Sınav Yönetmeliği ve Dışişleri Bakanlığı Personeli Disiplin Amirleri Yönetmeliği gibi mevzuat çerçevesinde tam olarak belirlenmiş ve kurum çalışanlarına duyurulmuştur. Personelin iş verimlilikleri ile mesleki yetkinliklerinin değerlendirilmesi amacıyla "Dışişleri Bakanlığı Performans Değerlendirme Yönergesi" düzenlenmiş ve 2024 yılı performans değerlendirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. Hassas görevlere ilişkin prosedürler “T.C. Dışişleri Bakanlığı Bilişim Güvenliği Yönergesi” ve Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın “Hassas Görev Nedir?” iç kontrol broşüründen istifade edilerek belirlenmiş ve kurum çalışanlarına duyurulmuştur. Bu kapsamda güvenlik kleransları ve yetki tanımları oluşturulmuştur. Hassas görevler ve güvenlik kleransları konusu göreve başlayan aday memurlara verilen temel eğitim kapsamına dâhildir. Ayrıca yurtdışında ilk defa görevlendirilecek Bakanlık mensuplarına da bu konuda eğitim verilmektedir. Risk Değerlendirme Standartları Bakanlık 2024-2028 yıllarını kapsayan Stratejik Planı; 5018 Sayılı Kanun, Stratejik Plan'ın hazırlandığı dönemde yürürlükte olan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13 Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, Kamu İdareleri İçin Stratejik Planlama Kılavuzu gibi mevzuat çerçevesinde katılımcı yöntemler kullanılarak Strateji Geliştirme Başkanlığı eşgüdümünde hazırlanmış ve zamanında yayımlanmıştır. Stratejik Plan, içerik açısından mevzuata uygundur. İdare 2024 yılı Performans Programı'nı içerik olarak Stratejik Plan'a uyumlu ve Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe uygun şekilde hazırlamış ve zamanında yayımlamıştır. İdare iç kontrol risklerini tam olarak belirlememiştir. Her ne kadar İdarede Stratejik Plan hazırlıkları kapsamında stratejik amaç ve hedeflere yönelik riskler belirlenmiş olsa da iç kontrol kapsamında belirlenmesi gereken faaliyet riskleri belirlenmemiştir. Risk değerlendirme, idarenin hedeflerinin gerçekleşmesini engelleyecek risklerin tanımlanması, analiz edilmesi ve gerekli önlemlerin belirlenmesi sürecidir. 26.12.2007 tarih ve 26738 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği’nde “Risk Değerlendirme Standartları” başlığı altında idarelerin, sistemli bir şekilde analizler yaparak amaç ve hedeflerinin gerçekleşmesini engelleyebilecek iç ve dış riskleri tanımlaması, değerlendirmesi ve alınacak önlemleri belirlemesi gerekliliği belirtilmiştir. Buna göre idarelerin, her yıl sistemli bir şekilde amaç ve hedeflerine yönelik riskleri belirlemesi, risklerin gerçekleşme olasılığı ve muhtemel etkilerinin yılda en az bir kez analiz edilmesi ve risklere karşı alınacak önlemler belirlenerek eylem planları oluşturulması gereklidir. Kontrol Faaliyetleri Standartları Tüm birimler için düzenlenmiş genel bir iş tanımlaması ve süreç/iş akış şemaları olmamakla birlikte Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü ve Strateji Geliştirme Başkanlığı bünyesinde bünyesinde iş akış süreçlerinin belirlendiği ve personele duyurulduğu anlaşılmaktadır. Ancak mevzuatta öngörüldüğü şekilde bütüncül bir uygulama bulunmamaktadır. İdare tarafından yapılan görevlendirmelerde, yetki devirleri mevzuata uygun yapılmıştır. İdarede yapılan görevlendirmelerde, görevler ayrılığı ilkesine uyulmaktadır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14 İdarece belirlenen risklerin kabul edilebilir düzeye indirilmesine yönelik kontrol faaliyetleri tam olarak belirlenmemiştir. Ön mali kontrol sistemi, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’a uygun olarak kurulmuştur. Kamu idaresinin ön mali kontrol yönergesi mevcuttur. Bilgi ve İletişim Standartları İdare Faaliyet Raporu zamanında içerik olarak mevzuata uygun olarak hazırlanmış ve web sitesinde yayımlanmıştır. İdarenin Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı çalışmaları mevcut olup henüz tamamlanmamıştır. İzleme Standartları İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu, Üst Yöneticinin Onayı ile 2010 yılında görevlendirilmiş, ancak bugüne kadarki süreçte birimler iç kontrol sistemini (yılda en az bir kere) değerlendirip İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kuruluna raporlama yapmamışlardır. Bakanlık iç denetim biriminde 1 denetçi çalışmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı İç Denetim Koordinasyon Kurulu (İDKK) tarafından kuruma atanabilecek iç denetçi sayısı 15 olarak belirlenmiştir. İDKK’nın 21.11.2018 tarihli ve 6 sayılı Kararında “Atanmış iç denetçi sayısı 3 ve üzeri idareler için iç denetim birim başkanlığı kurulmasına yönelik genel uygun görüş verilen idarelerde iç denetçi sayısının herhangi bir nedenle 3’ün altına düşmesi halinde de iç denetim birim başkanlığının devam etmesi gerektiğine karar verilmiştir.” denilmektedir. Dolayısıyla, her ne kadar Bakanlıkta iç denetçi sayısı 3’ün altında ise de İç Denetim Birim Başkanlığı, bir birim olarak mevcudiyetini sürdürmektedir. İç denetim biriminin iç kontrol sistemine ilişkin denetim ve raporlama çalışması bulunmamaktadır. 6. DENETİM GÖRÜŞÜ Dışişleri Bakanlığının 2024 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15 7. DENETİM BULGULARI Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir. A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR Bu bölümde herhangi bir bilgi yer almamaktadır. B. DİĞER BULGULAR Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olmayan bulgular yer almaktadır. BULGU 1: Yurt Dışı Tedavi Evrakının İncelenmesi ve Tedavi Giderlerinin Ödenme Süreçlerinde Bakanlık ve Sosyal Güvenlik Kurumu İncelemeleri İçin Öngörülen Mevzuat Düzenlemelerinin Tamamlanmaması Yurt dışı temsilciliklerde görevli idare personeli ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin tedavi giderlerinin ödenmesi süreçlerinin aksamadan yürümesi ve yurt dışı tedavilerde uygulama birliğinin sağlanması için yurtdışı tedavi harcamalarına ilişkin Yönetmeliğin hazırlanmadığı tespit edilmiştir. Sağlık yardımları Sosyal Güvenli̇k Kurumu (SGK) tarafından karşılanan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yurt dışındaki tedavi işlemleri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Yurt dışında tedavi” başlıklı 66’ncı ve ek 4’üncü maddesi, Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği’nin “Yurt dışında tedavi ve işverenin yükümlülüğü” başlıklı beşinci bölümü ile Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) “Yurt dışında tedavi” başlıklı 2.5’inci maddesi hükümlerine göre yürütülmektedir. 5510 sayılı Kanun’un “Yurt dışında tedavi” başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; yurt içinde finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin, kamu idarelerinin özel mevzuatlarında belirtilen usule uygun olarak sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların yurt dışında birlikte yaşadıkları bakmakla yükümlü olduğu kişiler için yurt dışında da sağlanacağı ifade edilmiş; ancak bu kapsamda sağlanan sağlık hizmetlerinin SGK tarafından karşılanacak bedellerinin yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16 geçemeyeceği, bu tutarı aşan kısmın işverenler tarafından karşılanacağı, aynı maddenin üçüncü fıkrasında hüküm altına alınmıştır. Mezkûr Kanun’un ek 4’üncü maddesinde; yukarıda bahsi geçen kişilerin yurt dışında sağlık hizmetlerinden yararlandırılmasına yönelik temel ilkeler belirtilmiş ve kamu kurumlarınca bedeli ödenecek sağlık hizmetlerinin kapsamının, bu Kanun’un 66’ncı maddesine göre SGK tarafından ödenen sağlık hizmetleri ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır. Ayrıca, aynı maddenin son fıkrasında; “Kapsama dahil kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasına ilişkin usul ve esaslar ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar, Maliye Bakanlığının koordinatörlüğünde, Dışişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından müştereken çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.” Denilmiştir. Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği’nin “Yurt dışında geçici veya sürekli görevle gönderilme halinde sağlanacak sağlık hizmetleri” başlıklı 30’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında ise, yurt içinde finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinden olması koşuluyla, sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin yurt dışındaki sağlık hizmeti giderlerinin, öncelikle işverenleri tarafından ödendikten sonra, yurt dışında görevli olduklarına dair belge ile birlikte mahalli konsolosluktan tasdikli rapor ve sair belgelere dayanılarak SGK’dan talep edileceği hüküm altına alınmıştır. Diğer yandan, finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri, bu hizmetlerden yararlanma esas ve usulleri ile bu hizmetlere ilişkin SGK tarafından ödenecek bedeller SUT ile belirlenmektedir. Yukarıda yer verilen hükümlerden anlaşılacağı üzere, sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin tedavi giderlerinin gerek SGK gerekse İdare tarafından karşılanabilmesi için, yurt dışındaki sağlık hizmetinin, yurt içinde SGK tarafından finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri arasında yer alması gerekmektedir. Bir diğer ifade ile, SGK tarafından yurt içinde finansmanı sağlanmayan bir sağlık hizmetinin bedeli ne İdare ne de SGK tarafından karşılanabilecektir. Anılan mevzuata istinaden uygulamada, yurt dışı tedavi ödemelerine ait evraklar önce İdare bünyesindeki Tedavi Şubesince mevcut SUT hükümleri çerçevesinde incelenerek, kişi bazında tedavi bedellerinin ödenmesi mümkün olan kısmı tahakkuka bağlanmaktadır. Bu defa aynı tedavi evrakı 5510 sayılı Kanun’un 66’ncı maddesi uyarınca Türkiye rayici ödemelerinin (SGK bütçesinden karşılanacak tutarların belirlenmesi işleminin) yapılabilmesini teminen
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17 SGK’ya gönderilmektedir. SGK tarafından aynı tedavi evrakı aynı amaca yönelik olarak tekrar incelendikten sonra rayiç bedel karşılıkları İdare bütçesine gelir kaydedilmek üzere aylık olarak gönderilmektedir. Ancak, mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülen yurt dışı tedavi giderlerinin ödenmesinde uygulamada karşılaşılabilecek bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır. İdare tarafından ödenen tedavi giderleri karşılığında SGK tarafından İdare bütçesine aktarılması beklenen tutarın ne olduğu konusunda İdare tarafından herhangi bir çalışma yapılmamaktadır. Yurt dışı temsilciliklerde görevli idare personeli ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin tedavi giderlerinin SGK tarafından karşılanarak İdare bütçesine aktarılacak olan yerel rayiçleri için İdare ile SGK arasında bilgi paylaşımı ve belge tercümeleri konusunda eksiklikler ve problemler bulunmaktadır. Ayrıca, SGK tarafından farklı tarihlerde İdare bütçesine aktarılan tutarlar ile ilgili olarak yalnızca tedaviden faydalanan kişi ve bu kişiye tedavi karşılığında ödenmesi gereken yerel rayici gösteren genel bir bilgi paylaşıldığından, SGK’nın kişi bazında hangi sağlık hizmeti için ne miktarda rayiç bedel ödediği tespit edilememektedir. Bu durum tedavi yardımından faydalanan kişi tarafından ödenmesi muhtemel bazı sağlık hizmetlerinin, diğer bir deyişle finansmanı SGK tarafından sağlanmayan sağlık hizmetlerine ilişkin bedellerin, İdare tarafından karşılanabilme ihtimalini doğurmaktadır. Bu nedenle, uygulamada karşılaşılan bu sorunların sağlıklı bir şekilde çözümlenebilmesi için yurtdışı tedavi harcamalarının ödenmesine ilişkin bir Yönetmelik hazırlanması gerekmektedir. Bu husus Sayıştay Denetim Raporlarında 2015 yılından beri bulgu konusu edilmiştir. Her ne kadar 31 Mayıs 2023 tarihinde Dışişleri Bakanlığınca hazırlanan Yurtdışı Tedavi Giderleri harcamalarına ilişkin Yönetmelik taslağı değerlendirilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilmiş olsa da, konuya ilişkin herhangi bir ilerleme kaydedilmemiştir. Bulgu üzerine Kamu İdaresi cevabında her ne kadar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun ek 4'üncü maddesinin 9'uncu fıkrasında yasal dayanağı bulunan Yurtdışı Tedavi Yönetmeliği'nin Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın koordinatörlüğünde, ilgili kurumların katkılarıyla hazırlanmasının öngörüldüğü, nitekim 2022 Aralık ayında Hazine ve Maliye Bakanlığı koordinatörlüğünde Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı temsilcilerinin katılımıyla bir toplantı düzenlendiği ve yönetmelik konusunda adımlar atıldığı, söz konusu Yönetmelik çalışmalarının
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18 ilerletilmesi hususunun Hazine ve Maliye Bakanlığı nezdinde takip edildiğini belirtmiş olsalar da, henüz söz konusu Yönetmelik çalışmalarının tamamlanmadığı anlaşılmıştır. Sonuç itibarıyla, Bakanlıkça yurtdışı tedavi giderlerinin ödenmesinde, uygulamada karşılaşılan sorunların giderilmesi ve uygulama birliğinin sağlanması için 5510 Kanun’un ek 4'üncü maddesi uyarınca Yurtdışı Tedavi Yönetmeliği'nin çıkarılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
T.C. Sayıştay Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19 T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 06520 Balgat / ANKARA Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00 e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr https://www.sayistay.gov.tr